Ngày 11/3/2011, trận động đất và sóng thần kinh hoàng khiến khoảng 16.000 người thiệt mạng và 2.500 người mất tích tại Nhật Bản. Nhưng khi những con sóng rút đi, một cuộc khủng hoảng khác mới thực sự bắt đầu tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Điều gì đã xảy ra bên trong Fukushima và Nhật Bản đã ngăn chặn thảm họa vượt khỏi tầm kiểm soát như thế nào? ____________________ Executive Producer: Phung Trung Dung Producer: Dat Nguyen & Ma Thi Hue Research: Lanh Tran Editing & AI engineer: Thuy Nga Narrator: Viet Cuong Nguyen Thumbnail: Ngoc Nguyen Quality Control: Dinh Khiem Vu
16.000 người đã thiệt mạng, cựu khoảng 2.500 người khác mất tích trong thảm họa ngày hôm đó.
Nhưng điều tồi tệ nhất vẫn còn ở phía trước.
Tại một nhà máy điện hạt nhân cách đó không xa, các lò phản ứng bắt đầu nóng lên ngoài tầm kiểm soát.
Những gì diễn ra sau đó đã trở thành một trong những thảm họa hạt nhân nghiêm trọng nhất lịch sử Nhật Bản.
Và chính là thảm họa Fukushima.
Hôm nay là một ngày làm việc bình thường của Marshal Yoshida.
Ở tuổi 56, ông đảm nhận vị trí giám đốc của nhà máy điện hạt nhân Fukushima, Daiichi.
Buổi sáng hôm ấy mà hoạt động diễn ra theo đúng quy trình.
Ông phân công công việc, kiểm tra báo cáo và bảo đảm toàn bộ hệ thống hoạt động ổn định.
Thế nhưng Yoshida không biết rằng, cách đó khoảng 180 km, một biến cố khủng khiếp vừa bắt đầu.
Một b
Tại Fukushima, Daiichi, hệ thống cạm biến phát hiện giùm chấn gần như ngay lập tức.
Nhà máy có tổng cộng 6 lò phản ứng. Bên trong mỗi lò là các thanh nhiên liệu chứa chất phóng sạng.
Khi hoạt động, chúng sinh ra một lượng nhiệt cực lớn đủ để đu nước sôi.
Lùa ngây ấy làm quay các tù binh khổng lồ để sản xuất điện năng.
Ngay cả khi lò phản ứng đã dừng hoạt động, các thanh nhiên liệu vẫn tiếp tục tỏa nhiệt.
Vì vậy, chúng phải được làm mát liên tục.
Chỉ trong vài phần nghìn giây, các quy trình an toàn tự động lập tức được kích hoạt.
Những thanh điều khiển đông loạt hạ xuống lõi lò phản ứng. Phản ứng phân hành cản nhân dừng lại.
3 tổ máy đang vận hành, gồm số 1, 2 và 3, được tắt an toàn.
Các lò số 4, 5 và 6 vốn đã ngừng hoạt động để bỏ dưỡng.
Các kỹ sư bình tĩnh kiểm tra thông số, rồi truyền đặt tình hình cho nhau.
Đây chính là kịch bản mà họ đã tập luyện nhiều lần.
Tuy nhiên, ngay cả khi các lò phản ứng đã ổn định, đội ngũ vận hành vẫn hiểu rằng nguy hiểm chưa kết thúc.
Sự dịch chuyển dữ dội dưới đáy biển vừa nâng lên hàng tỷ tần nước.
Đích đến của nó chỉ có một, bờ biển Nhật Bản.
Đất sóng đầu tiên cao khoảng 5 mét lập tức tràn vào đất liền.
May mắn, bức tường chăn sóng của Fukushima đây chỉ vẫn đứng vững.
Thông trình này được thiết kế để chống chịu những cơn sóng thần cao khoảng 6 mét.
Mọi người bắt đầu tin rằng giai đoạn nguy hiểm nhất đã đi qua.
Nhưng ngoài đại dương, mối đe dọa thực sự vẫn đang tới gần.
Con sóng thứ 2 xuất hiện.
Độ cao của nó lên tới khoảng 15 mét, lớn gấp hơn 2 lần bức tường chăn sóng của nhà máy.
Khuấy nước khổng lồ lao thẳng vào vùng đông bắc Nhật Bản với sức mạnh hủy diệt.
