Số Phận Có Thật Đã Định? Người Đàn Ông Nghèo 7 Năm Lận Đận Rồi Tự Đổi Hậu Vận

NHÂN SINH CẢM NGỘ
110 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AICâu chuyện kể về hành trình thay đổi cuộc đời của Lưu Tự Khiềm, từ một người luôn nhảy việc vì ảo vọng kiếm tiền nhanh trở thành một thợ mài dao tinh thông và uy tín. Nhờ sự dẫn dắt của ông Mạc Kỳ, anh nhận ra giá trị của sự kiên trì, đạo đức nghề nghiệp và lòng trung thực, từ đó xây dựng thành công sự nghiệp bền vững dựa trên chất lượng và niềm tin.
Ở đời, có người không lười cũng chẳng gian dối.
Vậy mà làm gì cũng chỉ khá được một đoạn rồi lại trở về tay trắng.
Họ tưởng mình thiếu vận, thiếu quý nhân, thiếu một cơ hội thật lớn.
Nhưng đôi khi thứ khiến một đời mãi không kịp bén dễ lại chính là thói quen rời đi
mỗi khi con đường trước mặt chưa kịp sinh quả.
Ở trấn Thanh Khê có một người đàn ông tên Lưu Tự Khiềm, năm ấy hắn 32 tuổi.
Nếu hỏi hắn làm nghề gì, chính hắn cũng khó trả lời.
Mùa xuân từng theo người ta lên núi hái trả, đầu hạ xuống bến khuân hàng.
Đến vụ gặt lại gia đồng, cắt lúa thuê.
Có năm hắn theo một đoàn xe chở muối hơn 3 tháng, tưởng sẽ theo lâu dài.
Nhưng nghe nói ngoài huyện có người thuê đào mương trả công cao hơn, hắn lập tức bỏ.
Đào mương được 2 tháng, công việc hết, hắn sang xưởng nhuộm khiêng vải.
Thấy người học nghề ở đó 3 năm vẫn chỉ nhận ít bạc, hắn lại nghĩ
3 năm dài như vậy, bao giờ mới ngóc đầu lên nổi?
Rồi lại đi.
7 năm.
Tự khiêm gần như việc gì cũng từng chạm tay, chỉ có một thứ hắn chưa từng làm đủ lâu.
Đó là ở lại.
Nhà hắn nằm cuối ngõ Tây, không phải nhà riêng.
Chỉ là 2 gian phòng cũ mượn của một người bà con xa.
Máy ngói trước cửa đã lệch, mùa mưa phải đặt trậu dưới chân dưỡng.
Tự khiêm sống cùng vợ là Tố Mai, một đứa con trai 8 tuổi tên A Thành và người mẹ đã ngoài 60.
Tố Mai nhận khâu vá cho hàng xóm.
Mẹ hắn mắt đã kém nhưng vẫn ngồi nhặt dao, bó củi giúp con dâu.
Cả nhà chẳng đến mức đói.
Nhưng năm nào cũng chỉ vừa đủ bước qua năm ấy.
Món nợ 18 lượng từ ngày cha tự khiêm mất vẫn còn hơn một nửa.
A Thành đã tới tuổi học chữ nhưng mới chỉ được theo lớp của thầy đồ trong ngõ 3 buổi mỗi tuần.
Có lần thằng bé hỏi,
Cha, sang năm con được đi học đủ ngày không?
Tự khiêm đang vá quai dép, tay chật rừng.
Được.
Thật không?
Cha đã nói thì thật.
Nhưng chính hắn cũng không biết tiền ở đâu.
Tự khiêm không phải người xấu.
Hắn làm thuê chưa từng ăn bớt một ngày công.
Ai đưa thừa tiền, hắn trả.
Làm họng đồ của người ta dù túng vẫn nhận phần mình.
Có lần hắn gánh hai vò tương cho một quán ăn giữa đường trượt chân làm vỡ một vò.
Chủ quán thấy hắn nghèo, chỉ bảo
Thôi, lần sau cẩn thận.
Nhưng cuối tháng tự khiêm vẫn tự trừ 3 ngày công.
Tối mai biết chuyện, tiếc đến mất ngủ.
Nàng hỏi.
Người ta đã không bắt đến, sao chàng còn trả?
Tự khiêm đáp.
Vò tương không vì ta nghèo mà tự lành lại.
Tối mai không nói nữa.
Nàng biết chồng mình có cái ngay thẳng ấy.
Nhưng nàng cũng biết hắn có một tật khiến nàng lo hơn cả nghèo.
Hắn quá sợ mình mãi nghèo.
Cứ nghe đâu có con đường kiếm tiền nhanh hơn.
Tự khiêm liền thấy việc đang làm trước mắt bỗng trở nên vô nghĩa.
Mùa thu năm ấy, hắn làm phu bóc hàng ở chợ đông.
Công việc nặng.
Mỗi ngày vác những bao gạo, chum dầu, bó sắt từ xe xuống kho.
Lưng đau.
Vai chảy.
Một ngày được 30 văn.
Hắn làm được gần 2 tháng thì nghe Đỗ Hành, người quen cũ,
khoe Bến Nam đang thuê người đẩy xe quặng.
Một ngày 50 văn.
Tự khiêm lập tức sáng mắt.
Năm mới.
Ừ, làm khỏe thì còn thêm.
Tối ấy hắn về nói với vợ.
Ta định bỏ chợ đông.
Tối mai vẫn đang khâu áo.
Lần này vì sao?
50 văn.
Chàng đã hỏi việc đó kéo dài bao lâu chưa?
Tự khiêm khượng lại.
Chưa.
Có phải đóng tiền ăn ở không?
Chưa hỏi.
Đường đi mấy ngày?
Khoảng 2 ngày.
Tối mai cắn đứt sợ chỉ.
Vậy chàng biết mỗi một câu 50 văn.
Tự khiêm hơi bực.
Nếu cứ sợ thì bao giờ mới khá?
Tối mai nhìn hắn.
