Võ Tắc Thiên – Tấm Bia Không Chữ Che Giấu Điều Gì Suốt 1.300 Năm? | Thế Giới Cổ Đại

Đình Sự
546 người theo dõi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo phân tích cuộc đời đầy tham vọng và bí ẩn của Võ Tắc Thiên, từ hành trình leo lên đỉnh cao quyền lực bằng những thủ đoạn tàn khốc đến những thành tựu về quản trị và kinh tế. Nội dung nhấn mạnh sự mâu thuẫn giữa một minh quân tài giỏi và một chính trị gia lạnh lùng, khép lại với ý nghĩa sâu sắc của tấm bia không chữ tại lăng Càn Lăng.
Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại và tôi là MC Quang Thiên, rất vui khi được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay.
Tại Càn Lăng, nơi trốn cất ngữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Hoa, Võ Tắc Thiên, có 2 tấm bia đá, 1 tấm bia ca ngợi công đức của đường Cao Tông – Lý Trị và 1 tấm bia khổng lồ được dựng riêng cho Võ Tắc Thiên.
Nhưng có 1 điều kỳ lạ và bí ẩn ở bên trên mặt bia ấy, không có lấy 1 chữ nào, không tên tuổi, không công trạng, không lời ca tụng, cũng không 1 câu tự biện mình.
Đây là điều gần như không thể tưởng tượng nổi với 1 người phụ nữ đã dành cả cuộc đời để tranh gianh quyền lực, đánh bại hàng loạt đối thủ, bước lên ngay vàng và buộc cả 1 đế chế phải gọi mình là hoàng đế.
Vậy tại sao đến cuối đời, Võ Tắc Thiên lại để lại cho hậu thế 1 tấm bia trắng?
Là vì bà cho rằng công lao của mình quá lớn, không lời nào có thể ghi hết trắng.
Hay ngược lại, bởi những cuộc thanh trường đẫm máu, những người thân bị loại bỏ, những khóc lại được trọng dụng và vô số sinh mạng chết dưới thời bà khiến chính Võ Tắc Thiên cũng không biết phải viết gì lên bia mổ.
Đáng sợ hơn, vào năm 1982, người ta phát hiện trên tung sơn 1 kim dạn trừ tội do chính Võ Tắc Thiên cho người dâng lên thần linh vào những năm cuối đời.
Trên đó, bà cầu xin được xóa bỏ mọi tội lỗi.
Một nữ hoàng từng đứng trên đỉnh cao quyền lực, đến cuối đời lại âm thầm xin thần linh tha tội.
Vậy, phải chăng tấm vô tự bi không phải là biểu tượng của sự kiều ngạo, mà là lời thú tội im lặng cuối cùng của Võ Tắc Thiên, hay là một lời tiên tri gửi đến hậu thế?
Chúng ta sẽ cùng giải mã tất cả trong video ngày hôm nay nhé!
Đầu thế kỷ thứ 7, nhà đường vừa bước vào thời kỳ trinh quán dưới sự cai trị của đường Thái Tông-Lý Thế Dân.
Võ Sĩ Hoạch là một công thần khai quốc nhà đường, làm quan tại Cảng Nguyên, Tứ Xuyên.
Năm 627, một vị tướng số nổi tiếng tên Viên Thiên Cương tình cờ đi qua nơi này.
Võ Sĩ Hoạch nghe rành liệt mời ông vào phủ xem tướng cho các con.
Sau khi xem hai người con trai và con gái lớn, Viên Thiên Cương đều đưa ra những lời đoán về phú quý và công danh.
Nhưng đến khi cô con gái thứ hai được bế ra, ông lập tức kinh ngạc.
Dù cô bé khi ấy mặc quần áo con trai, Viên Thiên Cương vẫn nói rằng
Long đồng phượng cảnh cực quý trì tướng, nếu là nữ, ắt sẽ làm thiệt tử.
Và cô bé đó chính là Võ Tắc Thiên.
Điều đáng chú ý là câu chuyện này không chỉ tồn tại trong dân gian, mà còn được ghi lại trong tân đường thư.
Và chỉ 10 năm sau, lời tiên đoán ấy bắt đầu bước vào hiện thực.
Năm 637, Võ Tắc Thiên mới 14 tuổi đã được tuyển vào cung, trở thành tài nhân của Đường Thái Tông Lý Thế Dân.
Đây không phải vị trí quá cao, nhưng người được chọn làm tài nhân ngoài nhan sắc còn phải có học thức,
biết thi thư và đôi khi còn giúp Hoàng đế xử lý việc ghi chép, soạn thảo.
Ngay con gái vào cung, mẹ bà là Dương Thị đau lòng khóc không ngừng.
Nhưng Võ Tắc Thiên lại bình thản nói, được gặp thiên tử, sao biết đó không phải là phúc.
Hạ tất phải khóc vì chuyện nhì nữ.
Ngay từ khi còn rất trẻ, bà đã cho thấy một tham vọng và sự bình tĩnh khác thường.
Đến năm trinh quán thứ 22, triều đình lại xuất hiện một lời tiên đoán đáng sợ hơn.
Sao Thái Bạch liên tục xuất hiện giữa ban ngày khiến Lý Thế Dân bất an.
