TOÀN BỘ CUỘC NỘI CHIẾN NAM TRIỀU - BẮC TRIỀU VIỆT NAM

Đình Sự
546 người theo dõi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AIVideo kể về cuộc nội chiến Nam Triều - Bắc Triều kéo dài hơn 60 năm tại Đại Việt, bắt đầu từ việc nhà Mạc篡 quyền năm 1527. Cuộc xung đột giữa nhà Mạc và liên minh Phò Lê (họ Trịnh) không chỉ gây chia cắt đất nước, đau thương cho nhân dân mà còn tạo tiền đề cho sự hình thành cơ nghiệp nhà Nguyễn ở phương Nam và cục diện Trịnh - Nguyễn phân tranh sau này.
Chào mừng bạn trở lại với Say Sử, nơi sẽ đưa bạn ngược dòng thời gian để khám phá những trang sử hào hùng và bi tráng nhất của dân tộc.
Hôm nay, chúng ta sẽ cùng bước vào một trong những trường đau thương và phức tạp nhất của Đại Việt, thời kỳ chiến tranh Nam Triều-Bắc Triều.
Cuộc nội chiến đẫm máu kéo dài hơn 6 thập kỷ đã xé đồi đất nước và định hình lại cuộc diện Giang Sơn.
Vào năm 1527, Mạc Đăng Dung ép vua Lê Quân Hoàng Nhường Ngôi lập ra triều đại nhà Mạc,
khép lại một thời kỳ suy vi của nhà Lê Sơ và mở ra một cuộc diện mới đầy biến động trên dải đất hình chữ S.
Sự xoán môi này tuy thiết lập được một trật tự tạm thời ở kinh đô Thăng Lòng,
nhưng lại châm ngòi cho một làn sóng bức mãn sâu sắc trong tuần lớp quang lại trung thành với triều Lê cũ.
Những người tôn sùng nhà Lê bắt đầu ngắm ngầm tìm kiếm cơ hội khôi phục lại vương triều cũ,
biến Đại Việt thành một chiến trường tiêm tàng chờ ngày bùng nổ.
Ngọn lửa xung đột chính thức bùng phát khi Nguyễn Kim, một cựu thân nhà Lê,
chạy trốn lên vùng đất Thanh Hóa, xứ sở Phò Mã và lạc căn cứ địa truyền thống của họ Lê.
Tại đây, vào năm 1533, Nguyễn Kim tìm kiếm và đưa Lê Duy Ninh lên Ngai Vàng,
tức là vua Lê Trang Tông, khôi phục lại danh nghĩa nhà Lê ở phương Nam.
Sự kiện này đặt nền móng cho thế lực Nam Triều đối trọng trực tiếp với Bắc Triều của nhà Mạc ở Thăng Lòng.
Từ đây, Đại Việt bị xé đôi thành hai vùng lãnh thổ với hai chính quyền cùng xưng Đại Thống,
châm ngòi cho cuộc nội chiến kéo dài hơn sáu thập kỷ.
Khi phong trào Phò Lê ngày càng lớn mạnh,
Nguyễn Kim bắt đầu hoạch định chiến lược quân sự tiến đánh Bắc Triều nhằm giành lại Kinh Đô.
Ông liên kết các khảo kiệt, thu phục lòng dân Sứ Thanh, Nghệ
và từng bước mở rộng vùng kiểm soát về phía Nam.
Tuy nhiên, nội bộ Nam Triều lúc bấy giờ cũng tiêm ẩn nhiều mâu thuẫn phức tạp và những âm mưu thâm độc.
Trong một buổi tiếp kiến quân sự vào năm 1545,
Nguyễn Kim bất ngờ bị hàng tướng nhà Mạc là Dương Trấn đầu độc chết trong một bữa tiệc.
Cái chết đột ngột này để lại một khoảng trống quyền lực khổng lồ tại Nam Triều,
khiến cục diện vừa mới nhen nhóm có nguy cơ sập đổ ngay từ trướng nước.
Trước tình hình ngặt nghèo đó, toàn bộ quyền cai quản binh quyền và chính sự Nam Triều
rơi vào tay con rể của Nguyễn Kim là Trịnh Kiểm.
Là một nhà quân sự tài ba nhưng đầy mưu lực và quyết đoán,
Trịnh Kiểm nhanh chóng dẹp yên các bất ổn nội bộ,
củng cố lực lượng tại Thanh Hóa và tiếp tục duy trì thế đối đầu với nhà Mạc.
Về phía Bắc Triều, nhà Mạc dưới sự lãnh đạo của Mạc Thái Tông và sau đó là Mạc Tuyên Tông
cũng không ngừng gia tăng lực lượng, chuẩn bị các cuộc tiến công quy mô lớn
nhằm tiêu diệt tận gốc thế lực Nam Triều.
Hai bên liên tục giàn co nhau qua các trận chiến biên giới dọc theo sông Danh
và các vùng đất Thanh, Nghệ, biến dải đất miền Trung thành biển lửa và tàn tốc.
