Chuyện Nhân Quả Hay: Kiêu Ngạo Một Đời, Phúc Phần Cạn Lúc Nào Không Hay

Có những người cả đời chưa từng làm việc đại ác, chưa từng giết người cướp của hay mưu hại ai. Nhưng chỉ vì một niệm kinh khi khởi lên trong thoáng chốc mà tự tay hất đổ toàn bộ chén phúc phần của chính mình. Người đời thường nghĩ họa lớn phải đến từ những tướng tội trời tru đất diệt. Nhưng thực ra, vết nứt làm sụp đổ một cây cầu lớn lại bắt đầu từ một kẽ hở mắt thường khó thấy. Con đường công danh, phúc lộc của một đời người cũng vậy. Trời đất có thể mở ra thanh thàng, nhưng chỉ cần tâm tính lệch đi nửa tấc, cánh cửa ấy sẽ tự động khép lại trong im lặng. Câu chuyện của Nho sinh Lục Đình Chi ở Trấn Thanh Khê chính là một vết xe đổ như thế. Nơi ranh giới giữa một bậc hiền tài cứu đời và một kẻ trắng tay chỉ cách nhau đúng một ngụm nước đổ xuống chân đồi. Vào thời đại tuyên, tại Trấn Thanh Khê thuộc phủ Lăng Châu, cái tên Lục Đình Chi từ lâu đã là niềm tự hào của cả một vùng sông nước. Chàng mồ côi cha từ năm lên bảy, lớn lên trong căn nhà tranh ba gian vách đất siêu vẹo nếp mình bên rạng tre giả. Một tay lục mẫu thức khuya dậy sớm bên khung cửi, đôi bàn tay gầy guộc chàng trịt vết nước nẻ vì ngâm nước nhuộm, chắc chiêu từng đồng tiền lẻ để mua giấy bút cho con ăn học. Đình Chi không phụ lòng mẹ. Chàng thông minh đĩnh ngộ từ thủa nhỏ, đọc sách một lần là nhớ, làm văn tứ chữ tuôn trào như nước chảy mây trôi. Mới 18 tuổi, những bài văn sách của chàng đã khiến các bậc túc nho, cử nhân trong phủ phải trầm trổ khen ngợi. Văn của Đình Chi không chỉ bóng bẩy về câu từ, mà còn có khí cốt thanh tao, ẩn chứa hoài bão kinh bang tế thế. Người trong trấn Thanh Khê, mỗi khi đi ngang qua ngõ nhà họ lục, nghe tiếng đọc sách trầm bổng hòa cùng tiếng lách cách của Thôi Đưa, ai nấy đều tấm tắc bảo nhau rằng, mảnh đất nghèo này sắp đón một vị trạng nguyên. Ẩn sâu dưới vẻ ngoài lễ độ, khiêm nhường của chàng nho sinh nghèo là một khát khao đổi đời cháy bỏng. Đình Chi thương mẹ cả đời cuối đầu trước những cái nhìn thương hại của xóm giềng, thương manh áo vá chẳng vá đục mà bà mặc suốt bao mùa đông giá zét. Chàng tự nhủ, mình phải đỗ đạt thật cao, phải bước lên đài cao danh vọng để dạng dỡ tông môn, để không một ai còn có thể coi thường nguồn gốc bần hàn của mẹ con chàng. Thế nhưng, lời khen tụng của thế gian giống như thứ rượu ngọt ngấm dần qua năm tháng. Mỗi lần được các bậc trưởng bối vỗ vai tán thưởng, mỗi lần nhìn thấy ánh mắt kính nề của chúng bạn đồng môn, trong lòng Đình Chi lại nhe nhó một ý niệm rất mỏng. Mình sinh ra vốn đã khác biệt với những kẻ tầm thường xung quanh. Ánh mắt chàng khi nhìn những người bạn chậm hiểu, trong các buổi đàm đạo văn trương đã dần mất đi sự đồng cảm thừa ban đầu, thay vào đó là một nét nhìn hơi chách lên trên, lạnh nhạt và xa cách. Một sự thay đổi quá đỗi tình vị mà ngay cả chính bản thân chàng cũng không hề hay biết. Mùa xuân năm ấy, trước kỳ thi hương chừng 3 tháng, theo lệ thường của các sĩ tử Đất Lăng Châu, Lục Đình Chi sắm sửa một gói trà mập cùng vài nén nhang thơm tìm đến miếu Bích Vân ở Dìa Trấn. Ngôi miếu cổ nép mình dưới dặng thông giả, tường vôi đã chóc lở để lộ lớp gạch đỏ sẫm nhuốm rêu phòng. Nơi đây, thờ Bích Vân Nương Tử tương truyền là một nữ tú tài đức hạnh vẹn toàn từ chiều trước. Từng liều mình can giáng quan trên để giữ lại đê điều cho dân nghèo rồi thác oan, hồn thiêng thường hiển linh nâng đỡ những kẻ có trí ngay thẳng. Trước sân miếu, một cây mai già gầy gục đã qua mùa rộ, chỉ còn lác đác vài