Ông Triệu Thái xử lệnh Lý Thuần Phong đến xem thiên tượng.
Kết quả tóm gọn trong bà chữ.
Nữ chủ sương, một nữ chủ sẽ hừng thịnh.
Lý Thuần Phong còn nói rằng sau vài đời nhà đường sẽ xuất hiện một người phụ nữ họ võ thay họ lý nắm giữ thiên hạ.
Lý Thế Dân nghe xong vô cùng hoảng sợ.
Thậm chí từng có ý định thành trừng những người mang họ võ.
Nhưng Lý Thuần Phong khuyên người rằng đã mang thiên mệnh thì rất khó giết.
Cưỡng ép ngược lại có thể khiến hậu quả càng nghiêm trọng.
Cuối cùng, Lý Thế Dân vẫn bí mật sự tử tướng Lý Quân Tiền.
Bởi người này có nhiều yếu tố liên quan đến chữ võ.
Nhưng người mà lời tiên đoán thực sự nhắm tới lại đang ở ngay trong hậu cung của ông.
Võ Tắc Thiên vì thế vô tình thoát được một kiếp.
Tuy nhiên trong suốt khoảng 12 năm làm tài nhân
bà không được Lý Thế Dân đặc biệt sủng ái và cũng không được thăng cấp.
Trong một số rất ít câu chuyện giữa hai người được lưu truyền
là chuyện con ngựa giữ sứ tự thông.
Khi không ai có thể thuần phục con ngựa này
võ Tắc Thiên nói bà chỉ cần ba thứ
dòi sắt, búa sắt và dao găm.
Bà giải thích rằng trước tiên sẽ dùng dòi sắt đánh nó
không phục thì dùng búa đập
nếu vẫn không phục thì dùng dao giết chết.
Lý Thế Dân hỏi như vậy chẳng phải con ngựa sẽ chết sao?
Võ Tắc Thiên bình thản đáp
dù nó có đáng giá nghìn vàng
nếu không sử dụng thì giữ lại để làm gì?
Câu trả lời ấy gần như đã bộc lộ toàn bộ tính cách của võ Tắc Thiên sau này
Những năm cuối đời Lý Thế Dân lâm trọng bệnh
Thái tử Lý Trị thường xuyên vào hầu cha
và cũng chính trong khoảng thời gian ấy
ông bắt đầu nảy sinh tình cảm với võ Tắc Thiên.
Khi đó Lý Trị khoảng 19 tuổi
còn võ Tắc Thiên khoảng 23 tuổi.
Theo những câu chuyện được lưu truyền lại
chỉ một lần võ Tắc Thiên mặc váy dài ngoạnh đầu nhìn lại
cũng đủ khiến vị Thái tử trẻ tuổi mê mờn.
Cho đến nay vẫn chưa có chân dung sắc thực của võ Tắc Thiên được tìm thấy
Tuy nhiên có giả thuyết cho rằng
tượng Đại Phật Lưu Sá Na ở hàng Đá Long Môn
từng tham khảo dung mạo của bà.
Lý Trị từng khen võ Tắc Thiên có phong thái ung dung
quý phái như Bồ Tát
còn bản thân bà cũng từng quyên góp tiền để hỗ trợ việc tạc tượng.
Năm 649 Lý Thế Dân qua đời
Theo lệ võ Tắc Thiên cùng những phi tần không có con
phải vào chùa Cảm Nghiệp xuống tóc làm nì.
Trong khi đó Lý Trị lên ngôi trở thành đường Cao Tông.
Tưởng rằng mối tình giữa hai người từ đấy sẽ kết thúc
nhưng võ Tắc Thiên không chấp nhận số phận ấy.
Bà tìm cách gửi thơ cho Lý Trị kể về nỗi nhớ và những giọt nước mắt của mình.
Năm 650 nhân ngày rỗ đầu của đường Thái Tông
Lý Trị đến chùa Cảm Nghiệp dâng hương và gặp lại võ Tắc Thiên.
Tình cũ lập tức bùng cháy.
Điều bất ngờ hơn là chính vương Hoàng hậu lại chủ động đề nghị đưa võ Tắc Thiên trở lại cung.
Nhưng đó không phải vì bà cảm động trước tình yêu của hai người.
Vương Hoàng hậu khi ấy đang thất thế trước tiêu thục phị
nên muốn dùng võ Tắc Thiên như một quân cờ để chia bất sự xụn ái của Hoàng đế.
Chỉ tiếc rằng bà đã đưa vào cung một đối thủ nguy hiểm hơn rất nhiều.
Sau khi trở lại hậu cung, võ Tắc Thiên nhanh chóng chiếm trọn sự xụn ái của Lý Trị.
Năm 652, bà sinh con trai Lý Hoàng
và không lâu sau được phong làm Triều Nghị
địa vị trì dưới những phi tần cao nhất trong hậu cung.
Đến lúc ấy, vương Hoàng hậu mới nhận ra tiêu thục phị đã không còn đáng sợ nữa.
Mối đe dọa thực sự chính là võ Triều Nghị.
Thế là hai kẻ thù cũ, vương Hoàng hậu và tiêu thục phị buộc phải liên thủ chống lại bà.
