Sau tuổi 60, nhiều người cho rằng trí nhớ suy giảm là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học trong nhiều năm gần đây đã cho thấy não bộ vẫn có khả năng thích nghi và tạo ra những kết nối thần kinh mới nếu được chăm sóc đúng cách.
Trong video này, Bác sĩ David Tuấn sẽ giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu:
✅ Vì sao có người ngoài 70–80 tuổi vẫn rất minh mẫn.
✅ Vai trò của vitamin, choline và các dưỡng chất đối với não bộ.
✅ Những thực phẩm có thể hỗ trợ duy trì chức năng nhận thức.
✅ Tác dụng của các chất chống oxy hóa đối với mạch máu nuôi não.
✅ Vì sao đi bộ đúng cách lại là một trong những phương pháp được nghiên cứu nhiều nhất để hỗ trợ sức khỏe não bộ.
Đây là những kiến thức dựa trên các nghiên cứu khoa học hiện đại, kết hợp với kinh nghiệm lâm sàng, giúp cô bác hiểu rõ hơn cách chăm sóc trí nhớ sau tuổi 50.
⚠️ Lưu ý: Nội dung trong video chỉ mang tính chất cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế cho việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ. Nếu có các dấu hiệu bất thường về trí nhớ hoặc sức khỏe thần kinh, cô bác nên đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
Video chia sẻ góc nhìn y khoa về việc duy trì sự minh mẫn cho người cao tuổi, khẳng định lão hóa không đồng nghĩa với mất trí nhớ. Nhờ tính mềm dẻo thần kinh, não bộ có thể tự đổi mới thông qua việc rèn luyện trí óc, vận động aerobic (đi bộ nhanh), giấc ngủ đủ và chế độ dinh dưỡng hợp lý, đặc biệt là bổ sung Choline và chất chống oxy hóa để bảo vệ mạch máu não.
Có một câu hỏi mà tôi thường nhận được từ các cô bác khi đến phòng khám.
Thưa bác sĩ, có phải già rồi thì ai cũng sẽ quên không?
Có người mới ngoài 55 tuổi đã bắt đầu quên chìa khóa, quên tên người quen,
đang định nói điều gì thì bỗng dưng, quên mất.
Nhưng cũng có những cụ ngoài 80 tuổi vẫn đọc báo mỗi sáng,
vẫn chơi cờ, vẫn nhớ ngày sinh của từng đứa cháu,
thậm chí còn học cách dùng điện thoại thông minh để gọi video cho con cháu ở xa.
Điều gì tạo nên sự khác biệt ấy?
Nhiều người cho rằng đó là do số phận.
Có người lại đổ lỗi cho gen di truyền.
Thậm chí không ít người nghĩ rằng khi đã bước qua tuổi 60
thì trí nhớ suy giảm là điều không thể tránh khỏi.
Nhưng với hơn 20 năm đồng hành cùng những bệnh nhân lớn tuổi,
tôi nhận ra rằng sự thật không hoàn toàn như vậy.
Ngày trước, ngay cả bản thân tôi cũng từng nghĩ não bộ giống như một chiếc máy.
Càng sử dụng lâu thì càng cũ, càng già thì càng hao mòn và không thể phục hồi.
Nhưng khoa học thần kinh trong khoảng 20 năm trở lại đây
đã làm thay đổi hoàn toàn cách chúng ta nhìn về bộ não.
Não bộ không phải một hối mô đóng băng sau tuổi trưởng thành.
Nó là một cơ quan sống, luôn thay đổi từng ngày.
Mỗi khi chúng ta học một điều mới, vận động đúng cách,
ngủ đủ giấc hay ăn những thực phẩm phù hợp,
hàng triệu kết nối thần kinh mới vẫn tiếp tục được hình thành.
Thậm chí, ở một số vùng của não, các tế bào thần kinh mới vẫn có thể xuất hiện,
ngay cả khi chúng ta đã ngoài 70 tuổi.
Điều đó có nghĩa là lão hóa không đồng nghĩa với việc phải chấp nhận mức trí nhớ.
Não bộ giống như một khu vườn.
Nếu mỗi ngày đều được tưới nước, bón phân và chăm sóc đúng cách,
khu vườn ấy vẫn có thể sanh tốt rất lâu.
Nhưng nếu bỏ mặt nhiều năm liền,
cỏ dại sẽ mọc lên, cây cối dần khô héo,
và việc phục hồi sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.
Tôi còn nhớ một bệnh nhân nam, năm nay 72 tuổi, lần đầu gặp bác.
Tôi khá bất ngờ vì bác vẫn tự lái xe đến phòng khám,
mang theo một cuốn sổ ghi chép rất gọn gàng.
Trong lúc chờ khám, bác còn đang học tiếng Anh trên điện thoại
để chuẩn bị chuyến đi thăm con gái ở nước ngoài.