cánh hoa đỏ thẫm vương lại trên cảnh khô. Một cơn gió núi thoảng qua cuốn theo mùi hương trầm diệu diệu, một cánh mai đỏ trầm trầm rơi xuống, khẽ chạm vào tà áo thô của chàng. Đình chi bước vào tránh điện mờ mịt khói xương, thành kính dân hương rồi quỳ dạp xuống chiếu cói. Chàng chắp tay, khấn nguyện bằng tất cả lòng giả trong sạch nhất của tuổi đôi mươi. Không xin giàu sang phú quý, chỉ xin cho tâm trí sáng suốt, ngồi bút vững vàng. Nếu mai này có bước lên trốn quan trường, thì có thể dùng chút tài mọn ấy để phụng dưỡng mẹ già và che trở cho kẻ nghèo hèn. Khói hương cuộn tròn trong tĩnh lặng. Giữa không gian bảng lạng không một tiếng động, hai mí mắt đình chi bỗng chiếu nặng. Chàng không ngủ, nhưng tâm thức như bị hút vào một khoảng xương mù mông lung. Dưới góc mai rực rỡ ngập tràn sắc hoa đỏ thấm trong mộng cảnh, một bóng nữ tử khoác trường bào màu lam nhạt, nét mặt thanh tú mà uy nghiêm khôn tả, từ từ xuất hiện. Nàng nhìn thẳng vào mắt chàng, giọng nói như tiếng ngọc khánh vang vọng giữa thùng lũ sâu. Lục đình chi, người mang căn lành nhiều đời, lại có trí hiếu thảo với mẹ già. Kỳ thi này, bảng vàng ắt sẽ đề tên cử nhân. Đình chi nghe thấy tim mình đập rồn một nhịp, niềm vui sướng nghẹn ứ nơi cổ họng. Nhưng chưa kịp cuối đầu tả ơn, bóng áo lam đã bước thêm một bước, giọng trầm xuống như tiếng sấm sa. Sau này giữ trọn được bản tâm, người còn có duyên nhận ấn quang lệnh tại đất Ninh Lạc. Nhưng hãy nhớ kỹ, phúc của con người đến từ Đức, không đến từ Tài. Trời đất mở đường cho kẻ có lòng chắc ẩn, nhưng chỉ cần một niệm lệch lạc khởi sinh, con đường bằng phẳng ấy sẽ tự hóa thành vực sâu. Một cơn gió thốc mạnh làm tàn mai bay tán loạn. Đình chi giật mình bừng tỉnh, mồ hôi ướt đẫm sau lưng. Trong điện vắng tanh, nén nhang trên bàn thờ vừa tàn tới chân, để lại một đốm than đỏ le lói. Ngoài hiên, giáng chiều đã nhuộm vàng sườn núi. Chàng đứng dậy, tay chân vẫn còn run dẩy vì kinh sợ sen lẫn một cảm giác ngây ngất khó tả. Hai chữ, làm quan như một hạt mầm rực rỡ, rơi thẳng vào mảnh đất tâm tư của chàng thư sinh nghèo. Trở về từ miếu Bích Vân, đình chi mang theo một tâm thế hoàn toàn khác bước vào trường thi. Chàng không còn cảm giác lo lắng, bồn trồn như bao sĩ tử khác đang vò đầu bứt tai bên ngọn đèn dầu. Mỗi trang sách lật qua, mỗi bài luận viết dở, trong đầu chàng luôn luôn văng vẳng lời phán định của vị nữ thần. Sự điềm tĩnh ấy, biến thành những nét bút sắc xảo, rứt khoát trên tờ giấy thi trắng muốt. Ngày sướng danh tại phụ đường, tiếng chiêng đồng vang lên từng hồi xé toang bầu không khí ngột ngạt. Giữa biển, người chen trúc nghẹt thở, tên của lục đình chi được sướng lên ở tốc đầu bảng cử nhân. Tin mừng, theo chân người cưỡi ngựa chạy về trấn thanh khê, nhanh như gió thoảng. Cả con ngõ nhỏ, vốn quanh năm im ắng, bỗng chốc rộn ràng tiếng trống, tiếng pháo tép lẹt đẹp. Những người hàng xóm trước đây từng ngoảnh mặt làm ngơ, nay lũ lượt mang giỏ trứng gà, bầu rượu sang trúc tụng. Lục mẫu đứng bên bậu cửa, đôi tay dun dậy gạt nước mắt lăn dài trên gò má nhanh nheo. Nhìn con trai trong bộ áo dài xanh mới may, mạng ngỡ như một giấc chiêm bao. Đêm hôm ấy, khi dân làng đã ra về hết, chỉ còn lại ánh đèn dầu leo lét trên chiếc bàn gỗ mọc mạc. Đình Chi ngồi nhìn chén trà nguội ngắt trong tay, lắng nghe tiếng dế dỉ dạ ngoài bờ rậu. Niềm vui đỗ đạt dân lắng xuống, nhường chỗ cho một sự sắc tín vững chắc như bàn thạch. Lời báo mộng đã đúng nửa phần đầu, vậy thì nửa phần sau. Chiếc ghế quan chi huyện Ninh Lạc oai