ĐIỀU ĐÁNG SỢ HƠN VỠ ĐẬP TAM HIỆP ĐANG ĐẾN VỚI TRUNG QUỐC

Tri Thức Mới
2.1K người theo dõi
810 Lượt xem video·21 thg 7, 2026
ĐIỀU ĐÁNG SỢ HƠN VỠ ĐẬP TAM HIỆP ĐANG ĐẾN VỚI TRUNG QUỐC
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
9 con sông, 6 tỉnh và khu tự trị cùng lúc vượt ngưỡng cảnh bão lũ chỉ trong một ngày đêm.
Thoạn nghe, đây có thể chỉ giống một bản tin thủy văn mùa mưa.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, điều đáng sợ không nằm ở con số mực nước vượt thêm 0,75m,
mà nằm ở chỗ áp lực đang bung ra, đồng thời trên nhiều hệ thống sông hoàn toàn khác nhau,
từ Đông Bắc Trung Quốc xuống Tây Nam rồi lan tới tận Tân Cương xa xôi.
Đây không phải một trận lũ đơn tuyến đang trườn dọc theo một con sông.
Đây là một phép thử trên quy mô quốc gia đối với toàn bộ hệ thống phòng lũ Trung Quốc,
những siêu đập hiện đại, những hồ chứa đã vận hành hơn nửa thế kỷ,
những sông nhánh không được che chắn và những vùng núi có thể bùng phát lũ quét bất cứ lúc nào.
Vậy chính con sông này có đang dồn nước về Tam Hiệp? Không.
Nhưng chúng đang phơi bầy một rủi ro còn đáng lo hơn,
khi thiên tai không đánh vào một điểm mà cùng lúc xiết chặt cả một mạng lưới khổng lồ.
Theo thông báo của Bộ Tài nguyên nước Trung Quốc, chỉ trong vòng một ngày đêm,
từ ngày 18 đến ngày 19 tháng 7, 9 con sông trải khắp 6 tỉnh,
khu tự trị đã đồng loạt vượt mức cảnh báo lũ.
7 con sông ở Hạc Long Giang, Liêu Ninh, Quý Châu, Vân Nam và Quảng Tây
có mực nước vượt giới hạn, nơi cao nhất tràn thêm khoảng 0,75m.
2 con sông ở Tân Cương cũng ghi nhận lưu lượng vượt ngưỡng.
Trong khi đó, một giải mưa lớn đến mưa sối xả quét ngang nửa đất nước,
từ Vân Nam, Tứ Xuyên, Quý Châu, Trùng Khánh cho tới Hồ Nam, Hồ Bắc, Giang Tây, An Hùy và Quảng Tây.
Thoạt nghe, con số vượt cảnh báo 0,75m khó gợi lên cảm giác khủng hoảng.
Nhưng mối lo thật sự không nằm ở chiều cao của nước trên một con sông đơn lẻ,
mà nằm ở chỗ 9 con sông thuộc những lưu vực hoàn toàn khác nhau, cùng lúc phát đi tín hiệu căng thẳng.
Đây không phải một cơn lũ đang trườn dọc theo một dòng chảy.
Đây là áp lực bung ra đồng thời trên nhiều hệ thống thủy văn tách biệt.
Tùng Hoa ở Đông Bắc, Liêu Hà ở Liêu Ninh, Âu Giang vắt qua Quý Châu và Trùng Khánh,
Nam Bàn cùng lan thương ở Vân Nam, Quất Giang ở Quảng Tây,
và cả những con sông núi cao thuộc lưu vực Y Lê, nơi Tân Cương xa xôi.
Nói cách khác, hệ thống phòng lũ Trung Quốc không bị thử thách tại một điểm.
Nó đang phải gồng mình trên một không gian trải dài hàng nghìn km,
từ biên giới Đông Bắc vòng xuống Tây Nam, rồi ngược lên Tây Bắc,
điều khiến bức tranh thêm phức tạp là mỗi lưu vực lại có một thể trạng riêng,
con ơi sở hữu hàng nghìn hồ chứa lớn nhỏ, con ơi các sông nhánh gần như trống trơn,
không một con đập lớn nào chặn giữ. Con ơi được che chắn bởi công trình hiện đại với rung tích
hàng chục tỷ mét khối, nơi khác vẫn phải trông cậy vào những hồ chứa đã vận hành hơn nửa thế kỷ.
