Hai Chuyện Nhân Quả Hay: Hiếu Nghĩa Gieo Phúc, Lòng Người Gieo Họ

Có những mái nhà ngói đỏ tường cao, then cài then đóng vững chãi trước bão rung, nhưng bên trong gió lạnh lại thấu tận xương tủy. Lại có những mái tranh rách nát bên sườn đồi, bốn bề gió lùa qua khe nứa, mà hơi ấm lại trở che trọn vẹn cả một kiếp người. Người đời thường mãi miếc đi tìm những mảnh đất tụ khí sinh tài, xoay hướng cửa trông ra sông lớn núi cao để mong cầu phúc lọc dài lâu, nhưng lại chẳng mấy ai hiểu rằng phong thủy lớn nhất của một đời người vốn chưa từng nằm ở đất đai, mà nảy mầm từ chính cách ta đối đái với người đã sinh ra mình. Mọi phúc khỏa trần gian không bao giờ trút xuống sau một đêm mưa báo. Nó bắt đầu từ một ý nghĩ toan tính rất nhỏ, một lần quay lưng ngập ngừng, một cánh cửa khép vội trong đêm lạnh, để rồi nhiều năm sau kết lại thành một món nợ vô hình đè nặng lên lương chi. Nhiều năm về trước, người làng Lạc Hà dưới chân núi Nhạn Sơn mỗi khi đi ngang qua bờ ruộng Cần phía Tây đều thấy bóng dáng gầy guộc của Trịnh Thị. Chồng mất sớm trong một trận lũ quét trên Thượng Nguồn, người đàn bà ấy bọc lại manh áo tang, một mình gánh gồng nuôi ba đứa con gái thơ dại giữa căn nhà tranh ruột nát bốn bể. Trịnh Thị chưa từng than thở một lời về số phận. Ban ngày, bà còng lưng gạt thuê, mót từng nhánh lúa rơi ngoài đồng trũng. Đêm xuống, khi sương mù từ đỉnh Nhạn Sơn tràn về lạnh buốc, bà lại ngồi bên chiếc không cửi cũ ký kêu cọt kẹt từng nhịp dưới ánh đèn dầu leo lét. Đôi bàn tay trai sần, nứt nẻ từng vệt dài tưa máu vì xe sởi, nhưng chưa bao giờ để các con phải đứt bữa. Có những năm mất mùa đói kém, bà nhịn phần cơm của mình, bưng bát cháo loãng cuối cùng chia đều cho ba đứa nhỏ, còn mình lẳng lặng uống từng ngụm nước lá cầm hơi. Ba người con gái lớn lên dưới mái chanh nghèo ấy, mỗi người mang một tính nết riêng biệt như ba ngả đường khác nhau. Xuân Mai là chị cả, từ nhỏ đã nếm trải cảnh đói rách, nên sớm hình thành tính cách thực dục, khôn ngoan và luôn tính toán thiệt hơn trong từng nắm dao củ khoai. Nàng hiểu cách khổ của sự bần hàn, trong lòng luôn nung nấu nỗi sợ thiếu thốn và khao khát một cuộc sống đủ đầy, an toàn tuyệt đối. Thu Cúc là con gái thứ, có dáng vẹ thanh tú, da trắng và đôi mắt sáng. Nàng thích ngắm những tấm lụa là của khách buôn ghé qua bến sông, thích nghe tiếng trầm trồ của người ngoài và luôn ấp ủ giấc mộng bước chân vào chốn hào môn để dũ bỏ hoàn toàn dấu vết, lam lũ của kẻ nghèo hèn. Đông Trúc là con gái út, tính tình trầm lặng, ít nói, ít cười. Nàng không có tham vọng lớn lao, chỉ lặng lẽ phụ mẹ nhóm bếp, gánh từng thùng nước từ giếng làng về đồ đầy chung vải. Những đêm mùa đông, trịnh thị ho khan từng cơn rách lồng ngực. Chính đôi bàn tay nhỏ nhắn của Đông Trúc là người lặng lẽ thức dậy, bưng chén nước gừng ấm ủ trong lòng bàn tay đưa tận miệng mẹ. Trịnh thị nhìn ba đứa con gái ngày một lớn khôn, lòng người mẹ vừa mừng, vừa mang một nỗi âu lo thầm kín. Bà Hiếu, lòng bàn tay mình, dù có rộng đến đâu, cũng chẳng thể che chở cho chúng