#langkinhdachieu#thamhoanepal#luhimalaya Lăng kính đa chiều | Hơn 1.500 người chết và mất tích: 5.000 binh sĩ tràn vào “tử địa” Himalaya chạy đua cứu hộ Hơn 1.500 người chết và mất tích, 5.000 binh sĩ cùng lực lượng cứu hộ tràn vào “tử địa” Himalaya chạy đua tìm kiếm nạn nhân sau vụ sụp đổ sông băng và lũ bùn đá kinh hoàng tại biên giới Nepal – Trung Quốc. Cùng Lăng kính đa chiều phân tích nguyên nhân thảm họa, hệ thống cảnh báo bị vô hiệu hóa và nguy cơ “quả bom nước” thứ hai tiếp tục đe dọa khu vực.
Một thảm họa sạt lở và lũ bùn kinh hoàng do sụp đổ sông băng tại biên giới Nepal - Trung Quốc đã khiến hơn 1.500 người chết và mất tích. Sự kiện này không chỉ gây thiệt hại nặng nề về người và cơ sở hạ tầng mà còn là lời cảnh báo khốc liệt về tác động của biến đổi khí hậu khiến vùng Himalaya trở nên bất ổn và dễ tổn thương hơn bao giờ hết.
Sáng ngày 26 tháng 8, giãi Himalaya hùng vĩ chứng kiến một thảm họa kinh hoàng ập xuống vùng biên giới Nepal, Trung Quốc.
Không một dấu hiệu động đất, không một cơn mưa lớn báo trước, một bức tường bùn đất khổng lồ bất ngờ ập xuống,
xóa sổ toàn bộ các bản làng và khiến hơn 1.500 người chết và mất tích, trong đó có khoảng 800 du khách nước ngoài.
Điều gì đã thực sự xảy ra nơi mái nhà thế giới để biến một ngày bình thường thành thảm kịch kinh hoàng đến thế?
Giải phẫu vấn đề này, chúng ta sẽ thấy một nghịch lý đáng sợ của biến đổi khí hậu hiện đại.
Ban đầu giới chức Nepal nghi ngờ một trận động đất 4,4 độ là nguyên nhân gây ra sạt lở,
nhưng kết quả phân tích dữ liệu địa chấn và hình ảnh vệ tinh từ cơ quan khảo sát địa chất Mỹ đã lật ngược giả thuyết đó.
Sự thật là một vụ sụp đổ sông băng khổng lồ đã tự tạo ra những trấn động tương đương động đất.
Khối băng đá khổng lồ đổ sập đã chặn đứng sông Lende, tạo thành một con đập tự nhiên,
trước khi nó vỡ tung, giải phóng dòng lũ bùn đá kinh hoàng quét xuống lưu vực sông Bottegoshi và Trishuli.
Nghịch lý lớn nhất nằm ở chỗ, thảm họa xảy ra khi trời không hề có mưa đáng kể trước đó.
Điều này vô hiệu hóa hoàn toàn các hệ thống cảnh báo lũ truyền thống,
vốn chỉ được thiết kế dựa trên lượng mưa và mực nước sông dâng.
Đối với người dân, khi họ nhìn thấy bức tường bùn đất lao xuống với tốc độ chóng mặt,
thời gian thoát thân gần như đã bằng không.
Hệ quả của sự kiện không chỉ dừng lại ở thương vong lớn về người.
Về mặt chiến lược, trận lũ đã tàn phá nặng nề hạ tầng thương mại dọc biên giới,
đặc biệt là khu vực cửa khẩu Cát Lông, Guilin.
Sự tàn phá này có nguy cơ khiến toàn bộ hoạt động kinh tế và giao thương huyết mạch giữa Trung Quốc và Nepal bị đình trệ kéo dài.
Hiện tại, hơn 5.000 binh sĩ, cảnh sát Nepal cùng hàng trăm nhân viên cứu hộ Trung Quốc
đang chạy đua với thời gian trong lớp bùn sâu để tìm kiếm nạn nhân.
Tuy nhiên, các chuyên gia khí hậu cảnh báo mối đe dọa vẫn chưa kết thúc.
