The King Who Abandoned His Throne to Become a Mountain Recluse – And the Hundreds of Women Who Perished in the Stream

Năm 1293, một người đàn ông 35 tuổi rời khỏi Ngai Vàng. Ông không bị lật đổ, không thua trận, không bệnh tật. Ngược lại, 6 năm trước đó, ông là người đứng đầu đất nước khi Đại Việt đánh bại đội quân mạnh nhất thế giới lúc bấy giờ. Không phải 1 lần, mà 2 lần. Đế quốc Mông Cổ khi ấy đã nuốt gọn từ Trung Á sang tới Đông Âu. Họ đến đây 2 lần và 2 lần phải rút. Rồi người đàn ông đó giao Ngai lại cho con trai, khoác áo nâu và đi lên 1 ngọn núi ở vùng đất này thuộc Quảng Ninh. Ngọn núi tên là Yên Tử, đỉnh cao 1068m. Hôm nay, mình kể 3 chuyện về ngọn núi đó. Chuyện thứ nhất là chính người đàn ông ấy, vua Trần Nhân Tông và câu hỏi mà 800 năm nay vẫn chưa ai trả lời gọn được là vì sao ông đi. Chuyện thứ 2 là 1 dòng suối dưới chân núi. Người ta gọi nó là suối Giải Oan và cái tên đó đến từ hàng trăm người phụ nữ. Chuyện thứ 3 là trên đỉnh, 1 pho tượng đá mà truyền thuyết bảo là 1 đạo sĩ hóa thành và 1 ngôi chùa đúc bằng 70 tấn đồng. Ngày 12 tháng 7 năm 2025, cả quân thể này được UNESCO ghi vào danh mục Di sản Văn hóa Thế Giới. Nghĩa là chuyện hôm nay không phải chuyện của 1 ngọn núi hẻo lánh. Đây là 1 trong những nơi vừa được cả thế giới công nhận. Bắt đầu từ ông vua. Chuyện thứ nhất, ông vua bỏ Ngai Vãng. Trần Nhân Tông, sinh năm 1258, mất năm 1308. Ông lên ngôi ngày 8 tháng 11 năm 1278, khi chưa đầy 20 tuổi. Và gần như ngay lập tức, ông phải đối mặt với thứ mà cả châu Á thời đó đều sợ. Quân Nguyên Mông. Đội quân đã đánh sập nhà Kim, nhà Tống, đã tràn qua Trung Á, đã tới tận cửa ngõ châu Âu. Tháng 11 năm 1282, ông cho họp hội nghị Bình Thàn, gọi các tướng lĩnh và tôn thất về bản cách đánh. Sau đó là hội nghị Diên Hồng, nơi triều đình hỏi ý các bô lão trong dân. Đây là chi tiết mà mình nghĩ đáng để ý. Một ông vua 20 mấy tuổi đang nắm quyền tuyệt đối, lại đi hỏi ý kiến những người già không có chức tước gì, xem nên hòa hay nên đánh. Năm 1285, quân Nguyên sang lần thứ 2. Đại Việt phải bỏ cả kinh thành, rút lui rồi phản công. Cuối cùng quân Nguyên rút. Năm 1287, họ sang lần nữa. Lần này chuẩn bị kỹ hơn, mang theo cả đoàn thuyền lương. Và năm 1288, trên sông Bạch Đằng, đoàn thuyền ấy bị đánh tạt. Ở tuổi 30, Trần Nhân Tông là người đứng đầu một đất nước, vừa làm được điều mà rất ít nơi trên thế giới làm được lúc đó. Chặn được vó ngựa Mông Cổ 2 lần liên tiếp. Giành vọng quyền lực chiến thắng, có đủ cả. Rồi ngày 16 tháng 4 năm 1293, ông nhường ngôi cho con trai là Trần Thuyên, tức vua Trần Anh Tông. Theo lệ nhà Trần, vua cha nhường ngôi, rồi vẫn làm thái thượng hoàng, vẫn cùng con trông coi việc nước. Đó là chuyện bình thường. Nhưng ông không dừng ở đó. Năm 1294, ông xuất ra. Nơi ông xuất ra lần đầu là hành cung Vũ Lâm, thuộc đất Ninh Bình. Nếu bạn còn nhớ tập về Cố Đô Hoa Lư, thì đó cũng chính là vùng đất ấy. Núi Đá Vôi, sông Len giữa hàng, chỗ mà 300 năm trước Đinh Tiên Hoàng chọn làm kinh đồ vị thế hiểm. Nhà Trần dùng nó theo cách khác, làm nơi lui về. Rồi năm 1299, ông lên Hản Yên Tử. Ở đó, ông lấy hiệu là Trúc Lâm Đại sĩ, và người đời sau quen gọi ông là Điều Ngự Giác Hoàng, hoặc gọn hơn Phật Hoàng. Ông sáng lập một dòng thiền riêng của người Việt, thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Bây