Ít phút sau, tôi lại khám cho một cô mới 59 tuổi.
Cô liên tục hỏi lại cùng một câu.
Quên mang kết quả xét nghiệm,
dù vừa được con trai dặn trước khi ra khỏi nhà.
Hai con người.
Quảng cách tuổi tác hơn 10 năm,
nhưng khả năng ghi nhớ lại gần như trái ngược hoàn toàn.
Sau nhiều năm theo dõi,
tôi nhận ra sự khác biệt không nằm ở tuổi tác,
mà nằm ở những lựa chọn rất nhỏ,
được lặp đi lặp lại mỗi ngày.
Trong video hôm nay, tôi sẽ chia sẻ với cô bác
những điều mà khoa học hiện đại đã chứng minh
có thể giúp não bộ duy trì sự minh mẫn lâu hơn.
Có những điều cực kỳ đơn giản,
gần như ai cũng có thể bắt đầu ngay từ ngày mai.
Cũng có những thói quen đôi hỏi nhiều kiên trì hơn,
nhưng mang lại lợi ích rất lớn cho trí nhớ
và khả năng tư duy về lâu dài.
Điều cuối cùng tôi muốn chia sẻ
cũng chính là điều có bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất.
Vì vậy, cô bác hãy cố gắng xem đến cuối video nhé.
Nếu tôi hỏi cô bác rằng
cơ quan nào trong cơ thể khiến chúng ta sợ lão hóa nhất,
có lẽ rất nhiều người sẽ trả lời là não bộ.
Bởi tóc bạc hay da nhăn,
con có thể chấp nhận được.
Nhưng khi bắt đầu quên tên người thân,
quên đường về nhà hay không,
còn nhớ mình vừa định làm gì.
Cảm giác ấy khiến nhiều người thực sự hoang mang.
Điều đáng tiếc là rất nhiều người lại nghĩ
đó là quy luật tự nhiên và chấp nhận buôn xuôi.
Thực tế, não bộ đúng là có thay đổi theo tuổi tác.
Từ sau khoảng 50 tuổi,
lưu lượng máu lên não bắt đầu giảm dần.
Một số chất dẫn truyền thần kinh
được sản xuất chậm hơn.
Tốc độ xử lý thông tin cũng không còn nhanh như thời trẻ.
Nhưng điều đó không có nghĩa là não chỉ biết đi xuống.
Các nghiên cứu thần kinh học hiện đại
cho thấy não có một khả năng rất đặc biệt
gọi là tính mềm dẻo thần kinh.
Nói đơn giản,
nào có thể tự tạo ra những đường dây liên lạc mới
giữa các tế bao thần kinh
nếu được kích thích đúng cách.
Cô bác hãy hình dung một con đường trong làng.
Nếu mỗi ngày đều có nhiều người đi qua,
con đường sẽ ngày càng rộng và bằng phẳng.
Nhưng nếu bỏ không nhiều năm,
cỏ sẽ mọc kính và gần như biến mất.
Não bộ cũng hoạt động gần giống như vậy.
Một ký ức được nhắc lại nhiều lần
sẽ ngày càng vững chắc.
Một kỹ năng được luyện tập thường xuyên
sẽ trở nên thành thạo.
Ngược lại, nếu nhiều năm không sử dụng,
các kết nối thần kinh liên quan sẽ dần yếu đi.
Đây là lý do vì sao.
Có những cụ ông ngoài 75 tuổi
vẫn giải ô chữ, đọc sách,
chơi cờ mỗi ngày,
nên đầu óc rất nhanh nhạy.
Trong khi đó, có người mới nghỉ hưu vài năm
đã gần như chỉ quanh quận xem TV,
ngủ nhiều, ít giao tiếp và ít vận động.
Não bộ không còn được luyện tập.
Các kết nối thần kinh cũng dần suy yếu.
Tôi từng điều trị cho một bác gái 68 tuổi.
Điều khiến bác lo lắng nhất không phải huyết áp
hay đường huyết, mà là trí nhớ.
Bác kể rằng mỗi lần đi chợ
đều phải ghi giấy vì sợ quên.
Nhiều lúc đang nấu ăn lại
quên mình đã cho muối trưa.
Sau khi thăm khám, tôi không thấy dấu hiệu
của bệnh mất trí nhớ giai đoạn sớm.
Điều nổi bật hơn là bác gần như không còn
hoạt động trí óc sau khi nghỉ hưu.
Cả ngày chỉ quanh quận trong nhà,
rất ít gặp bạn bè,
không đọc sách,
cũng không học điều gì mới.
Tôi khuyên bác thử một kế hoạch rất đơn giản.
Mỗi ngày dành khoảng 20 phút đọc báo,
tập ghi nhớ danh sách mua đồ
mà không nhìn giấy ngay,
học sử dụng thêm một vài tính năng trên điện thoại
và đi bộ cùng nhóm bạn trong khu phố.