Nhưng cuộc chiến này không còn đơn thuần là tranh sùng.
Đứng sau vương Hoàng hậu là tập đoàn quý tộc Quan Lũng.
Thế lực đã ảnh hưởng sâu sắc đến triều đình từ thời Tuy, Đương.
Nhân vật quan trọng nhất trong số đó là trưởng Tôn Vô Kỳ, cậu ruột của Lý Trị.
Sau khi lên ngôi, Lý Trị ngày càng muốn thoát khỏi ảnh hưởng của những đại quý tộc này
để thu quyền lực về tay Hoàng đế.
Còn Võ Tắc Thiên muốn đánh bại vương Hoàng hậu để tiến lên ngôi hậu.
Một người cần phá thế lực Quan Lũng, một người cần bước lên vị trí cao nhất trong hậu cung.
Từ thời điểm đó, Lý Trị và Võ Tắc Thiên không chỉ là một đôi tình nhân.
Họ đã trở thành một liên minh chính trị.
Năm 654, Võ Triều Nghị sinh một con gái, thường được gọi là An Địch Công Chúa.
Nhưng đứa trẻ chưa đầy trăm ngày tuổi đã chết yếu.
Cái chết này về sau trở thành một trong những nghị án lớn nhất cuộc đời Võ Tắc Thiên.
Có thuyết cho rằng bà đã tự tay giết con để đổ tội cho vương Hoàng hậu.
Sau sự kiện này, Võ Tắc Thiên còn đổ an cho vương Hoàng hậu thêm một số tội danh
làm lý do chính thức để Lý Trị phế bỏ vương Hoàng hậu.
Cùng thời điểm đó, bà được sắc lập làm Hoàng hậu.
Còn Tiêu Thục Phi, bởi trước đó từng liên thủ với vương Hoàng hậu chống lại Võ Tắc Thiên,
cũng bị phế chuất và đưa vào lãnh cung.
Nhưng Võ Tắc Thiên hiểu rõ một đạo lý rằng, đã nhổ cỏ thì phải nhổ tận gốc.
Bởi Lý Trị từng bí mật tới lãnh cung thăm vương Hoàng hậu và Tiêu Thục Phi,
Võ Tắc Thiên bắt đầu lo sợ rằng một ngày nào đó Hoàng đế có thể mềm lòng,
khiến hai người họ có cơ hội trở lại.
Và từ đây, số phần của vương Hoàng hậu cùng Tiêu Thục Phi cũng bắt đầu bước sang một giai đoạn bi thảm hơn.
Võ Tắc Thiên không muốn để bất kỳ mối họa nào có cơ hội hồi sinh,
nên đã ra lệnh xử lý vương Hoàng hậu và Tiêu Thục Phi bằng một hình phạt vô cùng tàn khốc.
Theo những ghi chép về sau, hai người bị đánh đập, chặt tay chân rồi ném vào chung diệu.
Vương Thị và Tiêu Thị cuối cùng đều chết trong quất hợp.
Sau đó, để tiếp tục củng cố quyền lực của mình,
Võ Tắc Thiên thậm chí còn không buông tha cho chính những người trong gia tộc.
Võ Tắc Thiên có một người chị gái tên là Võ Thuận,
chồng của Võ Thuận mất sớm, để lại Võ Thuận một mình nuôi hai người con.
Sau khi Võ Tắc Thiên đứng vững trong cung,
người chị Võ Thuận vẫn còn rất xinh đẹp, thường xuyên ra vào Hoàng cung.
Không ngờ qua lại lâu ngày, ba lại nảy sinh quan hệ tình cảm với chính em rể là Lý Trị.
Tình cảm chị em giữa Võ Tắc Thiên và Võ Thuận vì vậy cũng bắt đầu xuất hiện rạn nứt.
Trong dân gian thậm chí còn từng lưu truyền lời đồn rằng
cái chết của Võ Thuận cũng liên quan tới Võ Tắc Thiên.
Nhưng mọi chuyện còn chưa dừng lại ở đó.
Con gái của Võ Thuận là Hạ Lan Thị,
sau đó cũng lọt vào mắt xanh của đường Cao Tông.
Hạ Lan Thị được mô tả là có dung mạo vô cùng xinh đẹp,
đến mức một số ghi chép còn ca ngợi sắc đẹp của nàng thuộc hàng tuyệt sắc.
Khoảng năm 665, sau khi Võ Thuận qua đời,
Võ Tắc Thiên thường đưa cô cháu gái trẻ Hạ Lan Thị vào cung ở lại một thời gian.
Khi ấy, Hạ Lan Thị đang ở tuổi xuân sắc.
Lý Trị vừa nhìn thấy nàng đã lập tức bị thú hút.
Bản thân Hạ Lan Thị lại còn trẻ,
chưa hiểu hết sự hiểm độc của tranh đấu trong cung đình.
Có lẽ nàng cho rằng trên đời này,
hoàng đế là người có quyền lực cao nhất.
Chỉ cần được hoàng đế sùng ái,
thì mọi chuyện đều không thành vấn đề.