về, chẳng qua chỉ là chuyện sớm muộn. Chàng khẽ mỉm cười một mình trong bóng tối, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn, theo nhịp điệu của sự đắc ý. Trong lịch sử của chàng cử nhân trẻ, bắt đầu có những sợi tơ biến đổi vô hình. Trong những buổi đàm đạo văn trương với nhóm đồng môn ở quán trà đầu trấn, Đình Chi không còn ngồi lắng nghe như trước. Chàng nói nhiều hơn, thích giảng giải, thích dùng những từ ngữ sắc nhọn để bẻ gáy lượn điểm của người khác. Khi một người bạn học thuở hàn vi ngập ngừng đưa ra một bài văn tầm đắc, Đình Chi chỉ liếc mắt, nhìn qua vài dòng đầu rồi đặt nhẹ chiếc chén xuống bàn, buông một câu hờ ứng. Văn khí nông cạn thế này, đem đi thi chỉ tổ, làm trò cười cho quang giám khảo. Người bạn đỏ mặt tía tai thu bài lại, rồi lặng lẽ lui ra. Đình Chi vẫn thả nhiên nâng chén trà nhấp một ngũm, không hề nhận ra những người xung quanh đã bắt đầu nhìn chàng bằng những ánh mắt e rẻ, ái ngại và dần dần giữ một khoảng cách xa xôi. Tin báo ngày hội thi tại Kinh thành Thịnh An được niêm yết khắp các huyện phủ. Mùa thu năm ấy, Trấn Thanh Khê lại một fan rộn giá khi chuẩn bị tiễn tân cử nhân Lục Đình Chi lên đường ứng thí kỳ thi hội. Đây mới chính là cánh cửa thực sự để bước chân vào triều đình, quyết định phẩm hàm và quan lộ cả đời. Tối trước ngày lên đường, trong giang nhà tranh vách đất, ngọn đèn dầu hạt lạc tù mù tỏa ra làn khói mỏng cây nồng. Lục mẫu ngồi cặm cụi bên chiếc trọng tre, đôi bàn tay gầy gục, trăng chịt những vết chai sần cẩn thận gấp từng manh áo vải thô, nhét thêm vài đồng bạc vụn gói trong mảnh rẻ rách vào đáy tay nải của con trai. Bà ngẳng lên, nhìn Đình Chi đang đứng trước gương đồng chỉnh lại vành khăn the. Dưới ánh dầu leo lét, gương mặt chàng thư sinh trẻ tuổi dạng ngời vẻ kiêu hãnh, cầm khẽ nâng cao, khắc hẳn cậu thiếu niên ngày ngày cúi đầu, gánh nước, giúp mẹ năm nào. Lục mẫu khẽ thở dài một tiếng rất nhẹ, đặt manh áo xuống gối. Đình Chi à, con đỗ cử nhân, cả họ mừng, mẹ cũng mừng rơi nước mắt. Nhưng đường dài vạn rậm vào kinh, cái cần mang theo không chỉ có sách vở, mà là cái tâm biết cúi đầu. Đình Chi quay lại, khóe môi khẽ nhách lên nụ cười tự tin. Mẫu thân đa nghi quá rồi, con rùi mải kinh sử mười mấy năm, văn tài của con khắp phủ Lăng Châu ai cũng nể phục. Chuyến này vào kinh, chẳng qua chỉ là đi nhận lấy những gì vốn thuộc về mình mà thôi. Bà Láo nhìn thẳng vào mắt con, ánh mắt đùng đục chất chứa nỗi âu lo khó tả. Cái chung nước dù có làm bằng gốm quý đến đâu, nhưng nếu đã nứt một đường ở đáy, thì sớm muộn nước cũng chảy cạn. Con người ta cũng vậy, tài giỏi đến mấy mà lòng bắt đầu thấy mình cao hơn thiên hạ, thì chính cái sự cao hơn ấy, sẽ kéo con ngã xuống bùn sâu. Đình Chi bước lại gần, vỗ nhẹ lên vai mẹ, giọng điệu mang theo vẻ dỗ danh, chiếu lệ. Mẹ cứ yên tâm ở nhà tịnh dưỡng, lời báo mộng ở Miếu Bích Vân mẹ cũng biết rồi đấy, con đường phía trước của con đã được định sẵn, trời cao ắt có mắt. Bà Láo không nói thêm lời nào nữa, đôi môi khô nứt của bà mím chặt lại, ngón tay run dày mân mê vạt áo vá. Giang nhà chìm vào một khoảng lặng nặng nề, chỉ còn tiếng bắc đèn trái lách tách trong đêm muộn. Đoàn Sĩ Tử Đất Lăng Châu cùng nhau dòng ruổi ngựa xe tiến về Kinh Đô Thịnh An. Càng đi xa khỏi vùng sông nước, trù phú, cảnh vật hai bên đường càng biến đổi đến giợn người. Khi đoàn người tiến vào địa phận huyện Ninh Lạc, cái nắng gây gắt, như thiêu, như đốt chụp xuống mặt đất. Cây trỏ chết rũ rưỡi, những cánh đồng khô nẻ toác ra từng dãnh sâu hóm như những