Cuộc đối đầu không chỉ đơn thuần là sự tranh chấp vương quyền giữa hai họ Mạc và Trịnh,
mà còn kéo theo nỗi thống khổ cùng cực của hàng vạn người dân vô tội.
Những ngôi làng bị tàn phá, đông ruộng bỏ hoang,
dịch bệnh và đói kém hoành hành khắp nơi do chiến tranh liên miên.
Giữa thời buổi loạn lạc ấy, nhà Mạc ở phía Bắc dù chiếm ưu thế về kinh tế và lãnh thổ trung tâm
nhưng dần bộc lộ những vết trạn nứt về lòng dân và nội bộ triều đình.
Trong khi đó, Nam Triều tuy nhỏ bé hơn về không gian nhưng lại nắm giữ ngọn cờ chính nghĩa,
Phỏ Lê Diệt Mạc, tạo ra sức khúc mạnh mẽ đối với những sĩ phu và binh lính muốn tìm về cội nguồn nhà Lê.
Khi Trịnh Kiểm nắm quyền điều hành toàn bộ quân đội,
ông nhận ra rằng việc chiến đấu đơn độc sẽ rất khó đánh bại nhà Mạc,
vốn đang bám rễ sâu chắc ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Ông bắt đầu nhìn xa hơn về vùng đất phương Nam hoang vu nhưng giàu tiềm năng,
nơi người em vợ của ông là Nguyễn Hoàng đang chịu nhiều áp lực và nghi kỳ.
Sự dịch chuyển quyền lực và tầm nhìn chiến lược trong giai đoạn này
chính là tiền đề dẫn đến những quốc mặt vĩ đại tiếp theo của lịch sử dân tộc.
Giữa lúc Nam Triều đang hoàng mình chống chọi với những đợt tấn công như vũ bão từ Bắc Triều,
mầm móng bất hòa trong nội bộ họ Trịnh cũng bắt đầu nảy sinh,
đe dọa làm tan rã khối đoàn kết mỏng manh của liên minh Phỏ Lê.
Trịnh Kiểm, dẫu là một tay cai quản quân sự kiệt xuất,
lại luôn mang nặng lòng nghi kỳ đối với những người xung quanh,
đặc biệt là người em vợ Nguyễn Hoàng, một con người thông tuệ,
hào hiệp và được lòng cả tướng sĩ lẫn nhân dân.
Sợ hãi trước uy thế ngày càng lớn của Nguyễn Hoàng, Trịnh Kiểm ngầm tìm cách hãm hại
hoặc đẩy ông ra xa trung tâm quyền lực để trừ bỏ hậu hoàng.
Nhận thức được lưỡi gương vô hình đang lơ lửng trên đầu mình
trong lúc thời cuộc vô cùng rối rèn, Nguyễn Hoàng đã mưu trí giả điên,
tỏ ra ngơ ngẩn không mạng chính sự để đánh lạc hướng sự nghi kỳ của anh rể.
Đồng thời qua sự mách bảo khung ngoan của trạng trình Nguyễn Bỉnh Khiêm
với câu nói nổi tiếng Hoành Sơn nhất đái vạn đại dung thân,
Nguyễn Hoàng quyết định tìm đường thoát thân bằng cách xin Trịnh Kiểm
cho vào trấn thủ vùng đất thuận hóa, xa xôi và hoang vù.
Đối với Trịnh Kiểm, đây là một cơ hội hoàn hảo để tống khứ một đối thủ tìm tàn
vào chốn rừng thiên nước độc, nên hắn nhanh chóng gật đầu đồng ý
mà không hề hay biết rằng mình đang dân hiến một cơ nghiệp vĩ đại cho nhà Nguyễn sau này.
Vào năm 1558, Nguyễn Hoàng chính thức dẫn dắt gia quy thuộc hạ
và một lượng lớn binh sĩ người Thanh, Nghệ, vượt sông Danh bước chân vào phương Nam.
Cảnh tượng hoang vù điều hiu của dải đất thuận hóa lúc bấy giờ
không làm trùng bước vị tướng Tài Ba, mà ngược lại càng tôi luyện thêm ý chí lập nghiệp từ con số 0 của ông.
Vừa đặt chân đến vùng đất mới, Nguyễn Hoàng lập tức ban hành những chính sách khoang thư sức dân,
khai hoang lập ấp, vỗ về các bộ tộc thiểu số và thu phục lòng người bản địa.
Nhờ tầm nhìn chiến lược và sự nhân ái, chỉ trong một thời gian ngắn, vùng đất vốn được coi
là chốn lưu đầy tội nhân đã lột xác thành một căn cứ địa vững chắc, giàu có và tràn đầy sức sống.
Trong khi Nguyễn Hoàng đang miệt mại gieo những hạt mầm đầu tiên cho cơ nghiệp Đàn Trong ở phương Nam,
chiến sự ở miệng Bắc giữa Nam Triều và Bắc Triều tiếp tục bước vào những giai đoạn cam go tột độ.