Thiếp không sợ chàng đổi việc.
Thiếp chỉ sợ lần nào chàng cũng đổi trước
khi biết việc cũ có thể đưa mình đi tới đâu.
Câu ấy khiến hắn im một lúc.
Nhưng sáng hôm sau, hắn vẫn nghỉ.
Hai ngày sau, khi tới Bến Nam,
tự khiêm mới biết đoàn quặng
chỉ cần thêm người trong 15 ngày.
Hắn quay về Thanh Khê vào cuối tháng.
Chợ Đông đã có người khác thay.
Mười ngày liền hắn không tìm được việc.
Trong túi chỉ còn 70 văn.
Đúng sáng ấy,
A Thành mang tờ giấy của thầy đổ về.
Cha, tháng tới phải đóng tiền giấy.
Tự khiêm nhìn con.
Hắn thấy mặt mình nóng gian.
Chiều đó hắn ra chợ tìm việc.
Không ai cần phu khuân.
Gần cuối chợ, hắn nhìn thấy một ông láo
đang cố kéo một chiếc xe nhỏ.
Trên xe đặt một bánh đá tròn nặng chịt.
Bánh xe mắc vào rãnh.
Ông láo gầy, tóc bạc, hai tay run.
Tự khiêm bước tới.
Để tôi.
Hắn ghé vai đẩy.
Chiếc xe vượt lên.
Ông láo thở hồn hẹn.
Người có việc chưa?
Tự khiêm lắc đầu.
Biết quay đá không?
Đá gì?
Ông láo chỉ bánh đá.
Mài dao.
Tự khiêm hơi thất vọng.
Hắn từng thấy những người mài dao ngoài chợ
ngồi cả ngày với một bánh đá.
Mỗi con dao kiếm vài văn.
Trong đầu hắn lập tức tính.
Cái này bao giờ mới rào?
Ông láo như nhìn ra.
Ta cần người đặt bánh đá 10 ngày.
Mỗi ngày 25 văn.
Có cơm trưa.
Ít hơn chợ đông.
Chỉ bằng nửa bên nam.
Tự khiêm định từ chối.
Nhưng nhớ tờ giấy tiền học của con.
Hắn hỏi.
Bao giờ bắt đầu?
Ngay bây giờ.
Ông láo tên Mạc Kỳ.
Không ai gọi ông là sư phụ.
Người trong chợ chỉ gọi Mạc Láo.
Ông chạy một tấm vải dưới mái hiên cũ.
Đặt dao kéo thành hàng.
Bên cạnh có chậu nước nhỏ.
Tự khiêm ngồi phía sau.
Đạp bàn gỗ làm bánh đá quay.
Công việc buồn tẻ đến mức mới nửa ngày.
Hắn đã thấy ngứa ngáy.
Đúng lúc đó.
Một nông dân mang tới chiếc liềm xứt.
Mạc Láo.
Mài giúp.
Mạc Kỳ nhìn lưỡi liềm rồi trả lại.
Không mài.
Vì sao?
Thép đã nứt.
Ông cứ mài bén cho tôi dùng hết vụ.
Bén được.
Vậy mài đi.
Bén rồi gãy giữa đồng thì ông mất nhiều hơn tiền một cái liềm.
Người kia bực.
Ta trả tiền mà ông còn không làm.
Mạc Kỳ vẫn lắc đầu.
Hắn bỏ đi.
Tự khiêm hỏi.
Ông mất khách rồi.
Mạc Kỳ tiếp tục lau bánh đá.
Ừ.
Chỉ mài một chút cũng được mà.
Ông Láo nhìn hắn.
Người muốn kiếm tiền hôm nay hay muốn người ta quay lại năm sau?
Tự khiêm cười.
Biết đâu sang năm ông đã nghỉ.
Mạc Kỳ cũng cười.
Vậy thì càng không nên để người ta nhớ mình bằng một cái liềm gãy.
Tự khiêm không nghĩ câu ấy có gì lớn lao.
Nhưng buổi chiều hôm đó, khi hắn nhận 25 văn đầu tiên,
hắn không biết 10 ngày tưởng chỉ để chống đói ấy sẽ trở thành lần đầu tiên trong 7 năm.
Hắn đứng trước một con đường mà cuộc đời yêu cầu hắn đừng vội bỏ đi.
10 ngày trôi nhanh.
Tự khiêm chỉ làm 2 việc, đạp bánh đá và đưa nước.
Hắn vẫn chưa biết mài.
Đến ngày thứ 10, Mạc Kỳ trả công rồi bảo, mai không cần tới nữa.
Tự khiêm thấy nhẹ người.
Đúng lúc ấy một người trong chợ nói, kho gỗ phía bắc đang cần người, 35 văn.
Hắn lập tức định sang.
Nhưng tối về, tố mai hỏi, 10 ngày vừa rồi chàng học được gì?
Đạp đá?
Chỉ thế?
Ông ấy đâu có dạy?
Chàng có hỏi không?
Tự khiêm im, hắn thật sự chưa từng hỏi.
Trong đầu hắn chỉ nghĩ, 10 ngày, 25 văn, hết việc.
Sáng hôm sau, thay vì sang kho gỗ, tự khiêm lại tới mái hiên của Mạc Kỳ.
Ông lão nhìn hắn.
Ta đã nói hết việc.
Tôi muốn học mài.
Để làm gì?
Để sau này tự kiếm?
Mạc Kỳ hỏi.
Bao lâu?
Tự khiêm không hiểu.
Gì cơ?
Ngươi định học bao lâu?
Tự khiêm buột miệng.
Cho tới khi biết?
Mạc Kỳ cười.
Người chưa biết thường nghĩ biết là một cái cửa, bước qua rồi xong.
Ông đưa cho hắn một con dao bếp cũ, thử đi.
Tự khiêm mài chưa đầy 10 nhịp đã làm bếp dao nóng lên, đổi màu.
Mạc Kỳ giật lại.
Hỏng rồi.
Chỉ một chút.