suốt cả một đời. Và mỗi đứa trẻ, khi lớn lên, đều sẽ tự chọn cho mình một hướng đi riêng biển. Đêm đầu đông năm ấy, gió rít qua từng khe vách nứa kéo kẹt, mang theo hơi lạnh từ đỉnh nhàn sơn và xuống bút giã. Trịnh thị cười lại đống than hồng trong bếp đất, ánh lửa bập bùng soi rõ những nếp nhăn hằn sâu nơi khóe mắt và mái tóc đã pha nhiều sợi bạc. Ba cô con gái ngồi bây quanh, đôi bàn tay hơ trên làng khói ấm mỏng manh. Trịnh thị nhìn các con thật lâu, ánh mắt đông đầy sự nhẫn nại của một người đã đi qua gần hết dông bão cuộc đời và cất giọng chậm rái, chầm đục như tiếng chảy rã gạo đêm khuya. Mẹ nuôi các con khôn lớn, chẳng mong sau này có ngày nở mày nở mặt với xóm diện. Chỉ mong sau này mỗi đứa tìm được một tấm trồng, dựng lấy một mái nhà yên ổn. Các con, mong mỏi một người thế nào? Xuân Mai không chút đắn đo, đôi mắt nhìn thẳng vào ngọn lửa đang cháy rực, giọng nói rứt khoát. Con chỉ mong một người có sản dụng vườn màu mỡ, thóc ngúa đầy bồ. Cả đời mẹ con mình cơ hàn, chạy từng bữa ăn con sợ lắm rồi. Nhà phải vững, cơm phải đủ no, con mới yên lòng. Thu cúc khẽ mỉm cười, đưa tay chỉnh lại mép áo tràm cũ, ánh mắt mơ màng hướng ra khoảng sân tối mịt. Con muốn gà vào nhà cửa rộng lớn, kẻ hầu người hạ. Con muốn người ngoại nhìn vào phải kính nẻ, không còn ai dám coi thường góc gác bần hàn của chị em mình nữa. Đến lượt đông trúc, gian nhà bỗng chìm vào một khoảng lặng dài. Nàng cúi mặt, đôi bàn tay mân mê góc chiếc khăn tràm bạc màu mẹ cuốn trên cổ áo, giọng khẽ khảng như tiếng gió thoảng. Con chỉ cần một người chân thật, biết sớm hôm chia sẻ gánh nặng và chịu cùng con chăm sóc mẹ khi tuổi già bóng xế. Chị thị nghe xong không khen, không chê, chỉ khẽ gật đầu. Bà đưa bàn tay gầy gò, vỗ nhẹ lên mu bàn tay từng đứa, rồi lặng lẽ nhìn tàn cho lời tả bên mép kiếng sắt. Trong lòng người mẹ ấy, một nỗi âu lo mơ hồ bắt đầu nhe nhóm. Bà hiểu, ngã rẽ cuộc đời của ba đứa con đã chính thức bắt đầu từ những ước vọng đêm này. Mấy năm sau, ba đám cưới lần lượt diễn ra theo đúng những gì mỗi người từng mong ước. Xuân Mai xuất giá đầu tiên, nàng lấy con trai một phú nông có mấy mẫu ruộng tốt ở đầu làng. Ngày rước dâu, sinh lễ, đủ đầy trầu cao, lợn béo. Xuân Mai bước qua ngưỡng cửa nhà chồng với vẻ mặt nhẹ nhõm của người vừa chút bỏ được gánh nặng nghèo túng. Từ hôm ấy, nàng ít khi quay lại gian nhà cũ. Mỗi lần tạt qua, câu chuyện của nàng chỉ xoay quanh chuyện giá thốc. Mùa màng và những tính toán chi ly, đôi mắt lúc nào cũng lết nhìn thật nhanh rồi vội vã rời đi. Thu cúc được gả vào phù họ tiết ở trấn ven sông. Ngày nàng lên kiệu hoa, cả làng lạc hà đổ ra xem cờ hoa rực rỡ, tiếng pháo nổ vang một góc trời. Thu cúc ngồi sau tấm dem lụa đỏ, lưng thẳng, cầm nâng cao, chính thức bước vào cuộc sống nhung lụa mà nàng hằng ao ước. Từ ngày làm dâu nhà giàu, nàng gần như cắt đứt liên lạc với xóm nghèo, sợ mùi bùn đất và manh áo vá của mẹ làm hoen ố danh phận phu nhân. Người rời đi cuối cùng là Đông Trúc. Không kiệu hoa lộn lấy, không kèn trống rộn ràng, nàng theo Lâm