Nhà Mạc ở Thăng Long liên tục cử những dân tướng Tài Ba kéo quân vượt sông Hoành Sơn
hoặc đánh thốc vào Thanh Hóa nhằm tiêu diệt dứt điểm thế lực của Trình Kiểm.
Tuy nhiên, tận dụng địa hình hiểm trở và tài thao lược của mình, Trình Kiểm đã nhiều lần bẻ gãy
các cuộc hành binh quy mô lớn của quân Bắc Triều, biến chiến tuyến hai miệng trở thành một vũng lầy
hao binh tổn tướng cho cả đôi bên. Sự phân liệt quyền lực âm thầm nhưng mạnh mẽ này
đã vô hình trung tạo ra một thế gọng kìm chiến lược, khiến nhà Mạc phải phân tán lực lượng đối phó
ở cả hai mặt trận Bắc-Nam, thay vì chỉ tập trung toàn lực đánh dẹp thăm nghệ.
Mỗi bước đi của Nguyễn Hoàng ở phương Nam không chỉ giúp ông thoát khỏi vòng vây kìm kẹp của Họ Trịnh,
mà còn vô tình đặt những viên gặp đầu tiên cho công cuộc Nam Tiến,
mở rộng bờ cõi và thay đổi vĩnh viễn bản đồ địa chính trị của Đại Việt.
Vào những năm giữa thế kỷ 16, giải đất miền Trung bỗng biến thành một chảo lửa khổng lồ,
nơi sức mạnh quân sự của hai tập đoàn phòng kiến Nam Triều và Bắc Triều
va đập vào nhau bằng những cuộc đại chiến tàn khốc bậc nhất lịch sử.
Nhà Mạc ở Thăng Long, sau nhiều năm củng cố lực lượng và sốt ruột trước sự bành trướng
ngày càng lớn mạnh của liên minh Trịnh-Lê ở vùng Thăng-Nghệ,
đã quyết định tung ra những đoạn tấn công tổng lực mang tính quyết định.
Hàng chục vạn tinh binh dưới sự chỉ huy của các danh tướng nhà Mạc liên tục rầm rộ vượt sông Hồng,
mang theo khí thế hủy diệt tiến vào miền Nam với mục tiêu duy nhất là sang bằng căn cứ địa của họ Trịnh.
Trước sức mạnh áp đảo của quân Bắc Triều, Trịnh Kiểm không chọn cách đối đầu trực diện trong những trận chiến
không cần sức, mà thay vào đó, ông tận dụng tối đa địa thế hiểm trở của núi Non và sông Ngòi xứ Thành.
Trịnh Kiểm cho xây dựng hệ thống phòng tuyến kiên cố dọc theo sông Mã và các cửa ải hiểm yếu,
kết hợp chiến thuật dù kích, đánh úp và tiêu hào sinh lực địch.
Trong một trận chiến quyết định tại vùng cửa biển và chân núi xứ Thành, khi đại quân nhà Mạc vừa
ủng ủng kéo đến với khí thế hường hực, Trịnh Kiểm đã lạnh lùng ra lệnh cho tướng sĩ mai phục sẵn
và bất ngờ đánh úp vào lúc nửa đêm, khiến kẻ thù không kịp trở tay. Trận chiến diễn ra vô cùng đẫm máu,
tiếng gươm giáo khua vang trời động đất, máu sĩ binh hai bên nhớm đỏ cả dòng nước sông.
Quân Mạc chịu tổn thất nạn nề, hàng vạn thay phơi trên chiến trường,
buộc phải rút lui trong cảnh hỗn loạn và bi thảm.
Thất bại này không chỉ làm gãy mũi giáp công của nhà Mạc mà còn dán một đòn chí mạng vào tinh thần
chiến đấu của triều đình Thăng Long, khiến họ nhận ra rằng việc tiêu diệt Nam Triều hoàn toàn không
phải là một nhiệm vụ dễ dàng như tưởng tượng. Thế nhưng, chiến tranh không bao giờ chỉ có thắng lợi hay
thất bại quân sự, mà nó còn là chuỗi những ngày tháng cùng cực của nhân dân lầm thang.
Dọc theo dải đất miền Trung, từ Ninh Bình, Thanh Hóa cho đến tận Nghệ An,
không nơi nào là không có bóng dáng của tan tóc và đói kém.
Đồng ruộng bị dày xéo với hàng vạn bước chân ngựa chiến, nhà cửa bị thiêu rụi thành trò tàn,
hàng vạn người dân phải bồng bế nhau trốn chạy vào rừng sâu hoặc di cư vào vùng đất mới phương Nam.
Giữa làng làng tên mũi đạn, số phận con người rẻ rúng như cỏ rác làm nền cho những ván cờ quyền lực
lạnh lùng của giới cầm quyền. Sự giàn co đẫm máu kéo dài nhiều năm trời ở miền Trung đã tạo ra
một thế trận giàn co kiềm chế lẫn nhau, không bên nào đủ sức nuốt chững bên nào.
