14 Lời Dạy Tinh Hoa Của Đức Phật: Bí Mật Tối Cao Của Một Kiếp Người

Mười bốn lời vàng của Đức Phật sẽ thay đổi con người bạn. Có một điều kỳ lạ mà các bậc hiền chiếc đều đã nhìn thấu từ mấy nghìn năm trước. Cùng một cõi trơn da này, cùng một kiếp làng người mà có kẻ đi qua thấy như địa ngục, lại có người đi qua thấy như mùa xuân hoa nở. Cùng một câu nói, người này nghe ra lời cay độc, người kia nghe ra lời nhắc nhở. Cùng một số phận long đong lợn đợn, có người oán trời chét đất cho đến lúc nhắm mắt xuôi tay, có người vẫn mỉm cười bước tiếp và để lại phúc đức cho con cháu đời sau. Vì sao lại như vậy? Người thời nay hay đổ cho số phận, cho may rùi, cho hoàn cảnh. Nhưng người xưa thì không nghĩ thế. Người xưa tin rằng giữa trời và người có một sợi dây cảm ứng vô hình, rằng mọi thứ ta gặp trong đời không phải ngẫu nhiên, rơi xuống, mà là tấm gương phản chiếu chính cái tâm ta đang mang. Cái quy luật ấy, tiền nhân gọi là thiên lý. Hôm nay, Lê Oanh xin mời quý vị cùng đi lại con đường mà cổ nhân đã đi. Một con đường không dạy ta cách hơn người, mà dạy ta cách làm người. Bởi trên đầu ba thước có thần linh, và mỗi bước chân trong kiếp này đều đang ẩn thầm viết nên vận mệnh của kiếp sau. Trước hết, xin nói về cái gốc. Cây dù cao vạn trượng cũng không thể lừa khỏi dễ, người dù đi xa đến đâu cũng không nên quên nơi mình xuất phát. Một đời người có những ân tình mà ta phải khắp vào lòng mà nhớ. Người cho mình ngợn tiền lúc mình nghèo tốn. Người đưa vai gánh đỡ khi mình ngã quỵ. Người xè nửa bát cơm lúc mình đói lòng. Người thất trắng nấu cháo pha thuốc khi mình đau ốm. Người vẫn thật lòng thương mình dù mình còn hai bàn tay trắng. Cổ nhân có câu, tri ân đổ báo, ấy là cái đức đầu tiên của kẻ làm người. Thời xuân thu, nước tề có hai người bạn là Quảng Trọng và Bảo Thúc Nha. Thổ hàn vi, hai người cùng hôn bán. Quảng Trọng nhà nghèo nên thường lấy phần lời nhiều hơn. Người ngoài chê là tham. Bảo Thúc Nha lại nói, Quảng Trọng không tham đâu. Chỉ vì nhà anh ấy còn mẹ già cần phụ dưỡng. Quảng Trọng ra trận ba lần thì ba lần bỏ chạy. Người đời cười là hèn. Bảo Thúc Nha lại nói, anh ấy không hèn. Chỉ vì trong nhà còn mẹ già, thân anh ấy đâu chỉ là của xương mình. Về sau, Quảng Trọng làm nên nghiệp lớn, giúp tề hoàn công xưng bá chư hầu. Ông từng nói một câu để đời, sinh ra ta là cha mẹ, hiểu được ta chỉ có Bảo Thúc Nha. Cả một đời công danh hiền hách, Quảng Trọng vẫn cuối đầu tri ân người bạn đã tin mình lúc mình chưa là gì cả. Kẻ biết nhớ ân thì thu phục được lòng người. Kẻ được lòng người thì được người kính trọng. Bực được người kính trọng, tất trong tâm đã sẵn có phẩm hạnh. Đó là lẽ tự nhiên, chẳng cần cầu mà tự đến. Đã nói về gốc, xin nói tiếp về cách giữ mình. Làm người, tiền bạc ít một chút cũng không sao. Nhưng đừng để cái nghèo bỏ hẹp tầm nhìn của mình. Dẫu không thể đạt tới phinh hoa, thì cũng nên làm một người hữu ích. Ngoại hình có thể không