Minh, một chàng thợ mọc nghèo hiền lành, tay trắng dựng căn tròi gỗ nhỏ cuối thôn. Của hồi môn trịnh thị trao cho con gái út chỉ là chiếc cối đá mòn vẹt và chiếc khăn bông tràm bạc màu đã cùng bà đi qua bao mùa đông giá rét. Đông Trúc ôm lấy mẹ, không một lời oán thán, trong mắt chỉ có sự bình thản và yêu thương. Các nhà tranh bên bờ ruộng cẳn, giờ đây chỉ còn lại một mình trịnh thị. Chiếc khung cửi vẫn nằm im lìm nơi góc tối, trên mâm cơm chỉ còn một chiếc bát sức miệng và đôi đũa tre mòn. Mỗi chiều buông, bà lại ra đứng tựa cửa nhìn về ba hướng đường làng, bóng lưng còng đổ dài trên nền đất quảnh quẽ. Mùa gặt, nằm trịnh thị ngoài 60 tuổi, trôi qua trong nhọc nhàng hiếm thấy. Cánh đồng làng lạc hà sau trận lụt mùa thu trơ trọi, gốc dạ, phủ đầy bùn non sám xịn. Trịnh thị còng lưng kéo chiếc đòn gánh tre kĩu kịt qua từng mấp mô đất thịt, bước chân siêu vẹo in từng vệt lóm trượt dài. Chiếc đòn gánh gãy đôi sau một buổi chiều gánh dơm ướt. Trịnh thị ngã quỵ xuống bờ mương, đầu gối dập vào đá tảng nhói bút. Cơn sốt kéo đến đột ngột trong đêm, thiêu đốt lòng ngực gầy cuộc. Từ hôm ấy, mắt bà mờ dần, chỉ còn thấy một màn xương đùng đục tre khuất từng vặt nắng. Bàn tay từng thoan thoát đưa thoi dệt lụa này run dẩy, sỏ mãi không lọt sợi chỉ qua trôn kim. Chiếc bát gốm sứt miệng, kỳ vật duy nhất từ ngày chồng bà còn sống. Cứ run lên bần bật mỗi khi bà bưng ngụm cháo loáng. Mỗi khi trời trở gió, căn nhà rách nát chỉ còn tiếng ho khan từng chặp dài dội vào vách đất. Xuân Mai ghé qua đầu tiên, mang theo nửa đấu gạo mốc và chiếc áo bông cũ đã sứt chỉ ở nách. Nàng đứng ngay bậu cửa, mũi khẽ Đôi mắt nàng đảo nhanh quanh gian bếp, miệng nói liến thoáng Nói xong, nàng vội vã phủi tà áo lụa bóng quay gót bước thật nhanh như sợ mùi nghèo khó bám vào người. Ít ngày sau, thu cúc cho một người hầu gái mang đến nửa cân đường phèn và chiếc áo lụa cũ có theo hoa văn sờn rách. Người hầu hạ giọng lành tanh, truyền lời rằng, phu nhân họ tiếc bận tiếp khách quý của phủ quan huyện, không tiện về trốn thôn giã phong trần, dặn bà giữ gìn sức khỏe, kẹo làm mất thể diện con rể. Chỉ có Đông Trúc và Lâm Minh vẫn lặng lặng đi về khi trời vừa tắt dáng đỏ. Lâm Minh mang theo mấy thanh gỗ thửa chêm lại chiếc then cửa long ốc, dùng bùn non chét lại những kẽ nứt trên tường đất để ngăn gió bắc. Đông Trúc ngồi bên giường, đôi mắt đỏ hoe khi chạm vào bàn chân khô giáp, nứt nẻ như vỏ cây khô của mẹ. Nàng muốn đón mẹ về túc liều gỗ cuối làng, nhưng trịnh thị gạt đi, bàn tay gầy yếu run dày xoa đầu con gái. Nhà con còn chạy ăn từng bữa, Minh nó làm lụng sớm hôm đã quá cực nhỏ. Mẹ ở đây quen rồi. Trịnh thị giấu đi chiếc khăn tràm ướt đẫm những vẹt máu tươi Mắt nhìn ra khoảng sân tối đen như mực. Đêm đông đầu mùa đã bắt đầu giết từng hồi lạnh buốt qua dặn tre giả. Cơn rét đậm chút xuống làng Lạc Hà nhanh hơn mọi năm. Sương mối phủ trắng xóa dặn cúc tần trước ngõ. Trịnh thị ngã bệnh liệt giường suốt 3 ngày, ấm nước gừng trên bếp nguội ngắt, đóng một lớp ván mỏng. Hiểu rằng sức tàn lực kiệt không