Tại những thành phố như Mina, Misariki, Ishinomaki và Ōsuti, công tác sơ tán vẫn đang diễn ra.
Đáng tiếc, mọi nỗ lực lúc này là quá muộn.
Nước biển tràn vào tầng thấp của Fukushima đã ý chí.
Chỉ vài phút sau, nhà máy mất hoàn toàn nguồn điện từ bên ngoài.
Hệ thống phát điện dự phòng cũng bị phá hủy.
Bên trong phòng điều khiển, các kỹ sư vội vàng đánh giá mức độ thiệt hạng.
Đáng tiếc, phần lớn thiết bị giám sát đã không còn hoạt động.
Các loa phản ứng vốn tự động dừng ngay sau trận động đất, giờ đây phải đối mặt với mối nguy hiểm mới.
Liệu nước lam mát có tiếp tục lưu thông hay không?
Bởi nếu thất bại, kịch bản tồi tệ nhất sẽ xuất hiện.
Các thanh nhiên liều có thể nóng chảy thành một khối vật chất lên tới 2000 độ C.
Trường hợp nghiêm trọng hơn, nó có thể xuyên thủng bình chịu ác của loa phản ứng rồi thoát ra ngoài.
Khi chất phóng xạ lan rộng, nhiều khu vực sẽ biến thành những vùng đất chết suốt hàng chục năm.
Trong khi đó, tại Tokyo, cơ quan an toàn hạt nhân và công nghiệp Nhật Bản lập tức thành lập trung tâm chỉ huy khẩn cấp.
Giới chức cố gắng liên lạc với toàn bộ 55 loa phản ứng hạt nhân trên cả nước.
Riêng Fukushima đây chỉ gửi về những tín hiệu chập trờn, đứt quãng.
Bên trong loa phản ứng số 1, tình hình chuyển biến theo chiều hướng xấu.
Nước biển đã làm ngập toàn bộ các nhà máy phát điện DSN.
Mọi bóng đèn đều tắt.
Những bạn điều khiển cũng chìm trong bóng tối.
Các kỹ sư không biết liệu quá trình tan chảy lõi còn có thể ngăn chặn hay nó đã bắt đầu từ trước.
Suốt cả buổi chiều, họ cố tìm cách kế hoạch hệ thống làm mát lõi khẩn cấp của tổ máy số 1.
Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều thất bại.
7 giờ 3 phút tối tại Tokyo, Thủ tướng Naoto Kan chính thức tuyên bố tình trạng khẩn cấp về hạt nhân.
Tránh văn phòng nội các xuất hiện trước truyền thông để tránh hạn dư luận.
Ông khẳng định chưa có phóng xạ phát tán ra môi trường.
Đồng thời, Chính phủ nhấn mạnh mọi quy trình ứng phó cần thiết đều đang được truyền khai.
Thế nhưng, diễn biến tại nhà máy cũng hoàn toàn khác với những gì họ từng dự liệu.
Để khôi phục nguồn sáng, đường ngũ trong nhà máy đã nối AQUIOTO vào các bảng điều khiển.
May mắn là các thông số vận hành cũng hiện lên trở lại.
Dù vậy, điều hiện lên trước mắt họ lại là tin dữ nhất.
Áp suất bên trong tăng lên rất nhanh.
Lượng hơi nước còn sót lại dưới nhiệt độ cực cao sẽ bị phân tách thành hydro và oxy.
Chỉ cần một tiên lửa rất nhỏ, một vụ nổ khủng khiếp sẽ xảy ra.
Và nó có thể mở đường cho thảm họa hạt nhân thực sự.
Năm 1986, chinh dầu bìn đã cho thế giới thấy hậu quả khủng khiếp như nào khi một lò phản ứng bị phá hủy.
Vậy thì, với 6 lò của Fukushima, ai mà biết được điều gì có thể xảy ra?
Giờ đây, xả hơi là giải pháp duy nhất để tránh phát nộp.
Đó là quy trình khẩn cấp mở các van đặc biệt nhằm giải phóng hơi nước và hạ áp trong lò phản ứng.
Theo quy định, chỉ Thủ tướng Nhất Bản mới có quyền phê chuẩn.
Biếp pháp này có thể cứu công trình khỏi nổ tung.
Đổi lại, chất phóng xạ sẽ thoát ra khí quyển và gây ô nhiễm trên diện rộng.
Chính vì vậy, Yoshida luôn xem đây là lựa chọn cuối cùng.
