Đời Người Như Mộng Vậy Sống Thế Nào Mới Không Uổng Phí

Đời người như giấc mộng, vậy sống thế nào mới không uổng phí. Thưa quý vị và các bạn, một buổi trơ hơn 2.300 năm trước, có một người đàn ông thiếp đi bên cửa sổ. Trong giấc ngủ ấy, ông thấy mình hóa thành một con bướm. Không phải mơ thấy con bướm mà thật sự là một con bướm. Đôi cánh mỏng phập phồng trao nghiêng giữa nắng, ông bay lượn thành thơi trên những vạt hoa lòng đầy hoan hỉ. Trong khoảnh khắc ấy, ông không hề biết trên đời có tồn tại một người tên là Trang Chu. Rồi ông tỉnh giấc. Ông ngồi dậy, sơ lên mặt mình, nhìn hai bàn tay. Vẫn là Trang Chu bằng xương bằng thịt, đang ngồi trong căn nhà cũ. Nhưng giữa cái tỉnh táo ấy, một câu hỏi rất khẽ dâng lên và nó khiến ông sững ngửi. Rốt cuộc là Trang Chu vừa nằm mơ thấy mình hóa bướm hay là con bướm giờ đây đang nằm mơ thấy mình là Trang Chu. Bạn thân mến, hai ngàn ba trăm năm đã trôi qua mà câu hỏi ấy vẫn chưa ai trả lời dứt điểm được. Nhưng điều tôi muốn nói với bạn hôm nay không phải là chuyện chết học phiển vông trên mây. Bởi vì Trang Tử còn để lại một câu khác vô cùng sâu sắc mà rằng. Người ta phải có một lần đại tỉnh rồi mới biết được rằng cả cuộc đời trước đó chỉ là một giấc mộng lớn. Kẻ ngu si thì luôn tự cho rằng mình đang thức. Chúng ta hãy nghe kỹ câu ấy. Trang Tử không nói về giấc ngủ ban đêm. Ông đang nói về hàng triệu con người đang mở mắt đi lại ngoài kia. Đi làm, kiếm tiền, cãi vã, ghen ghét, đố kị, tịch cọp, lo lắng, rất nhiều thứ. Thế mà thực chất là đang bộng du suốt mấy chục năm trời. Đến lúc gần đất xa trời mới giật mình. Hóa ra cả đời mình chưa từng thật sự sống. Và đây là chỗ mà 9 trên 10 người hiểu sai Trang Tử. Nghe đời là mộng họ lập tức kết luận rằng. Vậy thì cố gắng làm gì? Buông xuôi cho song? Không và hoàn toàn ngược lại. Nếu đời quả thật là một giấc mộng ngắn ngủi và chỉ có một lần. Thì kết luận đúng đắn duy nhất phải là. Càng phải sống cho tỉnh và sống cho ra sống. Trong bài chia sẻ ngày hôm nay. Tân Phúc Khánh sẽ cùng bạn đi tìm câu trả lời. Cho một câu hỏi rất thật. Đó là. Nếu đời người ngắn như giấc mộng. Thì sống thế nào mới không uổng phí? Và. Theo Trần Trang Tử. Chúng ta. Sẽ khám phá 4 lời đáp. Và riêng lời đáp thứ 3. Ông giấu cho một câu chuyện kỳ dị. Với một vị thần. Bị bạn tốt khoan cho đến chết. Và tôi tin rằng nghe xong. Bạn sẽ nhìn lại chính mình. Nhưng trước hết. Chúng ta hãy nói. Về chữ ngắn. Trang Tử có một hình ảnh. Về đời người. Mà tôi cho là chính xác. Đến phũ phàng rằng. Ông nói. Nhân sinh thiên địa chi gian. Nhược bạch câu chi quá khích. Hốt nhiên. Nhì dĩ. Nghĩa là. Người ta sống giữa trời đất. Giống như ngựa trắng. Phi vụt qua khe cửa. Chớp mặt một cái là xong. Bạn hãy hình dung rằng. Bạn đang ngồi trong một căn phòng tối. Trên vách có một khe hở nhỏ. Bên ngoài. Có một con ngựa trắng phóng qua. Bạn thấy gì? Một vệt sáng lé lên dồi tăm. Thế thôi. Cả một sinh mệnh cường trắng. Cả một đời ngựa. Qua khe cửa ấy. Chỉ còn là một chớp sáng. Đời người trong mắt trời đất cũng vậy. Ta cứ ngỡ 80 năm là dài lắm. Nhưng bạn thường ngoảnh đi