Một điểm tắc nghẽn nguy hiểm ở thượng nguồn vẫn hiện hữu, sẵn sàng châm ngòi cho trận lũ thứ hai bất cứ lúc nào.
Thảm họa sụp đổ sông băng tại biên giới Nepal, Trung Quốc là minh chứng khốc liệt
cho sự bất ổn ngày càng gia tăng của địa hình dốc và tình trạng băng tan vùng Himalaya.
Khi thiên tai vượt qua các hệ thống cảnh báo truyền thống,
những mô hình ứng phó cũ đã không còn đủ sức bảo vệ con người.
Đứng trước tốc độ ấm lên nhanh chóng của trái đất,
liệu các quốc gia có kịp thay đổi cách tiếp cận để trung sống an toàn,
hay sẽ tiếp tục phải gánh chịu những đòn tấn công bất ngờ và tàn khốc hơn từ thiên nhiên?
Một dòng thác đèn ngòm đặc quánh cuộn đất và bê tông rộn xuống xé toàn thung lũ hẹn,
nước trực thăng loạt ngồi làng yên bình chỉ trong đúng 3 phút định mệnh.
Từ độ cao 400m, xuyên qua lớp kính cuồng lái của chiếc trực thăng cứu hộ,
phi công Amen Vodouki nhìn xuống và nhận ra mọi thứ thân thuộc
ở khu vực biên giới Timur đã hoàn toàn bị xóa sổ.
Không một tiếng thét nào chạm tới bầu trời,
chỉ có sự im lặng chết chóc của sóng bộ tuyến bị cắt đứt
và màn xương bụi mù mịt che quất ánh sáng mặt trời.
Gần 20 chiếc trực thăng được lệnh lao thẳng vào bớ hốt độn đó,
mang theo các bác sĩ, nhân viên hội chứ thập đỏ,
mở màn cho một chiến dịch công vận đẫm nước mắt
để kéo những nạn nhân sống sót khỏi miệng của tử thân.
Chuyện gì thực sự đã xảy ra trên đóc nhà thế giới
khi khối băng khổng lồ vỡ vụn sảo cờn điện chất 4,4 độ
biến dòng sông êm đêm thành cỗ máy nghiền nát sinh mạng tàn khốc đến vậy?
Cung cảnh bầu trời buổi sáng tại thủ đô Kathmandu,
Nepal trong vắt, tính lặng,
mang theo cảm giác an toàn thương nhật của những chuyến bay thương mại.
Trực thăng của Amen Vodouki cất cánh theo lịch trình,
hướng về phía biên giới Trung Quốc một dài địa hình hiểm trở,
nhưng quen thuộc đến từng khúc quanh, từng sợn núi.
Khi kim đồng hồ chỉ báo họ chỉ còn cách điểm hạ cánh 5 phút,
một biến số bất thường xuất hiện, xé rách bức tranh yên bình đó.
Cơ trường thứ hai đột ngột chỉ tay về phía chân trời.
Một đám bụi khổng lồ cuộn lên từ phía dòng sông,
đạc quánh, nuốt chửng lấy không gian.
Trực giác của những người cầm lấy trên bầu trời Himalaya mách bảo
họ có điều gì đó không ổn.
Ban đầu, họ ngỡ đó chỉ là một vụ sạt lở đất thông thường,
một rủi ro quen thuộc của địa hình đồi núi dốc đứng.
Nhưng khi chiếc trực thăng hạ độ cao, tiến sát hơn vào khu vực hẻm núi Tì Mờ,
thực tế bày giả trước mắt, họ tàn nhấn hơn mọi dự đoán.
Đó không phải là bụi đất khô.
Đó là một trận lũ quét một khối vật chất lỏng mang màu đen kịt,
sôi sùng sục, đang cao thét lao đi với tốc độ
của một con quái thú sổ lồng.
Từ buông lái chật hẹp, những người phi công tận mắt chứng kiến
quảnh khắc làn ranh nước phân chia gió dệt.