Trong khi nhà mạc ngày càng kiệt quệ vì những cuộc hành binh xa tốn kém và sự bất ổn nấm
từ lòng dân phương Bắc, thì Nam Triều lại dần ổn định được hậu phương nhờ nguồn lực
ngày càng dồi dào từ phương Nam gửi ra và sự tinh ranh trong cách quản lý binh bị của Trịnh Kiểm.
Cục diện Giang Sơn lúc bấy giờ tựa như một sợi dây đàn đang căng tối ra,
chỉ chực chờ một bước ngoặt lớn để đứt gãy và tạo ra một trật tự hoàn toàn mới.
Vào năm 1570, Trịnh Kiểm qua đời, khép lại một đời cầm quyền đầy tranh cãi, mưu lược,
nhưng cũng chính là nền móng vững chắc giúp Nam Triều đứng vững trước mọi sóng gió.
Sự ra đi của người đứng đầu gia tộc họ Trịnh lập tức tạo ra một khoảng trống quyền lực khổng lồ,
làm bùng lên những cuộc tranh giành ngôi vị đậm máu ngay trong chính nội bộ triều đình Nam Triều.
Trịnh Tùng và Trịnh Cối, hai người con trai của Trịnh Kiểm,
thay vì cùng nhau gánh vác Giang Sơn để chống lại kẻ thù chung ở phương Bắc,
lại quay sang tàn sát lẫn nhau vì lòng tham lam quyền lực và sự ích kỷ tột độ.
Trịnh Cối là anh cả, nhưng tính tình kiêu ngạo, bất tài,
nhanh chóng đánh mất sự ủng hộ của các tướng lĩnh cao cấp trong triều đình.
Thấy vậy, người em thứ là Trịnh Tùng, một danh tướng trẻ tuổi đầy mưu lược,
quyết định ra tay chấp thời cơ để giành lấy binh quyền.
Trong một cuộc giao tranh ngầm dữ dội ngay tại căn cứ địa Thanh Hóa,
Trịnh Tùng đã đánh bại hoàn toàn lực lượng của anh trai mình,
đẩy Trịnh Cối vào bước đường cùng phải chạy trốn sang đầu hàng nhà mạc ở phương Bắc.
Sự phán bội của Trịnh Cối không chỉ là nỗi ô nhục lớn của dòng họ Họ Trịnh,
mà còn mang theo nhiều bí mật quân sự quan trọng dân tận tay kẻ thù.
Biết được nội bộ Nam Triều đang rối loạn vì tranh giành quyền lực,
nhà mạc ở Thăng Lòng liền xem đây là thời cơ ngàn năm có một
để tiêu diệt dứt điểm thế lực phỏ lê.
Triều đình nhà mạc lập tức huy động một lực lượng quân sự khổng lồ chưa từng có,
kết hợp với sự chỉ dẫn của hàng tướng Trịnh Cối,
mở một cuộc tấn công tổng lực tràn xuống Sứ Thành.
Hàng trăm chiến thuyền cùng hàng vạn đại quân ào ạt tiến vào,
biến miền Trung thành một biển lửa mút ngàn,
đe dọa nuốt chững toàn bộ lực lượng Nam Triều,
vốn chưa kịp hồi phục sau cái chết của Trịnh Kiểm.
Trước hiểm họa vong quốc nhãn tiền, Trịnh Tùng dù tuổi đời còn trẻ,
nhưng lại tỏ ra là một nhà quân sự thiên tài,
bình tĩnh đối phó với cần lốc chiến tranh.
Ông lập tức thu hồi toàn bộ binh mã, siết chặt kỷ luật thép,
đồng thời động viên tướng sĩ quyết tử bảo vệ căn cứ địa cuối cùng của nhà lê.
Trịnh Tùng giỏng giạc tuyên bố trước ba quần tướng sĩ,
Giang sang tổ tông nay nằm trong tay chúng ta,
kẻ nào dám lùi bước hay đầu hàng giạc sẽ phải chịu tội chém lầu,
bêu cao thị chúng.
Lời tuyên bố đành thép ấy đã vực dậy tinh thần chiến đấu
đang lung lay của toàn quân Nam Triều,
biến họ thành những chiến sĩ kiên cường, không sợ chết.
Trong những trận đánh giáp lá cà vô cùng ác liệt,
diễn ra dọc theo các con sông lớn ở Thanh Hóa.
Quân Trịnh đã chiến đấu với sức mạnh mãnh liệt,
đánh lui từng đợt xuân phong như vũ bão của quân Mạc.
Trận chiến diễn ra trong nhiều ngày đêm liên tục,
máu chảy thành sông, thay chất thành núi.
Nhưng sự kiên cường của quân Nam Triều
đã bẻ gãy hoàn toàn mũi nhọn tấn công của nhà Mạc,
buộc chúng phải rút lui trong thảm họa.
Thắng lợi vang dội này không chỉ giúp Trịnh Tùng
củng cố vững chắc môi vị người đứng đầu thế lực Hòa Trịnh,
mà còn đánh dấu một bước ngoặt lịch sử quan trọng,
chuyển hóa Nam Triều từ thế bị động chống đỡ
sang thế chủ động phản công.