Thép mất độ rồi.
Vậy sửa.
Ngươi trả.
Tự khiêm sự người.
Dao cũ thế này.
Cũ cũng là dao của người khác.
Cuối ngày, 30 văn tiền công của tự khiêm gần như mất hết vào việc bồi thường.
Hắn tức đến đỏ mặt.
Trên đường về, hắn tự nhủ.
Mai không tới nữa.
Nhưng tối mai nghe chuyện chỉ hỏi.
Chàng làm hỏng thật không?
Thật.
Vậy chả có oan không?
Không.
Thế sao giận?
Tự khiêm không đáp.
Nàng nói tiếp.
Bởi chàng muốn hôm đầu đã được đối xử như người làm 3 năm.
Câu ấy đâm trúng chỗ hắn không muốn nhìn.
Sáng hôm sau hắn quay lại.
Mạc Kỳ không khen.
Chỉ đặt trước mặt hắn 3 lưỡi dao cùn của chính mình.
Làm hỏng thì không phải đến.
Tự khiêm tập.
Một tuần.
Hai tuần.
Một tháng.
Hai tháng.
Lần đầu tiên trong nhiều năm, hắn làm cùng một việc đủ lâu để bắt đầu thấy những thứ trước đây hắn tưởng là...
Năng khiếu thật ra được tạo từ hàng nghìn lần lập.
Hắn học cách nghe tiếng thép trên đá.
Tiếng khô thì thiếu nước.
Tiếng kéo dài nghĩa là góc mài đang sai.
Lưỡi dao quá nóng phải dừng.
Dao chặt xương khác dao thái dao.
Liềm cắt lúa không thể mài giống kéo cắt vại.
Có những hôm hắn thấy chán đến phát cáo.
Mạc Kỳ cũng khó tính.
Sai là mắng.
Làm nhanh quá là bắt làm lại.
Khách ít thì vẫn phải ngồi.
Tự khiêm nhiều lần nghĩ sang công việc khác.
Nhưng cứ tối về hắn lại nhớ câu của vợ.
Chưa giỏi đã muốn được trả như người giỏi.
Ba tháng sau Mạc Kỳ đưa cho hắn một cái kéo.
Tự làm.
Khách là một bà bán vải nghèo.
Tự khiêm mài rất lâu.
Bà thử kéo.
Hai lưỡi khép gọn không nhai vải.
Bà cười.
Được rồi.
Chỉ ba chữ.
Tự khiêm cầm 5 văn tiền công mà trong lòng vui hơn ngày đẩy xe quạng kiếm 50.
Đó là lần đầu tiên có người trả tiền cho một thứ hắn biết làm.
Không phải chỉ cho sức của đôi vai.
Nhưng ngay khi hắn bắt đầu thấy mình tiến được một bước.
Đỗ hành lại xuất hiện.
Người vẫn ngồi đây.
Ừ.
Bến Tây đang thiếu người trở mối.
Một chuyến 2 tháng.
Nếu khỏe có thể kiếm gấp đôi.
Tự khiêm hỏi.
Bao giờ đi?
Ba ngày nữa.
Đêm ấy hắn gần như không ngủ.
Hai tháng.
Gấp đôi tiền.
Nếu đi hắn có thể đóng tiền học cho A Thành cả năm.
Mua thuốc cho mẹ.
Trả thêm nợ.
Sáng hôm sau hắn nói với Mạc Kỳ.
Mạc Kỳ chỉ gật đầu.
Không giữ.
Tố mai cũng không cản.
Nàng chỉ hỏi.
Chàng có quay lại thật không?
Có.
Vậy tiếp trở.
Tự khiêm theo đoàn mối.
Công việc vất vả nhưng tiền đúng là nhiều.
Thế nhưng chưa đầy một tháng.
Một đoạn đường núi bị sạt.
Đoàn phải dừng.
Chủ hàng giải tán một nửa số người.
Tự khiêm nằm trong số đó.
Hắn trở về sớm hơn dự kiến.
Trong túi có chút bạc.
Nhưng khi tới mãi hiên cũ đã có một thanh niên khác ngồi đạp bánh đá.
Tự khiêm đứng ngoài một lúc.
Mạc Kỳ nhìn thấy.
Về rồi.
Vâng.
Ta đủ người.
Tự khiêm thấy cổ họng nghẹn lại.
Hắn đã nghĩ mình chỉ rời đi hai tháng.
Nhưng cuộc sống không đứng yên giữ chỗ cho hắn.
Hắn hỏi.
Bao giờ ông cần nữa?
Không biết.
Tự khiêm quay đi.
Đi được mấy bước.
Hắn lại quay lại.
Tôi có thể ngồi bên xem không?
Mạc Kỳ hỏi.
Không công.
Ông lạo nhốn vai.
Tùy.
Suốt 12 ngày sau, tự khiêm không nhận một đồng.
Sáng giúp dựng mái.
Chưa đạp thay khi người kia mệt.
Chiều ngồi nhìn.
Có khách đông thì hắn lau dao, thay nước.
Ngày thứ 13, thanh niên kia nghỉ vì về quê.
Mạc Kỳ đẩy ghế sang.
Ngồi.
Tự khiêm ngồi xuống.
Ông không nói câu nào về việc quay lại.
Nhưng tự khiêm hiểu.
Có những cơ hội không phải cứ muốn là còn nguyên.
Và có những thứ muốn lấy lại, người ta phải trả bằng thời gian.
Tự khiêm tự đặt cho mình một lời hứa.
Một năm.
Trong một năm, dù nghe đâu có việc trả công cao hơn, hắn cũng không bỏ.
Ban đầu lời hứa ấy khiến hắn khó chịu.
Mỗi khi đỗ hành kể chuyện ở bến này kiếm được bao nhiêu, đoàn kia đang cần người thế nào, lòng tự khiêm lại nhấp nhộm.
Nhưng hắn vẫn ở.
Nửa năm sau, Mạc Kỳ cho hắn nhận những việc đơn giản.
Dao bếp.