bắt mắt, nhưng đừng để nội tâm xấu xí. Vì lòng nhân từ không nằm ở giám vẻ bên ngoài, mà chảy xa từ bên trong tâm hồn. Thân thể có thể gầy yếu một chút cũng được. Nhưng tinh thần thì đừng để nhu nhược. Vì người nhu nhược hay vi quan tự ti, cho nên phải luyện lấy một cốt cách vững vàng, có chủ kiến và có niềm tin. Thông minh một chút thì tốt, nhưng chớ tự cho mình là vật kiệt xuất. Còn thế hạ toàn kẻ ngô xi. Bởi nếu ai cũng nghĩ như thế, thì kẻ ngư ngát duy nhất trên đời lại chính là mình. Nhẫn lại một chút thì hay, nhưng đừng để cái nhẫn trở thành ngang ngợp, để lòng dạ hóa thành ác quỷ. Nếu người có chút thiện lương mà cũng đọa vào ác nghiệp, thì địa ngục kia còn để dành cho ai? Người sư dạy tu thân là căn bản của mọi sự. Muốn tề gia trị quốc bình thiên hạ, trước hết phải sửa cho ngay cái tâm mình đã. Vậy cái tâm quan trọng đến đâu? Sinh thưa, quan trọng đến mức nó quyết định cả thế giới mà ta nhìn thấy. Nếu nhìn ai cũng thấy ưu điểm, nhìn vực gì cũng thấy ý nghĩa, thì ta sẽ thấy cuộc đời này thật đáng sống, thế gia này thật tốt đẹp. Còn nếu mang cái tâm phiền não mà đối diện với đời, thì mọi thứ phá thành nghiệp trướng, thế giới vẫn trở nên xấu xa, đáng ghét. Cùng một cảnh vật mà thiên đường hay địa ngục là do cái tâm đang mang. Việc nhìn người khác thật ra cũng giống như xoay vương. Nếu ta trao mạnh trở ngắt, tấm gương át trả lại một khuôn mặt khó chịu. Nếu ta nở một nụ cười, tấm gương liệt hiện lên một khuôn mặt hiền hòa. Xem người là Bồ Tát, thì quanh mình toàn người lương thiện. Xem người là Ác Quỳ, thì đâu đâu cũng thấy kẻ đáng sợ. Cảnh tuy tâm chuyển, ấy là điều nhà vật đã nói từ ngàn xưa. Mà cái tâm ấy không chỉ vẽ lên thế giới hôm nay, nó còn gieo xuống cái nhân cho ngày mai. Trong Thái Thượng Cảm Ứng Thiên, có một câu mà người xưa khắc lòng tạc dạng. Phúc họa vô ngôn, duy nhân tự chịu. Nghĩa là may rồi không có cửa nào cố định. Tất thể đều do con người tự chiêu cảm lấy về mình. Những gì ta nhận hôm nay, đều là quả của cái nhân ta đã gieo trước đó. Những gì ta đang làm hôm nay, sẽ kết thành quả ta phải nhận về sau. Đời người cứ thế mà nói tiếp, không sai một lì. Đời nhà Minh có một người tên là phiên liệu phản. Thời trẻ, ông đọc một vị tiên sinh xem số, đoán rằng đời ông thi cử đến đâu, làng quan đến trước nào, sống tọa bao nhiêu tuổi, và tuyệt nhiên không có con nối sói. Mấy năm sau, mọi việc ứng nghiệm không sai một chữ, khiến ông tên rằng, số phận đã tịnh sẵn nên buông xuôi chẳng còn thiết cầu gì nữa. Cho đến khi gặp một vị thiền sư, ông mới được chỉ cho một chân lý. Số mệnh do trời định, nhưng người viết hành thiện tích đức thì có thể tự cải mệnh. Từ đó, ông phát nguyện làm việc thiện, sửa từng lỗi nhỏ, tích từng chút âm đức, ghi chép cẩn thận mỗi ngày. Về sau, ông thi độ cao hơn lời đoán, sống tọa hơn lời đoán, và sinh được con trai. Cái vật mệnh từng như đóng đinh đã bị chính đôi tay hành thiện của ông đai chuyển. Đây