Triều Đại Tây Sơn, Đỉnh Cao Và Sụp Đổ

Một số người Việt Nam rất hồn nhiên nghĩ rằng nếu ngày ấy quân Siêm Thái Lan được Nguyễn Ánh dước về tràn vào đầy Việt đánh bại vô Quang Trung rồi chúng tự nhiên sẽ quay về nước. Cũng như quân Nhà Thanh Tử Phương Bắc do Lê Châu Thống dước sau khi đánh thắng Quang Trung quân Thanh sẽ tự giác rút đi trả lại Giang Sơn nguyên vẹn cho người Việt. Rất nhiều người ngây thờ tin rằng quân Siêm với quân Thanh đưa quân vào nước đã ổn định xong xuôi rồi sẽ rút về nước ấy mà. Tôi xin trả lời thẳng luôn Quang Trung và cả thời đại Tây Sơn tồn tại không dài nhưng đã để lại một dấu ấn lịch sử cực kỳ hào hùng. Muốn hiểu vì sao Tây Sơn và vô Quang Trung xuất hiện trước hết phải hiểu đất nước đại Việt lúc ấy mệt mỏi đến mức nào. Đại Việt của chúng ta đã trải qua một thời gian dài bị chia cắt các tập đoàn quyền lực tranh giành nhau triều đình thì vẫn tồn tại nhưng quyền lực thực tế nằm trong tay những thế lực khác thuế khóa chiến tranh bất công và những cuộc tranh giành kéo dài đe nặng lên dân chúng Những cuộc nội chiến đẫm máu đấu tranh quyền lực dường như không có hồi kết Trong bối cảnh ấy ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ dựng cờ Tây Sơn ban đầu có lẽ ít ai tưởng tượng rằng một phong trào nhỏ ở miền Trung những con người này sẽ làm rung chuyển cả đất nước. Phong trào Tây Sơn lớn lên rất nhanh bởi vì họ xuất hiện đúng lúc rất nhiều người dân Việt Nam đã mất niềm tin vào trật tự cũ Người nghèo tìm thấy hy vọng những võ sĩ hào kiệt tìm thấy một ngọn cờ Những người bất mãn với chính quyền tìm thấy cơ hội để thay đổi thời cuộc Những người có tài nhưng chưa có đất dụng võ tìm thấy một đội quân đang khao khát nhân tài Từ đó dưới lá cờ Tây Sơn rất nhiều con người đã tụ hội và chính trong cơn biến động ấy tài năng của người anh thứ hai là Nguyễn Huệ ngày càng được bọc lộ Nếu như anh cả Nguyễn Nhạc có vai trò quan trọng nhất trong những ngày dựng nghiệp thì người anh thứ hai Nguyễn Huệ dân trở thành lợi kiếm sắc nhất của Tây Sơn Rất nhiều vị tướng có thể chỉ huy một đội quân nhưng không phải ai cũng có khả năng biến một đạo quân đang hành quân thành một mũi tên khổng lồ bắn thẳng vào nơi yếu nhất của đối thủ Nguyễn Huệ lại có khả năng ấy và càng đánh ông càng đáng sợ Tây Sơn từng một lực lượng nổi dậy dân đánh bại chính quyền họ Nguyễn ở phương Nam sau đầu tiến ra Bắp làm sụp đổ thế lực họ trịnh đã tồn tại rất lâu Chỉ trong một thời gian không dài một trật tựa chính trị kéo dài nhiều thế hệ bị đảo lộn Đó là điều khiến Tây Sơn trở thành một hiện tượng đặc biệt Họ không đi từng bước nhỏ họ tiến lên bằng những bước nhảy của lịch sử Trong lịch sử của Việt Nam chúng ta có những trận đánh mà nếu kết quả bị đảo ngược chúng ta không có quyền tự hỏi vận mệnh đất nước sau đó sẽ đi về đâu Cuộc đối đầu với quân Xiêm Thái Lan là một trong những thời khác như vậy Trong cuộc tranh giành quyền lực ở phương Nam Nguyễn Ánh một hậu dội của Trung Nguyễn tìm sự hỗ trợ từ quân Xiêm Quân Xiêm theo đó tiến vào lãnh thổ Đại Việt Đây chính là điểm khiến cho bài học lịch sử trở nên đau đớn Khi người Việt không làm chủ được vận mệnh