Kéo.
Liềm.
Quốc nhỏ.
Khách bắt đầu nhớ mặt.
Có người tới mà Mạc Kỳ đang bận sẽ nói.
Để tự khiêm làm cũng được.
Chỉ một câu ấy thôi cũng khiến hắn thấy mình đã khác.
Ở nhà, cuộc sống thay đổi rất chậm.
Không có dương bạc.
Không có quý nhân tới gõ cửa.
Nhưng tiền học của A Thành không còn đóng trễ.
Mẹ hắn được mua thuốc đúng tháng.
Tố mai không phải nhận khâu đến khuya mỗi tối.
Cuối năm, tự khiêm trả thêm được hai lượng nợ.
Ngày hắn đưa bạc cho chủ nợ, người kia cầm lên rồi hỏi.
Năm nay không đổi việc nữa à?
Tự khiêm cười.
Chưa.
Lạ thật.
Câu đó nghe như trêu.
Nhưng với hắn lại giống một lời công nhận.
Đầu xuân năm sau, Đỗ Hành tới tìm.
Lần này hắn không rủ đi làm thuê.
Hắn mang theo mấy lưỡi dao cũ mua rẻ từ một đoàn buồn.
Ta nghĩ ra cách kiếm tiền.
Gì?
Mua dao cũ, người mài lại.
Ta đem bán.
Tự khiêm xem.
Có vài lưỡi tốt.
Giá thật sự rất rẻ.
Hai người góp tiền mua một mẻ.
Tự khiêm mài.
Đỗ Hành đem bán ở chợ ngoài.
Lần đầu lời khá.
Tự khiêm bắt đầu hào hứng.
Có khi làm cái này còn hơn ngồi mài từng con.
Đợt thứ hai.
Hắn bỏ gần hết số tiền tiết kiệm ba tháng.
Nhưng lô dao lần này có nhiều lưỡi được tôi lại từ sắt xấu.
Bề ngoài nhìn sáng.
Mài lên cũng bén.
Nhưng mép dễ sứt.
Khách trả lại.
Hai người lỗ gần hết.
Đỗ Hành chửi người bán.
Lão ấy lừa chúng ta.
Tự khiêm cũng tức.
Nhưng tối đó hắn đem toàn bộ số dao còn lại sang mặt kỳ.
Ông lão nhìn rồi hỏi.
Lúc mua người có biết xem thép không?
Không.
Biết người bán không?
Không.
Vậy hắn lừa người chỗ nào?
Tự khiêm cứng mặt.
Ông ấy nói dao tốt.
Còn người bỏ tiền vì muốn tin.
Tự khiêm im.
Mạc Kỳ không nói nữa.
Đêm đó tự khiêm về nhà tự mở sổ tính số bạc đã mất.
Tối mai nhìn nét mặt chồng.
Đỗ Hành nói sao?
Hắn bảo tại người bán.
Còn chàng.
Tự khiêm ngồi rất lâu.
Ta không biết thứ mình mua.
Đó là lần đầu tiên hắn không gọi một thất bại của mình là vận rủi.
Hắn bắt đầu hỏi Mạc Kỳ về thép.
Không phải để buồn.
Chỉ để hiểu.
Mạc Kỳ dạy hắn nhìn tia lửa khi mài.
Nghe âm khi gõ nhẹ.
Quan sát đường nứt.
Nhìn màu thép sau khi nùng.
Tự khiêm học chậm.
Nhưng lần này hắn không hỏi.
Bao lâu mới kiếm nhiều tiền?
Hắn chỉ hỏi.
Cái này vì sao?
Một năm qua.
Rồi thêm một năm.
Cái mái hiên nhỏ không đổi.
Nhưng con người ngồi dưới nó đã đổi.
Tự khiêm từ kẻ làm đâu biết đó trở thành người mà nông dân mang cả bó nông cụ tới trước vụ mùa.
Có hôm khách đông Mạc Kỳ chỉ ngồi phía trong uống trà.
Tự khiêm tự cân việc.
Tự báo giá.
Tự trả những món không nên sửa.
Một ngày một người đàn ông mang tới chiếc cuốc đã nứt.
Mai ta cần.
Tự khiêm xem rồi lắc đầu.
Không nên dùng tiếp.
Người hàn giúp.
Hàn được nhưng chỗ chịu lực đã yếu.
Ta nghèo.
Chưa mua được cái mới.
Tự khiêm nhìn đôi dép dách của ông ta.
Hàn nhớ mình.
Cuối cùng hàn lấy trong góc một chiếc cuốc cũ đã sửa lại.
Ông dùng cái này trước.
Khi nào có tiền thì trả.
Người kia ngạc nhiên.
Người không sợ ta không quay lại.
Tự khiêm nói.
Nếu ông không quay lại thì ta mất một cái cuốc.
Còn để ông mang cái kia ra đồng có khi mất nhiều hơn.
Mạc Kỳ ngồi phía sau nghe thấy.
Không nói gì.
Ba tháng sau người nông dân quay lại.
Không chỉ trả tiền.
Ông còn dẫn thêm bốn người.
Tự khiêm lúc ấy mới thấy rõ một điều.
Một việc làm kỹ không chỉ kết thúc ở món đồ trước mặt.
Nó đi theo người ta tới nơi khác.
Rồi một ngày quay về.
Mùa gặt năm ấy đến sớm.
Các thôn quanh Thanh Khê đồng loạt xuống đồng.
Dao, liềm, cuốc nhỏ mang tới chợ nhiều đến mức Mạc Kỳ và tự khiêm làm từ sáng tới tối vẫn không hết.
Đúng lúc đó quản sự của Điền Trang Họ Tống mang tới 42 chiếc liềm.
Ba ngày nữa phải dùng.
Tự khiêm xem.
Ba ngày không kịp.
Quản sự nói.
Ta trả thêm.
Không phải tiền.
Vậy cần gì?
Thời gian.
Người kia khó chịu.
Chỉ cần mài bén.
Ta đâu bảo người đúc lại.