Chính sự tranh lệch ấy mới là điều đáng quan tâm. Và để thấy rõ mức độ rủi ro,
mà theo nhiều người còn đáng lo hơn cả kịch bản vỡ đập tam hiệp,
ta cần soi kỹ từng con sông một, trước hết là sông Tùng Hoa. Hồ chứa thì nhiều,
nhưng khả năng bảo vệ lại phân bố không đều. Đoạn triệu nguyên trên hệ thống Tùng Hoa tại Hạc Long Giang
là một trong những điểm đang vượt cảnh báo. Toàn lưu vực có khoảng 1.648 hồ chứa lớn,
vừa và nhỏ, tổng rung tích chừng 32,1 tỷ mét khối, trong đó riêng 24 hồ lớn đã chiếm tới 26,77 tỷ.
Đó là một năng lực trữ nước đáng nể. Những đầu mối như Phong Mãn, Bạch Sơn và Hồng Thạch có thể điều
tiết một phần dòng chảy trên trục sông chính. Riêng đập Phong Mãn được khởi công từ giai đoạn 1937
đến 1943 và về sau đã qua cải tạo, trong khi Bạch Sơn và Hồng Thạch ra đời muộn hơn.
Tuy nhiên, hồ chứa nhiều không có nghĩa là mọi ngóc ngách trong lưu vực đều được che chắn như nhau.
Một hồ chứa chỉ khống chế được phần diện tích nằm phía thượng nguồn của nó. Cơn mưa chút xuống bên
dưới đập hay đổ vào một sông nhánh không chảy qua hồ sẽ chẳng được công trình ấy giữ lại một giọt.
Vậy vậy, dù toàn lưu vực Tùng Hoa có dung tích điều tiết khổng lồ, câu hỏi cốt lõi vẫn là,
nước đổ về đoạn triệu nguyên bắt nguồn từ đâu? Bao nhiêu phần đã đi qua các hồ lớn? Và bao nhiêu
phần sinh ra từ mưa rơi thẳng xuống vùng Hạ Liêu? Sức mạnh của hệ thống Tùng Hoa nằm ở quy mô mạng lưới,
nhưng gót chân Achilles của nó cũng chính là mạng lưới ấy, quá rộng, quá phức tạp và không thể bảo vệ đồng
đều từng nhánh sông. Sang Liêu Ninh, sông Tiểu Liễu, một chi lưu của hệ thống Liêu Hà đang vượt bức cảnh báo.
Cả lưu vực sông Liêu có 17 hồ chứa lớn, tổng dung tích khoảng 2,4 tỷ mét khối,
khống chế chừng 26% diện tích toàn lưu vực. Đáng chú ý nhất là hồ Đại Hòa Phòng trên sông Hồn,
khởi công từ năm 1954, tính đến 2026 đã ngót nghét 72 tuổi. Cùng hệ thống còn có Thanh Hà, Bạch Thạch,
Bích Liêu Hà, Sai Hà và hàng loạt hồ chứa khác. Xét về lịch sử, cứ 7-8 năm lưu vực Liêu Hà lại
hứng một trận lũ lớn. Đại Hòa Phòng không nằm trực tiếp trên dòng Tiểu Liễu nên không thể xem nó là
chiếc van đang ghim trận lũ lần này. Nhưng tuổi đời của nó hé lộ một vấn đề lớn hơn. Một phần
quan trọng của hệ thống phòng lũ Liêu Hà đã được dựng lên từ thập niên 1950 đến 1960, đập ra không
đồng nghĩa với đập mất an toàn. Được kiểm định, gia cố và thay mới thiết bị đầy đủ, một công trình
cũ vẫn có thể vận hành bền bỉ. Xong sau 60-70 năm, nhiều mối nguy bắt đầu trồng chất, bề tồng
rão mục, cửa van hoen nghỉ, lòng hồ bồi lắng khiến dung tích thực còn lại, còn tiêu chuẩn thiết kế
ban đầu thì không còn theo kịp những trận mưa của thời nay. Tệ hơn cả, nhiều dự án cải tạo chỉ
nằm trên giấy, được vẽ ra nhưng không bao giờ thực thi đến nơi đến trốn bởi nạn tham nhũng len lỏi
từ cấp nhỏ đến cấp lớn. Vậy nên vấn đề không gói gọn ở chỗ Đại Hòa Phòng có trụ nổi trận lũ hay không?