thể tự nấu lấy bát cháo, người mẹ già không nỡ làm khổ đôi vai gầy của vợ chồng con út. Bà gom manh áo rách, bọc chiếc bát gốm sứt miệng vào trong tấm khăn tràm cũ, run rảy cài then cửa gỗ, rồi lần từng bước lên xóm trên tìm nhà Xuân Mai. Nhà con gái cả ngói đỏ ào, sân gạch phẳng lì, thóc lúa chất đầy ba giang nhà ngang. Thấy mẹ lom khom trống gậy đứng ngoài ngõ, Xuân Mai ngập ngừng mở cổng, kéo mẹ vào gian trái sau chứa nông cụ, Mấy ngày đầu, trịnh thị cố gượng dậy quét sân, nhặt từng cọng rau muống giả. Nhưng đôi mắt mờ lòa khiến bà lóng ngóng, chân bước trượt trên nền gạch hoa trơn trượt. Một buổi trưa bút giá, trịnh thị bưng mâm cơm ra ra ngoài. Cơn ho khan bất thần ập tới, tay bà run bẩn bật khiến chiếc bát gốm sứt miệng rơi xuống thềm gạch, vỡ tan tành làm ba mảnh. Tiếng vỡ khô khốc vang lên giữa trưa vắng. Người con rể từ trong nhà bước ra, mặt sầm lại, vuông một tiếng thở dài nặng trịch rồi đá mạnh vào mảnh sành dưới chân. Nuôi người già chẳng khác gì rước thêm của nợ. Cơm chẳng làm ra mà bát đĩa cứ rơi loảng soạn cả ngày. Làm ăn thế này thì lụn bại cả cơ đồ. Xuân Mai đứng bên cạnh, nét mặt lộ gió vẻ bực bội và sợ hãi trước cơn giận của chồng. Nàng không nhìn vào ánh mắt đục ngầu, run dậy của mẹ, chỉ cất giọng sắc lành như dao cắt. Mẹ xem đấy, nhà con bề bộn công việc, người ăn kẻ ở ra vào nầm nược. Mẹ ở đây bất tiện đủ đường, người ngoài nhìn vào lại bảo con không biết dạy rỗ trong nhà. Mẹ sang chấn bên với cái cúc đi, bên ấy rào xăng nứt đố đổ vách, kẻ hầu người hạ đầy ra. Mẹ ở đấy mới phải đào. Trịnh thị không nói một lời. Bà quy xuống nền gạch bút giá, đôi tay run dậy nhặt từng mảnh bát vỡ gom lại vào bọc khăn tràm bạc màu. Chiếc bóng còng queo của bà in trên bức tường vôi trắng toát, đơn độc và trơ trỏi. Cánh cổng gỗ lim nhà Xuân Mai khép lại cái rầm sau lưng, tiếng then sắt cài vào nhau khô khốc, cắt đứt chút hy vọng cuối cùng của người mẹ già giữa buổi trưa mùa đông sám ngắt. Đường từ làng Lạc Hà sang chấn bên sông dài hơn 10 rộng đường đất gỗ ghẻ. Gió bấp thốc từng cơn bụi cát mù mịt vào đôi mắt kèm nhèm của trịnh thị. Đôi dép cỏ mòn vẹt dách toạc để lỗ gót chân nứt nẻ, khi bóng người gầy gục dừng lại trước cổng lớn phủ hỏ tiết. Giáng chiều mùa đông đã lịm dần sau mái ngói cong vút phủ rêu phong. Cặp lồng đèn lụa đỏ treo cao trước cửa đung đưa cọt kẹt, hắt những vẹt sáng ma mị xuống nền đá hoa cương vòng loáng. Bên trong phủ tiếng đàn sáo líu lo xen lẫn tiếng cười đùa rộn rã của tiệc rượu cuối năm. Mùi thịt nướng ướp hoa hồi ngào ngạt phả qua khe cửa gỗ limi cổ. Trịnh thị đứng nếp sau cột đá, chiếc bọc vải tràm ôm chặt trước ngực như cố giữ lại chút hơi ấm tàn cỗi của đời mình. Bà nhờ người gắt cổng truyền lời, giọt khàn đặc không ra hơi. Một lát sau, Thu Cúc bước ra. Nàng khoác áo troàng lông cáo trắng mút, châm vàng cài tóc lấp lánh dưới ánh đèn lồng. Nhưng vừa nhìn thấy ráng hình cỏng queo, bộ quần áo vá chẳng vá đục cùng bùn đất vương vái dưới chân mẹ đẻ. Nụ cười kiêu sa trên môi nàng lập tức đông cứng. Đôi mày lá liễu