ngoảnh lại mà xem. Cái ngày bạn mặc áo trắng đến trường. Cái ngày bạn ấm đứa con đầu lỏng trên tay. Tưởng như mới hôm qua. Vậy mà đã hai ba chục năm rồi. Thời gian không đi. Thời gian phí nước đại. Trang tử còn nói thêm một ý nữa. Nghe qua tưởng chuyện cỏ cây. Chiêu khoản. Bất trì hối sóc. Huệ cô bất trì xuân thu. Nghĩa là. Cây nấm sớm nở tối tàn. Thì không biết thế nào là đầu tháng và cuối tháng. Còn ve mùa hạ thì chẳng biết thế nào là xuân, là thu. Vì sao ông nhắc đến chúng? Vì ông muốn ta tự hỏi rằng. Liệu chúng ta có đang là cây nấm? Là con ve của đời mình hay không? Ta bận rộn tất bật trong cái tầm nhìn chật hẹp của mình. Bận hơn thua với đồng nghiệp. Bận so đo với hàng xóm. Bận cay cú vì một lời nói khó nghe. Bận so sánh con nhà mình với con nhà người ta. Nói tóm lại là bận đủ thứ trên đời. Và ta tưởng đó là toàn bộ thế giới. Ta không biết rằng. Ngoài kia còn có gió. Có xuân. Và có cả trăng thu. Vậy nên. Câu hỏi thực sự của bài hôm nay không phải là. Đời có phải là mộng hay không? Mà câu hỏi là. Làm sao để tỉnh dậy ngay trong giấc mộng ấy. Trước khi trời sáng. Và. Trang tử đưa ta. Đến với câu trả lời. Với bốn điều sau đây. Điều thứ nhất. Đừng sống giấc mộng của người khác. Con chim biển chết vì được yêu thương quá mức. Trang tử kể lại rằng. Xưa có một con chim biển lạ. Bay lạc vào ngoại thành nước lỗ. Lỗ hầu trong thấy thế. Mừng dỡ vô cùng. Cho rằng đây là niềm lành. Mèn sai người rước chim về. Đặt trong tông miễu. Nơi trang trọng nhất nước. Rồi ông đại chim theo cách trang trọng nhất mà ông biết. Ông cho tấu nhạc cửu thiêu. Khúc nhạc cao quý nhất của Bậc Đế Vương. Ông bày cỗ tam sinh. Châu dê lợn. Ông rót rượu ngon mời chim. Con chim ấy làm gì? Nó giúm gió lại. Mắt hoa lên vì hoảng loạn. Không dám ăn một miếng thịt. Không dám uống một ngụm rượu. Và ba ngày sau. Nó chết. Trang tử kết luận bằng một câu xác lạnh rằng. Đó là lấy cách nuôi mình. Mà nuôi chim. Chứ không phải lấy cách nuôi chim. Mà nuôi chim. Chúng ta thấy rằng. Lỗ Hầu có ác ý hay không? Tuyệt đối là không. Ông thương con chim thật lòng. Ông cho nó thứ tốt nhất mà ông có. Nhưng. Ông chỉ phạm đúng một sai lầm là. Ông cho nó thứ ông cho là tốt. Chứ không phải thứ nó cần. Chim biển cần gió. Cần sóng. Cần cá cần tôm. Và bầu trời. Nhạc thánh thót và rượu quý. Với nó là địa ngục. Và bây giờ tôi xin hỏi bạn rằng. Bao nhiêu người trong chúng ta đang là con chim ấy? Bao nhiêu người sáng nào cũng thức dậy đi làm một công việc mà mình không hề yêu. Không hề thích. Chỉ vì cha mẹ bảo người đó ổn định. Bao nhiêu người mua căn nhà to hơn khả năng. Chiếc xe đắt hơn nhu cầu. Chỉ để vừa mắt những người mà thật ra mình chẳng hề quý mến. Và để khoe với thiên hạ rằng. Mình cũng tài giỏi đấy chứ. Có nhà cao. Có cửa rộng. Có xe này. Xe nọ. Bao nhiêu người đang gắng gượng chạy trên đường đua do người khác vạch ra. Đò thành công bằng thức đo của người khác. Và mỗi đêm về vẫn thấy lòng trống rỗng. Và không hiểu vì sao. Đó chính là sống giấc mộng của người khác. Con chim biển ít nhất còn chết trong 3 ngày. Còn chúng ta thì héo đi trong 30 năm. Mà