Huống hồ trong mắt nàng,
người gì Võ Tắc Thiên lúc ấy đã lớn tuổi,
làm sao có thể so sánh với tuổi trẻ và nhan sắc của mình.
Thế là trong tân đường thư xuất hiện một câu chuyện vô cùng đáng sợ.
Khoảng tháng 9 năm 666,
Võ Tắc Thiên đưa Hạ Lan Thị tới thăm mẹ mình là Dương Thị.
Hai người anh họ của Võ Tắc Thiên là Võ Duy Lương và Võ Hoài Vận
vì muốn lấy lòng bà nên dâng lên rất nhiều thức ăn.
Theo câu chuyện được ghi lại về sau,
Võ Tắc Thiên nhân cơ hội bí mật bỏ độc vào thức ăn.
Sau đó lấy lý do muốn nói chuyện riêng với mẹ,
bảo Hạ Lan Thị cứ tự nhiên ăn những món mình thích trước.
Hạ Lan Thị mới ăn được vài miếng đã đau bụng dữ dội,
sau đó chết thảm.
Võ Tắc Thiên lập tức tuyên bố những người hạ độc
chính là hai người anh họ Võ Duy Lương và Võ Hoài Vận.
Nếu câu chuyện này là thật thì chỉ bằng một kế
bà đã loại bỏ cùng lúc Hạ Lan Thị và hai người anh họ.
Nói đến đây có lẽ nhiều người sẽ thắc mắc rằng
mối thù giữa Võ Tắc Thiên và những người anh trong võ gia
rốt cuộc sâu đến mức nào mà sau khi nắm quyền
bà lại lần lượt ra tay với họ.
Thực ra ân loạn ấy không chỉ giới hạn ở hai người họ.
Sau khi cha Võ Tắc Thiên là Võ Sĩ Hoạch qua đời,
mẹ bà Lan Dương Thị cùng các con
rơi vào hoàn cảnh khá cô độc trong võ gia.
Hai người anh cùng cha các mẹ của Võ Tắc Thiên
là Võ Nguyên Khánh và Võ Nguyên Sảng
cùng hai người anh họ Võ Duy Lương và Võ Hoài Vận.
Được cho là từng nhiều lần kinh miệt trên ép mẹ con Dương Thị.
Những chuyện xảy ra trong thời điểm Võ Tắc Thiên còn chưa có địa vị
dường như đã để lại trong bà một sự oán hận rất sâu.
Bởi vậy, sau khi thành hoàng hậu,
Võ Tắc Thiên nhanh chóng điều Võ Nguyên Khánh và Võ Nguyên Sảng
đến những vùng xa xôi làm quan.
Còn số phận của Võ Duy Lương và Võ Hoài Vận
về sau cũng chẳng khả hơn.
Với một người nổi tiếng nhớ rất lâu cả ân oán như Võ Tắc Thiên,
việc thanh toán những món nợ cũ dường như chỉ còn là vấn đề thời gian.
Nhưng những câu chuyện gây tranh cãi quanh bà
không chỉ dừng lại ở anh em trong võ già.
Trong số đó, đáng chú ý nhất là cái chết
của người con trai thứ hai, Lý Hiển.
Năm 675, thái tử Lý Hoàng,
con trai trường của Võ Tắc Thiên và đường Cao Tông Lý Trị đột ngột qua đời.
Sau cái chết của anh trai, Lý Hiển được tập làm thái tử,
trở thành người kế vị mới của đế quốc đại đường.
Lý Hiển vốn nổi tiếng thông minh, ham học
và có năng lực xử lý chính sự.
Nhưng chỉ vài năm sau, quan hệ giữa ông với Võ Tắc Thiên
bắt đầu trở nên căng thẳng.
Đến năm 680, trong đông cung của Lý Hiển
bị phát hiện cất giấu một lượng lớn binh khí.
Ông lập tức bị buộc tội mưu phản,
bị phế khỏi ngôi thái tử, dáng làm thứ dân
rồi lưu đầy đến Ba Châu.
Điều khiến hậu thế đặc biệt chú ý
là trong quá trình điều tra và buộc tội Lý Hiển,
Võ Tắc Thiên, chính mẹ ruột trên danh nghĩa của ông
lại đóng vai trò rất quan trọng.
Tại sao một người mẹ lại có thể lạnh lùng đến như vậy?
Một lời đồn được ghi lại trong tân đường thư
càng khiến câu chuyện trở nên bí ẩn.
Theo thuyết này, Lý Hiển thực ra không phải con do Võ Tắc Thiên sinh ra,
mà là con của chị gái bà, Võ Thuận.
Vì một lý do nào đó, Võ Tắc Thiên đã nhận đứa trẻ làm con mình
và nuôi dưỡng trong Hoàng Cung.
Tất nhiên, đây chỉ là một giả thuyết được sử sách đời sau ghi lại.
Tính xác thực đến nay vẫn còn gây tranh luận.
Nhưng chính lời đồn ấy đã khiến mối quan hệ giữa Võ Tắc Thiên
và Lý Hiển càng trở nên khó lý giải.
4 năm sau khi bị lưu đầy, bi kịch cuối cùng cũng xảy ra.
Năm 684, Võ Tắc Thiên phải khâu thần tích tới Ba Châu.