Câu hỏi lớn hơn nhiều là, còn bao nhiêu hồ vừa và nhỏ cùng thế hệ với nó đang lặng lẽ vận hành
trong lương vực, nhưng lại không được giám sát và công khai dữ liệu chặt chẽ như các công trình lớn?
Xuống tới Quý Châu, sông Hắc Nga Khê, một chi lưu của Âu Giang cũng đã vượt cảnh báo.
Dòng chính Âu Giang được trống đỡ bởi một chuỗi khoảng 9-10 nhà máy thủy điện lớn và vừa,
trong đó có Hồng Gia Độ Đông Phong, Tắc Phong Doanh, Âu Giang Độ, Cấu Bì Than, Tư Lâm và Sa Đả.
Đập Âu Giang Độ khởi công năm 1970, cao chừng 165 mét, dung tích hồ khoảng 2,3 tỷ mét khối,
đến nay đã vận hành hơn nửa thế kỷ. Một vài đập ra đời sau trong hệ thống thì quy mô lớn hơn hẳn
và được dựng bằng công nghệ hiện đại. Chính chuỗi hồ bậc thang này giúp Âu Giang có khả năng ghim
và san đỉnh lũ trên dòng chính, một lợi thế mà những lưu vực gần như trống trơn hồ chứa không thể mơ tới.
Nhưng năng lực ấy vẫn có giới hạn. Một hồ chứa trên dòng chính chỉ ra tay được khi nước từ sông nhánh
đã trôi tới phạm vi khống chế của nó. Nếu một trận mưa cực lớn rội thẳng xuống một thùng lũ nhỏ,
nước có thể dâng chớp nhoáng, kéo theo lũ quét và sạt lở ngay trước khi kịp nhập vào hệ thống hồ chính.
Địa hình đá vôi của Quý Châu và Trùng Khánh lại càng khuét sâu nguy cơ sụt lún, hang ngầm và sạt trượt,
thế nên hệ thống Âu Giang có thể vững vàng trong việc điều tiết dòng chính mà vẫn mong manh trước thiên tài cục bộ.
Điều này phơi bay một sự thật. An toàn của con đập và an toàn của người dân trong toàn lưu vực là hai chuyện khác nhau.
Một đập lớn hoàn toàn có thể vận hành trơn tru trong khi những ngôi làng nằm dọc các sông nhánh
vẫn bị lũ quét cản quét. Chưa dừng lại ở đó. Sông Ba ở Vân Nam thuộc hệ thống Nam Bàn Giang,
thượng nguồn của Châu Giang. Trên hệ thống này có những công trình như thiên sinh kiểu I, thiên sinh kiểu II,
cùng các đập lớn ở Hạ Liêu như Lòng Thàn. Lòng Thàn là một trong những đập bê tồng đầm lăn cỡ lớn của Trung Quốc,
công suất khoảng 6.300 MW. Xét về quy mô, đây rõ ràng là một hệ thống có sức điều tiết đáng kể.
Sông dung tích lớn chưa bao giờ là thước đo duy nhất của độ an toàn.
Một đợt thanh tra năm 2002 tại vài nhà máy thủy điện trên hệ thống Nam Bàn đã chỉ ra hàng loạt vấn đề.
Vết đứt bê tông chưa được xử lý triện để, hồ sơ kiểm tra làm cho có, thiết bị lắp đặt thiếu an toàn.
Những phát hiện đó không có nghĩa cả hệ thống Nam Bàn đang lâm nguy hay các đập lớn sắp vỡ,
nhưng chúng giống lên một nguyên tắc cốt yếu. Sức chịu đựng của một con đập không nằm trọn trên bản vẽ thiết kế,
mà còn phụ thuộc vào chất lượng kiểm tra, bảo dưỡng và sự trung thực của dữ liệu vận hành.