vẫn tưởng mình đang được ưu đãi. Trang tử thì sống ngược hẳn. Chuyện kể rằng. Có lần ông đang ngồi câu bên sông Bọc. Vua sở phái hai vị đại phu đến. Ngòi ý mời ông về làm tướng quốc. Chức cao nhất của một kẻ sĩ có thể mơ. Trang tử không buồn quay đầu lại. Chỉ hỏi rằng. Nghe nói nước sở có con rùa Thiêng. Chết đã ba ngàn năm. Được vua Bọc gấm cất trong ngọc quý. Thờ trên miễu đường. Vậy con rùa ấy. Tha chết để lại bộ xương được tôn kính. Hay thà sống mà lê cái đuôi trong buồn. Hai vị đại phu đáp. Tất nhiên là thà sống mà lê cái đuôi trong buồn. Trang tử nói. Các ông về đi. Ta cũng muốn lê cái đuôi trong buồn. Như vậy. Bài học ứng dụng với chúng ta là gì? Đó là từ hôm nay. Mỗi khi bạn định làm một việc lớn. Như là đổi công việc mới. Có dự định mua xăm lớn. Hoặc là ép con cái vào một con đường. Mà mình đã vạch sẵn. Thì hãy dừng lại hỏi một câu rằng. Đây là điều mình thực sự muốn. Hay là điều mình sợ người khác nghĩ. Nếu mình không làm. Chỉ cần trả lời chung thuộc cậu ấy vài lần. Bạn sẽ thấy có bao nhiêu gánh nặng trên vai mình. Vốn không phải là của mình. Nhưng. Ngay cả khi đã sống đúng đời mình. Vẫn còn một cái bẫy nữa. Cái bẫy này tinh vi hơn. Vì nó không đến từ người khác. Mà nó đến từ chính lòng tham của ta. Và chúng ta đến với điều thứ hai. Đừng đem cái hiếu hạn chạy theo cái vô hạn. Mở đầu thiên dưỡng sinh chủ. Trang tử viết một câu mà tôi nghĩ nên treo trong phòng làm việc của mọi người trưởng thành. Đó là câu. Nghĩa là. Đời ta thì giới hạn. Mà cái muốn biết. Muốn có. Thì không có giới hạn. Đem cái hiếu hạn mà chạy theo cái vô hạn. Thì nguy rồi. Đây chính là căn bệnh của thời đại chúng ta. Bạn thử nhìn quanh mà xem. Có bao nhiêu người đang chạy đua với một mục đích đến không bao giờ tới. Kiếm được một tỷ. Hai tỷ. Thì thấy cần năm tỷ, mười tỷ. Mua được nhà thì thấy cần nhà to hơn. Còn vào được trường tốt thì lại thấy phải trường tốt hơn nữa. Cái danh sách ấy không bao giờ có dòng cuối cùng. Vì bản chất của nó là vô hạn. Mà đời người thì hiểu hạn. Tôi cứ cho là chúng ta sống được khoảng một trăm năm. Như vậy chúng ta có chừng khoảng ba vạn sáu nghìn ngày. Và mỗi ngày trôi qua là vĩnh viễn không lấy lại. Cho nên bi kịch lớn nhất không phải là nghèo. Bi kịch là dùng toàn bộ cái hữu hạn quý giá nhất. Như sức khỏe, tuổi trẻ, những buổi tối bên con, bên người thân. Để đổi lấy một thứ vốn không có điểm dừng. Người ta hy sinh mười năm để ổn định rồi sẽ nghỉ ngơi. Nhưng đến khi ổn định thì thước đo lại rời đi. Và cứ thế con ngựa trắng phi qua khe cửa. Lão Tử, là bậc thầy của Trang Tử, đã cảnh báo từ trước bằng một câu ngắn hơn, nhưng mà có sức nặng hơn. Đó là chì túc bất nhục, chì chỉ bất đãi. Nghe là biết đổ thì không nhục, mà biết dừng lại thì không nguy. Nhưng câu hỏi đặt ra là vậy làm sao để dừng? Và bài học ứng dụng rất cụ thể là hãy tự định nghĩa cho mình một chữ đổ, bằng con số và bằng lời. Đổ bao nhiêu thì thôi, đổ đến đâu thì mình dành phần còn lại cho những thứ không mua được. Người không có định nghĩa về chữ đổ thì cả đời làm thuê cho lòng tham của chính mình, mà lại tưởng mình