không phải chuyện thần kỳ, đây là thiên lý. Sao nhân lành thì gạt quả lành, quy luật ấy vận hành trong vũ trụ, ngàn đời không đổi. Hiểu được nhân quả rồi, thì cách ta đối với những va vấp trong đời cũng khác đi. Bị người hiểu lầm mà không vội phân trần, ấy là rộng lượng, vì thật ra rồi thời gian sẽ tự trả lời. Bị người tổn thương mà không ôm án hận, ấy là nâng thiện, vì lòng người nóng lạnh rồi năm tháng sẽ chứng minh. Bị người phu khống mà không buồn phiền, ấy là kẻ có tu dưỡng, vì tốt xấu ra sao rồi ánh sáng sẽ xoay tỏ. Ở đời, hôn nhau nhiều khi không phải ở chỗ nhìn thấu bao nhiêu chuyện, mà ở chỗ biết xem nhẹ những việc gì. Người chịu thiệt thòi không có nghĩa là thua thiệt, bởi sớm muộn cũng có sự bù đắp xứng đáng. Người chịu nhường nhện chẳng mất mát gì, ngoài việc giữ được sự tôn. Họ còn thu về lòng người, và vì thế mà càng thêm tôn quý. Nhưng nhường nhện đến đâu là vừa, có nhân dạy rất rõ. Nhường lần thứ nhất là độ lượng, nhường lần thứ hai là bao dung, nhưng đến lần thứ ba mà vẫn cưới nhường, thì hóa ra nhu nhược. Người quân tử biết lúc nào nên mềm, cũng biết lúc nào phải giữ lấy nguyên tắc của mình. Nói đến bao dung, xin kể một điển tích mà nghìn năm sau đọc lại vẫn thấy ấm lòng. Vào thời triệt quốc, ở vùng biên giới giữa hai nước Lương và Sở, dân hai bên đều trồng dưa. Dân Lương chăn chỉ, tưới tắm, nên sờ tốt. Dân Sở lười viếng nên sờ cắn gỗi. Anh Tị, ban đêm dân Sở, lên sang dẫm nát rụng dưa của dân Lương. Người Lương thức giận muốn sang trà đũa, nhưng viên quân cai quản vùng ấy đã ngăn lại và ra một lệnh khiến ai nấy đều rụng sờ. Ông bảo dân Lương hãy lặng lẽ, mỗi đêm sang bế nước cho rụng dưa của dân Sở. Vài hôm sau, dân Sở thấy rụng dưa của mình bỗng xanh tốt lạ thơm, do hỏi mới biết chính người Lương đã âm thầm tới cho. Họ xấu hổ vô cùng, đem chuyện đầu lên vô Sở. Vô Sở cảm động trước tấm lòng ấy, đem mang lễ vật sang tạ lỗi và từ đó hai nước giao hào bằng giao. Lễ quán báo quán, quán trồng thêm quán, không bao giờ dứt. Lễ đức báo quán, quán liền tiêu tan, một lần tha thứ là một lần tạo phúc. Lòng càng rộng thì phúc càng lớn. Bao dung người khác đôi khi cần một chút hy sinh, một chút trợ thiệt, nhưng đó không phải là yêu đuối, mà là để con đường mình đi được rộng rãi thanh thang hơn. Người xưa nói, lùi một bước thì trời cao biển rộng. Hoan dung với người khác, thật ra cũng chính là đối tốt với chính mình. Trên con đường ấy, có một tấm gương mà cổ nhân luôn ngẫm vọng, đó là nước. Lão Tử trong Đạo Đức Tinh viết, Thượng thiện nhược thủy, cái thiện cao nhất giống như nước. Nước mềm mại như và, âm thầm lui sững vạn vật mà chẳng chênh giành với ai. Nước không chọn chỗ cao sang, nó lặng lẽ chảy về những nơi thấp mà người đời chê bỏ. Vậy mà chính cái mềm ấy lại xuyên thùng được đá cứng, chính cái nhường ấy lại sung chứa được chăm sông. Mỗi khi trong lòng không vừa ý, xin hãy nhớ đến hạnh của hước. Việc phức tạp thì giải quyết