Một con đập trữ tới hàng tỷ mét khối nước nhưng hệ thống giám sát lòng lèo vẫn có thể hóa thành quả bom nổ chậm.
Ngược lại, một hồi nhỏ nhưng được chăm chút tử tế lại có thể vận hành an toàn suốt một thời gian dài.
Sông Hác Huệ thuộc hệ thống Lan Thương, Mê Công, nằm sát khu vực đập Tiểu Loan,
một trong những hệ thống thủy điện hùng mạnh nhất Trung Quốc.
Đập Tiểu Loan cao gần 295 mét, dung tích hồ lên tới khoảng 15 tỷ mét khối.
Ngay Hạ Liêu là nọa chát độ với dung tích khoảng 21,749 tỷ mét khối.
Hai hồ này đủ sức điều tiết dòng chảy trong dài hạn, chứ không chỉ theo ngày hay theo mùa.
Xét về dung tích lẫn công nghệ, Lan Thương là hệ thống có sức chịu đựng tốt nhất trong tất cả các lưu vực đang được nhắc tới.
Những hồ khổng lồ ấy có thể nuốt một lượng nước đáng kể,
ghim chậm đỉnh lũ và phối hợp xả theo từng nhịp.
Nhưng ngay cả đây, không thể chỉ liếc qua con số tổng dung tích rồi vội kết luận rằng hệ thống an toàn tuyệt đối.
Thứ quyết định trong một trận lũ là dung tích còn trống.
Trên thực tế, một hồ tổng dung tích 20 tỷ mét khối nhưng đang đầy áp nước sẽ có khả năng hứng thêm,
thấp hơn nhiều so với một hồ nhỏ hơn nhưng đã chủ động hạ bực nước trước mùa mưa.
Chưa kể, lũ trên một chi lưu hoàn toàn có thể gây thiệt hại ngay tại chỗ trước khi nước kịp đổ vào hồ lớn.
Vì thế, các siêu đập lan thương giúp hạ rủi ro trên dòng chính nhưng không thể biến cả lưu vực thành một vùng miễn nhiễm với lũ quét.
Mang Thị Đại Hà thuộc hệ thống Thụy Lệ, một lưu vực chảy sang Myanmar.
Nơi đây có hồ Long Giang, dung tích khoảng 1,217 tỷ mét khối, vừa phát điện vừa phòng lũ.
So với Lan Thương hay Âu Giang, mật độ công trình lớn tại đây thưa thớt hơn hẳn và điều đó có hai mặt.
Một mặt, ít đập đồng nghĩa nguy cơ dây truyền giữa các hồ bậc thang cũng thấp hơn.
Mặt khác, khả năng điều tiết lũ tại từng sông nhánh lại bị bó hẹp, nhất là ở vùng núi biên giới địa hình hiểm trở.
Đây là minh chứng rõ ràng rằng không thể đo đồ an toàn chỉ bằng câu hỏi có đập hay không.
Quá nhiều đập thì sinh ra rủi ro vận hành liên hoàn, quá ít đập thì nước gần như buông trôi.
Chẳng ai điều tiết, nhưng chính Quật Giang mới là nơi gióng lên hồi chuông rõ nhất về thế hệ đập 60 đến 75 tuổi.
Sông Lạc Lý ở Quảng Tây thuộc hệ thống Quật Giang, một lưu vực đáng phải rè trừng,
bởi nó hội tụ cùng lúc ba yếu tố nguy hiểm. Mưa lớn, nhiều hồ chứa đang vận hành ở mức cao,
và một thế hệ công trình đã ngả bóng tuổi. Trên dòng chính Quật Giang là đập Tây Tân,
xây dựng từ năm 1958 đến 1964, một đập trọng lực bê tông cao khoảng 41 mét,
dung tích hồ trừng 1,4 tỷ mét khối. Tính đến năm 2026, công trình đã 62 đến 68 tuổi.
Cũng ở huyện Hoành Châu, nhưng trên một tri lưu khác, là hồ Lưu Lan, xây dựng giai đoạn 1958
đến 1960, và vừa xảy ra sự cố vỡ đập. Hai công trình không nằm chung một dòng sông,
nhưng cùng một vùng địa lý và cùng một thế hệ. Điều này không chứng minh Tây Tân đang mất an toàn,
nhưng nó cho thấy vụ vỡ đập Lưu Lan không thể bị gạt đi như một câu chuyện đơn lẻ, tách rời.