Không lâu sau đó, Lý Hiển bị ép phải tự sát.
Khi qua đời, ông mới chỉ 29 tuổi.
Cái chết của Lý Hiển từ đó trở thành một trong những viết đen
gây tranh cãi nhất trong cuộc đời chính trị của Võ Tắc Thiên.
Và nếu nhìn rộng hơn, con đường đi tới quyền lực tối cao của bà
thực sự được bao phủ bởi rất nhiều cuộc thanh chứng.
Theo một số công trình và tác phẩm nghiên cứu thời cận, hiện đại,
số thành viên hoàng tộc, quan lại và những người có liên quan
bị Võ Tắc Thiên trực tiếp hoặc gian tiếp loại bỏ là rất lớn.
Đằng sau những cuộc tranh đấu quyền lực ấy, còn có vô số người bị liên lụy.
Nhưng cũng chính trong giai đoạn đầy không liệt đó,
tài năng chính trị của Võ Tắc Thiên ngày càng bộc lộ rõ rệt.
Những năm trung niên, đường cao tông lý trị thường xuyên mắc chứng đau đầu,
hoa mắt và trắng mặt. Có những thời điểm suy giảm
khiến ông không thể tự mình xử lý hết công việc triều đình.
Khoảng trống quyền lực ấy đã tạo điều kiện để Võ Tắc Thiên
ngày càng tham gia sâu vào chính sự.
Ban đầu, bà chỉ hỗ trợ hoàng đế xử lý tâu trương và công việc trong cung.
Nhưng theo thời gian, pham vi quyền lực ngày càng mở rộng.
Đến một lúc nào đó, Võ Tắc Thiên đã không còn đơn thuần
là hoàng hậu đứng phía sau ngái vàng nữa,
mà trở thành một trung tâm quyền lực thực sự của triều đình.
Lý trị và Võ Tắc Thiên cùng xuất hiện, cùng xử lý quốc sự,
đến mức người đương thời gọi hai người là nhị thánh.
Về sau, lý trị xưng thiên hoàng, còn Võ Tắc Thiên được gọi là thiên hậu.
Đây là một hiện tượng cực kỳ hiếm thấy trong lịch sử phong kiến Trung Quốc.
Khi hoàng đế vẫn còn sống, quyền lực của hoàng hậu đã đạt đến mức
gần như có thể đứng ngang hàng với ông trong việc điều hành đất nước.
Và rồi, bước ngoặt quyết định cuối cùng cũng đến.
Năm 683, đường Cao Tông lý trị qua đời.
Người con trai thứ ba của Võ Tắc Thiên là Lý Hiển kế vị,
tức đường Trung Tông.
Nhưng vị hoàng đế trẻ nhanh chóng nhận ra rằng,
chiếc ngái vàng mình đang ngồi trên thực chất vẫn nằm dưới cây bóng quá lớn của mẹ.
Chỉ sau một thời gian rất ngắn tại vị, Lý Hiển bị chính mẹ mình phế chuất,
dáng xuống làm lư lang vương rồi đưa khỏi kinh thành.
Sau khi phế Lý Hiển, Võ Tắc Thiên đưa người con trai út là Lý Đán lên ngái vàng,
tức đường Duệ Tông.
Nhưng lần này, bà gần như không còn che giấu quyền lực của mình nữa.
Lý Đán tuy mang danh hoàng đế, nhưng thực tế rất ít quyền quyết định.
Mọi việc lớn nhỏ trong chiều đều do Võ Tắc Thiên nắm giữ.
Có lẽ vì đã chứng kiến số phận của các anh,
Lý Đán hiểu rõ rằng đối đầu trực diện với mẹ sẽ dẫn đến kết cục như thế nào.
Vì vậy, ông lựa chọn im lặng,
và sự nhẫn nhịn ấy quả thực đã giúp ông sống sót qua giai đoạn nguy hiểm nhất.
Trong những năm tiếp theo, Võ Tắc Thiên từng bước củng cố quyền lực,
loại bỏ các thế lực chống đối, xây dựng lực lượng ủng hộ mình trong chiều,
và đồng thời tạo ra một bầu không khí chính trị thuận lợi cho việc thay đổi chiều đài.
Đến năm Thiên Thụ Thứ Nhất, tức năm 690,
mọi thứ cuối cùng đã chín mũi.
Lý Đán rất thúc thời, chủ động dâng biểu xin nhường ngồi,
khuyên mẹ chính thức lên làm Hoàng đế.
Thậm chí, ông còn xin được đổi từ họ Lý sang họ Võ.
Đối với Võ Tắc Thiên, đây gần như là bước cuối cùng
để quyền lực trên thực tế biến thành danh nghĩa chính thức.
Năm 690, bà đăng cơ Hoàng đế,
đổi quốc hiệu từ Đường thành Chu,
rồi lấy Lạc Dương làm trung tâm chính trị,
và đổi tên nơi đây thành Thần Đồ.
Từ một cô gái bước chân vào hậu cung của đường Thái Tông,
trải qua những cuộc tranh đấu sinh tử trong cung đình,
Võ Tắc Thiên cuối cùng đã đi đến đỉnh cao,
mà trước bà chưa từng có người phụ nữ nào trong lịch sử Trung Quốc đạt tới,
trở thành Hoàng đế với danh nghĩa chính thức.