ngoại bang sẽ có cơ hội bước vào Và khi một đạo quân nước ngoài đã tiến sâu vào lãnh thổ chắc chắn quyền chủ động không còn hoàn toàn nằm trong Tài Nguyễn Ánh người đã mời họ tới nữa Vậy nếu như quân Xiêm chiến thắng thì sao? Không ai có thể nói chắc 100% họ sẽ chiếm toàn bộ Đại Việt Nhưng dễ là quá ngây thơ nếu tin rằng một lực lượng quân sự lớn đã tiến vào đất Việt giành được yêu thế Rồi lại rút đi chẳng đòi hỏi bất cứ lợi ích nào Nguyễn Huệ đã hiểu nguy cơ ấy Và cách ông giải quyết nó trở thành một trong những màn trình diễn quân sự đặc sắc nhất của cuộc đời mình Thay vì nóng vội lao vào một trận đánh thiếu chuẩn bị Ông quan sát lựa chọn chiến trường Ông đã buộc đối phương bước vào nơi mà lợi thế quân số không còn phát huy được hoàn toàn Sông nước ở miền Nam đã trở thành một chiếc bẫy khổng lồ Nhưng đội quân Xiêm tưởng mình đang tiến về phía trước Thực chất lại đang tiến vào thế trận do Nguyễn Huệ sắp đặt Rồi thời khắc quyết định đến Quân Tây Sơn đánh mạnh Đánh từ nhiều hướng Đánh khiến cho quân Xiêm không kịp trở tay Rạch gầm xoài mút không chỉ là một chiến thắng quân sự Đó là lời cảnh báo bằng sắt thép rằng Đất Đại Việt không phải là vùng đất Mà bất cứ kẻ Nam cũng có thể bước vào Rồi muốn nói gì thì nói Muốn làm gì thì làm Sau này Biến động tại miền Bắc nước ta Tạo cơ hội cho Nhà Thanh Trung Quốc đưa quân sang Một lực lượng rất lớn tiến vào Đại Việt Kinh Thành đã rơi vào tay họ Trong thời điểm ấy Nếu như nhìn thần túy và tương qua trước mắt Tình hình đối với nhà Tây Sơn không hề dễ dàng Quân Thành đã tiến rất sâu Lại còn có hậu thuẫn từ một bộ phận lực lượng trong nước Họ tin rằng mình đang nắm yêu thế Và đó thường chính là thời điểm nguy hiểm nhất của một đội quân Khi quân Thành bắt đầu tin rằng chiến thắng đã nằm trong túi mình Sự cảnh giác đã suy giảm Nguyễn Huệ nhìn thấy thời cơ ấy Ông Đăng Quang ngôi hoàng đế Lấy niên hiệu là Quang Trung Đây là một cuộc chạy đua với thời gian Điều khiến cho những đời sao kinh ngạc Không chỉ nằm ở chiến thắng cuối cùng Mà còn là tốc độ, sự tổ chức Khả năng của Quang Trung là biến một đội quân vừa hành quân đường dài Thành lực lượng đủ sức Lập tức lao vào những trận đánh quyết định Và rồi mùa xuân năm ấy đã đến Trong lúc nhiều người đang nghĩ đến ngày Tết Có một đội quân người Việt đang lao về phía Bắc Những bước chân gấp gáp Những ngọn giáo dùng trong gió Người lính gần như không nghĩ tới mệt mỏi Bởi phía trước họ đó là Giang Sơn Quang Trung không cần tới hàng tháng trời Ông sử dụng tốc độ và bất ngờ như những thứ vũ khí Các cứ điểm của quân Thành lần lượt bị công phá Đội quân Tây Sơn tiến như vu bão Quân Thành từng tin rằng có thể bình thản an tết trên đất Đại Việt Bỗng phát hiện một đội quân đang xuất hiện trước mặt với tốc độ khó tin Và chỉ trong một thời gian rất ngắn Cục diễn đảo ngược hoàn toàn Quân Thành xâm lược thất bại Rất nhiều nơi và kinh thành được giải phóng Mùa xuân kỷ rậu năm ấy đã trở thành một trong những mùa xuân rực rỡ nhất Chiến thắng ngọc hồi đóng đa gắn với Quang Trung Hoàng đế Được ghi nhớ như đỉnh ca của một cuộc chiến tranh trong quân xâm lược Nhưng nếu chỉ coi Quang