Từ đây, quyền lực của Hòa Trịnh được củng cố tuyệt đối
dưới danh nghĩa Phò Lê Diệt Mạc,
chuẩn bị cho những chiến dịch quy mô lớn tiến ra Bắc Kỳ.
Sau khi đập tan cuộc đại công kích của nhà Mạc
và củng cố vững chắc quyền lực trong tay,
Trịnh Tùng bắt đầu vạch ra một chiến lược táo bạo
nhằm đưa Nam Triều lật ngược thế cờ.
Nhận thấy nhà Mạc ở Thăng Lòng đang ngày càng suy yếu trầm trọng,
do nội bộ lụt đục, vua quang ăn chơi xa đỏa
và lòng dân oán tháng khung cùng,
Trịnh Tùng quyết định không thể tiếp tục phòng thủ bị động.
Vào năm 1572, ông hạ lệnh cho toàn quân
chuẩn bị một cuộc hành binh quy mô lớn tiến ra Bắc,
mở mạng cho chiến dịch phản công lịch sử
nhằm thu hồi lại kinh đô ngàn năm văn hiến.
Đại quân Nam Triều dưới sự chỉ huy trực tiếp của Trịnh Tùng
ao ạc vượt qua các phòng tuyến biên giới,
tiến thẳng vào vùng đồng bằng Bắc Bộ với khí thế như vũ bão.
Sự xuất hiện bất ngờ của quân Nam Triều
khiến triều đình nhà Mạc trở tay không kịp.
Các tướng sĩ nhà Mạc phần vì hoãn loạn,
phần vì mất tinh thần chiến đấu,
nên liên tiếp tháo chạy trước sức tấn công mảnh liệt.
Trịnh Tùng áp dụng chiến thuật thần tốc, đánh nhanh thắng nhanh,
liên tục bao vây và tiêu diệt các cứ điểm trọng yếu của địch
dọc theo tuyến đường tiến về Thăng Long,
khiến quân Mạc như rắn mất đầu.
Chỉ trong một thời gian ngắn,
quân Nam Triều đã tiến sát cửa ngõ kinh thành Thăng Long,
tạo ra một sức ép khủng bố lên triều đình nhà Mạc đang rượu rã.
Đứng trước đại binh áp sát thành trị,
vua Mạc lúc bấy giờ là Mạc Mậu Hợp,
không giữ được bình tĩnh, vội vã triều tập quân thân,
nhưng chẳng ai đưa ra được kế sách khả thi.
Trong cơn hoãn loạn tột độ,
Mạc Mậu Hợp buộc phải bỏ cả kinh thành,
dẫn theo gia quyến và tàn quân tháo chạy ngược lên vùng cao phía bắc
để bảo toàn tính mạng,
bỏ lại kinh đô ngập chìm trong khói lửa
và sự bàn hoàng của trăm họ.
Vào năm 1573,
Trịnh Tùng chính thức dẫn đại quân tiến vào tiếp quản Thăng Long,
rước vua Lê Thế Tông trở lại ngai vàng Tổ Tông
sau hơn nửa thế kỷ lưu vong khổ ải ở phương Nam.
Cảnh tượng hàng vạn người dân kinh kỳ hò reo mừng rỡ
khi đón chào sự trở lại của triệu định nhà Lê
đã minh chứng cho lòng dân vẫn luôn hướng về cội nguồn chính thống.
Trịnh Tùng ban hành các cáo thị vỗ về nhân dân,
khôi phục lại trật tự hành chính
và nhanh chóng biến Thăng Long thành trung tâm đầu não mới của lực lượng Nam Triều,
lật sang một trang sử hoàn toàn mới cho cuộc chiến tranh phân tranh.
Tuy nhiên, chiến thắng này mới chỉ là bước khởi đầu
của một giai đoạn đầy cam go và thử thách tiếp theo.
Nhà Mạc tuy phải trút khỏi Kinh Đô,
nhưng vẫn giữ được một phần lực lượng lớn ở các trấn miền núi phía Bắc
và vẫn âm mưu phản công giành lại Giang Sơn.
Sự giàn co quyền lực giữa Nam Triều và Bắc Triều
từ đây chuyển sang một cuộc diễn mới, quyết liệt hơn,
đẫm máu hơn với những màn đối đầu chiến lược quy mô toàn quốc.
Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của vua Mạc Mậu Hợp
cùng các tướng lĩnh tại Ba,
lực lượng Bắc Triều nhanh chóng củng cố lại tinh thần,
thu thập tàn quân và liên kết với các tù trưởng vùng biên ải
để chuẩn bị cho một đợt phản công quy mô lớn nhằm rửa hận.
Mạc Mậu Hợp căm phẫn tuyên bố trước Triều Thần,
chúng ta phải đoạt lại kinh thành,
quét sạch đám mốc Nam Triều để khôi phục cơ nghiệp tổ tông.