Chiều đại Võ Chu từ đó ra đời.
Sau khi chính thức đăng cơ, bà lại tiếp tục cải cách
và hoàn thiện chế độ khoa cử,
mở rộng con đường tiến thân cho tầng lớp Hàn Môn.
Bà thúc đẩy việc thể chế hóa khoa cử,
sử dụng thi cử làm một trong những con đường quan trọng
để tuyển chọn nhân tài.
Đặc biệt, bà còn được xem là người thúc đẩy hình thức điện thí,
tức Hoàng đế trực tiếp gặp và khảo vấn thi sinh ngay tại điện.
Cách làm này vừa có tác dụng hạn chế
việc quan trụ khảo thiên vị, gian lận,
vừa tăng mức độ nghiêm ngặt của quá trình tuyển chọn.
Đây được xem là một bước tiến rất đáng chú ý trong lịch sử khoa cử.
Trong việc dùng người,
Võ Tắc Thiên tương đối ít câu nệ xuất thân hay thâm niên.
Chỉ cần là người có năng lực trị quốc, giữ biên cương
hoặc thực sự có tài, bà đều có thể cân nhắc sử dụng.
Công lao thứ hai của Võ Tắc Thiên
là coi trọng sự phát triển của nông nghiệp và kinh tế.
Cuối thập niên 1960,
trong quá trình xây dựng một đoạn đường sắt gần Lạc Dương,
các công nhân bất ngờ phát hiện hơn 10 hố lớn hình đá rác,
mỗi hố có đường kính lên tới hơn 10 mét.
Ban đầu, đội thi công tưởng rằng
mình đã đào trúng một quần thể mộ cổ,
nên lập tức báo cho cơ quan chức năng.
Sau khi đội khảo cổ tới khai cuột và nghiên cứu,
họ xác nhận đây hoàn toàn không phải khu mộ táng,
mà là một quần thể kho lương cổ đại.
Khi mở phần kết cấu bằng gỗ của một trong những hầm lương,
các nhà khảo cổ vô cùng kinh ngạc trước cảnh tượng bên trong.
Trong hầm vẫn chứa một lượng lớn ngũ cốc cổ
đã trải qua hơn 1.000 năm.
Điều khiến người ta khó tin hơn là những hạt lương thực ấy,
dù đã nằm dưới lòng đất suốt hàng thế kỷ,
vẫn giữ được hình dạng tương đối rõ ràng,
từng hạt vẫn có thể nhìn thấy.
Điều khiến các nhà khảo cổ học kinh ngạc hơn nữa
là sau khi đưa số ngũ cốc này về phòng thí nghiệm để thử ươm trong,
một số hạt thậm chí vẫn có thể nảy mầm bình thường.
Đây chẳng phải giống như một loại công nghệ đen của người xưa hay sao?
Sau một thời gian dài khai quật,
trước mắt các nhà khảo cổ dần hiện ra một quần thể kho lương khổng lồ
dài khoảng 612 mét theo hướng đông, tây,
rộng khoảng 710 mét theo hướng bắc, nam.
Tổng diện tích lên tới khoảng 430.000 m2
với hơn 400 hầm chứa lương thực.
Đó chính là Hàm Gia Thương,
nơi từng được mệnh danh là kho lương số 1 thiên hạ.
Thời kỳ Hàm Gia Thương được sử dụng nhiều nhất
cũng chính là dưới các chiều Đường Cao Tông và Võ Tắc Thiên và Đường Huyền Tông.
Sự phát triển của đông nghiệp đã tạo nền tảng vật chất cho thủ công nghiệp và thương nghiệp.
Trong thời Võ Chu, các hoạt động kinh tế trở nên vô cùng sôi động.
Theo số liệu thống kê được truyền lại,
năm Vịnh Huy thứ ba, đời Đường Cao Tông, tức năm 652,
cả nước nhà đường có khoảng 3,85 triệu hộ.
Đến năm Thần Long thứ nhất, tức năm 710 năm,
số hộ đã tăng lên khoảng 6,15 triệu, gần như tăng gấp đôi.
Sự gia tăng dân số ở quy mô như vậy ít nhất cũng phản ánh rằng
trong một thời gian dài, xã hội vẫn duy trì được mức độ ổn định
và khả năng sản xuất tương đối cao.
Công Lao thứ ba, nâng cao địa vị của phụ nữ.
Đây là một tượng gốm phụ nữ cưỡi ngựa được trưng bày tại bảo tàng Lạc Dương.
Trong những ngôi mộ từ đầu thời đường cho tới thời kỳ cực thịnh của nhà đường,
người ta thường xuyên phát hiện những tượng gốm tương tự.
Trong thu tịch cổ cũng không thiếu những ghi chép về phụ nữ thời đường cưỡi ngựa.
Nhưng đến thời Võ Chu, phụ nữ không chỉ có thể cưỡi ngựa
mà thậm chí còn có thể trực tiếp tham gia vào bộ máy chính trị.
Khái niệm nữ quan dưới thời Võ Tắc Thiên đã khác khá nhiều
so với nữ quan của các triều đại trước.