vết chém chẳng chịt trên da thịt trần gian. Gió thốc qua rát bỏng, chỉ cuốn theo lớp bụi đất đỏ mù mịt. Suốt chặng đường dài, giếng làng nào cũng trơ đái, những con mương cạn khô trờ trọi đá cuội. Người dân Ninh Lạc đói rách, mặt mày xám wet, ai nấy ôm khư khư bên mình một chiếc bình gốm hay vỏ bầu rỗng, bước đi lão đảo như những bóng ma giữa trưa hè nung lửa. Đến giữa ngõ, đoàn rừng chân nghỉ bên một gò đất trơ trụi dưới bóng dâm còi cọc của một gốc cây khô. Cổ họng, đình chi bỏng rát như có than hồng thiêu đốt, túi ra đựng nước của chàng đã cạn kiệt từ lúc nào. Giữa lúc đang bực dọc, chàng bỗng thấy một lão nông từ triền dốc chậm dãi bước tới. Ông láo lưng còng dạp xuống, chiếc áo vải nâu bạc phích ướt đẫm mồ hôi muối bám trắng lưng, trên tay nâng niu một chiếc bầu gỗ tiện cũ kĩ mòn vẹt các góc. Đình chi liền rào bước tới gần, chắp tay giữ vẻ lễ độ ngoài mặt. Lão trượng, vãn sinh đi đường xa quá khát, liệu có thể xin một ngụm nước làm phúc được chắn? Láo nông họ khương dừng bước, đưa mắt nhìn chàng thư sinh áo dài phẳng phiếu. Thoáng chút ngập ngừng, hiện lên trong đôi mắt trúng sâu mệt mỏi, nhưng rồi nhìn thấy đôi môi khô rộp của đình chi, ông láo khẽ thở dài, hai tay chạy trân trọng nâng bầu nước đưa sang. Công tử uống đi. Nước này, láo phải đội nắng đi bộ hơn 15 dặm, sang làng bên chắc từng giọt dị từ kẽ đá mang về. Không có nhiều, nhưng đủ để giải cơn khát lúc này. Đình chi đón lấy chiếc bầu gỗ, ngửa cổ, uống một hơi dài. Dòng nước mát lạnh chảy qua cuống họng khô cháy như mang lại nguồn sinh khí mới. Chàng thở hắt ra một hơi sảng khoái. Thế nhưng, khi hạ chiếc bầu gỗ xuống, đình chi liếc thấy đôi giày vải lụa xanh của mình bị phủ một lớp bụi đất đỏ, dày cộp dơ bẩn. Trong bầu vẫn còn lại chừng nửa bát nước trong. Chàng mãi mãi suy nghĩ, đình chi nghiêng tay thản nhiên dốc ngược chiếc bầu gỗ xuống. Tách, tổ tổ. Dòng nước trong vắt quý giá không chảy vào miệng người đói khát, mà tuôn xối xả xuống nền đất nẻ, cuốn trôi lớp bụi bẩn bám trên mũi dày của chàng thư sinh. Đình chi còn nhắc chân lên, vẩy thêm vài giọt cuối cùng lên cổ chân cho mát mẻ, xem như một việc làm hết sức bình thường của kẻ phong lưu. Không gian xung quanh bỗng chốc đông cứng lại. Láo nông họ khương đứng chết chân tại chỗ. Đôi mắt già nua trợn trừng nhìn dòng nước quý thấm nhanh vào lòng đất cát khô khốc rồi biến mất không còn dấu vết. Toàn thân ông run lên bần bật, rọng nghẹn lại. Công tử! Người! Người có biết mình vừa làm gì không? Thứ nước đó, cả nhà lão trong cậy, cháu lão ba ngày nay sốt ly bì chỉ dám nhấp từng giọt trên đầu ngón tay. Người lại đem đi rửa bụi dày ư? Bị trách cứ trước mặt bao nhiêu sĩ tử đồng hành lòng tự ái của tân cử nhân bùng cháy dữ dội. Đình chi câu mày, gạt phát tay áo, cất giọng lành tanh đầy trịch thưởng. Nước ông đã cho ta thì thuộc về ta. Ta dùng thế nào là quyền của ta? Ông chỉ là một láo làm ruộng rốt nát dựa vào đâu mà dám đứng đây dạy đời một kẻ sĩ. Ta là cử nhân Phủ Lăng Châu, vào kinh át đỗ tiến sĩ mai sau còn có mệnh làm quan chi huyện ở chính cái đất Ninh Lạc này để cai quản các người. Hôm nay ông vô lễ, hãy nhớ kỹ lấy mặt ta. Lão nông nhìn sâu vào đôi mắt hành học của đình chi nỗi giận dữ ban đầu bỗng chuyển thành một sự bi thương tột củng. Ông chậm chậm cúi người nhặt lại chiếc bầu gỗ rỗng không, cất giọng run dẩy mà đánh thép. Người có học như công tử mà về đây làm quan thì dân Ninh Lạc chúng tôi thả chết khát còn hơn. Nói xong, lão nông quay lưng bước đi bóng lưng còng đổ dài trên mặt