giờ, tới câu hỏi khó. Vì sao một ông vua thắng trận, đang ở đỉnh cao, lại bỏ tất cả để lên núi? Có ba cách trả lời, và mình xin nói rõ là cả ba đều có người tin, không cách nào bác được hẳn cách nào. Cách thứ nhất, thuần tôn giáo. Ông vốn mộ đạo Phật từ nhỏ. Sử chép ông từng có ý đi tu ngay khi còn là thái tử, nhưng bị vua cha giữ lại. Nghĩa là việc lên núi không phải quyết định bất trợt, mà là chuyện ông muốn làm từ đầu, chỉ phải hoãn lại vì đất nước có giặc. Cách thứ hai, thuần chính trị. Nhà Trần có lệ nhường ngôi sớm để con lên ngôi lúc cha còn sống, tránh tranh giành. Việc ông rút lui là làm đúng lệ nhà, chỉ có điều ông rút xa hơn người khác. Cách thứ ba, và đây là cách mình thấy sâu nhất. Ông đã thấy tận mắt cái giá của chiến thắng. Hai cuộc chiến ấy không phải chiến thắng sạch sẽ. Kinh thành bị bỏ hai lần. Ruộng đồng tan hoang. Người chết không đếm xuể. Ngay trong tôn thất cũng có người hàng giặc. Một người trẻ tuổi cầm quyền qua trường ấy thứ, tới khi thắng rồi, có thể không còn thấy ngai vàng là phần thưởng nữa. Ông mất ngày 16 tháng 12 năm 1308 tại Am Ngoạ Vân trên núi. Xá lợi của ông được chia. Một phần đưa về Lăng Quy Đức ở Phủ Long Hưng. Một phần đặt trong Tháp Huệ Quang, ngay sau Chùa Hoa Yên trên Yên Tử. Tháp Huệ Quang tới nay vẫn còn và bạn có thể đứng trước nó. Nhưng trước khi lên tới đó, trên đường leo núi, bạn sẽ đi qua một dòng suối. Chuyện thứ hai. Dòng suối mang tên Giải Oan. Trên đường lên Yên Tử, gần chân núi, có một dòng suối và một ngôi chùa nhỏ. Chùa tên là Giải Oan, suối cũng mang tên đó. Giải Oan, nghĩa là cởi bỏ nỗi oan. Một cái tên như vậy, đặt trong một dòng suối thì hẳn phải có chuyện. Đây là chuyện dân gian trong vùng kể lại và mình nói rõ ngay từ đầu. Phần này không có trong chính sử. Chuyện kể rằng, khi Trần Nhân Tông lên núi, con trai ông, vua Trần Anh Tông, không muốn cha ở lại đó. Bạn thử đặt mình vào vị trí người con. Cha vừa nhường ngôi cho mình, vừa là người có uy tín lớn nhất nước, giờ bỏ lên núi sống trong rừng. Vừa thương vừa lo, và có lẽ vừa sợ mất chỗ dựa. Nên nhà vua ngầm sai một đoàn cung tần mỹ nữ lên núi, tìm gặp Phật Hoàng, khuyên ông quay về triều. Các bạn kể nói con số là hàng trăm người. Có bạn nói một trăm. Mình phải dừng ở con số này. Không có tài liệu lịch sử nào xác nhận bao nhiêu người. Con số hàng trăm là do dân gian truyền lại. Và trong chuyện dân gian, con số thường mang nghĩa nhiều, chứ không phải đến thật. Đoàn người lên tới nơi, họ khuyên, ông không nghe. Ông nói với họ rằng hãy trở về triều đình hoặc quay về quê cũ mà làm ăn sinh sống. Và rồi, theo lời kể, những người phụ nữ ấy chọn cách khác. Họ xuống dòng suối Hổ Khê dưới chân núi và chở mình. Có bạn kể tất cả cùng xuống. Có bạn kể một số chết đuối, một số được cứu. Khi biết chuyện, Trần Nhân Tông cho lập một đàn tràng ngay bên suối để cúng, cầu siêu, giải nỗi oan cho những người đã chết. Cái đàn tràng đó về sau được dựng thành chùa. Và chùa mang luôn tên của việc đã làm ở đó. Chùa Giải Oan. Bây giờ mình muốn nói về chỗ khó của câu chuyện này. Vì sao họ chết? Đây là chỗ các bạn kể khác nhau, và cũng là chỗ mà chính giới nghiên cứu tranh luận. Cách hiểu thứ nhất, phổ biến nhất. Họ chấm mình để tỏ lòng chung, để chứng minh rằng nếu không