nhíu chặt, nàng nhìn ráo rác quanh cổng lớn, rồi vội vã kéo tay mẹ đi vòng ra lối cửa ngách sau bếp, nơi chỉ dành cho phu khuân vác và đổ cho. Trong gian bếp tối ôm đầy mùi mỡ thừa và khói thông cay sẻ, Thu Cúc đặt vào tay trịnh thị một bát canh nguội ngắt, rồi hạ giọng thì thầm. Từng lời gắt gỏng như sợ bức tường vôi nghe thấy. Sao mẹ lại lên đây vào đúng lúc này? Nhà quan huyện cùng thương nhân khắp trấn đang dự yến tiệc trong sảnh lớn. Mẹ ăn mặc rách dưới thế này, lỡ ai nhìn thấy thì mặt mũi con biết giấu vào đâu? Gia đình họ tiết ra quy nghiêm ngặt, họ sẽ nghĩ con xuất thân từ loại bẩn hàn trôi sông lạc chợ. Trịnh thị nhìn con gái. Đôi mắt đục ngầu của bà dừng lại ở chiếc châm vàng lấp lánh trên mái tóc Thu Cúc, thư lụa là nhung gấm mà bà từng nhịn ăn nhịn mặc để con gái lớn lên không thua chị kém em. Miếng cơm nghẹn ứ nơi cổ họng, bà đặt bát canh thừa xuống mặt bàn bếp lạnh ngắt, khẽ lắc đầu. Mẹ, mẹ chỉ ghé nhìn con một chút thôi. Mẹ ăn tạm bát canh rồi về lại xóm dưới đi. Đêm nay nhà chồng con mở tiệc thâu đêm tuyệt đối không thể để mẹ ở lại đây được. Tiện thề mẹ cầm mấy đồng bạc vụ này mà mua gạo. Thu Cúc nhét vội ba đồng tiền đồng khoen ghỉ vào bọc khăn tràm của mẹ rồi đẩy nhẹ vai bà ra hướng cửa ngách. Tiếng then gỗ gài lại vang lên thật khẽ nhưng đối với trịnh thỉ nó còn bút giá hơn cả những tảng băng ngầm dưới đáy sông nhà thủy. Bà không nhặt đồng tiền rơi dưới đất chỉ lặng lặng siết chặt bọc vải có những mảnh bát vỡ rồi cất bước đi vào màn đêm mịt mùa. Trời về khuya tối sầm lại như một hũ mực đặc quánh. Tuyết đầu mùa bắt đầu rơi lả tả ban đầu chỉ là những hạt bụi trắng bay siêu vẻo sau đó kết thành từng mảng lớn quất rát rạt vào mặt. Trịnh thị bước đi vô định trên con đường độc đảo dẫn ngược về chân núi nhạn sơn. Gió từ đỉnh núi giít lên từng hồi ghê rợn qua những tán thông già sơ sát. Bà dừng lại dưới bóng đa đầu lạ nhìn về phía cuối xóm nơi có túc lều gỗ của vợ chồng Đông Trúc đang le lói ánh đèn dầu nhỏ như hạt đỗ. Bà nhớ đến khuôn mặt hiền từ của Lâm Minh nhớ bàn tay ấm áp của con gái út khi bưng chén nước gừng. Trịnh thị khẽ run dậy đưa bàn tay gầy gò sờ lên lồng ngực đang đau thắt. Không! Chúng nó nghèo lắm. Cơm còn phải độn gủ mai qua bữa. Mình về chỉ làm khổ thêm một kiếp người. Ý nghĩ ấy khiến chân bà quay ngoắt lại. Hướng thẳng lên trên dốc đá hoang vu của đèo nhạn sơn. Đường lên dốc càng lúc càng dốc đứng tuyết phủ dày ngập đến mắt cá chân. Đôi chân trần tím tái của trịnh thị trượt ngã liên tục trên những tảng đá tai mèo sắc nhọn. Máu từ gót chân thấm đỏ những vẹt tuyết trắng nhưng nhanh chóng bị gió lạnh đóng băng lại thành những hạt cứng đỡ. Chiếc khăn tràm ôm trước ngực ướt sũng tuyết tan. Hơi thở của bà phả ra từng luồng khói, mỏng rồi yếu dần, đứt quáng. Đến lưng trừng đèo, sức cùng lực kiệt, trịnh thị ngã quỷ bên một tảng đá sám chắn ngang vách núi. Bà không gượng dậy nổi nữa. Lưng tựa vào đá lạnh, hai tay ôm ghi lấy bọc vải chứa những mảnh bát gốm, vỡ nát. Hơi ấm cuối cùng từ lồng ngực gầy buộc dần dần tan biến vào