Tự khiêm giải thích.
Nhiều lưỡi đã mỏng.
Mài nhanh thêm sẽ bén ngay.
Nhưng mép yếu.
Da đồng gặp thân lúa cứng sẽ sứt.
Quản sự cười nhạt.
Người làm nghề hay ta làm?
Tự khiêm không nổi nóng.
Vì tôi làm nên mới nói.
Người kia gom liềm.
Chợ này thiếu gì người?
Ông đem toàn bộ sang một người mở sạc phía đông tên Cổ Tam.
Cổ Tam nhận.
Hai ngày giao đủ.
Lưỡi nào cũng sáng.
Quản sự còn cố tình đi ngang chỗ tự khiêm nói.
Người ta làm được.
Chỉ có người thích làm khó khách.
Đỗ Hành đứng gần nghe thấy.
Người thật sự chậm quá.
Tự khiêm không đáp.
Nhưng trong lòng hắn giao động.
42 chiếc liềm.
Nếu nhận, số tiền ấy bằng gần nửa tháng công.
Tối đó hắn hỏi mặt kỳ.
Có khi tôi quá cẩn thận không?
Ông lão nói.
Có thể.
Tự khiêm ngạc nhiên.
Người làm chậm vì sợ trách nhiệm khác người làm chậm vì biết giới hạn.
Ngươi phải tự biết mình thuộc loại nào.
3 hôm sau vụ gặt bắt đầu.
Ngày đầu không có chuyện.
Ngày thứ 2, 3 người của Điền Trang Họ Tống mang liềm tới.
Mép lưỡi sứt.
Ngày thứ 3 thêm 8 cái.
Đến ngày thứ 4, Quản sự Họ Tống tự tới.
Không còn vẻ kiêu.
Ngươi sửa được không?
Tự khiêm xem từng cái.
Có cái được.
Có cái phải thay.
Bao lâu?
5 ngày.
Không thể nhanh hơn.
Nếu muốn dùng hết vụ thì không.
Quản sự im.
Lần này ông không mang đi.
Tự khiêm làm suốt 5 ngày.
Không một lời chế diễu cổ tam.
Cũng không tăng giá.
Khi trả lỡi cuối cùng.
Quản sự hỏi.
Ngươi không định nói ta đã bảo mà sao?
Tự khiêm cười.
Nói xong liềm cũng không bén hơn.
Người kia nhìn hắn một lúc.
Sau này đồ của Điền Trang ta đem sang đây.
Đó là lần đầu tiên tự khiêm nhận được một mối việc lớn.
Không phải vì ai thương hắn nghèo.
Cũng không phải vì ai từng được hắn cứu.
Chỉ vì hắn đã làm đúng phần việc của mình đủ lâu để người khác biết.
Có những đồng tiền hắn không kiếm.
Có những việc hắn không nhận.
Và một lời dùng được từ miệng hắn đáng tin.
Mấy tháng sau, Mạc Kỳ gọi tự khiêm lại.
Ông chỉ trích bánh đá cũ.
Ta muốn nghỉ dần.
Tự khiêm ngầng lên.
Ông bệnh sao?
Giả.
Rồi sao?
Người mua lại.
Tự khiêm bật cười.
Tiền đâu?
Trả dần.
Hắn không cười nữa.
Mạc Kỳ nói.
Một giá.
Không rẻ.
Nhưng cũng không ép.
Tự khiêm về bàn với vợ.
Tối mai hỏi.
Chàng muốn không?
Muốn.
Vậy mua.
Nhà mình sẽ lại gần như hết tiền.
Nhưng lần này chàng mua thứ mình biết.
À.
Câu ấy khiến tự khiêm nhớ lô dao cũ năm nào.
Hắn gật đầu.
Cuối tháng, lần đầu tiên trong đời,
Lưu tự khiêm có một thứ thật sự thuộc về mình để kiếm sống.
Không phải nhà.
Không phải ruộng.
Chỉ là một bánh đá đã mon hơn nữa.
Một khung gỗ cũ và bộ đồ nghề mà người ngoài nhìn vào chẳng đáng bao nhiêu.
Nhưng tối hôm ấy hắn lao từng món rất lâu.
A Thành ngồi bên hỏi.
Cha, nhà mình giàu chưa?
Tự khiêm bật cười.
Chưa.
Vậy cha vui gì?
Hắn soa đầu con.
Vì từ mai, cha biết mình sẽ thức dậy để làm gì.
Hai năm sau, mái hiên cũ đã có thêm một tấm biển nhỏ.
Không ghi danh sư.
Chỉ ghi Mài Sửa Nông Cụ.
Mặc kỳ ít ra chợ.
Tự khiêm làm chính.
Đỗ hành sau nhiều chuyến đi xa cũng quay về thanh khê.
Hắn vẫn chưa có việc ổn định.
Một buổi trưa, hành dẫn tới một thường lái tên Chu Vạn Lương.
Vạn Lương buôn nông cụ từ Phủ Nam.
Hắn mang tới 10 lưỡi liềm mới.
Lưu Huynh xem thử.
Tự khiêm mài một góc.
Tia lửa bắn không đều.
Hắn gõ nhẹ.
Âm đục.
Thép pha nhiều sắt mềm.
Vạn Lương cười.
Nhưng nhìn đẹp.
Ừ, giá chỉ bằng 6 phần hàng tốt.
Cũng đúng.
Ta muốn bán ở thanh khê.
Tự khiêm hiểu.
Ông muốn tôi làm gì?
Chỉ cần nói với khách rằng loại này dùng được.
Dùng được bao lâu?
Vạn Lương cười lớn.
Người mua liềm ngoài chợ có ai hỏi dùng 10 năm đâu.
Hắn đặt lên bàn một túi bạc.
Ta trả người theo số bán.
Tự khiêm mở túi.
Số bạc bằng gần nửa năm tiền hắn kiếm được.
Hắn thấy tim mình đập mạnh.
Mái nhà vẫn rột phía sau.