Giữa khung cảnh hỗn loạn, ông tiếp tục liên lạc với TEPCO, công ty sở hữu và vận hành nhà máy.
Việc trao đổi thông tin diễn ra vô cùng khó khăn.
Những người ở Tokyo dường như vẫn chưa nhận thức hết mức độ nghiêm trọng của tình hình.
Đến 7 giờ sáng ngày 12 tháng 3, áp suất trong lò số 1 tiếp tục tăng đến ứng cực kỳ nguy hiểm.
Để giải thoát mức độ nghiêm trọng, chúng ta cần phải ở trong khu vực nguy hiểm.
Xin lỗi. Thật sự xin lỗi.
Yoshida ngay lập tức yêu cầu được nói chuyện với Thủ tướng.
Ông truyền bày về thực tế tình hình và phương án sẽ triển khai.
Ai cũng hiểu điều đó nghĩa là gì.
Cho phép mở van, đồng nghĩa với việc nhiều công nhân có thể sẽ không bao giờ trở về.
Nhưng tương lai của cả nước Nhật lúc ấy đang bị đặt lên bàn cân.
Yêu lâu sau, mệnh lệnh cuối cùng được ban hành.
Bắt đầu xả áp lò phản ứng số 1.
Nhưng ngay lúc đó, một vấn đề nghiêm trọng mới được phát hiện.
Tẹp cột chưa bao giờ xây dựng quyết trình xả áp khi toàn bộ hệ thống bất điện.
Không ai biết chính xác phải tiến hành ra sao.
Một nhóm công nhân trẻ vẫn bất chấp tiến vào khu vực ấy.
Mọi thao tác đều diễn ra hết sức tận trọng.
Cuối cùng họ cũng tiếp cận được các van thông hơi.
Quy trình xả áp bằng tay bắt đầu.
Do cường độ phóng xạ quanh lao phản ứng quá cao,
mỗi công nhân chỉ được phép ở lại tối đa 15 phút.
Ngay sau đó, một cột hơi nước nhiễm phóng xạ thoát lên bầu trời.
Giới chức xác nhận với công chúng,
đã máy phóng xạ đã phát tán vào khí quyển.
Các trạm quan chắc bắt đầu theo dõi hướng gió.
Người dân được yêu cầu ở trong nhà.
Cơ sổ phải đóng kín.
Mọi người được khuyên cáo tránh tiếp xúc với nước mưa.
Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, nhóm công nhân nhanh chóng rút lùi.
Áp suất bên trong lò phản ứng đã giảm.
Ít nhất mọi người đều nghĩ vậy.
Nhưng chỉ ít giây sau, suy thật đáng sợ mới hiện ra.
Lò phản ứng số 1 đã phát nổ.
Chính xác hơn, phần mái của nó đã bị thổi bày hoạt toàn.
Bốn công nhân bị thương trong vụ nổ.
Trong khoảnh khắc ấy, kịch bản tồi tệ nhất hiện lên chung mắt Yoshida.
Liệu có thể lõi lò phản ứng đã phát nổ hay không?
Nếu là thật, thì nhiên liệu hạt nhân sẽ bị phát tán khắp khu vực.
Những người đang mắc kẹt bên trong nhà máy sẽ không còn con đường nào ngoài cái chết.
Các công nhân chỉ biết căng thẳng theo dõi máy đỏ phóng xạ.
Một tiếng sau, số liệu bắt đầu ổn định trở lại.
Nguyên nhân của vụ nổ cũng được xác định.
Khi Hydro tích thụ trong tòa nhà lò phản ứng số 1 đã bắt lừa.
Sức ép tạo ra phá hủy toàn bộ phần phía trên công trình.
May mắn là binh chứa bảo vệ lõi lò phản ứng vẫn còn nguyên vẹn.
Sau vụ nổ, vàng kính sơ tán tiếp tục được mở rộng lên 20km.
Nhiều cư dân buộc phải rời bỏ nhà cửa.
Trước mắt, gió đang đẩy mây nhiễm xạ ra Thái Bình Dương.
Nếu nó đổi chiều, toàn bộ phóng xạ có thể bay thẳng về Tokyo.
Ngay tại nhà máy Fukushima, một vấn đề khác lại xuất hiện.
Nguồn nước ngọt dùng để làm mát gần như cạn kiệt.