hư không. Trong cơn mơ hồ mông lung của làng danh sinh tử, trịnh thị dường như không còn cảm thấy cái lạnh thấu xương của tuyết rơi. Trước mắt bà, ngọn lửa hồng trong căn nhà tranh thừa nào lại bùng lên ấm áp. Bà thấy ba đứa con gái còn thơ dại, tóc buộc túm đuôi gà, đang díu dít quanh mâm cơm nguội gọi Mẹ ơi, mẹ về rồi. Đôi môi nứt nẻ của người mẹ khẽ mấp máy một nụ cười thanh thản, rồi từ từ khép mắt lại giữa cơn bão tuyết miệt mùng. Sáng sớm hôm sau, trời tạnh hẳn, chỉ còn lại màu trắng xóa lạnh léo bao trùm khắp nhàn sơn. Lâm minh vác dìu lên núi đốn củi khô. Khi đi qua khúc quanh vách đá, chàng thợ mộc bỗng khựng lại khi thấy vệt áo chàm quen thuộc nhô ra sau mỏng tuyết dày. Mẹ! Mẹ ơi! Chiếc dìu rơi xuống tuyết phát ra tiếng phập nặng chiếu. Lâm minh quỳ dạp xuống, bàn tay thô giáp run dày chạm vào bờ vai đã cứng đờ như đá tảng của mẹ vợ. Chiếc khăn chàm vẫn ôm chặt trước ngực bà. Bên trong ba mảnh bát gốm vỡ đã đóng một lớp băng mỏng trong suốt. Tiếng gào khóc xé lòng của đông trúc vang vọng khắp thung lũ tuyết khi thi thể trịnh thị được đưa về túc lều gỗ. Nàng quỳ bên mẹ, ôm lấy đôi bàn chân đầy vết cắt đã thâm tím. Nước mắt rơi lá trả làm tan đi lớp tuyết mỏng trên trán bà. Còn bất hiếu, Mẹ ơi! Sao mẹ không về với con? Mẹ ơi! Tiếng gọi tuyệt vọng ấy tan vào vách núi u tịch chỉ có tiếng gió đông đáp lại bằng những hồi giết khô khóc qua mái chanh nghèo. Tàng lễ của trịnh thị diễn ra trong sự lặng lẽ đến thắt lỏng giữa một buổi sớm cuối đông zét buốt. Không kèn trống rộn giá, không cỗ bàn linh định, cũng chẳng có họ hàng tròm xóm vây quanh đưa tiễn. Trong căn tròi gỗ siêu vẻo của vợ chồng con gái út, chỉ có mùi gỗ thông mới sẽ thoang thoảng quyện cùng làn khói nhang mỏng manh bay lượn lờ quanh chiếc quan tài gỗ thô do chính tay lâm minh cưa sẻ, đóng vội suốt đêm. Tấm khăn liệm đắp lên người trịnh thị không phải lụa là đắt tiền, mà chính là tấm vải tràm cũ kỹ năm xưa bà từng còng lưng dệt bên khung cửi. Đông trúc ngồi bên quan tài, đôi mắt trũng sâu không còn dỏ nổi một giọt lề. Bàn tay vẫn run dậy, đặt ba mảnh bát vỡ vào lòng bàn tay đã lạnh cứng của mẹ, rồi gập từng ngón tay gây buộc của bà lại. Như muốn giúp mẹ mang theo kỳ vật duy nhất của những năm tháng gian khó, nhưng ấm êm thủa hàn vì, hai vợ chồng chọn một gò đất nhỏ lưng chừng sườn núi nhạn sơn, nơi tuyết vừa tan để lộ lớp đất thịt màu nâu sấm. Đứng từ đỉnh gò nhìn xuống, người ta có thể thấy trọn vẹn con đường Lâm mình cắm nhát cuốc sâu xuống nền đất lạnh, rọng nghẹn lại. Đã đời mẹ chưa từng bước chân ra khỏi danh giới làng Lạc Hạ, lúc nào mắt cũng chỉ dõi theo ba người con gái. Giờ nằm xuống đây để mẹ được nhìn về quê cũ, nhìn về nơi các con từng lớn lên. Đông trúc quỳ dạp trên lớp tuyết tan nham nhở bùi đất, chán chạm sâu vào mặt đất buốt giá, cho đến khi đất phủ kín nấm mổ. Tận ba ngày sau, khi nấm mổ đã xanh reo vì sương muối, Xuân Mai và Thu Cúc mới nhận được tin. Cả hai vội vã tìm lên sườn núi, nhưng bước chân chỉ dừng lại ở tảng đá cách ngôi mộ một quãng xa. Nhìn nấm