nhẹ nhàng, buông đi những vấn vận không cần thiết, để lòng thanh thản thì mới tiến về phía trước được. Nhường được cho người thì tránh được con chen vội vặt, phóng tầm mắt ra xa thì thấy được cầu vòng sau cơn mưa. Ở đời, tranh chấp với người nhà, thắng được lý trí thì mất đi tình thân. Tính toán với người thương, phân rõ đúng sai thì tình cảm cũng phải nhạt. Khôn thua với bạn bè, đoạn được phần thắng thì nghĩa cũng chẳng còn. Khi tranh luận, người ta chỉ chăn chăm hướng đến lý lẽ mà quên rằng cái mất đi là tình cảm, còn cái ở lại là cái thương trong chính lòng mình. Nước quá trong thì không có cá, người sắt nét quá thì không có bạn. Cái gì đã đen thì cứ để nó đen, trắng thì cứ để nó trắng, tốt nhất hãy để thời gian chứng minh tất cả. Đừng đôi co đến cùng dù mình có đủ lý lẽ, bởi lý cần thắng nhưng khí phải hòa. Có một loại người mà thời nào cũng đáng kính, đó là người giữ được sự ngay thẳng khi tưởng như không ai ngửi thấy. Ở đời Đâu Hán có vị quan tên Sơn Chấn, nổi tiếng thanh niêm. Một đêm đỏ có người từng triệu ơn ông tìm đến, lén dâng vàng để hối hộp và nói nhỏ rằng đêm khuya thành vắng, chẳng ai hay viết đâu. Sơn Chấn nghiêm mặt tắt lại một câu mà dù sách còn vì mãi, trời biết, thần biết, người biết và ta biết, sao lại bảo là không ai hay, về kia số phổ ôm phảng lùi về. Trên đầu ba thước có thần linh, một việc làm quất tất dù giấu kín đến đâu cũng không thoát khỏi con mắt của trời đất. Cho nên người quân tử thật trọng ngay cả khi ở một mình, giữ tâm sáng như khi đứng giữa thanh kiên bạch nhật, ấy gọi là thật độc, là nền tảng của mọi phong hạnh. Người giữ được trữ tính thì ai cũng muốn kết thân, người sống nghiêm túc thì mọi người đều tin tượng, người đủ chân thành thì cuộc đời sẽ tình huyện đặt trọng niềm tin vào tay họ. Tin tưởng một người cũng như trao đi cả trái tim, cho nên phải rất sức thật trọng, nhưng một khi đã trao thì đừng phụ bảo. Đi giữa cuộc đời khó nhất lại là cách ta đối với những người gần gữ nhất. Có phải chúng ta thường phạm một lỗi? Với người ngoài thì lệ phép lịch sự, còn với người thân trong nhà lại hay có gó bắt rỏng. Người xưng xúc một chút đã khiến ta cảm kích nguồn phần, còn người thân lo lắng bao nhiêu ta vẫn thấy chưa vừa lòng. Ta mang một mặt tồi tệ nhất trốt lên người bên cạnh, mà dành sự những lại dịu dàng cho những kẻ tình cờ lướt qua. Sở dĩ ta có thể làm tổn thương một ai đó chính là vì họ quá thương yêu ta, nên mới căng lòng nhận về mình. Người thân là trốn bình yên để ta trú mơ, tránh gió, chứ không phải là nơi để ta đột những giác rời trong lòng. Đời xuân thu có Mẫn Tử Khiên, một tấm thương hiếu thảo được làm đời truyền tụ. Một con mẹ từ nhỏ, cha lấy bội kế, sinh thêm hai con. Người mẹ ký nhảy lạnh, mùa đông may cho hai con ruột áo phông ấm áp. Còn Mẫn Tử Khiên chỉ được kẻ áo độ hoa lau, ngoài giày mà trong lạnh úp. Một hôm ông xuân dậy, đến xơi cả dây cương. Người cha giận dữ xẻ áo con ra, mới