Cả hai đều ra đời trong giai đoạn Trung Quốc, lao vào xây dựng thủy lợi với tốc độ chóng mặt,
khi điều kiện kỹ thuật, vật liệu giám sát và nghiệp thu còn cách xa tiêu chuẩn ngày nay.
Nếu một công trình cùng thế hệ đã gãy đổ dưới sức ép của mưa cực đoan,
thì những công trình còn lại cần được soi lại dựa trên rủi ro thực tế,
chứ không thể chỉ trông vào những tờ hồ sơ kiểm tra định kỳ.
Trong đợt lũ này, Quảng Tây có tới hàng trăm hồ chứa đang vận hành vượt mức giới hạn phòng lũ.
Chính quyền buộc phải điều phối cả một dàn công trình, long than, nham than, bách sắc,
đại đăng hiệp, tây tân cùng nhiều hồ khác để cắt, ghim và phân tán đỉnh lũ.
Đây chính là hình ảnh sắc nét nhất của rủi ro hệ thống.
Không phải một con đập đơn độc gánh toàn bộ áp lực, mà hàng trăm hồ chứa phải ăn khớp với nhau,
trong khi mỗi công trình lại mang một tuổi đời, một dung tích và một chất lượng vận hành khác nhau.
Chỉ cần một hồ nhỏ xả chậm, một cửa van trục chặt hay một mẫu thông tin không được truyền đi kịp lúc,
áp lực có thể lập tức dồn xuống công trình phía dưới, đúng vào thời điểm hồ đó cũng đang trực tràn.
Ngay cả Tân Cường, nơi thừa vắng đập lớn, cũng không hề bình nhiên, bởi nguy cơ lũ quét lại rất cao.
Hai con sông Hạ Tháp và Mộc Chát Đặc ở đây mang đặc điểm hoàn toàn khác biệt.
Chúng là những dòng sông núi cao, hứng nước từ mưa và băng tuyết tan trên dãy thiên sơn.
Dữ liệu công khai không cho thấy có hồ chứa lớn nào nằm trực tiếp trên hai con sông này.
Vì thế, mối nguy chính không phải là một siêu đập vỡ mà là nước dâng cực nhanh chỉ trong khoảnh khắc.
Khi không có hồ lớn ghim dòng, nước từ sơn núi có thể dồn ao ạt vào lòng sông hẹp bùng lên thành lũ quét.
Ở những vùng dân cư thưa thớt, thiệt hại tổng thể có thể nhẹ hơn khu đô thị,
nhưng việc cảnh báo và tiếp cận cứu hộ lại gian nan hơn bội phần.
Bởi vậy, không có đập lớn không đồng nghĩa với không có rủi ro.
Nó chỉ đơn giản là đổi loại rủi ro, từ sự cố công trình sang tốc độ và sự bất ngờ của dòng nước tự nhiên.
Chúng tôi mù sẻ kỹ chín con sông đang báo động này để làm rõ một điều.
Trong số đó, 8 con nằm trên 8 hệ thống lưu vực kề cận nhau và có thể chia thành 3 nhóm khá rõ nét.
Nhóm có năng lực điều tiết mạnh nhất là Lan Thương và Âu Giang.
Đây là những hệ thống sở hữu chuỗi hồ lớn, dung tích hàng chục tỷ mét khối, đủ sức nghiêm chậm đỉnh lũ đáng kể.
Nhưng rủi ro ở các sông nhánh, cùng nguy cơ sạt lở và sản lũ xuống Hạ Du, vẫn luôn dình dập.
Nhóm đang gánh áp lực đáng lo là Út Giang và sông Liêu.
Cả hai đều có công trình lớn, song cũng đầy rẫy những hồ đã dựng lên từ 60 đến 70 năm trước.
Vụ vỡ đập Liêu Lan là bằng chứng sống cho thấy rủi ro của lớp đập giả không còn nằm trên lý thuyết nữa.