đất đơn sơ không bia đá, chỉ có một cành thông cắm tạp, Xuân Mai cắn chặt môi đến dỡ máu, đôi bàn tay dấu sau ống tay áo lụa dày run lên bần bật. Nàng nhớ lại buổi trưa đuổi mẹ đi khi chiếc bát vỡ, nhớ tiếng then cửa khô khốc mà chính tay mình cài lại. Thu Cúc đứng chết lặng bên cạnh, chiếc áo troàng lông cáo trắng tinh lấm lem buồn tuyết. Nàng nhìn nấm mổ rồi lại nhìn xuống đôi bàn tay trống rỗng của mình, nơi ba đồng tiền khen vĩ năm nào từng vứt vào bọc vải của mẹ, giờ như những hòn than nóng rực thiêu đốt tâm can. Cả hai không ai dám bước lại gần để thắp một nén nhang, chỉ đứng nhìn nhau trong nỗi bằng hoàng, xấu hổ và sợ hãi trước sự im lặng đến tàn nhẫn của núi rừng. Sau cái chết của người mẹ già trên đèo Nhạn Sơn, cuộc sống tưởng chừng yên ấm đủ đầy của Xuân Mai và Thu Cúc bắt đầu xuất hiện những dẹp nứt âm thầm nhưng sâu hấm. Trong ngôi nhà ngói đỏ ba gian của Xuân Mai, những vụ mùa sau đó liên tiếp gặp sâu bệnh, thóc lúa hao hụt dần vì mối mọt. Nhưng điều đáng sợ nhất không phải là tiền tài vơi bớt, mà là không khí ngột ngạt bao trùm cả gia đình. Những toan tính thiệt hơn thửa nào giờ quay lại bóp nghẹt là chính cuộc hôn nhân của nào. Người chồng từng khó chịu vì tiếng bát, vợ này lại quay sang cằn nhằn, trì chiết vợ vì từng nắm dao, bơ gạo. Mỗi buổi trưa vắng bóng người, khi tiếng then cửa gỗ kêu cọt kẹt vì gió thổi, Xuân Mai lại giật mình thẳng thốt, tưởng như bóng lưng còng của mẹ vẫn đang đứng nhặt từng mảnh xanh vỡ dưới thềm gạch. Đã nhiều lần nàng lén mang gạo ngon, áo ấm, tìm sang căn lều gỗ của đông trúc. Nhưng khi đứng trước cánh cửa khép hở, nhìn ánh mắt bình thản nhưng xa cách của em gái, nàng lại lặng lặng quay về, hiểu rằng có những vết thương, dẫu đổ bao nhiêu vàng bạc cũng chẳng thể nào bùng đắp nổi. Ở trốn hào môn phủ họ tiết ven sông, thu cúc cũng chẳng có được một ngày thanh thản. Chồng nàng dần chán ngán người vợ chỉ biết cung phụng sĩ diện, bắt đầu lui tới những trốn phong lưu bên ngoài, những đêm mùa đông, gió rít từng hồi qua tường rào cao ngất. Thu cúc thường xuyên giật mình tỉnh giấc giữa cơn ác mộng. Trong giấc mơ lặp đi lặp lại, nàng luôn thấy một người đàn bà áo tràm rách dưới, đứng dưới ánh đèn lồng đỏ ngoài ngõ sau, lặng lẽ đưa trả lại ba đồng tiền đồng hoen ghi. Chiếc châm vàng lấp lánh cài trên tóc này trở nên nặng trĩu, như một gông củm, chói buộc cả phần đời còn lại trong nỗi giàn vật khôn nguôi, trái ngược với sự giàu sang lạnh lẽo của hai người chị. Túc lều gỗ của vợ chồng Đông Trúc, dẫu nghèo nhưng lúc nào bếp lửa cũng đượm hồng. Lâm minh ngày ngày đãn gỗ dựng lại trùng gà, bàn ghế cho bà con quanh xóm. Đông Trúc cần mẫn gieo từng luống cải, chăm chút từng bữa cơm đạm bạc. Cứ mỗi độ tuần giầm hay ngày gió bắc, hai vợ chồng lại dắt tay nhau lên sườn núi nhạn sơn, mang theo bát cháo trắng nóng hổi và chén nước gừng thơm đặt bên mộ mẹ. Một buổi sáng đầu xuân khi tuyết trên đèo tan hết, Đông Trúc sững sở nhận ra ngay bên cạnh tảng đá xám, nơi mẹ từng chút hơi thở cuối cùng. Một mầm cây nhỏ lạ kỳ, bỗng