Trung là một võ tướng giỏi Chúng ta sẽ bỏ mất một phần rất quan trọng trong lịch sử Ngài Quang Trung hiểu rằng chiến thắng trên chiến trường chỉ có ý nghĩa lâu dài Nếu sau chiến tranh đất nước Đại Việt có thể đứng vững Ông đã tìm cách củng cố chính quyền trọng dụng nhân tài Tìm những người có học ra giúp nước Quan tâm đến giáo dục Muốn xây dựng một trật tự mới Ông cũng hiểu sau khi đánh bại quân Thanh rằng Không thể biến chiến thắng quốc sự thành một cuộc đối đầu vô tận Nhà Tây Sơ đã bình thường hóa quan hệ ngoại giao với nhà Thanh Đó là bản lĩnh rất đáng nể Trên chiến trường phải cứng Nhưng sau khi đã bảo vệ được độc lập Ngoại giao phải tỉnh táo Bởi mục đích cuối cùng của giữ nước không phải là đánh nhau mãi mãi Mục đích là phải để nhân dân được sống Để trẻ nhỏ được lớn lên Để đất nước có thời gian hồi phục Đó mới là chiều sâu của một nhà lãnh đạo Và càng nghĩ về Quang Trung người ta càng thấy tiếc Bởi ông mất quá sớm Khi nhiều kế hoạch còn rang rở Có những nhân vật lịch sử khiến cho người ta tò mò và tiếc nuối rằng Nếu như họ sống thêm vài chục năm nữa điều gì sẽ xảy ra Quang Trung Hoàng đế chính là một trong số đó Chính việc người đời vẫn đặt câu hỏi ấy sau nhiều thế kỷ Đã cho thấy ngài Quang Trung lớn đến mức nào Trong sự ngưỡng mộ của người Việt Ông không chỉ để lại những gì mình đã làm Ông còn để lại sự tiếc nuối về những gì ông chưa kịp làm Nhà Tây Sơn trưởng thành quá nhanh Từ một phong trào quân sự Thành một thế lực thống trị trên lãnh thổ rộng lớn Trong quá trình ấy Kể cả nội bộ ba anh em Tây Sơn không phải lúc nào cũng thống nhất Quyền lực bị phân chia, mâu thuẫn phát sinh Và sau khi Hoàng đế Quang Trung qua đời Người kế vị còn quá trẻ Trong chiều xuất điện đấu đá Những tướng lính từng một lòng chiến đấu bên ngoài Giờ phải chứng kiến những cuộc tranh chấp ở bên trong Đó là căn bệnh từng giết chết không ít triều đại Kẻ địch ở ngoài thành chưa chắc nguy hiểm bằng sự chia rẽ trong chính điện Bởi quân thù bên ngoài khiến cho người ta đoàn kết Nhưng quyền lực bên trong có thể khiến cho người ta quay lưng với nhau Vua Quang Trung mất đột ngột Trong khi Tây Sơn suy yếu bởi những vấn đề nội bộ Nguyễn Ánh thì ngay càng củng cố lực lượng Nhà Tây Sơn thì vẫn còn những tướng rất giỏi như Trần Quang Diệu Võ Văn Dũng, Bùi Thị Xuân Họ vẫn chiến đấu, vẫn có những chất đánh quyết liệt Nhưng một vài tướng giỏi không thể cứu mãi trong một hệ thống đang suy yếu từ bên trong Đến đầu thế kỷ thứ 19 Nguyễn Ánh giành được yêu thế quyết định lần lượt tiến ra miền Trung rồi miền Bắc Chiều Tây Sơn chấm dứt Các từng lĩnh trung thành của Tây Sơn mỗi người một số phận Nhưng hầu hết đều rất bi thảm Đó là một cái kết buồn Nhưng thất bại cuối cùng không thể xóa đi những gì Tây Sơn đã làm trước đó Một chiều đại chấm dứt không đồng nghĩa với công lao giữ nước Của những người từng thuộc chiều đại ấy bị xóa bỏ Lịch sử cần công bằng Nhà Nguyễn sau này có vai trò của nhà Nguyễn Nhà Tây Sơn cũng có vai trò của nhà Tây Sơn Hậu thế chúng ta không cần hạ thấp một chiều đại khác để tôn vinh vua Quang Trung lên Bởi vì những gì vua Quang Trung và nhà Tây Sơn làm đã đủ lớn