Mẹ hắn gần đây phải uống thuốc thường xuyên hơn.
A Thành muốn theo học một thầy giỏi ở đầu trấn.
Tố Mai vẫn mặc chiếc áo cũ đã vá 2 lần ở khủyều tay.
Số bạc này có thể giải quyết tất cả những thứ ấy.
Tự khiêm hỏi.
Nếu tôi chỉ nhận mái, không nói hàng tốt?
Vạn Lương lắc đầu.
Ta cần cái tên của người.
Đó là lần đầu tiên tự khiêm hiểu rằng
thứ mình tích lụy mấy năm qua đã trở thành một thứ có thể bán.
Không phải đôi tay, mà là lời của hắn.
Đỗ Hành đứng bên nói.
Người đâu có nói dối.
Loại này vẫn cắt được.
Tự khiêm cầm một lưỡi lên.
Cắt được.
Vậy còn gì?
Tự khiêm nhìn Hành.
Hành không đáp.
Vạn Lương thu nụ cười.
Không làm thì thôi.
Tự khiêm trả túi bạc.
Không làm.
Vạn Lương mang hàng đi.
Ba ngày sau, những chiếc liềm ấy xuất hiện ở chợ phía đông với giá rẻ hơn hẳn.
Khách đổ sang mua.
Cổ Tam nhận mái miễn phí cho người mua liềm mới.
Sạp của tự khiêm vắng xuống.
Một tuần.
Hai tuần.
Có ngày hắn chỉ kiếm được chưa tới 20 văn.
Tố Mai không trách.
Nhưng tối nào nàng cũng tính tiền thuốc.
Tự khiêm nhìn thấy.
Có đêm hắn nằm quay mặt vào vách.
Tự hỏi mình từ chối như vậy có phải quá cứng?
Đúng lúc ấy.
Tin đồn xuất hiện.
Người ta nói.
Tự khiêm che hàng mới vì sợ mất khách.
Có người còn bảo.
Hắn cố nói thép xấu để ép người ta sửa đồ cũ.
Đỗ Hành tới.
Mặt rất khó coi.
Vạn Lương đang nói người thấy người khác bán rẻ nên phá.
Tự khiêm hỏi.
Người tin không?
Ta không.
Vậy thôi.
Người không giải thích.
Giải thích với ai?
Cả chợ.
Tự khiêm lắc đầu.
Nếu ta chạy từng quán nói hàng hắn xấu.
Cuối cùng người ta lại nghĩ ta dành khách thật.
Vậy cứ chịu.
Tự khiêm nói.
Giao tốt hay xấu không nghe lời ta mà đổi.
Đây là lúc hắn gần mất thứ đã tích lưỡi nhiều năm nhất.
Không phải tiền.
Là lòng tin.
Nhưng thay vì dùng lời để đánh nhau.
Tự khiêm là một việc khác.
Hắn treo trước sạp 3 lưỡi liềm.
Một lưỡi thép tốt.
Một lưỡi pha mềm.
Một lưỡi đã quá mỏng.
Bên cạnh đặt một viên đá nhỏ.
Ai hỏi.
Hắn tự mài một góc cho họ xem tiên lửa.
Cho họ nghe âm.
Cho họ thử mép.
Không nhắc tên vạn lương.
Không nói ai bán hàng xấu.
Chỉ chỉ cách phân biệt.
Ban đầu chẳng mấy người quan tâm.
Nhưng những người nông dân nghèo lại thích.
Bởi mua một cái liềm sai có thể mất cả mấy ngày công.
Một ông học xong đem về chỉ cho em.
Người em chỉ cho hàng xóm.
Dần dần trước sạp tự khiêm không chỉ có người tới mài.
Có người tới hỏi.
Món này mua được không?
Quốc này còn sửa được không?
Dao này giá ấy có đáng không?
Tự khiêm không lấy tiền xem.
Có món tốt hắn nói tốt.
Dù người bán là cổ tam.
Có món xấu hắn nói xấu.
Ba tháng sau một chuyện xảy ra.
Vụ lúa muộn gặp mưa.
Người dân phải tranh thủ gặt rất nhanh trong những ngày trời tảnh.
Số liềm giá rẻ bán ra trước đó bắt đầu cong mép và sức nhiều.
Không phải tất cả.
Nhưng đủ nhiều để lời đồn quay hướng.
Một sáng trước sạp tự khiêm xếp hơn 30 món đổ.
Đỗ hành đứng nhìn hàng người.
Hắn nói nhỏ.
Hôm đó nếu nhận túi bạc có khi người đã kiếm nhanh hơn.
Tự khiêm đang chỉnh một lưỡi liềm.
Ừ. Tiếc không?
Có.
Hành bật cười.
Người thật lạ.
Ta tưởng phải nói không tiếc.
Tự khiêm cũng cười.
Tiếc tiền và hối hận là hai chuyện khác.
Ngày ấy trở thành một mốc mà nhiều năm sau đỗ hành vẫn nhớ.
Không phải vì tự khiêm kiếm được bao nhiêu.
Mà vì lần đầu hành hiểu.
Một người muốn đi lên lâu dài.
Có lúc phải chấp nhận nhìn tiền đi qua ngay trước mặt mà không với lấy.
Cuối năm ấy, Mạc Kỳ mất.
Ông đi rất nhẹ.
Không để lại lời dạy cuối cùng.
Chỉ để lại một hộp gỗ nhỏ đựng mấy mẫu thép,
vài viên đá mài và cuốn sổ ghi những món nợ khách chưa trả.
Tự khiêm mở sổ.
Có những khoản đã hơn 5 năm.
Một vài cái tên hắn biết đã chết.
Hắn hỏi người nhà Mạc Kỳ.
Ông từng đói không?
Người cháu lắc đầu.
Ông bảo ai nhớ thì sẽ trả.
Tự khiêm nhìn cuốn sổ rất lâu.
Không phải điều gì của Mạc Kỳ hắn cũng đồng ý.
Có món nợ đáng lẽ nên đòi.