Dòng nước trong lành của con sông bản địa bị dòng lũ đen đặc,
nhôi nhét đầy những mảnh vỡ, thân cây, đất đá và sát nhà cửa
tàn nhấn đẻ bẹt.
Những ngôi làng nhỏ bé nằm nếp mình bên sườn thung lũng những nơi
mà đội bay này đã từng bay qua hàng nghìn lần,
từng thuộc lòng từng nếp nhà này chỉ còn là một dài đất trống hoác,
bị dòng nước cạo sạch sành sành.
Bản năng sinh tồn và trách nhiệm cứu hộ lập tức trối rảy,
nhưng thiên nhiên, đã răng ra một cái bấy hoàn hảo.
Bùi bốc lên dày đặc từ vụ va đập của hàng triệu cối nước đập
vào vách đá tạo thành một bức tường khói khổng lồ.
Ở độ cao 1.500 feet, khoảng 450 mét,
tầm nhìn bị giới hạn ở mức nguy hiểm chết người.
Không thể hạ cánh, không thể xuyên thủng lớp sương mù.
Tệ hại hơn, khi kẹt trong lòng hẻm núi sâu thẳm này,
hệ thống liên lạc vô tuyến bị vô hiệu hóa hoàn toàn.
Sự tinh lặng của sóng radio đệ nặng lên tâm trí đội bay.
Họ không thể bắt liên lạc trực tiếp với trạm kiểm soát không lưu
ATC, quốc gia. Họ trở thành những nhân chứng
bất đắc dĩ, bị treo lờ lửng giữa không trùng,
nhìn sự sống bên dế bị xóa sổ mà không thể ngay lập tức
kéo ai đó lên.
Phải mất 15 phút chuyển hướng, bay thoát ra khỏi vùng nhếu động
và khói bụi, Bodooki mới kết nối được với một máy bay khác
đang hoạt động ở khu vực lân cận. Dung nó làm trạm
truyền tiếp tín hiệu để báo động về các man đủ.
Một tiếng kêu cứu từ bầu trời đã đánh thức toàn bộ hệ thống
an ninh và y tế của Nepal. Chỉ trong vòng 30 phút,
quân đội Nepal, lực lượng cảnh sát địa phương được triển khai.
Một giờ sau, bầu trời phía trên khu vực thảm hòa
dền vang tiếng động cơ của 20 chiếc trực thăng cứu hộ.
Những quý vị thử hình dung làm sao để cứu
người khi mà mặt đất bên dế đã biến thành một bay lầy
lún sụt, không có lấy một bay đáp an toàn.
Các trực thăng phải quân thảo tìm kiếm từng quảng trống hiếm hoi
giữa địa hình che cắt, thực hiện những cứu hạ cánh dốc
đứng đầy rủi ro. Họ chạy đua với mặt trời.
Từng chuyến, từng chuyến một, họ vận chuyển các bác sĩ,
nhân viên an ninh vào tầm lũ và mang theo những cơ thể
bê bết buồn đất, chấn thương nặng nề trở ra.
Cuộc chiến giành giật sinh mạng này kéo dài liên tục,
căng như dây đàn cho đến tận 6 giờ tối, khi bóng tối
và thời tiết xấu ập đến ép những cánh quạt phải ngừng quay.
Đã có ít nhất 160 người tử vong, hàng trăm người mất tích,
những du khách nước ngoài và người dân bản địa
bị vùi lấp trong lớp bùn lạnh láo. Trận lũ quét này
không chỉ lấy đi tài sản, nó đã xé toạc
linh hồn của cả một vùng thung lũng. Để hiểu được
sức mạnh kinh hoàng mà những người phi công vừa chứng kiến,
chúng ta cần tầm mắt lên những đỉnh núi cao vậy của xe Himalaya,
nơi đang cất giấu những quả bom nước khổng lồ dưới lớp
Các chuyên gia địa chất và khí tượng học gọi hiện tượng này
bằng một cụm từ ám ảnh, sống thần trong đất liền.
Một trận động đất mạnh 4,4 độ đã được ghi nhận
ngay tại khu vực biên giới trước khi cơn lũ ập tới.