đất nứt nẻ, siêu vẹo như sắp ngã. Những người bạn đồng môn đứng nhìn từ xa đều cúi đầu im lặng, không một ai nói đỡ cho chàng một lời. Không khí oi ả bỗng chốc trở nên lạnh léo lạ thường. Đoàn người rốt cuộc cũng đặt chân tới kinh thành thịnh an sau nhiều ngày dòng giã. Kinh đô đón tiếp sĩ tử bốn phương bằng vẻ hoa lệ, phồn hoa rực rỡ, hàng quán san sát, cờ hoa dập bóng. Trước cổng trường thi dựng bằng gỗ lim bề thế, từng tốp nho sinh khắp các chấn phủ tụ hội, ai nấy đều mang vẻ mặt căng thẳng, bồn trồn, tay ôm chặt tay nải sách vỡ như ôm lấy sinh mệnh cả một đời. Giữa biển người chen trúc ấy, lục đình chi dạo bước với một phong thái hoàn toàn cách biệt. Chàng không thức trắng đêm bên đèn dầu ôn lại từng điển tích như những người cùng trò. Chàng chỉ lật qua loa vài trang sách rồi chắp tay sau lưng ngắm trăng ngoài hiên quán. Trong thâm tâm chàng, trường thi này không phải là nơi khảo thí thử thách sống còn, mà chỉ là một thủ tục bắt buộc để bước lên chiếc ghế quan chi huyện Ninh Lạc đã được định sẵn từ trước. Ngày vào trường, hàng ngàn gian lều nhỏ ngăn nắp trải dài trong không gian im mắng đến ngột ngạt. Khi đề thi luận về đạo trị quốc an dân được phát xuống, đình chi khẽ mỉm cười đắc ý. Ngoài bút lông thỏ lướt trên giấy, tuyên thoan thoát, mực đen ống ả tuôn trào. Nhưng càng viết, câu chữ của chàng càng rẽ sang một hướng khác. Từng đoạn văn biến thành nơi phô trương từ ngữ cầu kỳ, xáo rỗng, dùng những điển tích xa xưa để gián tiếp khẳng định tầm vóc vượt trội của kẻ sĩ bề trên đối với thứ dân ngu mội. Chàng viết với sự tự tin mù quáng rằng đây là áng thiên cổ hùng văn chấn động triều đình. Ba ngày thi trôi qua như một cái chớp mắt. Những ngày chờ bảng là chuỗi ngày dài đăng đắng của bao kẻ mất ăn mất ngủ. Riêng đình chi vẫn ung dung dạo phố thường trả. Đôi khi còn cùng vài người quen bàn chuyện bổ nhiệm chức vị sau ngày Vinh Quy bái tổ. Ngày xứng danh tấm bảng vàng khổng lồ được niêm yết trước cổng ngõ môn. Tiếng pháo nổ vang trời, tiếng hò reo sen lẫn, tiếng khóc nấc của kẻ đỗ người trượt tạo nên một cảnh tượng hỗn loạn. Đình chi mỉm cười tự tin thong thả bước đến trước bảng vàng, ánh mắt lướt nhanh qua hàng ngũ giáp bảng, rồi xuống ất bảng, rồi đến tận những cái tên cuối cùng của hàng tam giáp. Không có. Chàng bảng hoàng dò lại từng nét chữ một lần nữa, hai mắt hoa lên. Hàng chữ đen trên nền giấy vàng nhảy múa treo ngươi, nhưng tuyệt nhiên ba chữ lục đình chi không hề xuất hiện ở bất kỳ góc nào. Lục huynh? Huynh cũng không có tên sao? Một người đồng hương khẽ thì thầm bên tai. Đình chi đứng chết lặng giữa dòng người chen lấn sô đẩy, cảm giác như có một bàn tay vô hình bóp nghẹt lấy lồng ngực. Mọi âm thanh rộn rã xung quanh, bỗng chốc lùi xa. Chỉ còn lại sự trống rỗng bút giá đến tận xương tủy. Chàng không phải đỗ thấp, mà là trượt trắng một cách nhục nhã. Bầu trời kinh đô rực rỡ nắng vàng bỗng chốc tối sầm lại trước mắt, chặn đường từ kinh thành, trở về phủ lăng trâu dài đằng đẳng và câm lặng như một đám tăng. Đình chi không đi cùng đoàn người năm trước, chàng lầm lũi, đi một mình, chiếc tay nải trên vai chĩu nặng như đeo đá tảng. Những ánh mắt giò xét, tiếng xì xào to nhỏ của người đời sau lưng như những mũi kim đâm nát lòng tự tôn. Từ nỗi bàng hoàng ban đầu, trong lòng chàng dâng lên một sự ốt ức ngút trời rồi dần biến thành ngọn lửa oán hận thần linh lửa dối. Đêm về tới trấn Thanh Khê, trời đã khuya khoắt. Đình chi không về căn nhà tranh nơi người mẹ già đang mòn mỏi ngóng trông, mà cắm đầu