Có người đáng lẽ không nên cho chịu.
Ông láo cũng không phải người luôn đúng.
Nhưng tự khiêm hiểu một điều.
Suốt cả đời, Mạc Kỳ đã xây cái sạp nhỏ
bằng vô số việc không ai nhớ riêng từng việc.
Chỉ đến khi ông mất, người ta mới nhìn thấy tổng của chúng.
Ngày đưa tang, hơn nửa khu chợ đóng cửa sớm.
Người tới không phải quan.
Không có phú hộ lớn, chỉ là thợ may, nông dân,
người bán bánh, vài chủ quán,
những người từng cầm một con dao bén về nhà.
Tự khiêm đứng trước quan tài bỗng nghĩ.
Thì ra một đời cũng giống như mài một lưỡi dao.
Không phải một lần kéo mạnh là xong.
Là hàng nghìn đường nhỏ.
Sau tăng lễ, Điền Trang Họ Tống tìm tự khiêm.
Quản sự nói, ba thôn phía Nam đang muốn thuê
một người kiểm tra và sửa nông cụ trước mùa tới.
Bao nhiêu độ? Gần 800 món.
Tự khiêm giật mình.
Một mình hắn không làm nổi.
Người quản sự nói, người có thể thuê thêm người.
Đó là cơ hội lớn nhất từ trước tới nay.
Nếu nhận được, số tiền đủ để tự khiêm trả sạch nợ
và thuê một gian nhà mặt phố.
Nhưng điều kiện là ba tháng phải xong.
Tự khiêm tính, một mình không đủ.
Cổ Tam có tay nghề nhưng hai người từng là đối thủ.
Đỗ Hành chưa biết mải.
Hai thanh niên khác trong chợ chỉ làm được việc đơn giản.
Tối ấy, Tố Mai hỏi, chàng nhận không?
Tự khiêm nói, ta muốn.
Vậy điều gì khó?
Ta phải giao việc cho người khác.
Nàng bật cười, chàng từng làm thuê cho cả trấn
mà bây giờ lại sợ thuê người.
Ta sợ họ làm hỏng.
Hay sợ chỉ mình chàng mới làm đúng?
Tự khiêm nhìn vỡ, đúng.
Bao năm học cách ở lại, hắn lại sinh một điểm mù khác.
Hắn đã quen tin vào tay mình đến mức khó tin tay người khác.
Nếu cứ thế, con đường của hắn sẽ dừng ở đúng một bánh đá.
Sáng hôm sau, hắn tìm Cổ Tam.
Cổ Tam ngạc nhiên.
Người muốn ta làm chúng.
Ừ, không sợ ta cướp khách.
Ba thồn, tám trăm món, một mình ta làm tới mùa đông.
Cổ Tam cười.
Chia thế nào?
Hai người mặc cả gần một canh dở.
Cuối cùng thống nhất.
Tự khiêm nhận kiểm tra.
Việc nào đơn giản, giao cho hai thanh niên.
Cổ Tam phụ trách những món cần tốc độ,
những món khó hai người cùng làm.
Đỗ hành lo nhận, đánh dấu, trả đồ và ghi tên.
Tự khiêm dạy hành cách nhìn ba loại hỏng đơn giản.
Hành học rất nhanh.
Lần đầu tiên cái sạp nhỏ giống một nơi có nhiều người cùng làm.
Tuần đầu hỗn loạn.
Một chiếc cuốc bị giao nhầm.
Ba con dao thiếu dấu.
Cổ Tam làm nhanh quá một mẻ.
Tự khiêm nổi nóng.
Hắn suýt bảo thôi, để ta làm hết.
Nhưng rồi nhớ tố mai.
Hắn dừng.
Không tự ôm việc, mà sửa cách giao.
Mỗi món có một thẻ tre.
Ai nhận ký dấu.
Đồ chưa kiểm không được đưa sang đá.
Đồ xong phải thử lại.
Công việc bắt đầu trôi.
Một tháng, hai tháng, họ đã làm hơn sáu trăm món.
Ngay lúc chỉ còn gần hai trăm, chú Vạn Lương quay lại.
Hắn không bán liềm nữa.
Lần này, hắn đại diện cho một kho lớn ở Phụ Thành.
Ta nghe người nhận việc ba thôn.
Tự khiêm gật đầu.
Kho ta muốn tìm người phụ trách kiểm nông cụ trước khi xuất đi.
Tiền gấp đôi việc người đang làm.
Tự khiêm hỏi.
Bao giờ bắt đầu?
Mười ngày nữa.
Hắn nhìn số đồ còn chất.
Nếu mười ngày tôi không đi được.
Vạn Lương cười.
Chuyện ba thôn ấy giao cho mấy người kia làm.
Ta đã nhận.
Người có mặt hay không họ vẫn làm được.
Tự khiêm nhìn cổ tam và đỗ hành phía xa.
Có thể đúng.
Hắn đã xây được cách làm.
Nếu rời đi, họ vẫn có thể hoàn thành.
Cơ hội Phụ Thành lớn hơn hắn.
Nếu nhận, đời hắn có thể bước sang bậc khác ngay.
Đêm đó, hắn không ngủ.
Bảy năm trước, hắn sẽ đi ngay.
Ba năm trước, có lẽ hắn cũng đi.
Nhưng sáng hôm sau tự khiêm tìm Vạn Lương.
Vậy thôi.
Vạn Lương nhìn hắn.
Ngươi lại bỏ một cơ hội lớn.
Tự khiêm đáp.
Không.
Tôi chỉ không bỏ việc đang làm để lấy nó.
Hắn quay về.
Đó là lần cuối cùng trong câu chuyện
tự khiêm phải lựa chọn giữa đường đang đi
và một con đường trông sáng hơn.
Lần này hắn không cần ai khuyên.
Ba thôn nhận đủ nông cụ trước vụ mùa.
Không trễ một ngày.
Trong 800 món, có 17 món phải làm lại.
Tự khiêm không giấu.