Chỉ ít lâu sau khi để mất thăng lòng,
tận dụng thời điểm quân Nam Triều
còn chưa kịp thiết lập hoàn toàn hệ thống phòng thủ vững chắc ở miền Bắc,
nhà Mạc bất ngờ tung ra một đòn tập kích tổng lực chấp nhoán.
Hàng vạn đại quân Bắc Triều
từ các ngã ào ạc đổ về bao vây kinh thành như vũ bão,
tiến hành những trận đánh giáp lá cà vô cùng ác liệt
dọc theo các cửa ô và bờ sông Hồng.
Trịnh tung, dù có tài thao lược xuất chúng,
nhưng trước số lượng quân địch quá đông đảo
và khí thế báo thủ hung hãng.
Lại thêm tuyến hậu phương tiếp tế từ Thanh Hóa gặp nhiều khó khăn,
buộc phải đưa ra một quyết định vô cùng đau đớn
là trút lui khỏi thăng lòng để bảo toàn lực lượng.
Vào năm 1578, quân Mạc tái chiếm lại kinh đồ thăng lòng
trong cảnh thành trị điêu tàng, khói lửa mút ngàn và sát người ngập lối.
Sự trở lại của nhà Mạc không mang lại sự bình yên,
mà ngược lại càng đẩy nhân dân kinh kỳ
vào một bầu không khí khủng bố và tàn sát đẫm máu.
Mạc Mậu Hợp ra lệnh tra xét những kẻ từng ngấm lầm hỗ trợ
hoặc hò reo chào mừng quân Nam Triều.
Biển thăng lòng thành một pháp trường khổng lồ
với hàng loạt vụ án trù di tam tộc.
Những cuộc tàn sát đẫm máu này càng làm bùng lên
làn sóng oán hận tột cùng trong lòng người dân đối với triều đại nhà Mạc.
Tuy nhiên, chiến thắng tái chiếm thăng lòng này
chỉ là ánh hào quang lué lên trước lút tắt
của một triều đại đang đi đến bờ vực diệt vong.
Việc nhà Mạc dùng toàn lực tập trung cho các trận chiến ở miền Bắc
đã tạo ra những lỗ hỏng chết người ở các tuyến phòng thủ khác,
trong khi họ trịnh ở Thanh Hóa vẫn bảo toàn được nguyên vẹn lực lượng
và ngày đêm mài gươm chờ ngày báo thủ.
Cuộc chiến tranh giữa Nam Triều và Bắc Triều
giờ đây đã bước vào giai đoạn quyết định sự sinh tử của cả một triều đại.
Vào những năm cuối thế kỷ 16,
nhận thấy thời cơ tiêu diệt hoàn toàn Bắc Triều đã chín mùi,
Trịnh Tùng quyết định hạ lệnh phát động một cuộc tổng phản công quy mô lớn
chưa từng có trong lịch sử cuộc nội chiến.
Rút kinh nghiệm từ những lần tiến lui trước đó,
ông không chỉ chu đáo về mặt lương thảo, vũ khí,
mà còn xây dựng một chiến lược quân sự tổng lực
huy động hàng chục vạn tinh binh
từ khắp các trấn miền Trung và Thanh Nghệ tiến ra Bắc.
Trịnh Tùng giỏng dạc tuyên bố trước toàn quân,
đợt hành binh này quyết quét sạch mầm mống phản nghịch ở Thăng Long,
thu phục Giang Sơn về một mối.
Trước sức mạnh áp đảo và khí thế mút trời của đại quân Nam Triều,
các tuyến phòng thủ từ xa của nhà Mạc lần lượt sập đổ như domino.
Quân Mạc lúc bấy giờ đã hoàn toàn suy kiệt về kinh tế,
lòng người ly tán, vua quang chỉ mãi mê chìm đắm trong tử sắc
và tranh giành quyền lực chốn thâm cung,
hoàn toàn mất đi khả năng kháng cự lâu dài.
Trịnh Tùng áp dụng chiến thuật nhanh như chớp, mặn như sấm xét,
điều động các cánh quân mai phục chặn đứt mọi đường lui
và đường tiếp tế của quân Mạc,
khiến đại quân Bắc Triều rơi vào cảnh hoán loạn tột độ,
không đánh mà tự tan rã.
Chỉ trong một thời gian ngắn, quân Nam Triều đã áp sát
và bao vây chặt chẽ kinh thành Thăng Long từ mọi ngã,
cắt đứt hoàn toàn vòng vây bên ngoài.
Mạc mậu hợp trong cơn hoán loạn cùng quẩn
đã cố gắng triều tập quân thần để cố thủ,
nhưng các tướng sĩ rệu rã,
này đã không còn ai muốn đổ máu cho một vương triều đang hấp hối.
Đêm xuống, giữa tiếng hò reo rung chuyển đất trời
của quân trịnh chuẩn bị tổng tấn công,
hàng loạt tướng lĩnh nhà Mạc đã chọn cắt bỏ trốn
hoặc mở cổng thành đầu hàng để bảo toàn tính mạng.