hiểu sự tình, nên định đuổi người bội kế đi. Nhưng Mẫn Tử Khiên quỷ xuống văn xuân cha. Mẹ còn thì chỉ một mình con chịu lạnh. Mẹ mà đi thì cả ba anh em đều vơ vơ. Người mẹ ký nghe được, cảm động đến xơi nước mắt. Từ đó thương yêu ông như con ruột. Chữ hiếu không nằm ở việc đòi hỏi cha mẹ phải cho ta điều gì, mà ở tấm lòng thương yêu không so đo tính toán. Trên đời sáng nhất là mặt trời, ơn lớn nhất là cha mẹ. Cho nên hãy đối với người thương mình tốt hơn một chút. Đừng để đến khi họ không còn nữa, mới ôm hứng tiếc một màn. Càng đi sâu vào đạo lăn người, càng thấy một điều. Muốn sửa được thế giới, trước hết phải quay vào sửa chính mình. Người đời thường hay nhớ, nhớ lỗi, quyết điểm, và lỗi lầm của kẻ khác. Thích xác nhét chỗ sở của người ta, rồi cho rằng thiên hạ chẳng ai bằng mình. Nhưng nhớ lỗi của người khác, chẳng thức nào lấy sai trái của họ ra để trừng phạt chính mình, khiến lòng mình suốt này phải sống trong khó chịu. Trái lại, nếu biết ghi nhớ điểm tốt của người, hoan dung với kiến khuyết của người, thì lâu dần sẽ thấy ai ai cũng có điều đáng để mình học hỏi. Khổng từ trong luận ngữ có dạy, kỹ sở, bất dục, vật thi ư nhân. Điều gì mình không muốn thì đừng làm cho người khác. Chỉ một câu ấy thôi mà gói trọn cả đạo đối nhân sự thế. Muốn phê bình người, trước hãy tự so lại mình đã hoàn thiện hay chưa. Tập việc nói nhiều không bằng nói ít, nói ít không bằng nói đúng lúc. Nghiệp ác của cái nghiệp không gì lớn hơn tội, vu khống. Cho nên hãy giữ lại trước khẩu đức, trách người đừng quá cay nghiệt, dù có lý cũng đừng dồn người đến đường cùng. Học trò yêu quý nhất của khổng từ là nhan hồi, sống trong ngõ hẻm nghèo nàn. Một giỏ cơm, một bổ nước người đời nhìn vào thấy cổ không chịu nổi. Vậy mà nhan hồi vẫn an nhiên vui với đạo, không đổi niềm vui trong lòng. Khổng từ khiến người ông mãi khùng thôi bởi hạnh phúc chưa bao giờ nằm ở chỗ có bao nhiêu, mà nằm ở chỗ cái tâm có ăn hay không. Người quân tử thì thàn đảm, thư thái kẻ tiềm nhân thì thường loa ô tính toán. Hầu hết phiền nguộn của người đời đều bắt nguồn từ việc so sánh một cách vô ích. Trên đời tất có kẻ không bằng ta và cũng tất có người ta chẳng thể sánh bằng. Khi than phiền mình không có giày đẹp, xin hãy nhớ đến người còn chẳng có cả đôi chân để đi. Còn đường đời không phải lúc nào cũng bằng và chỉ chỗ gặp cành mới là nơi thử thách phẩm chất con người. Quen biết thì nhiều nhưng khi ta lã xuống, có mấy người thật lòng đưa tay ra đỡ. Bạn bè quý ở chất chứ không ở lượng. Như khoai tây dù chất bề một xe cũng không sánh được một viên gọc sáng. Đàn ông nghèo khó một lần mới nhìn ra ai thật lòng thương mình. Người ta gặp hoạn nạn một lần mới biết ai là kẻ lăng đá lớp thang, ai là người giúp mình chống đỡ. Thời gian không giữ lại được nhan sắc hay tiền tài, nhưng nó giúp ta nhìn thấy là người thật ra. Người thật sự mạnh mẽ không phải là người không biết rơi lệ, mà là người có thể núp