Trước đó, nữ quan chủ yếu phụ trách các công việc nội định và hậu cung.
Nhưng sau khi Võ Tắc Thiên nắm quyền, địa vị của phụ nữ có phần được nâng lên.
Một số nữ quan bắt đầu bước từ hậu cung ra tiền triều.
Thậm chí có người trực tiếp tham gia vào việc xử lý chính sự.
Có thể nói, Võ Tắc Thiên đã góp công lớn
để xây dựng một thời đại nhà đường, tru, thịnh vượng trong lịch sử Trung Hoa.
Tuy nhiên, không thể không kể đến một sai lầm nghiêm trọng của bà.
Đó là trọng dùng khốc lại để giết, hãm hại những người có tài
nhưng có tư tưởng chống đối.
Năm 686, tức năm thứ ba Võ Tắc Thiên
với tư cách là Hoàng Thái Hậu Lâm Triều Sương Chế.
Bà cho đặt những chiếc hòm tiếp nhận thư Tô Cáo tại nhiều nơi.
Đây thường được xem là một trong những hình thức hòm tố rác sớm nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Một thời đại Tô Cáo lẫn nhau bắt đầu.
Võ Tắc Thiên đồng thời nuôi dưỡng và trọng dụng một nhóm khốc lại
để loại bỏ các đối thủ chính trị.
Cuốn tà thư La Chức Kinh mà chúng ta từng nhắc đến ở video trước
chính là tác phẩm được cho là của Lai Tuấn Thần.
Một trong những khốc lại nổi tiếng nhất dưới chướng Võ Tắc Thiên.
Truyền bàn về cách bịa đặt tội danh, nắm thóp và hãm hại người khác.
Dựa vào những khốc lại này, Võ Tắc Thiên thanh trừng hàng loạt thành viên tông thất nhà lý,
các quý tộc chống đối cùng nhiều đại thân có quyền thế.
Qua đó dần củng cố vững chắc vị trí của mình.
Đến khi chính triều Võ Chu đã tương đối ổn định,
những khốc lại từng giúp Võ Tắc Thiên thanh trừng đối thủ cũng dần trở thành mối nguy.
Bà bắt đầu loại bỏ từng người một.
Sách Nguyên Lễ, Chu Hưng, Hầu Tứ Chỉ lần lượt bị xử lý.
Đến năm 697, Lai Tuấn Thần, khốc lại nổi tiếng nhất,
cũng bị sử tử sau khi âm mưu vô cáo Thái Bình Công Chúa thất bại.
Có thể nói, những công cụ bạo lực từng giúp Võ Tắc Thiên tiến tới đỉnh cao quyền lực,
cuối cùng cũng bị chính bà vứt bỏ.
Những năm cuối đời, bà ngày càng sung tín Phật giáo,
cho xây nhiều chùa triền, tượng Phật và các công trình quy mô lớn,
tiêu tốn không ít sức người tiền của.
Đời tư của bà cũng trở thành đề tài gây tranh cãi.
Dẫn gian từng phóng đại rằng Võ Tắc Thiên có tới hàng nghìn nam sùng,
nhưng sử sách chủ yếu nhắc đến một vài cái tên như Tiết Hoài Nghĩa,
Thầm Nam Cầu, Chương Sương Tông và Chương Dịch Chi.
Trong đó, Chương Sương Tông và Chương Dịch Chi được sùng ái đặc biệt vào những năm cuối đời.
Hai nhem dựa vào sự tín niệm của Võ Tắc Thiên để ngày càng can dự sâu vào chiều chính,
khiến nhiều đại thần và thành viên hoàng tộc bất mãn.
Đến lúc này, Võ Tắc Thiên đã giả yếu.
Người phụ nữ từng khiến cả chiều đình khiếp sợ cũng không còn đủ sức kiểm soát mọi thứ như trước.
Cuối cùng, một cuộc chính biến đã nổ ra.
Năm 705, các đại thần Chương Giản Chi cùng một số quan lại phát động binh biến,
giết Chương Dịch Chi và Chương Sương Tông.
Sau đó ép Võ Tắc Thiên trao lại ngai vàng cho đường Trung Tông Lý Hiển.
Chiều Võ Chu chấm dứt.
Không lâu sau, Võ Tắc Thiên qua đời ở tuổi hơn 80.
Theo dinh nguyện, bà không còn dùng danh hiệu hoàng đế mà trở lại thành thân phận hoàng hậu của đường Cao Tông.
Sau đó, bà được hợp táng cùng Lý Trị tại Càn Lăng.
Nhưng điều khiến Càn Lăng nổi tiếng hơn cả không phải quy mô của lăng mộ,
cũng không phải những tượng đá đứng hai bên thần đạo,
mà là một tấm bia, một tấm bia hoàn toàn không có chữ.
Đó chính là Vô Tự Bi, bia không chữ của Võ Tắc Thiên.
Tấm bia được dừng ở phía đông trước lăng mộ, đối diện với tấm bia ca ngợi công đức đường Cao Tông.
Nó cao lớn, được chạm khắc tinh xảo với hình dòng.
Nhưng mặt bia ban đầu lại không khác bất kỳ văn tự nào.