Nhóm còn lại gồm những khu vực thiếu dữ liệu chi tiết hoặc thiếu hồ điều tiết trực tiếp ngay trên con sông đang báo động.
Ở đây, khả năng dự báo và sơ tán có thể còn trọng yếu hơn cả sức chứa của một con đập lớn.
Với câu hỏi đặt ra là, 9 con sông này có cùng đổ về Tam Hiệp không?
Cần khẳng định dứt khoát một điều, chúng không hề cùng đổ về hồ Tam Hiệp.
Bởi vậy, không thể nói 9 trận lũ này đang chung tay dồn nước vào Tam Hiệp.
Chỉ riêng hệ thống Âu Giang thuộc liêu vực Trường Giang và có quan hệ thủy văn với vùng Hạ Liêu hướng về phía Tam Hiệp.
Còn các hệ thống Tùng Hoa, Liêu Hà, Châu Giang, Lan Thương hay còn gọi là Mê Công, Thụy Lệ và Y Lê đều thuộc những lưu vực tách biệt.
Mối liên hệ giữa chúng với Tam Hiệp phải được hiểu theo nghĩa so sánh về rủi ro ở tầm quốc gia,
chứ không phải phép cộng rồn dòng chảy. Tam Hiệp là công trình được giám sát chặt chẽ nhất Trung Quốc.
Nó có hệ thống cảm biến, đội ngũ kỹ thuật, cơ chế điều tiết và nguồn lực bảo trì mà phần lớn hồ địa phương nằm mơ cũng không có.
Sát xuất một vụ vỡ đập đột ngột tại Tam Hiệp được đánh giá thấp hơn nhiều so với khả năng một hồ nhỏ hoặc vừa gặp sự cố.
Nhưng chính vì dư luận đổ rôn quá nhiều ánh mắt vào Tam Hiệp, người ta dễ rơi vào một cảm giác an toàn giả tạo.
Hế Tam Hiệp còn đứng vững thì cả hệ thống thủy lợi Trung Quốc vẫn ổn. Thực tế lại hoàn toàn ngược lại.
Một quốc gia không cần đợi con đập lớn nhất sụp đổ mới lâm vào khủng hoảng. Khủng hoảng có thể nảy sinh từ hàng trăm sự cố nhỏ hơn.
Một hồ địa phương bị tràn, một cửa van mất điện, một sông nhánh dâng quá nhanh, một con đập cũ dỉ nước,
một khu dân cư không được cảnh báo kịp, hay nhiều hồ cùng buộc phải xả trong một quãng thời gian ngắn ngủi.
Nhưng vì sao chúng ta lại rõ theo hệ thống đập và mùa thiên tai năm nay ở Trung Quốc ký đến vậy?
Chẳng phải năm nào kịch bản cũng lặp lại như thế hay sao? Đúng là câu chuyện này cũ, mang tính tru kỳ, năm nào cũng tái diễn.
Nhưng mùa thiên tai 2026 lại là một mùa hoàn toàn khác, dữ dội và dị thường hơn mọi năm.
Khi biến đổi khí hậu, bắt tay cùng hiện tượng El Niño, những điểm khác biệt nổi bật hiện ra rất rõ.
Cường độ mưa lớn kỷ lục ập xuống đồng loạt ở cả hai miền Bắc, Nam, số sông vượt báo động tăng vọt và báo nối báo gây sạt lở nghiêm trọng.
Số liệu công bố trên truyền thông đã vẽ nên một bức tranh đáng lo.
Trong nở đầu năm 2026, đã có 315 con sông tại 22 tỉnh, khu tự trị xuất hiện lũ vượt cảnh báo.
49 sông vượt mức báo đảm, 2 sông ghi nhận trận lũ lớn nhất kể từ khi có số liệu quan chắc.
14 đợt mưa lớn cấp khu vực đã chút xuống, nhiều nơi hứng mưa lặp đi lặp lại, và thời điểm mưa lớn đến sớm hơn hẳn thường lệ.
Riêng tháng 4 đã có 7 đợt, con số cao nhất cùng kỳ kể từ năm 1998. Tháng 6 là đỉnh điểm của mưa cực đoan cục bộ ở miền Nam.