Sự sụp đổ của hệ thống phòng thủ Thăng Long
đánh dấu dấu chấm hết cho giai đoạn hoàng kim ngắn ngũi của nhà Mạc,
đẩy vương triều này vào bước đường cùng của sự diệt vong.
Toàn bộ cục diện chính trị Đại Việt
đứng trước một bước ngoặt lịch sử vĩ đại,
chuẩn bị cho cú đánh chí mạng cuối cùng,
triệt tiêu hoàn toàn sự tồn tại của Bắc Triều.
Vào năm 1592, dưới sức ép ngập trời của Đại quân Nam Triều
do Trịnh Tùng trực tiếp thống lĩnh,
kinh thành Thăng Long chính thức vỡ trận.
Sau nhiều ngày vây hảm và nả pháo dùn dập,
quân trịnh ao ạc phá tung các cửa thành,
tràn vào nội đô như vũ bão trong tiếng hò rèo vang dội cả một vùng trời.
Mạc mậu hợp cùng tàn quân trong cơn đường cùng,
đành phải vứt bỏ ngai vàng, cải trang thành thường dân
để lẫn trốn ra khỏi kinh thành,
tìm đường chạy trốn lên vùng cao phía Bắc
nhằm nuôi hy vọng mong manh gây dựng lại lực lượng.
Thế nhưng lưới trời lỏng lỏng,
tuy thưa mà khó thoát.
Nhờ sự chỉ điểm của nhân dân địa phương
và các toán quân mai phục của nhà Trịnh bám sát không rời,
Mạc mậu hợp cuối cùng đã bị bắt sóng
tại một vùng làng quê ẩn dật
khi đang tìm cách trốn thoát.
Trước mặt Trịnh Tùng và hàng vạn tướng sĩ Nam Triều,
vị vua cuối cùng của nhà Mạc
không còn chút khí thế uy quyền nào thủa trước,
phải cúi đầu khuất phục
trước số phận bi thảm của một Vương Triều sụp đổ.
Trịnh Tùng hạ lệnh sử tử Mạc mậu hợp
để chấm dứt hoàn toàn mọn lửa chia cắt,
đồng thời tuyên cáo thiên hạ
về sự phục hồi trật tự
dưới danh nghĩa triều đình nhà Lê.
Thi hại của Mạc mậu hợp
bị xử lý theo luật pháp phong kiến
nhiêm ngặt dành cho kẻ phản nghịch,
khép lại một chương đau thương
và đẫm máu của lịch sử dân tộc.
Sự kiện này không chỉ đánh dấu
sự cáo chung hoàn toàn của Bác Triều ở Thăng Long,
mà còn làm rung chuyển toàn bộ
cuộc diện chính trị của Đại Việt lúc bấy giờ.
Dù Kinh Thành đã thất thủ
và vua Mạc đã bỏ mạng,
tàn dư của họ Mạc vẫn cố gắng trốn chạy
lên vùng cao nguyên biên giới phía Bắc
như Cao Bằng để kéo dài hơi tàn
như sự che chở của các thế lực
phong kiến phương Bắc.
Họ thiết lập một tiểu vương quốc nhỏ bé
ở chốn rừng thiên nước độc,
tiếp tục âm mộng phục thù
nhưng không bao giờ có thể đủ sức
quay lại uy hiếp triều đình Trung ương.
Từ đây,
vương quyền thực tế ở đàn ngoài
hoàn toàn nằm gọn trong tay họ Trịnh,
mở ra một giai đoạn lịch sử mới
với mô hình
vua Lê chúa Trịnh độc đáo.
Cục diện Giang Sơn
tuy đã bước đầu được thống nhất
dưới danh nghĩa nhà Lê ở miền Bắc
nhưng mầm móng chi cắt lâu dài
giữa đàn ngoài và đàn trong
đã chính thức hình thành từ đây.
Sự tồn tại vững chắc của thế lực
họ Nguyễn ở phương Nam
cùng với quyền lực tối cao của họ Trịnh
ở phương Bắc đã vẽ nên
một bức tranh chính trị phức tạp
cho những thế kỷ tiếp theo.
Tưởng chừng như ngọn lửa nội chiến
đã hoàn toàn bị dập tắt
nhưng thực tế tàn dư của họ Mạc
vẫn còn ngoan cố ẩn nấp
tại vùng cao nguyên cao bằng hiểm trở.
Dưới sự lãnh đạo của Mạc Kính Khoan
và một số tôn thất nhà Mạc sót lại,
họ dự vào địa thế núi non hiểm trở
giáp biên giới
để dựng lên một chính quyền thu nhỏ
ngày đêm âm mưu
tìm đường phản công
hòng khôi phục lại ngai vàng cũ.
Nhận thức rõ hiểm họa
có dại mùa xuân cắt không sạch.
Trịnh Tùng lập tức phái các danh tướng
tại ba mang đại quân lên đường
với khát vọng diệt trừ tận gốc.
Những chiến dịch truy quét tàn dư nhà Mạc
diễn ra vô cùng gây go và khốc liệt
dọc theo các vùng trần núi
biên viễn phía Bắc.