Hắn tự ghi ra.
Tự chịu phần chi phí.
Người quản sự họ Tống xem danh sách rồi hỏi.
Ngươi có thể bỏ mấy món này đi.
Ta đâu kiểm kỹ tới thế.
Tự khiêm đáp.
Ông có kiểm hay không thì người dùng vẫn biết.
Người quản sự nhìn hắn.
Rồi cười.
Mấy năm trước, ngươi còn ngồi dưới mái hiên mạc láo.
Vâng.
Bây giờ ta hiểu vì sao ông ấy giao bánh đá cho ngươi.
Tự khiêm nghe câu đó.
Lòng bỗng nghẹn.
Không phải vì được khen.
Mà vì tới ngày ấy hắn mới nhận ra mình đã đi đủ xa để người khác nhìn thấy.
Sau vụ đó, chuyện ba thôn không kết thúc.
Một thôn khác tìm tới.
Rồi một đội xe chở nông cụ muốn thuê họ kiểm hàng trước khi giao.
Cổ tam không trở lại sạp cũ.
Hắn và tự khiêm chia việc.
Đỗ hành cũng thôi những chuyến đi nay đây mai đó.
Hắn nói.
Ta không giỏi mài như các người.
Nhưng ta biết nói chuyện với khách.
Tự khiêm cười.
Vậy làm phần đó.
Hai thanh niên ban đầu chỉ biết đạp đá sau ba năm đã tự làm được nhiều món.
Tự khiêm không giàu sau một đêm.
Nhưng năm thứ nhất, hắn trả hết món nợ của cha.
Năm thứ hai, thuê được một giang nhà mặt phố.
Năm thứ ba, mua lại căn nhà nhỏ nơi cả gia đình từng ở nhở.
Sửa mái cho mẹ.
A Thanh được học đủ ngày.
Tố mai không còn phải khâu tới khuya.
Đến năm thứ năm, tự khiêm mở thêm một điểm sửa nông cụ ở đầu chợ phía nam.
Hắn không ngồi đó.
Một người học việc củ quản.
Đến năm thứ tám, hắn bắt đầu đặt riêng những lưỡi dao, liềm và cuốc từ một lò sắt mà hắn đã kiểm suất nhiều năm.
Không bán rẻ nhất.
Nhưng khách biết thứ gì mang dấu của hắn thì giá bao nhiêu.
Chất lượng đúng bấy nhiêu.
Gia đình lưu ra từ đó mới thật sự khá lên.
Có ruộng nhỏ.
Có nhà.
Có tiền dành.
Không phải đại phú.
Nhưng người đàn ông từng 32 tuổi vẫn không biết tháng sau mình làm ở đâu.
Giờ có thể nuôi sống không chỉ gia đình mà còn hơn 10 người khác.
Một hôm, Đỗ Hành ngồi uống trà trước cửa hỏi.
Người có nghĩ nếu năm đó, theo chuyến mối tới cùng, có khi còn giàu hơn không?
Tự khiêm bật cười.
Có thể.
Không tiếc cả.
Ta không biết con đường khác dẫn tới đâu.
Hắn nhìn ra phố.
Ta chỉ biết con đường này đã đi đủ lâu để nó dẫn ta tới đây.
Đúng lúc đó, một thanh niên khoảng 20 bước vào.
Áo vá.
Dép mòn.
Hắn hỏi.
Chỗ ông có cần người không?
Tự khiêm nhìn ráng vẻ ấy trở thấy mình của nhiều năm trước.
Biết làm gì.
Gì cũng làm được.
Tự khiêm cười.
Ngày trước hắn cũng từng nói câu ấy với vô số người.
Ta không hỏi người làm được bao nhiêu thứ.
Thanh niên ngẩn ra.
Tự khiêm chỉ chiếc bánh đá phía trong.
Ta hỏi người có chịu học một thứ đủ lâu không?
Người kia im.
Rồi gật đầu.
Tự khiêm không nhận ngày.
Hắn bảo.
Ngày mai tới.
Làm thử 10 ngày.
Tối mai đứng phía trong nghe thấy.
Bật cười.
Tối hôm đó.
A Thành, lúc này đã là một chàng trai.
Dọn lại kho thì phát hiện một đôi quang gánh cũ.
Dây đã mục.
Đòn gánh xước đầy.
Cha, vứt cái này nhé.
Tự khiêm quay lại.
Đó là đôi quang hắn từng dùng khi chạy hết chỗ này sang chỗ khác kiếm việc.
Hắn cầm lên.
Nhẹ hơn rất nhiều so với trong ký ức.
Đừng vứt.
Giữ làm gì.
Tự khiêm treo nó lên cây xã ngay phía trên cửa kho.
Để nhớ.
Nhớ lúc nghèo sao?
Hắn lắc đầu.
Nhớ lúc cha tưởng đổi vận nghĩa là phải tìm cho được một con đường khác.
Ngoài phố, tiếng người gọi nhau thu hàng dần thừa.
Bánh đá cuối cùng trong ngày quay chậm rồi dừng.
Tự khiêm nhìn đôi quang gánh cũ treo trên đầu.
Lại nhìn những người trẻ đang thu dọn dụng cụ phía dưới.
Suốt nhiều năm, người ta từng bảo hắn số lận đận.
Sau này, chẳng còn ai nhắc câu ấy nữa.
Không phải vì một ngày vận tốt bất ngờ tìm tới.
Mà vì cuối cùng hắn đã ở lại với một con đường đủ lâu để tay nghề thành năng lực.
Năng lực thành chữ tín.
Chữ tín thành cơ hội.
Và những cơ hội nhỏ nối nhau thành một hậu vận mà chính hắn từng nghĩ đời mình không có.
Đổi vận không phải lúc nào cũng là gặp một con đường tốt hơn.
Có khi chỉ là thôi chạy khỏi con đường đang đi,
sửa điều mình còn thiếu và kiên trì đủ lâu để phẩm chất, năng lực cùng chữ tín kịp sinh thành quả.