đang làm chủ. Tiếp đến là điều thứ ba, đừng để người đời khoan thủng cái hồn nhiên của mình. Và đây là một câu chuyện kỳ lạ nhất trong sách Trang Tử, và cũng là câu chuyện mà tôi muốn bạn nhớ nhất hôm nay. Chuyện kể rằng, thỏa xa xưa, vua của Biển Nam tên là Thúc, vua của Biển Bắc tên là Hốt, còn vua của vùng Trung Ngương thì tên là Hỗn Độn. Thúc và Hốt thường gặp nhau trên đất của Hỗn Độn, và lần nào cũng được Hỗn Độn tiếp đải vô cùng tử tế. Một hôm, hai vị bạn nhau tìm cách báo đáp. Họ nói với nhau rằng, ai thì cũng có thất khiếu để nhìn, để nghe, để ăn, để thở. Nhưng Hỗn Độn thì không có cái nào. Ta hãy khoan cho ông ấy bảy lỗ. Thế là mỗi ngày họ khoan cho Hỗn Độn một lỗ. Đến ngày thứ bảy thì Hỗn Độn lằn ra chết. Chúng ta có thấy sự nghiệt ngã trong câu chuyện ấy chưa? Thúc và Hốt không hề có ác tâm. Họ làm vì lòng biết ơn. Họ chỉ tin chắc một điều rằng, Hỗn Độn đang thiếu, đang khuyết, đang không giống người ta. Và họ ra tay sửa cho ông ấy hoàn thiện hơn bằng chính cái tiêu chuẩn của họ. Hỗn Độn trong ngôn ngữ của Trang Tử chính là trạng thái nguyên sơ, trọn vẹn, chưa bị phân cắt. Cái mà lão tử gọi là phục quy ư ảnh nhì nghĩa là trở về như đứa trẻ sơ sinh. Nó không thiếu gì cả. Nó chỉ khác. Nhưng người đời không chịu nổi cái khác đó. Người đời phải khoan cho nó bảy cái lỗ cho giống mình. Và điều bấy lâu nay chúng ta cũng đang bị khoan mỗi ngày mà không hề hải biết. Ta sinh ra vốn hồn nhiên. Cười thật, khóc thật, thích gì thì nói nấy, thấy đẹp thì gieo lên. Rồi cuộc đời bắt đầu khoan. Lỗ thứ nhất, con trai không được khóc. Lỗ thứ hai, người ta cười cho. Lỗ thứ ba, phải thế này mới bằng bạn bằng bè. Cứ thế mỗi lời giảm phà, mỗi cái nhìn phán xét, mỗi lần ta uốn mình cho vừa khuôn thiên hạ lại là thêm một mũi khoan. Đến tuổi 40-50, ta có đủ thất khiếu để hòa nhập với đời. Nhưng cái hỗn độn hồn nhiên bên trong thì đã tắt thở từ lâu. Đó là lý do vì sao rất nhiều người ngoài mặt thành đạt, mà bên trong thì trống hua, trống hoác. Họ đầy đủ, nhưng chỉ thiếu đúng chính mình. Bài học ứng dụng cho chúng ta ở đây là gì? Đó là, hãy giữ lại vài chỗ chưa khoan trong đời mình. Như một sở thích chẳng ra tiền mà bạn vẫn làm vì thấy vui. Một góc hồn nhiên bạn không cho ai phán xét. Một điều bạn vẫn tin dù thiên hạ cười. Đó không phải là ấu chỉ, đó là phần hồn còn thở của bạn. Và xin nhớ rằng, cũng đừng cầm mũi khoan chỉa vào người khác, nhất là vào con cái của mình. Ba điều trên là những thứ cần bỏ đi. Còn điều cuối cùng, đây là thứ cần nhạt lấy. Và nó chính là chiêu khóa để tỉnh dậy ngay trong giấc mộng. Tiếp đến, chúng ta đến với điều thứ tư. Thứ duy nhất có thật trong giấc mộng là khoảnh khắc bạn đang thật sự có mặt. Chúng ta hãy quay lại với trang tru mộng hồ điệp. Người ta thường xa ra tranh cãi, rốt cuộc trang tru thật hay là con bướm thật. Nhưng Bậc Thầy Trang Tử đã trả lời rồi, ngay ở câu cuối của câu chuyện bằng hai chữ vật hóa tức là muôn vật chuyển hóa. Nghĩa là, ông không quan tâm cái nào là thật. Ông chỉ ra một điều khác sâu hơn rằng. Dù là trang tru hay là bướm, thì trong khoảnh khắc