Đặt trong hệ quy chiếu thông thường, một cơn địa chấn 4,4 độ
hiếm khi gây ra hậu quả tàn khốc. Nhưng trên hệ thống
địa chất của giấy Himalaya, nơi tập trung hàng nghìn sông
bằng nằm trên vênh ở độ cao vượt qua 7.000 mét,
một dung chấn nhỏ cũng đủ sức gạt bò chết để giữ lại
toàn bộ khối nước khổng lồ tích tụ từ hàng thiên nhiên kỳ.
Bức tranh càng trở nên u ấm khi chúng ta đối chấu
với tốc độ biến đổi khí hậu. Khu vực này đang ấm
lên nhanh gấp đôi so với mức trung bình của toàn cầu.
Lớp băng vĩnh cửu thứ vốn đóng vai trò như lớp
keo dính giữa các tầng đá và mặt núi lại với nhau
đang trở nên xốp, yếu và dễ nứt vỡ hơn bao giờ hết.
Sự kết hợp giữa nhiệt độ gia tăng và dư chấn địa chất
đã tạo ra một vụ sụp đổ hoàn hảo. Khối lượng
hàng triệu tấn băng, đá và nước đột ngột bị đết gáy
lao thẳng xuống sườn núi. Mọi sự dự báo trở nên
vô nghĩa. Kể cả những mạng lưới theo dõi khí hậu
quy mô lớn tại các trung tâm từ Washington đến Moscow
cũng có lòng gửi đi một tín hiệu cảnh báo kịp thời
cho một sự kiện đết gáy chấp nhoáng với tốc độ như vậy.
Sức mạnh tàn phán này càng bị khuấy đại bởi địa hình.
Khi hàng triệu mét khối nước dồn nén từ trên cao đổ xuống,
chúng bị ép chặt vào các khe suối hẹp, rồi
đồ dồn vào dòng sông chính. Hai bên bờ thùng lũng là
các vách đá dựng đứng hình chữ V. Cấu trúc tự nhiên này
vô tình biến thành một chiếc vũ khổng lồ, một cỗ máy ra tốc
chết người. Nó không cho phép dòng nước tàn mát ra
xung quanh để chia tiêu động năng. Thay vào đó,
toàn bộ áp lực bị dồn thẳng về phía trước. Đây chính
là lý do vì sao một trận sóng thần nội địa có sức
công phán ngang ngửa, thậm chí đậm đặc vật chất hơn
cả một cơn sóng thần từ đại dường. Nước băng tàn
hòa trộn cùng đất đá bị nghiền nát tạo thành một khối
chất lỏng nặng, nề, một mối khoan hắc yến đâm thủng
dài biên giới. Đó là lúc thảm kịch nhân sinh thực
sự phê bày. Những ngôi làng nằm dọc theo dòng sông
Ba Đo hoàn toàn không có cơ hội phòng vệ. Đối diện
với cây chết ập đến trong vòng trưa đầy ba phút, con
người trở nên nhỏ bé và mong manh đến so sà. Ánh mắt
tuyệt vọng của những nạn nhân khi trực thăng tiếp cận phản
ánh sự tàn bạo của biến đổi khí hậu. Nó không còn là
những con số đo lường trên các bản báo cáo khoa học.
Nó là máu, là bùn, là những thi thể bị cuốn trôi mà
lực lượng cứu hộ chưa thể tìm thấy. Chính trong
nghịch cảnh này, chúng ta mới thấy rõ cánh nặng tâm lý
và rủi ro sinh tử đè lên vai lực lượng cứu hộ không
quần. 20 chiếc trực thăng của Nepal lao vào bầu
trời đầy khói bụi không khác gì những bầy ong bay vào
trong một đường hầm sụp lở. Các phi công thương mại vốn
chỉ quen thuộc với các tuyến trở khách, trở hàng này
buộc phải trở thành những chiến binh ở tuyến đầu của sự sống.