khuyên được vua, thì họ không còn mặt mũi nào trở về. Cách hiểu thứ hai, thực tế hơn. Những người phụ nữ này bị đưa vào cung từ nhỏ, không còn nhà để về, không có nghề để sống, không có chỗ đứng nào ngoài cung cấm. Lời khuyên hãy Cách về quê cũ mà làm ăn với họ có thể là một cánh cửa đóng lại chứ không phải mở ra. Nếu hiểu theo cách này, thì bi kịch không nằm ở lòng chung, mà nằm ở chỗ họ không còn đường nào khác. Cách hiểu thứ ba, đặt lại chính cái tên. Đã có nhà nghiên cứu hỏi thẳng, gọi là giải oan, thì oan ở đâu ra, và ai gây ra nỗi oan ấy? Bởi vì nếu đó cần giải oan, thì tức là có người bị oan. Mà người bị oan thì phải có nguyên nhân. Mình không đưa ra kết luận ở đây. Nói nhiều về người kể hơn là về sự việc. Nhưng có một chi tiết có thật, kiểm chứng được, và mình thấy nó nói được nhiều điều. Trong cả quân thể yên tử với hàng chục chùa, am tháp, thì chùa giải oan là ngôi chùa duy nhất có nhà thờ mẫu. Thờ mẫu là thờ người mẹ, thờ nữ thần. Giữa một ngọn núi gắn với một ông vua và một dòng thiền do đàn ông lập ra. Ngôi chùa duy nhất thờ nữ thần lại đúng là ngôi chùa dựng lên vì những người phụ nữ Dù câu chuyện có thật tới đâu, thì cách bố trí ấy cho thấy người đời sau nhớ họ. Từ dòng suối, đường lên đỉnh còn rất dài. Chuyện thứ 3 Phò tượng đá vào ngôi chùa 70 tấn Đỉnh Yên Tử cao 1068 mét. Đường lên đi qua rừng trúc, qua những hàng tùng cổ mà dễ nổi hẳn lên mặt đường mòn, qua chùa Hoa Yên, qua tháp Huệ Quang. Gần tới đỉnh, bên đường có một phò tượng đá tượng cao chừng 2 mét hình một người khoác áo tròang đứng nhìn xuống không có bể, không có mái tre nó đứng đó giữa gió Người ta gọi đó là tượng An Kỳ Sinh Và đây là chỗ mà lịch sử của ngọn núi này rẽ ra một hướng mà rất ít người biết Trước khi Yên Tử là đất Phật nó từng là núi tiên An Kỳ Sinh Theo thư tịch cổ của cả Việt Nam lẫn Trung Hoa là một đạo sĩ Ông tìm tới ngọn núi này khoảng 2000 năm trước để luyện thuốc trường sinh Truyền thuyết kể rằng Ông luyện thành rồi đắc đạo và bay lên trời Còn dân gian trong vùng kèm một bản khác ngắn hơn và lạ hơn Ông hóa thành đá và phò tượng bên đường chính là Ông Vậy phò tượng ấy thật sự là gì? Ở đây có 3 cách nhìn Cách thứ nhất của địa chất Đó là một khối đá tự nhiên bị gió và mưa bào mòn hàng nghìn năm thành hình dáng giống người Trên núi cao đá bị phong hóa theo thớ ra những hình rất lạ Chuyện này không hiếm Cách thứ 2 Đó là đá tự nhiên nhưng người xưa đã đéo thêm cho gió hình nghĩa là nửa của tự nhiên nửa của con người Cách thứ 3 là cách của người đi lễ Đó là ông đạo sĩ hóa đá thật đứng canh núi từ đó tới nay Điều mình thấy đang nói không nằm ở việc bản nào đúng Nó nằm ở chỗ này Một ngọn núi của đạo giáo có tiền có thuốc trường sinh sau đó thành trung tâm Phật giáo lớn nhất nước và phò tượng ông đạo sĩ vẫn được để nguyên bên đường lên chùa Không ai đập nó đi không ai giấu nó Người đi lễ Phật vẫn dừng lại tháp hương cho ông tiền Đó là cách người Việt xử lý hai tín ngưỡng gặp nhau trên cùng một mảnh đất không xóa mà xếp cạnh Bạn để ý là mình đã kể chuyện y hệt như vậy ở tập với tháp Trăm với pho tượng nữ thân ở Nha Trang mà cả người Trăm lẫn người Việt cùng thờ dưới hai cái tên Lên tới đỉnh là tới chùa đồng Ngôi chùa nằm trên điểm cao nhất quanh nằm mây phủ gió mạnh tới mức Chùa đồng đã qua