ấy, sự sống vẫn đang diễn ra trọn vẹn. Còn bướm lúc bay lượn giữa nắng có ban khoan về danh phận của nó hay không? Không hề. Nó chỉ bay và nó hoan hỉ. Trang Tử nói rõ, con bướm ấy hủ hủ nhiên nghĩa là phơi phới thảnh thơi tự đắc ý với chính mình. Và cái phơi phới ấy mới là thật. Cùng một tinh thần ấy gần hai ngàn năm sau, Vương Dương Minh đi chơi núi cùng bạn. Người bạn chỉ vào một cây hoa nở trên vách đá hỏi bạn ông rằng. Ông bảo ngoài tâm không có vật, vậy cây hoa này tự nở tự tàn trong núi sâu có liên quan gì đến tâm ông? Vương Dương Minh đáp, Khi ông chưa nhìn đá hoa này, hoa vào tâm ông cũng lạng lẽ. Đến lúc ông tới nhìn nó thì màu sắc đá hoa mới cùng lúc bừng sáng lên. Và chúng ta thấy điều gì ở đây? Đá hoa chỉ thật sự tồn tại vào giây phút có một tấm lòng thật sự có mặt để nhìn nó. Và đây chính là lời đáp cuối cùng cho câu hỏi của cả bài. Đó là, đời có thể là mộng nhưng trong giấc mộng ấy có những khoảnh khắc bừng sáng lên và chúng chỉ bừng sáng khi bạn thật sự có mặt. Vấn đề là chúng ta hiếm khi có mặt. Ngồi ăn cơm với gia đình mà đậu óc ở công ty. Đưa con đi chơi mà tay cầm điện thoại. Về thăm cha mẹ mà lòng đã tính chuyện chiều nay phải về sớm. Thân ở đây nhưng hồn ở chỗ khác. Đó chính xác là định nghĩa của mộng du. Chúng ta không thiếu thời gian. Chúng ta chỉ vắng mặt trong chính thời gian của mình. Vậy thì bài học cho chúng ta ở đây là gì? Đó là, hãy chọn một việc rất nhỏ. Chỉ là một bữa cơm hay một cuộc gọi cho cha mẹ. 15 phút ngồi với con cái của bạn và trong khoảng thời gian đấy, hãy cất điện thoại đi, có mặt trọn vẹn. Chỉ một lần thôi, bạn sẽ thấy khác. Bởi vì 15 phút có mặt thật đáng giá hơn 10 năm sống mà hồn để ở đâu. Bạn thân mến, giờ thì bốn lời đáp của trang tử đã nằm gọn trong tay chúng ta. Đừng sống giấc mộng của người khác. Con chim biển chết vì được đãi bằng thứ không phải của nó. Đừng đem cái hữu hạn mà chạy theo cái vô hoạn. Biết đổ thì không nhục, mà biết rừng thì không nguy. Đừng để đời khoan thủng cái hồn nhiên của mình. Hỗn độn có đủ bầy khiếu thì hỗn độn không còn là hỗn độn. Và hãy thực sự có mặt trong từng khoảnh khắc vì đo hoa chỉ bưng sáng khi có một tấm lòng để nhìn. Nói cho cùng, trang tử chưa bao giờ dạy ta rằng đời là mộng nên hãy buông xuôi. Ông dạy đều ngược lại. Chính vì đời ngắn như một chớp sáng qua khe cửa cho nên từng khoảnh khắc mới quý đến thế. Kẻ mộng du thì tiêu hết một kiếp vào việc so đo, tích cóp và làm vừa lòng thiên hạ. Người tỉnh thức thì hiểu rằng mình chỉ có chừng ấy ngày nên họ sống đúng với đời mình, thương đúng người mình thương và có mặt trọn vẹn ở nơi mình đang đứng. Còn bây giờ xin gửi bạn câu này để mang theo vào giấc ngủ đêm nay. Đời có thể chỉ là một giấc mộng ngắn nhưng nếu đã phải mộng một lần thì xin hãy mộng giấc mộng của chính mình chứ đừng nằm mơ giấc mơ mà người khác đã đặt sẵn dưới gối của bạn. Tân Phúc Khánh xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báu của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc, thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng, kính chào và hẹn gặp lại.