MẠC ĐĨNH CHI - Lưỡng quốc Trạng nguyên lưu danh sử sách _ Khát Vọng Cuộc Sống #367

Chào mừng quý vị và các bạn đã quay trở lại với chương trình Khát Vọng Cuộc Sống. Chúng tôi hy vọng quý vị và các bạn sẽ có những giây phút lắng lộn khi lắng nghe chương trình của chúng tôi. Kính thưa quý vị và các bạn, Tràng Nguyên Mạc Vĩnh Chi Làm Quang trải qua 3 triều vua gồm Trần Anh Tông, Trần Minh Tông và Trần Hiến Tông. Dù ở triều vua nào, ông cũng đều được vua tiếng dùng và hết sức hậu đại, đặc biệt là dưới thời Trần Minh Tông. Ông là một người liên khiếp, có chính kiến, sống rất đạm bạc. Ông là nhà ngoại giao kiệt xuất thời Trần và được phong là lưỡng quốc Trảng Nguyên. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về cuộc đời và thanh thế của ông trong chương trình Khát Vọng Cuộc Sống hôm nay. Kính mời quý vị và các bạn cùng lắng nghe. Kính thưa quý vị và các bạn, tìm về với lịch sử Việt Nam cũng chính là tìm về nguồn cội. Khát Vọng Cuộc Sống hôm nay xin chia sẻ câu chuyện về Trảng Nguyên Mạc Vĩnh Chi. Ông là người xã Lũng Động, huyện Chí Linh, Hải Dương. Thỏ nhỏ, cha ông mất sớm, mẹ ông một mình nuôi ông không lớn. Những câu chuyện về thỏ nhỏ gian khó của ông càng nuôi thêm tinh thần, ý chí cao vượt khó. Khi nhỏ, gia cảnh khó khăn, Mạc Vĩnh Chi phải đống củi bán lấy tiền, nhưng ông rất hem học. Không có sách thì mượn bạn mượn thầy, đêm khuya còn đốt lá cây để lấy ánh sáng học bài. Cùng với nghị lực phi thường và tư chất thông minh, cân cù, chiều khó, tiếng thâm về đạo đức và sự yên thâm của Mạc Vĩnh Chi đã nổi tiếng khắp vùng Hải Đông. Tương truyền, ông thi đổ Trảng Nguyên năm 20 tuổi dưới thời vua Lê Anh Tông. Tuy nhiên, vì tướng mạo xấu xí, vua cho ý kiến nhưng chưa đưa ra quyết định cuối cùng là cho ông được đứng đầu. Biết ý, Mạc Vĩnh Chi làm bài thơ học tỉnh Liên Phú, tức là hoa sen trong giếng ngọc để thể hiện tấm lòng trong sáng, đạo hành của một nam tử Hán đại trưởng phu, khiến vua phải khâm phục khẩu phục và phong ong làm nhiều chức vụ quan trọng trong triều đình. Như hàng lâm học sĩ sau thăng dần đến chức thường thư rồi đại lưu ban tả bục xạ tương đương chức tể tướng, bài thơ viết rằng chẳng phải như đào trần lý tục, chẳng phải như trúc cổi mai gầy, câu kỹ phòng tăng khó tránh, mẫu đơn đất lạc nào tầy, dậu đào lệnh cúc sao ví được, vườn linh quân lan khó sánh thay, ấy là giống sen giếng ngọc ở đầu núi thái hoa đây. Ngọc tỉnh Liên Phú, Hoa sen trong giếng ngọc, Mạc Vĩnh Chi Bài thơ đại ý rằng ông chỉ là ông, không tranh giành với ai, không giống bất kỳ ai, ông tự ví mình là hoa sen trong giếng ngọc, khác biệt và có tấm lòng thanh cao, không màn danh lợi. Vua Trần Anh Tông nghe xong lập tức cho ông đổ đầu là Trạng Nguyên và được Vinh Quy bái tổ và cùng gánh nhiều trọng trách đối với Giang Sơn. Ông làm quang trải qua ba triều vua Trần Anh Tông 1293-1314, Trần Minh Tông 1314-1329, Trần Hiếu Tông 1329-1341, đến chức Đài Liêu ban tả bọc xạ, tể tướng, việt nước, việt dân và cả tài văn chương đều bọc lộ rõ đây là một người kiệt xuất của nước Nam. Khi làm quang, ông nổi tiếng thanh liêm, vua sai người ném vào nhà ông 10 vạn quang tiền. Ông không biết của ai, sáng hôm sau trong buổi chầu liền tâu chuyện này lên vua. Ai cũng khen ngợi ông có tánh lòng trong sạch, thanh bạch và có đạo đức đứng đầu trong họ. Đại Việt sử ký toàn thư ghi năm 1308 sứ thần nhà Nguyên là Thượng Thư An Lỗ Khôi sang báo tin Vũ Tông lên ngôi. Vua Trần bèn sai Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên triều kiến và chúc mừng. Thời điểm ấy, việc Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên được báo là đầy nguy hiểm bởi người phương Bắc vẫn chưa quên nỗi đau thất bại trong ba cuộc xâm lược trước đây. Mạc Đĩnh Chi sang Nguyên ban đầu rất bị kinh thường vì vẻ ngoài xấu xí, thấp bé. Ở buổi tiếp kiến đầu tiên tại kinh đô Yên Kinh, vua Nguyên ra cầu đố thử tài Mạc Đĩnh Chi. Nhật hỏa vân yên, bạch đáng thiêu tàn ngọc thố, tạm dịch là. Mặt trời là lửa, mây là khói, ba ngày thiêu cháy mặt trăng. Ý nói, nhà Nguyên lớn mạnh, luôn dễ dàng tiêu diệt các nước nhỏ, ngụ ý kinh thường nước nhỏ. Mạc Đĩnh Chi liền ứng đối lại, nguyệt cung tinh đàn, hoàng hôn xạ là kim ô. Tạm dịch là, mặt trăng là cung, sao là đạn, hoàng hôn bắn rụng mặt trời. Ý nói rằng, nước nhỏ cũng có thể đánh bại nước lớn. Vua nước Nguyên rất cảm tháng trước màn đối đáp này. Thời gian Mạc Đĩnh Chi đi sứ, trong một buổi chầu, có người nước ngoài dân hai quạt quý lên tặng vua Nguyên. Nhân có cả sứ thần Cao Ly ở đó. Vua Nguyên bàn mời Mạc Đĩnh Chi và sứ thần Cao Ly cùng làm thơ vịnh đề lên quạt. Nhìn vào thế bức viết của sứ thần nước bạn mà đoán được ra ông này đang viết. Quảng long trùng trùng, y doãn chu công, vũ tuyết thê thê, bá di thúc tề. Tạm dịch, nắng nôi oi ả người tự y doãn chu công. Y doãn, một tướng giỏi đời nhà thương. Chu công, một người hiền ở đời nhà chu. Rét bước căm căm ngươi là bá di thúc tề. Bá di thúc tề, hai người con của vua trụ, vũ vương diệt nhà ân lập nhà chu. Hai anh em ở ẩn trên núi, cuối cùng chết đói. Mạc Đĩnh Chi có ý tưởng rồi bàn lập tức viết. Lừa kim thước thạch thiên địa vi lô. Nhĩ ư tư thời hề y chu cự nho. Bắt phong kỳ thê vũ tuyết tái đồ. Nhĩ ư tư thời hề di tề ngã phu. Y, dùng chi tắc hành, xã chi tắc tàn. Duy ngã giữ nhĩ hữu thi phù. Tạm dịch là, chảy vàng tan đá, trời đất như lò. Người bấy giờ là y chu đại nho. Gió bất cam cam, mưa tuyết mịt mù. Người bấy giờ là di tề đói so. Ôi, được dùng thì làm, bỏ thì nằm co. Chỉ ta cùng ngươi như thế ru. Xét về ý tứ, bài vịnh của Mạc Đĩnh Chi cũng có ý tương tự bài vịnh của Sứ Cao Ly. Nhưng lại đắt hơn ở việc trích dẫn được một câu trong sách luận ngữ. Có nghĩa, ai dùng ta thì ta làm. Ai không dùng ta thì ta để đó. Điều ấy chỉ người với ta mới có được thôi. Cảm phục trước văn tài của Mạc Đĩnh Chi. Vua Nguyên bàn phê lên chiếc quạt mà Mạc Đĩnh Chi vừa đề thơ vịnh bốn chữ. Lưỡng quất tràn nguyên rồi ban tặng cho ông. Gia tộc của ông Mạc Đĩnh Chi cũng hân thành qua nhiều giai đoạn lịch sử. Cháu bảy đời của Mạc Đĩnh Chi là Mạc Đăng Dung đã lật đổ vua lê để lập ra nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam. Kính thưa quý vị, chúng ta là hậu nhân, những người đi sau các vị danh nhân, các vị tiên hiền của dân tộc đang gánh trọng trách truyền tại những văn hóa truyền thống tốt đẹp. Nhắc lại những bài học trong lịch sử để con cháu noi gương làm theo giúp nâng cao đạo đức. Người xưa nói đi đôi với làm. Vì vậy, chúng ta cũng nên luôn nhắc nhở con cháu mình những bài học lịch sử này để gia đình thấm nguồn những bài học đạo đức tốt đẹp, xã hội được trừng tồn. Chúng tôi cũng luôn hy vọng quý vị và các bạn hãy luôn kiên trì, nhẫn nại vượt mọi khó khăn, có tâm đại nhẫn cùng chúng tôi thực hiện sứ mệnh truyền tại những văn hóa truyền thống tốt đẹp. Quý vị hãy đăng ký kênh và chia sẻ cho cộng đồng những video ý nghĩa này. Trân trọng cảm ơn quý vị và hẹn gặp lại quý vị trong các chương trình sau.