nhú lên từ kẽ đá nứt nẻ. Mầm cây mảnh khẳng nhưng xanh biếc, bám dễ sâu vào lòng đất cằn cỗi, kiên cường vươn mình đón những vạt nắng sớm đầu tiên của mùa xuân. Mùa xuân năm ấy đến muộn trên triền núi nhạn sơn, nhưng khi đã về thì mang theo một sự tĩnh lặng đến lạ thường. Lớp tuyết dày đặc cuối cùng cũng tan chảy thành từng dòng nước nhỏ trong vắt. Róc rách len qua các khe đá rêu phong rồi hòa vào lòng xuôi mát. Trên nấm mồ, phủ đất nâu sẫm của trịnh thị, mầm cây nhỏ ngày nào nay đã vươn cao bằng găng tay. Thân cây mảnh khẳng, dẻo dai đón từng cơn gió núi thổi lồng lộng qua đèo, mà không hề gãy rụng. Khi những tia năng ấm áp đầu tiên của tháng ba rọi xuống trên đèo, từ đầu cành khẽ hẽ nở một nụ hoa lạ lùng. Hoa có năm cánh, mỏng, mỏng manh, màu phớt tím nhạt, không ngào ngạt, hương thơm như hoa trong vườn phú quý, nhưng sương muối bút giá rơi xuống bao nhiêu cũng không làm ua tản. Người làng Lạc Hà mỗi lần lên núi đốn củi đi ngang qua đều gọi đó là hoa thảo. Điều kỳ lạ là dù gió núi thổi theo hướng nào, đóa hoa ấy vẫn luôn nghiêng đầu hướng về phía làng Lạc Hà, nơi có con đường đất nhỏ dẫn vào mái tranh nghèo thừa nào, nơi ba đứa con gái từng cất tiếng khóc chào đời. Đông Trúc thường ngồi rất lâu bên nấm mồ mẹ vào mỗi buổi hoàng hôn. Nàng không cầu xin bồng lộc giàu sang, chỉ kể cho mẹ nghe những câu chuyện nhỏ nhạt trong mái ấm. Hôm nay Lâm Minh đóng xong chiếc bàn gỗ cho ông lão trèo đò đầu bến, luống rau cải trước sân đã trổ ngồng xanh mướt. Bữa cơm chiều tuy chỉ có niêu cá kho quẹt và đĩa rau luộc, nhưng ngập tràn tiếng cười bình an. Mỗi lần gió lùa qua, làm cánh hoa khẽ lay động. Đông Trúc lại đưa bàn tay thô giáp chạm nhẹ lên cánh hoa. Khẽ thì thầm, như đang nói với chính lòng mình. Mẹ cứ yên tâm, chúng con sống rất tốt. Lâm Minh đứng sau lưng vợ, ánh mắt trầm tĩnh nhìn về phía rạng tre làng xa xa. Chàng hiểu rằng sự giàu có đích thực của một đời người chưa bao giờ nằm ở kho thóc đầy ấp, hay những bức tường thành nguy nga mà động lại ở cái tâm biết kính trên nhường dưới, biết chọn vẹn nghĩa tình với đấng sinh thẳng. Dưới chân núi, Xuân Mai và Thu Cúc thi thoảng vẫn lặng lẽ đứng nhìn lên triền dốc đá cao vút. Nhưng chẳng ai trong hai người dám một lần bước chân lên con đường mòn phủ đầy hoa dài ấy nữa. Cánh cửa lòng họ đã từng khép lại trước người mẹ trong một đêm đông giá rét. Và giờ đây, nó trở thành một bức tường vô hình, ngăn cách họ với sự thanh thản suốt cả cuộc đời còn lại. Cuộc đời tựa như một dòng sông chảy xiết. Người ta có thể đi qua trăm ngả đường, xây dựng vạn mái nhà cao sang, nhưng nơi trốn bình yên thật sự lại luôn nằm ở cách ta đối đái với cội nguồn sinh dưỡng. Khi nhịp sống ngoài kia quá đỗi vội vã, xin hãy dừng lại đôi phút, thắp một nén hương lòng và trân trọng những người thân yêu khi họ vẫn còn bên cạnh. Hãy bấm đăng ký kênh Chuyện Xưa để cùng lắng lòng qua những câu chuyện nhân sinh, giữ cho tâm mình luôn ấm áp giữa dòng đời vạn biến. Cuộc đời tựa như một dòng sông chảy xiết. Người ta có thể đi qua trăm ngả đường.