Sang tháng 7, áp lực lan rộng thành gánh nặng đa lưu vực từ Quảng Tây và Tây Nam vươn lên tận Hoa Bắc và Đồng Bắc.
Bức tranh trọn vẹn của tháng 7 phải đợi tới đầu tháng 8, khi Trung Quốc công bố báo cáo tổng kết, mới có thể kết luận.
Nhưng những gì đang diễn ra trước mắt đã đủ đáng sợ, sát lở nghiêm trọng khắp nơi.
Điển hình là đoạn video ghi lại khoảnh khắc kinh hoàng ở Trung Khánh, khi cả một sườn đồi bất thần đổ sập,
hàng tấn đất đá chút xuống nhà cửa, hàng quán vào mặt đường, người dân lẫn tài xế nháo nhào, tìm đường thoát thân.
Khi đất đá trên sườn núi đang ngậm nước suốt nhiều ngày, áp lực nước trong các khe đất dâng lên,
bào mòn khả năng liên kết và sức chống trượt của cả địa tầng.
Bởi vậy, mưa có thể đá tạnh, nhưng sát lở vẫn ập đến muộn hơn, nhất là ở những sườn dốc đã báo hỏa nước.
Nếu một khối đất đá lớn đổ xuống thượng nguồn, hoặc rơi thẳng vào hồ chứa,
mối nguy không dừng lại ở việc thêm một khối lượng vật chất rôn về phía đập.
Nó có thể dựng lên một con sóng lớn giữa lòng hồ, chặn ngang dòng sông thành một con đập tự nhiên,
bào mòn chấp nhoáng dung tích phỏng lũ, rồi nhồi cả một khối bùn đá khổng lồ vào cửa lấy nước, hay công trình xả.
Và nếu khối chắn tự nhiên ấy bất thần vỡ ra, một đợt lũ thứ cấp có thể lao xuống hạ lưu với tốc độ gần như không thể lường trước.
Đây chính là kiểu thảm họa dây truyền. Mưa lớn kéo theo sát lở.
Sát lở chặn sông, hồ tạm hình thành rồi vỡ tung, khiến đỉnh lũ bị khuếch đại lên nhiều lần.
Trong hoàn cảnh ấy, ngay cả việc xả nước cũng không còn là một lựa chọn tự do.
Xả quá mạnh khi hạ ru đã chìm trong nước có thể đẩy tình hình phía dưới xuống mức tồi tệ hơn,
nhưng giữ nước lại thì thu hẹp dung tích đón đợt lũ kế tiếp.
Hạ mực nước quá nhanh còn có thể làm mất ổn định các sườn dốc quanh hồ.
Thế nên, một hệ thống đập có thể chẳng hề nao núng trước một trận mưa đơn lẻ,
nhưng lại bị dồn vào thế bí khi mưa, lũ thượng nguồn, sát lở và bài toán xả nước cùng ập đến một lúc.
Cho nên, 9 con sông vượt cảnh báo hiện chưa hợp thành một dòng nước chung đe dọa trực tiếp tạm hiệp,
phần lớn chúng thuộc những lưu vực hoàn toàn khác nhau.
Nhưng sự kiện này phơi bày một điều, áp lực thiên tai đang bùng lên đồng thời trên khắp các vùng miền,
từ Đông Bắc, Tây Nam cho tới Tây Bắc Trung Quốc. Và quan trọng hơn cả, mùa lũ vẫn chưa khép lại.
Dự báo chính thức cho rằng, trong nửa cuối tháng 7 và nửa đầu tháng 8,
cả miền Bắc lẫn miền Nam vẫn còn những vùng mưa dày đặc, kèm nguy cơ lũ cực đoàn và bão mạnh xoáy sâu vào nổi địa.
Nói cách khác, những rủi ro khôn lường nhất vẫn còn ở phía trước.
Hệ thống phòng chống thiên tai của Trung Quốc đang gồng mình đến mức quá tải nghiêm trọng,
còn việc phân tích và đánh giá mức độ thảm họa ngày một trở nên nan dài,
bởi nó đã vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Đến đây, chương trình của chúng tôi cũng xin phép được tạm dừng.
Hãy để lại quan điểm của mình và cùng thảo luận với chúng tôi.
Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại.