Họ phải phán đoán luôn gió giật trong hẻm núi, luồn lách
qua lớp sương đặc quánh, tìm kiếm tọa độ hạ cánh dưới
những màng đất đang trượt lở liên tục. Việc vận chuyển
không ngừng nghỉ từ điểm nóng trở về sân bay Kathmandu
là một nỗ lực vắt kiệt sức người. Tại sân bay,
từng đoàn xe cứu thương túc trực tiếng coi hụ xé toạc
không gian tĩnh lặng của thủ đô. Bác sĩ, y tá,
tình nguyện viên hội chứ thập đỏ làm việc như những
cố máy không có điểm dừng, phân loại người bị thương,
cố gắng điếu giữa những nhịp đập yếu ớt vừa được cứu ra khỏi
buồn lạnh. Bóng tối đổ xuống vào lúc 5 giờ chiều,
mây xám kéo đến che quất mặt trời, ép các chuyến bay
phải quay đầu. Nhưng đối với những phi công như Amen
Boduki, công việc chưa bao giờ kết thúc. Họ cầm trên tay
lịch trình bay của ngày hôm sau, nhận thức rõ ràng
khi mặt trời vừa hé rạng ở mốc 6 giờ 30 phút sáng,
vòng quay sinh tử ấy lại tiếp tục. Mỗi phút trôi qua
trong bóng đêm tại thung lũng Timur là một nhát giao cứa
vào hy vọng sống sót của hàng trăm người mất tích đang kẹt
dưới đống đổ nát. Lúa quét tại biên giới Trung Quốc,
Nepal không chỉ đơn thuần là một thảm họa tự nhiên
mang tính cục bộ. Nó là tấm gương phản chiếu chân thực,
nhất sự mỏng manh của số phận, con người khi sống chung
với những khu vực địa chất đang rên rỉ vì sự nóng lên
toàn cầu. Chúng ta đã quen nhìn nhận vùng núi cao
Himalaya qua những thước phim lãng mạn, những cung đường
vượt đầy thách thức hoặc các tuyến thương mại biên mậu
sầm quất. Những thàm kịch này lột tả một hiện thực
nghiệt ngã, sinh mạng. Con người tại những vùng lõm địa hình này
đang bị đặt cửa vào độ bền của những tảng băng trên cao.
Hàng nghìn người dân bản địa, những lao động nghèo sống dọc
dòng sông và cả những du khách vô tội, tất cả đã trở thành
nạn nhân trực tiếp của một cơ chế biến đổi khí hậu
nằm ngoài tâm kiểm soát của họ. Sự kiện này cũng tôn
vinh vai trò sinh tử của các lực lượng thang không cứu hộ
và y tế tuyến đầu. Trong một thế giới mà mạng lưới thông tin
mặt đất có thể bị cắt đứt bất cứ lúc nào, những cánh quạt
trực thăng trở thành sợi dây duy nhất nèo giữ hy vọng.
Sự quả cảm của đội ngũ phi công để bàn khi chấp nhận
lao vào khoảng không mù mịt, bất chấp nguy cơ và đập vách
núi, đã thắp sáng tính bản thiện và tinh đồng loại giữa
khoảnh khắc tối tầm nhất của tự nhiên. Dù vậy, sức người
có hạn. Chiến dịch không vận dù quy mô đến đâu cũng không thể
bù đắp được tốc độ hủy diệt diễn ra chỉ trong vài phút
ngắn ngủi. Những chuyến bay cứu hộ vẫn sẽ tiếp tục
cất cánh khi ánh bình minh, ló dạng trên giấy Himalaya
mang theo hy vọng mong manh về những phép màu dứa
đống đổ nát. Thành hoa bùn đen xé toạc biên giới
Timur đã để lại một bài học, đấm máu về sức mạnh
không thể chống cự của tự nhiên và cái giá sinh mạng tàn khốc
mà con người phải trả khi những nóc nhà thế giới bắt đầu tàn
vỡ. Quý vị nghĩ sao về tương lai của những cộng đồng
dân cư đang sinh sống dưới bóng của các dòng sông
băng khổng lồ chức, nguy cơ, biến đổi, khí hậu
ngày càng khôn lường. Liệu các chiến dịch cứu hộ từ trên
không có đủ sức đối phó với những thảm kịch với tần suất
ngày một dài đặc?