Điều này rất kỳ lạ.
Bởi trong truyền thống cổ đại Trung Quốc,
bia mộ của hoàng đế thường dùng để ghi lại công lao,
chiến tích và những lời ca tụng dành cho người đã khuất.
Võ Tắc Thiên lại càng không phải một nhân vật bình thường.
Bà từng từ một phi thân trở thành hoàng hậu,
rồi nắm quyền triều đình,
cuối cùng phá bỏ giới hạn hàng nghìn năm để trở thành nữ hoàng đế duy nhất trong lịch sử Trung Quốc.
Một cuộc đời như vậy đáng lẽ phải có hàng nghìn chữ để kể.
Nhưng trên bia đá của bà lại không có lấy một chữ.
Tại sao lại như vậy?
Đây cũng chính là một trong những bí ẩn lớn nhất xoay quanh Võ Tắc Thiên suốt hơn một nghìn năm.
Có người cho rằng chính Võ Tắc Thiên đã yêu cầu để chống tấm bia.
Theo cách giải thích này, bà hiểu rằng cuộc đời mình quá đặc biệt, công và tội đều quá lớn,
không thể chỉ dùng vài dòng văn bia để kết luận.
Bà từng mở rộng việc tuyển chọn nhân tài, trọng dụng nhiều quan lại có năng lực,
duy trì sức mạnh của đất nước và tạo niên tảng để nhà đường bước vào thời kỳ hương thịnh sau này.
Nhưng mặt khác, con đường đi tới quyền lực của bà cũng gắn với những cuộc thanh trường khổng liệt,
những vụ án chính trị và cai chết của rất nhiều người.
Nếu tự ca ngợi mình, hậu thế có thể cho rằng bà tồ vẽ lịch sử,
nếu tự nhận lỗi lại không phù hợp với địa vị của một người từng đứng trên đỉnh cao quyền lực.
Vì vậy, cách đơn giản nhất có lẽ chính là không viết gì cả để công và tội của mình cho người đời sau phán xét.
Chính từ đó xuất hiện một câu nói nổi tiếng rằng, công hay tội thì để khán giả bình luận.
Tuy nhiên, đây không phải cách giải thích duy nhất.
Một giả thuyết khác cho rằng tấm bia vốn không phải do võ Tắc Thiên chủ động để chống.
Sau khi bà qua đời, con cháu nhà đường rơi vào tình thế rất khó xử.
Nếu viết bà là hoàng đế, điều đó đồng nghĩa chính thức thừa nhận chiều võ Chu từng thay thế nhà đường.
Nhưng nếu chỉ viết bà là hoàng hậu, lại không thể phủ nhận sự thật rằng bà từng cai trị thiên hạ suốt nhiều năm.
Quan trọng hơn chính những người chịu trách nhiệm viết văn bia lại là con cháu của bà.
Đối với họ, võ Tắc Thiên vừa là mẹ, vừa là tổ mẫu,
nhưng cũng chính là người từng phế bỏ hoàng đế họ lý và thay đổi quốc hiệu.
Ca ngợi bà quá mức thì có lỗi với nhà đường.
Chỉ trích bà quá nặng lại bất kính với tổ tiên.
Kết quả là chẳng ai biết nên viết gì, và tấm bia cứ thế bị bỏ trống.
Cũng có học giả cho rằng bia vốn được dựng trước,
nhưng văn bia chưa kịp hoàn thành thì tình hình chính trị đã thay đổi.
Sau khi nhà đường được khôi phục,
chuyện khắc chữ lên bia võ Tắc Thiên trở thành vấn đề quá nhạy cảm nên cuối cùng bị gác lại.
Điều thú vị là tấm bia ấy về sau cũng không hoàn toàn vô tự.
Qua nhiều thế kỷ, những người đến Càn Lăng đã khắc lên đó thơ văn, đề tư và những dòng ghi chép của mình.
Một tấm bia ban đầu không có chữ,
cuối cùng lại trở thành nơi người đời sau liên tục để lại lời bình về võ Tắc Thiên.
Và có lẽ đây mới là điều đặc biệt nhất.
Nếu trên bia ngay từ đầu đã có một bài văn ca ngợi võ Tắc Thiên,
có lẽ người ta chỉ đọc nó như một văn bản lịch sử bình thường.
Nhưng vì nó trống, nên hơn 1.000 năm qua, mỗi thế hệ đều cố gắng tự mình trả lời câu hỏi.
Võ Tắc Thiên rốt cuộc là minh quân hay bạo chúa?
Là một người phụ nữ phi thường phá vỡ giới hạn của thời đại?
Hay là một chính trị gia tàn nhẫn, sẵn sàng hy sinh bất kỳ ai để giữ quyền lực?
Có lẽ chính võ Tắc Thiên cũng hiểu rằng không có một câu trả lời đơn giản.
Và vì vậy, tấm bia không chữ ấy lại trở thành một lời kết phù hợp nhất cuộc đời bà.
Không có lời ca tùng, không có lời tự biện hộ, chỉ có một khoảng trống.
Một khoảng trống để hơn 1.000 năm sau.
Lịch sử vẫn tiếp tục viết lên đó những phán xét chưa bao giờ thống nhất.