nhiều đời Có bản chùa nhỏ từ thời Lê có bản dựng lại thời Nguyễn đều nhỏ chỉ vừa một người ngồi Ngôi chùa bạn thấy hôm nay được đúc mới hoàn toàn trong 2 năm 2006 và 2007 Khánh Thành tháng 9 năm 2007 Nó nặng 70 tấn toàn bộ bằng đồng 70 tấn đồng đưa lên đỉnh núi cao hơn 1.000m Và đây là chỗ mình muốn bạn dừng lại một chút Nếu bạn xem tập trước tập về 5 báu vật biến mất thì bạn còn nhớ trung quy điền nặng 7-3 tấn vạc phổ minh 6.000 cân tượng chùa Quỳnh Lâm cao 20m Tất cả đều bằng đồng Tất cả đều bị nấu chảy thành súng 700 năm sau người Việt đưa 70 tấn đồng lên đỉnh một ngọn núi gấp gần 10 lần quả chùa ngày xưa Không phải để chứng minh gì với ai Chỉ là bây giờ làm được và không còn ai tới lấy đồng đi đúc súng nữa 3 chuyện và bây giờ là thứ nối chúng lại Yên Tử là một ngọn núi đã hai lần đổi chủ không phải bằng chiến tranh mà bằng tín ngỡ Đầu tiên nó là núi Tiên của một ông đạo sĩ đi tìm thuốc trường sinh tức là đi tìm cách sống mãi Sau đó nó thành núi Phật của một ông vua bỏ ngai vàng tức là đi tìm cách buông bỏ Hai người hai hướng ngược hẳn nhau trên cùng một ngọn núi một người muốn giữ mãi một người muốn thôi giữ Và cả hai đều được thơ ở đó cách nhau vài trăm mét đường lên Còn dòng suối dưới chân núi thì kể phần mà hai câu chuyện kia không kể Chuyện buông bỏ của ông vua là chuyện đẹp Nhưng khi một người ở vị trí đó buông luôn có những người khác không được chọn Những người phụ nữ dưới suối giải oan không có ngai vàng để bỏ cũng không có núi để lên Họ chỉ có lệnh phải đi khuyên và một câu trả lời là không Người đời sau dựng cho họ ngôi chùa duy nhất trong cả quần thể có nhà thờ mẫu Mình nghĩ đó là cách nhớ khá tử tế Ngày 12 tháng 7 năm 1925 tại kỳ họp thứ 47 UNESCO ghi quần thể di tích và danh Thắng Yên Tử Vĩnh Nghiêm Côn Sơn Kiếp Bạc vào danh mục di sản văn hóa thế giới Nghĩa là ngọn núi này cùng với dòng suối và pho tượng đá và ngôi chùa 70 tấn giờ nằm chung danh sách với Mỹ Sơn với Hoa Lư và Tràng An với Thanh Nhà Hồ Toàn những nơi mình đã kể ở các tập trước Có một chi tiết cuối mình để dành tới đây Trần Nhân Tông có một người con gái tên bà là Huyền Trân Trong một chuyến đi về phương Nam sau khi đã đi tu ông tới Chiêm Thành ở lại đó khá lâu và hứa gả con gái mình trong vùa Trăm Nếu bạn xem tập về Tháp Trăm và tập đầu tiên của kênh Về Ba Lời Nguyên ở Huế thì bạn đã gặp bà rồi Đền Huyền Trân ở Huế chính là thờ bà Nghĩa là ba tập cách nhau rất xa trong loạt này nói về ba vùng đất khác nhau thật ra nối vào nhau bằng đúng một gia đình Còn bạn thì sao? Bạn nghĩ Trần Nhân Tông lên núi Vì Đạo vì lệ nhà Trần hay vì ông đã thấy quá đủ chiến tranh? Và một câu hỏi nữa Nếu được đặt lại tên cho dòng xuôi ấy bạn sẽ đặt tên gì? Hãy để lại bình luận cho mình biết nhé Và nếu bạn thích những câu chuyện như thế này đừng quên nhấn like đăng ký kênh hồ sơ Truyền Thuyết Việt và bật chuông thông báo Tập sau mình vẫn ở trong đúng cái quần thể vừa được UNESCO công nhận nhưng đi sang một nơi khác Đó là đền thờ vị tướng đã chỉ huy 2 trận đánh mà mình nhắc ở đầu tập này Người mà tới nay dân vẫn gọi là Đức Thánh Trần Ở đó có tục xin ấn đầu năm có chuyện một tên tướng giặc bị chém 3 lần không chết và có một nghi lễ mà tới giờ vẫn gây trành cãi Cảm ơn bạn đã xem đến tận đây Hẹn gặp lại các bạn trong tập tiếp theo