chạy thẳng lên ngọn đồi phía sau thị trấn lao vào miếu bích vần. Gió đêm giít qua từng khe cửa gỗ cũ kĩ, dách nát. Điện thờ tối ôm, chỉ có một ngọn nến tàn le, lói tỏa ra ánh sáng đỏ quạch ma mỉ. Đình chi đứng xững trước tượng thần, không thắp nhang, không cúi đầu, bàn tay dun dày chỉ thẳng lên hương án, cất giọng khàn đặc gào thét. Người đã hứa cho ta đỗ đạt, hứa cho ta làm quan đất ninh lạc. Vì sao Nếu trời đất không định dùng ta, cỡ sao năm xưa lại để ta đỗ cử nhân để giờ đây chịu nỗi nhục nhã này? Thần linh mà cũng tráo trở, thất tín với người đời hay sao? Một cơn gió lốc từ hư không thổi thốc vào chính điện, làm cánh cửa gỗ va đập chan chát vào vách tượng. Bụi trò trên lư hương bay cuộn lên thành từng vòng xoáy mở ảo. Ngọn nến lung lay rồi bùng lên ngọn lửa xanh lét, soi gió một bóng nữ tử mặc trường bào màu lam nhạt đang đứng sừng sững trên bậc thềm đá dung nhan thanh tú nhưng đôi mắt lạnh tựa băng tuyết ngàn năm. Ngươi dám nói trời đất lừa dối ngươi? Giọng nói của bích vân nương tử vang lên không lớn nhưng nặng nề như tiếng chuông đồng rộng thẳng vào tâm can. Đình chi cắn chặt môi lồng ngực phập phòng nhưng không thốt nên lời. Bóng nữ tử bước xuống một bước tà áo lướt đi không một tiếng động. Trời chưa từng thất tín là chính ngươi đã tự tay hắt đồ chén phúc của mình. Ta đã từng dặn phúc đến từ Đức không đến từ Tài. Ngươi đi qua mảnh đất hạn háng ninh lạc uống ngụm nước cứu mạng từ tay một lão nông nhịn khát đi bộ 15 dặm mới chắc chịu được. Vậy mà ngươi lại đem phần nước còn lại dốc xuống đất để rửa bụi trên đôi giày vải dơ bẩn. Đình chi toàn thân run giày kịch liệt hình ảnh gò đất nứt nẻ và dòng nước trong veo tuôn xối xả bên mũi giày bỗng ùa về gió mồn một. Kẻ chưa có nửa tấc quyền hành trong tay mà đã mang giã tâm ý thế hiếp dân, coi rẻ giọt mồ hôi và mạng sống của người khác thì trời đất nào dám trao cho ngươi ấn tín phụ mẫu chi dân. Ngươi trượt khoa cử không phải vì văn chương kém cõi mà vì cái tâm của ngươi đã thối dữa từ đáy chung rồi. Lời phán vừa dứt, không gian bỗng tối sầm lại. Đình chi thấy đất dưới chân sụp đổ tan tành kéo chàng rơi thẳng vào một khoảng không vô tận. Khi mở mắt ra chàng thấy mình đang đứng cô độc giữa cánh đồng ninh lạc cằn cỗi dưới bầu trời đỏ quạch như bị nung trong lò lửa. Cổ họng chàng khô cháy, nứt nẻ đến ưa máu cảm giác khát đến cào xé ruột gan. Chàng lào đảo bước đi vấp ngá liên tục trên những vết nứt sâu hấm. Bỗng phía trước hiện ra căn nhà tranh vách đất ở thanh khề. Chàng đẩy cửa bước vào thấy lục mẫu đang quỳ gối ôm chiếc chùm nước rỗng không, đôi môi bà khô nước toát từng mảng máu khô cất tiếng thèo thảo yếu ớt. Đình chi mẹ khát quá con ơi có còn giọt nước nào không con Bên cạnh, đứa cháu nhỏ của lão nông nằm co quắp đôi mắt đởn lịm dần đi vì kiệt sức Đúng lúc ấy, lão nông họ Khương xuất hiện sau lưng, lặng lẽ chia ra chiếc bầu gỗ đựng đầy nước trong vắt Đình chi như kẻ chết đuối vỡ được cọc, lao tới chộp lấy chiếc bầu gỗ, run dẩy đưa lên miệng Nhưng khi mép bầu vừa chạm vào môi chàng, từ khắp mặt đất nứt nẻ, bỗng vang lên hàng ngàn tiếng than khóc ai oán Đừng đổ xuống đất, đừng dẫm lên mạng sống của chúng tôi, đừng Đình chi kinh hoàng nhìn xuống chân mình, dòng nước trong veo từ bầu gỗ bỗng chốc khóa thành dòng máu đỏ tươi tuôn sối xả xuống đôi dây vải lụa nhuộm đỏ cả vặt áo chàng Không! Đình chi hét lên một tiếng, xé ruột xé gan rồi ngã ngựa ra sau, ánh nắng sớm mỏng manh như tơ len lõi qua ô cửa gỗ mục nát của miếu Bích Vân dọi nghiêng một vệt sáng