Trong khi đó, các lò phản ứng vẫn phải được hạ nhiệt bằng mọi giá
để tránh lập lại thảm họa như tổ máy số 1.
Yoshida lập tức ra lệnh sử dụng nước biển để làm mát.
Những xe cứu hỏa bắt đầu bơm nước mặn vào lõi lò phản ứng.
Ban đầu, mọi việc diễn ra đúng theo kế hoạch.
Thế rồi, Yoshida nhận thêm một câu gọi từ Tepco.
Yoshida lại một lần nữa đứng trước lựa chọn vô cùng quan trọng.
Và lần này, ông quyết định không tuân theo mệnh lệnh.
Ông bí mật yêu cầu đội ngũ vẫn tiếp tục bơm nước biển.
Nhiều năm sau, người ta mới xác nhận
chính quyết định táo bạo ấy đã ngăn chặn một thảm họa còn khủng khiếp hơn.
Nhiệt độ bên trong các lò phản ứng bắt đầu giảm xuống từng chút một.
Quá trình này diễn ra chậm chạp nhưng ổn định.
Đến lúc ấy, khu Fukushima thực sự biến thành một pháo đài bị bảo vệ.
Xe tiếp thế không thể tiến gần vì mức phóng sọa quá cao.
Mỗi công nhân chỉ được phát một chai nước nhỏ để dùng trong suốt 2 ngày.
Nhà vệ sinh quá tài.
Họ chảy chăn mỏng ngay trên nền hành lang rồi ngủ trong những bộ quần áo đã nhiễm bẩn.
Khắp nơi chỉ còn mùi mồ hôi, kim loại và nỗi sợ hãi.
Dù vậy, không ngại dừng lại.
Tòng bộ nhà máy dần trở thành một công trường cơm nước khổng lồ được vận hành hoàn toàn bằng sức người.
Từng nhóm thay phiên nhau làm việc trong khoảng 15 phút,
rồi lại phải rút ra vì phóng sọa tăng quá nhanh.
Thế nhưng khó khăn vẫn chưa buông thao Fukushima đầy ý chí.
11 giờ 1 phút sáng ngày 14 tháng 7.
Chỉ mới vài phút trước, chính ông đã cử một nhóm công nhân tiến về khu vực lò số 3.
Khí hydro một lần nữa là nguyên nhân.
Lần này có 11 công nhân bị thường.
Vụ nổ làm hỏng hệ thống cấp nước, vốn được sử dụng cho lò phản ứng số 2.
Mức phóng sọa đã cao gấp 20.000 lần giới hạn an toàn.
Trong lúc các công nhân ngoài hiện trường đang lìu mạng cứu nhà máy,
Chủ tịch TEPCO lại gọi điện cho Thủ tướng Naoto Kan
để đề nghị rút toàn bộ nhân viên khỏi Fukushima đầy ý chí.
Nếu điều đó xảy ra, 6 lò phản ứng cùng 7 bể chứa nhiên liệu đã qua sử dụng sẽ bị bỏ mặt.
Tất cả có thể tan chảy hoàn toàn.
Liệu phóng sọa phát tán có khả năng vượt qua thảm họa chất nổ biển.
Dù Yoshida cùng đội ngũ công nhân vẫn kiên quyết ở lại.
Xong họ cũng chẳng ngăn được thảm họa tiếp tục kéo đến vào ngày hôm sau.
Lò phản ứng số 2 phát nổ.
Đến chiều, tờ máy số 4 cũng xảy ra một vụ nổ khác.
Cùng lúc đó, hướng gió bắt đầu thay đổi.
Trong một khoảnh khắc, đám mây phóng sọa bay thẳng về phía Tokyo.
Yoshida tin rằng thời khắc tồi tệ nhất đã đến.
Theo ông, toàn bộ miền đông Nhật Bản có thể sụp đổ.
Dẫu vậy, đầu hàng chưa bao giờ là một lựa chọn.
Khoảng 750 nhân viên nhận lệnh lập tức rời khỏi hiện trường
vì mức độ nguy hiểm đã vượt quá giới hạn cho phép.
Chỉ còn khoảng 50 người ở lại.
Đó đều là những kỹ sư, nhân viên vận hành, lĩnh cứu hỏa
và chuyên gia quân sự giàu kinh nghiệm nhất.
Ai cũng hiểu họ đang chấp nhận điều gì.
Báo chí quốc tế gọi họ bằng cái tên Fukushima 50.