nước mắt vào trong rồi tiếp tục bước tới. Người càng từng trải thì càng trầm tĩnh và giàn đơn. Kẻ càng hơi gợt thì càng nóng nảy và bất an. Nhẫn lại một chút, kiên trì một chút dù chưa nhìn thấy hy vọng, cũng nên tin vào chính mình. Bởi một cánh cửa khép lại, tựa khác sẽ có một hương trời khác mở ra. Vấn đề chỉ là ta có chịu ngầm đầu lên mà nhìn thấy nó hay không. Đời người không phải một cuộc chạy hay một cuộc đua, mà là một chuyến sao dù. Cuộc đua chỉ quan tâm đến đích đến. Còn chuyến sao dù thì biết dừng lại ngắm phong cảnh bên đường. Tâm trạng tốt thì cảnh vẫn cũng theo đó mà đẹp lên. Bất kể hôm nay có gặp bao nhiêu sang nang xin hãy vững tin rằng chỉ có ngày hôm qua là không thể trở lại. Còn ngày mai thì chắc chắn sẽ đến. Đã đến đây có lẽ đã đủ để chúng ta cùng nhìn lại. Cổ nhân dạy đời có ba loại việc. Việc của bản thân, việc của người khác và việc của trời đất. Thuyền não của con người phần lớn sinh ra vì cứ quên mất việc của mình lại thích xem vào việc của người rồi lo lắng thái quá những việc thuộc về trời đất. Muốn bình an tự tại, chỉ cần lo tròn việc bản thân, không dòm ngó chuyện người khác và đừng cỡn cầu chuyện của trời đất. Dù cho cùng, cả một đời thu dưỡng cũng chỉ quy về mấy chữ. Đối với bạn bè thì chân thành, đối với người thân thì tình nghĩa, đối với người thương thì bao dung, đối với kẻ thù thì ca thứ. Giữ một cái tâm thiện lương, đi con đường ngay thẳng của mình, không thẹn với trời không thẹn với đất, không thẹn với lòng. Nền văn hóa mà Tổ tiên đề lại cho chúng ta không phải là những điều xa xôi nằm yên trong sách vở. Nó là họa đèn xoay đường dạy con người biết sống sao cho xứng đáng với đất trời, với Tổ tiên và với con cháu đời sau. Người xưa tin rằng, đúc là cái dễ, phúc là cái quả. Do chồng cái dễ hôm nay, thì đời sau mới có bóng mát màu mồi. Vậy nên thưa quý vị, khi gấp lại câu chuyện này và trở về với cuộc sống thuần ngày, xin hãy thử một điều. Hôm nay, hãy nói một lời tử tế thay vì một người kề nghiệt. Hãy thà thứ cho một người mà bấy lâu mình vẫn giữ trong lòng. Hãy về nhà sống hơn một chút và đối với cha mẹ dịu dàng hơn một chút. Những việc nhỏ ấy tưởng như không đáng gì, nhưng chính chúng đang lạng lẽ tích thành âm đức, đang âm thầm đổi thay vận mệnh của quý vị, theo đúng cái quy luật mà trời đất đã đặt ra từ thường khai thiên. Bởi lẽ người tính không bằng trời tính, nhưng làm người hướng thiện, thì trời cũng nghe. Rồi quý vị hãy giữ lấy một trái tim lưng thiện, rồi quý vị sẽ thấy, thế giới này thực ra chưa từng phụ một ai có tâm. Nếu câu chuyện hôm nay chạm được vào một điều gì đó trong lòng quý vị, xin hãy để lại một dòng chia sẻ ở bên dưới, về một ân tình trong đời mà quý vị vẫn luôn khắc ghi. Và nếu thấy hữu ích, xin gửi lời đó đến một người mà quý vị thương yêu, như một cách gieo xuống một hạt mầm lành. Kính chúc quý vị thân tâm an lạc, phúc đức đủ đời. Xin kính chào và hẹn gặp lại ở video tiếp theo.