mờ lên nền gạch lạnh bút Đình chi nằm co quắp dưới chân bệ thở chiếc áo the xanh lấm lem cho bụi và ướt đẫm mồ hôi lạnh lồng ngực chàng vẫn phập phòng gấp gáp sau cơn ác mộng kinh hoàng hai bàn tay run dậy bấu chặt lấy gạch đá rêu phong đến bật máu móng tay chàng chống tay ngồi dậy, đầu óc quay cuồng, gian miếu vắng lặng đến giợn người, chỉ có mùi gỗ mục ấm ướt và tàn nhang đã ngội ngắt từ lâu không có tiếng gào thét không có dòng sông máu nhưng cảm giác nghẹn ứ nơi lồng ngực thì chân thật đến xé ruột lần này không còn nỗi hậm hực của kẻ bị tức đoạt công danh không còn sự oán trách trời đất bất công trong lòng chàng chỉ còn lại một cảm giác trần trụi và nhức nhối hổ thẹn chàng nhớ lại nét mặt đau đớn đến câm lặng của lão nông họ Khương khi nhìn dòng nước quý thấm vào đất cát nhớ lại ánh mắt thẫn thờ của đứa trẻ khát lịm bên bờ giếng cản chàng đã ngạo mạng nghĩ rằng văn chương của mình cao hơn muôn người nghĩ rằng danh phận tương lai cho phép chàng dẫm đạp lên mồ hôi và nước mắt của kẻ bần hàn Thì ra, cái thứ kéo chàng ngã xuống đáy vực không phải là sự chớ treo của số phận mà chính là sự vô cảm tàn nhẫn được bọc trong chiếc áo sĩ diện của kẻ có học Đình Chi lào đào bước về nhà khi sương sớm còn đọng trên bờ dậu đầy cánh liếp tre bước vào chàng thấy lục mẫu đang ngồi bên khung cửi nhưng con thoi đã dừng lại từ lâu đôi mắt bà trũng sâu, xưng đỏ vì bao đêm thức trắng ngóng tin con Nhìn thấy Đình Chi thất hần áo quần sốc xách đứng trôn chân ở bậu cửa, bà không hỏi một lời về chuyện đố hay trượt bà chỉ chậm dãi đứng dậy, bước đến gần đưa bàn tay khô giáp chẳng chịt vết chai chạm nhẹ vào vạt áo lấm lem bụi đất của chàng con về rồi giọng bà khàn đặc khẽ thở dài một tiếng dồn nén bao nỗi âu lo Đình Chi không kìm được nữa, chàng quỳ sụp xuống lên đất ẩm, ôm lấy chân mẹ tiếng khóc nghẹn ngào, vỡ hòa sau bao ngày dồn nén mẹ ơi, con sai rồi con đã tự tay hủy hoại tất cả rồi lục mẫu lặng lẽ nhìn con trai đang run dậy dưới chân mình bà không trách mắng, không khóc than chỉ cúi xuống đặt bàn tay gầy guộc lên mái đầu chàng giọng nói trầm tĩnh mà xót xa biết mình sai là cái phút cuối cùng còn xót lại nhưng con à, xám hối không phải là quỳ ở đây mà khóc muốn tạ tội với trời đất, trước hết phải đi tạ lỗi với người mà con đã làm tổn thương hai ngày sau Đình Chi gói ghé manh áo thô từ biệt mẹ già, một mình quay trở lại vùng đất khô hạn ninh lạc không còn ngựa xe đưa đón không còn tâm thế của một tân khoa cử nhân ngẩn cao đầu ngạo nghẽ chàng đi bộ dòng dã suốt nhiều ngày đôi chân rột máu vạt áo bạc phết vì nắng gió cảnh xác ninh lạc vẫn cành cỗi như cũ đất đai vẫn nứt toát từng rãnh sâu dưới cái nắng trói trang sau nhiều lần hỏi thăm từng gốc đa, quá nước cuối cùng Đình Chi cũng tìm thấy lão nông họ Khương đang còng lưng dùng chiếc quốc cùn đào bới một hố đất sâu hóm giữa lòng mương cạn hy vọng tìm thấy chút hơi ẩm còn xót lại dưới tầng đất sâu Đình Chi đứng lặng ở mép mương nhìn tấm lưng còng gầy trơ sương sườn ướt đẫm mồ hôi muối của ông láo chàng không cất tiếng gọi không biện minh chậm dãi bước xuống lòng mương nứt nẻ rồi quỳ sụp gối xuống lớp đất đá sắc nhọn cộp chàng dập đầu thật sâu sát mặt đất chán chạm vào lớp bụi cát nóng bỏng lão bá, kẻ bất tài lục Đình Chi xin dập đầu tạ tội với lão trưởng năm xưa là ta mù quáng coi rẻ giọt nước cứu mạng của dân lại buông lời ngông cuồng xị nhục người hôm nay ta trở lại, không mong được thứ tha chỉ xin được dùng chút sức mọn để chuộc lại một phần tội lỗi lão nông dừng quốc, ngầng