Quân trình phải đối mặt với muôn vàng khó khăn
từ địa hình hiểm trở,
thời tiết khắc nghiệt cho đến những trận chiến
dù cách bất ngờ từ lực lượng
tàn dư nhà Mạc.
Tuy nhiên, với khí thế chiến thắng bừng bừng
và sự hậu thuẫn toàn diện
từ Triều Đình Trung ương,
đại quân Nam Triệu đã từng bước bẻ gãy
các căn cứ phòng thủ cuối cùng của đối phương,
dồn tàn quân Mạc vào chân tường
của sự cô lập hoàn toàn.
Trước sức ép quân sự khổng lồ
và thực tế không còn khả năng
lật ngược thế cờ, tàn dư họ Mạc
cuối cùng buộc phải chịu
cuối đầu xưng thần,
dần biểu quy thuận Triều Đình Lê Trịnh
để duy trì dòng dõi
qua các đời.
Trịnh Tùng với sự khung ngoan chính trị
đã chấp nhận cho họ Mạc được cai quản
một vùng đất nhỏ ở Cao Bằng
dưới sự kiểm soát và triều cống
định kỳ cho Triều Đình Trung ương.
Sự nhân nhượng mang tính chiến lược này
không chỉ giúp chấm dứt
hoàn toàn những cuộc giao tranh đẫm máu
tốn kém minh lực, mà còn mang lại
sự bình yên tạm thời cho
các vùng biên giới phía Bắc.
Sự kiện tàn dư nhà Mạc khuất phục
đã chính thức khép lại hơn
sáu thập kỷ nội chiến Nam Triều
Bắc Triều đẫm máu
và đau thương nhất trong lịch sử Việt Nam.
Tuy nhiên,
sự kết thúc của cuộc chiến này
không đồng nghĩa với việc Giang Sơn
thực sự thuộc về một mối thống nhất trọn vẹn.
Ngược lại,
nó đặt nền móng cho một mô hình quyền lực
phân liệt sâu sắc hơn.
Miền Bắc nằm dưới quyền thao túng
tuyệt đối của họ Trịnh với danh nghĩa
Phỏ Vua Lê,
trong khi miền Nam từ Sông Danh trở vào
đã hoàn toàn thuộc quyền cai quản độc lập
của họ Nguyễn.
Cục diện Đàng Ngoài Đàng Trong
chính thức thành hình từ đây,
mở ra một chương mới đầy biến động,
thăng trầm cho lịch sử dân tộc
trong những thế kỷ tiếp theo.
Những vết sẹo chiến tranh
của 60 năm nồi gia nấu thịt
tuy đã dần khép lại trên những cánh đồng
đổ nát, nhưng bài học
về sự phân tranh quyền lực
vẫn còn nguyên giá trị
cảnh tỉnh cho muôn đời sau.
Hàng vạn sinh mạng đang ngã xuống
trên những chiến trường giàn co
dọc Sông Danh hay xứ Thanh Nghệ.
Hàng triệu người dân phải bồng bế nhau
phiêu bạc trong đói khát và tan tóc,
để lại những vết sẹo sâu hóm
trên thân thể của dải đất
hình chữ S.
Cuộc chiến tranh này không đơn thuần là sự
tranh chấp quyền lực giữa các tập đoàn phong kiến
họ Mạc, họ Trịnh và họ Nguyễn,
mà còn là một bước ngoặt định hình
lại toàn bộ bán đồ chính trị
và xã hội Việt Nam.
Sự sụp đổ của nhà Mạc và sự củng cố
quyền lực của mô hình Vua Lê Chúa Trịnh
ở đàn ngoài, song hành cùng công cuộc
khai hoang mở cỏi đầy kêu hãnh
của họ Nguyễn ở đàn trong
đã tạo ra cuộc diện lưỡng phân
kéo dài nhiều đời sau.
Những mưu lược chính trị thăm sâu,
những trận đánh thần tóc hay cả
những bi kịch tột cùng của con người
trong thời loạn lạc đều trở thành
những bài học lịch sử vô giá
được khắc sâu vào tâm khảm muôn đời.
Khi tiến xuống chiến trận
cuối cùng dần lùi vào dĩ vãn,
nhường chỗ cho công cuộc
tái thiết đất nước và hàng gắn
vết thường chiến tranh,
nhân dân Đại Việt lại tiếp tục hướng về phía trước
với ý chí sinh tồn mãnh liệt.
Khúc cà bi tráng
về 60 năm nội chiến Nam Bắc Triều
khép lại, để lại phía sau
một di sản phức tạp về sự phân
ly và thống nhất,
nhắc nhở thế hệ mai sau về giá trị
thiên liêng của hòa bình, sự đoàn kết
và lòng ái quốc chân chính.
Cảm ơn bạn đã đồng hành
cùng xây xử trong hành trình
ngược dòng thời gian đầy cảm xúc này.
Hẹn gặp lại các bạn trong những
video tiếp theo với những câu chuyện
lịch sử kỳ thú khác.