Thực tế, con số này thay đổi theo từng ca trực
vào mỗi khi có lực lượng chuyên môn mới được điều động.
Ngày 17 tháng 3 năm 2011,
Chính phủ Nhật Bản phê duyệt những biện pháp chưa từng có tiền lệ.
Các trực thăng của lực lượng phòng vệ liên tục bay qua khu lò phản ứng bị hư hỏng.
Từ trên không, nước biển được thả xuống các bể chứa nhiên liệu hạt nhân
với hy vọng hạ nhiệt chúng.
Sở cứu hỏa Tokyo điều động 30 xe chữa cháy,
139 lĩnh cứu hỏa
cùng một đơn vị cứu hộ chuyên trách tới Fukushima.
Trên mặt đất, nhiều xe chữa cháy
và các phương tiện chuyên dụng của cảnh sát chống bạo động cũng tham gia hỗ trợ.
Ổng dẫn nước, cân cầu, xe phu nước áp lực cao.
Bất kỳ thiết bị nào có khả năng đưa nước tới các lò phản ứng đều được sử dụng.
Để rời sau cùng, những tín hiệu tích cực đầu tiên cũng bắt đầu xuất hiện.
Lần đầu tiên sau nhiều ngày, nhân viên vận hành có thể quan sát tình trạng bên trong các lò phản ứng.
Các vụ nổ cuối cùng đã chấm dứt.
Đến ngày 3 tháng 3, nguồn điện từ lưới quốc gia được khôi phục hoàn toàn.
Hệ thống la mát dần hoạt động trở lại.
Nguy cơ xảy ra một chuỗi tan chảy lõi lò ngoài tầm kiểm soát cũng được ngăn chặn.
Tuy nhiên, tại thời điểm đó, một lượng lớn vật liệu phóng xạ đã phát tán ra ngoài môi trường.
Nhiều khu vực quanh Fukushima bị ô nhiễm nghiêm trọng đến mức con người không thể sinh sống trong thời gian dài.
Sóng sóng vì những nỗ lực khắc phục hậu quả, lan sóng chỉ trích cũng nhanh chóng hướng về tẹp cột.
Doanh nghiệp này bị cáo buộc trè giấu thông tin, đánh giá thấp mức độ nghiêm trọng của tai nạn
và chậm trễ công bố tình trạng tan chảy lõi lòi.
Nhiều tài liệu cho thấy, trước năm 2011,
tẹp cột đã biết Fukushima này chỉ có khả năng phải hứng chịu những đợt sóng cao tới 10 mét.
Do vậy, các biện pháp nâng cấp vẫn liên tục bị trì hoãn.
Nghịch lý đau lòng nhất của thảm họa lại nằm ở số phận của những người công nhân ở lại.
Thay vì được trao đón như anh hùng, các thành viên của Fukushima 50 lại trở thành đối tượng bị xà lánh.
Trong mắt không ít người dân, họ đơn thuần chỉ là nhân viên của tẹp cột
và phải gánh sự phẫn nộ của xã hội.
Trên tàu điện, chỉ cần nhìn thấy logo công ty trên áo khoác,
nhiều anh khách lập tức di chuyển ra chỗ khác.
Một số chủ nhà từ chối cho công nhân thuê phòng.
Những con người từng đánh đổi mạng sống để ngăn chặn thảm họa,
giờ đây lại sống trong cảm giác như chính mình là thủ phạm.
Phải mất tới 18 tháng, chính phủ Nhật Bản mới chính thức ghi nhận đóng góp của họ.
Tuy nhiên, điều đó không thể xóa đi mất mát đã xảy ra.
Vài tháng sau tai nạn, Giám đốc Masao Yoshida phải nhập viện điều trị.
Hai năm sau thảm họa, ông qua đời bị ung tư thực quản.
Tập cột nhanh chóng khẳng định căn bệnh này không liên quan đến việc Yoshida tiếp xúc với bức xã.
Cho đến hôm nay, cái giá mà Nhật Bản phải trả vẫn chưa bao giờ thực sự khép lại.
Nhiều khu vực quanh Fukushima vẫn mang ráng dấp của một thị trấn bị thời gian bỏ quên.
Thảm họa ấy vẫn luôn nhắc nhở chúng ta nhớ rằng,
thiên nhiên có thể khởi đầu một thảm họa,
nhưng chính con người mới quyết định quy mô của bị kịch.