đầu lên nhìn chàng thư sinh áo vải lấm lem đang quỳ dạp dưới chân mình đôi mắt trũng sâu của ông láo thoáng qua một nét kinh ngạc gió nóng thốc qua lòng mương cuốn theo từng cơn bụi mịt mù lão Khương đứng lặng rất lâu nhìn vệt máu dị ra nơi chán chàng thanh niên rồi khẽ buông cán quốc xuống đất lão không giận công tử vì một bầu nước lão chỉ đau lòng vì kẻ có học lại không biết thương dân người ta có thể tha thứ cho công tử nhưng cái đói, cái khát của đất này thì không tha cho ai cả đình chi không rời đi, chàng ở lại ninh lạc suốt 6 tháng dòng giã chàng cởi bỏ chiếc áo dài the sắn cao ống quần cùng người dân trong vùng rầm mình dưới cái nắng thiêu đốt đôi bàn tay vốn chỉ quen cầm bút nâng chén trả, nay phồng rộp dứa máu vì cầm sẹn vác đá nạo vét lòng canh cũ chàng cùng đám trai tráng đào sâu hàng chục trượng đất đá để tìm mạch nước ngầm gánh từng thùng bùn nhão nhuét từ đáy giếng cạn lên bờ có những đêm mệt lạ nằm co ro trên đống rơm khô ngoài đồng uống ngụm nước đục ngầu còn vương mùi bùn đất đình chi mới thấu hiểu đến tận cùng thế nào là nỗi khát của muôn dân sự ngạo mạn, phù phiếm chén tích tụ bao năm trong lòng chàng từng chút, từng chút một tan biến theo những giọt mồ hôi rơi xuống lòng đất nứt nẻ khi mạch nước ngầm đầu tiên phun lên mắt lạnh giữa sự gieo hò rơi nước mắt của dân làng ninh lạc đình chi chỉ lặng lẽ đứng phía xa mìm cười cúi đầu nhận lấy chiếc chén sứt đựng nước trong từ tay láo nông họ khương mà uống cạn bằng tất cả sự tôn kính của một đời người ba năm sau khoa thi hội lại mờ giữa tiết trời thu xe lạnh đình chi một lần nữa khăn gói lên đường nhưng lần này không ai thấy chàng ngồi trong tử quán đàm đạo cao siêu hay vung tay bình phẩm thiên hạ chàng bước vào trường thi với tâm thế phẳng lặng như mặt nước giếng sâu từng nét chữ đặt xuống trang giấy tuyên không còn những điển tích hoa mỹ phô trương mà thấm đượm hơi thở của đông ruộng nứt nẻ của những bàn tay dưới máu đào giếng và nỗi khát cháy bỏng của muôn dân Ngày bảng vàng sướng danh tên chàng nằm trang trọng ở hàng đầu giáp bảng Khi nhận tờ sắc phong bổ nhiệm làm tân quan chi huyện Ninh Lạc đình chi chỉ lặng lẽ gấp phân thư lại hướng về phương Nam cúi đầu thật sâu Ngày nhậm chức tân quan huyện không ngồi kiệu hoa gõ trống mà cùng thuộc hạ sắn quần lội ngược thượng nguồn khảo sát thủy lợi Dưới sự đốc thúc và trực tiếp cùng làm của chàng Chỉ sau hai mùa khô những con canh đào đã dẫn nước ngọt từ sông lớn đổ về từng chân ruộng cằn cối Một buổi chiều muộn cuối xuân khi gió núi thổi sạc sào qua rạng tre xanh ngắt đình chi một mình thả bộ về lại bờ mương năm cũ Đất khô cằn năm xưa nay đã phủ một màu mạ non mơn mởn Phía xa bên miệng giếng làng mới khơi lão nông họ Khương đang ngồi nghỉ trên tảng đá quen thuộc Thấy bóng chàng từ đê bước xuống Ông lão chậm dãi đứng dậy Trên tay vẫn là chiếc bầu gỗ tiện cũ kỹ năm nào Hai người nhìn nhau giữa khoảng lặng mênh mông của buổi hoàng hôn Không có lời tạ ơn khách giáo Không có sự cách biệt giữa quang và dân Chỉ có một cái gật đầu thật khẽ Đủ để bao nhiêu dông bão của quá khứ tan vào lòng đất mẹ bao dung Có những lựa chọn tưởng chừng rất nhỏ Nhưng lại mang sức nặng của cả một đời người Cuộc đời có thể cho ta cơ hội bước tiếp Nhưng chỉ khi biết cuối đầu trước nỗi đau của người khác Bước chân ấy mới thực sự vững vàng Nếu câu chuyện hôm nay để lại trong lòng bạn một khoảng lặng Hãy đăng ký kênh Chuyện Xưa để cùng lắng nghe và chiêm nghiệm thêm những phận đời những bài học nhân quả sâu sắc tiếp theo