Ba tháng sau tái khám,
bác cười rất tươi và nói,
không phải tự nhiên trí nhớ quay về
như tuổi trẻ đâu bác sĩ,
nhưng tôi thấy đầu óc mình tỉnh táo hơn nhiều.
Đó cũng chính là điều khoa học đang chứng minh.
Não bộ không cần những điều quá phức tạp.
Điều nó cần là được sử dụng đúng cách.
Một sai lầm khác mà tôi thường gặp
là nhiều người chỉ quan tâm đến não
khi đã bắt đầu quên.
Thực ra, quá trình lão hóa
diễn ra âm thầm từ rất sớm.
Cũng giống như huyết áp hay mỡ máu.
Khi có triệu chứng rõ ràng
thì tổn thương thường đã tích lũy trong nhiều năm.
Chính vì vậy,
bảo vệ não bộ
không phải là việc dành cho người
bị sa sốt trí tuệ.
Đó là việc của tất cả chúng ta
ngay từ hôm nay.
Và câu hỏi tiếp theo sẽ là
nếu não có thể thích nghi và tự đổi mới,
chúng ta cần cung cấp cho nó điều gì
để quá trình ấy
diễn ra hiệu quả hơn?
Điều đầu tiên tưởng chừng rất nhỏ
nhưng lại đang được khoa học quan tâm
nhiều hơn bao giờ hết.
Những vi chất dinh dưỡng mà cơ thể âm thầm thiếu hụt
sau tuổi 60.
Có một điều mà ngay cả nhiều người
rất quan tâm đến sức khỏe
cũng thường bỏ qua.
Đó là não bộ.
Không chỉ cần được luyện tập
mà còn cần được cung cấp đủ nguyên liệu
để hoạt động mỗi ngày.
Tôi thường ví não bộ
giống như một dạng nhạc giao hưởng.
Dù có những nhạc công giỏi đến đâu,
nếu thiếu nhạc cụ
hoặc thiếu người chỉ huy,
bản nhạc cũng khó có thể vang lên trọn vẹn.
Não bộ cũng vậy.
Mỗi tế bào thần kinh
cần rất nhiều vitamin và khoáng chất
để tạo năng lượng,
sửa chữa tổn thương
và duy trì việc truyền tín hiệu
giữa hàng tỷ tế bào.
Khi còn trẻ,
cơ thể hấp thu dưỡng chất khá hiệu quả.
Nhưng sau tuổi 60,
quá trình này bắt đầu thay đổi.
Axis dạ dài giảm,
khả năng hấp thu một số vitamin nhóm B,
vitamin D hay các khoáng chất
cũng giảm theo,
ngay cả khi cô bác vẫn ăn
3 bữa đầy đủ như trước.
Lượng dưỡng chất thực sự
đi vào cơ thể có thể không còn như
thời còn trẻ. Đây là lý do
vì sao có những người ăn uống rất đều
nhưng vẫn cảm thấy mau mệt,
khó tập trung hoặc trí nhớ giảm dần
theo thời gian. Tôi nhớ một bác trai
67 tuổi đến khám vì thường xuyên
quên những việc vừa mới xảy ra.
Bác nói, tôi ăn uống đủ lắm
bác sĩ. Ngày nào cũng có cá,
thịt, rau,
vậy mà đầu óc cứ chậm dần.
Sau khi kiểm tra kỹ,
chúng tôi không phát hiện
bệnh lý thần kinh nghiêm trọng.
Điều nổi bật hơn là chế độ ăn của bác,
tuy đầy đủ về số lượng
nhưng lại thiếu đa dạng.
Bác gần như chỉ ăn những món quen thuộc
trong nhiều năm, rất ít trái cây,
hầu như không dùng sữa,
các loại hạt hay ngũ cóc nguyên hạt
khi điều chỉnh thực đơn và bổ sung
những dưỡng chất còn thiếu theo hướng dẫn.
Kết hợp ngủ đủ giấc và vận động,
vài tháng sau bác cho biết
cảm giác tỉnh táo đã cải thiện rõ rệt.
Dĩ nhiên, đây không phải là phép màu,
nhưng là minh chứng cho thấy
não bộ phản ứng rất tích cực
khi được cung cấp đúng nguyên liệu.
Điều này cũng phù hợp với kết quả
của một nghiên cứu quy mô lớn tại Hoa Kỳ.
Các nhà khoa học đã
theo dõi hơn 3,50
người lớn tuổi
trong một thử nghiệm ngẫu nhiên kéo dài 3 năm.
Một nhóm sử dụng viên đa vitamin
mỗi ngày, nhóm còn lại
dùng giả dược có hình thức giống hệt.
Điều đáng chú ý
là sau thời gian theo dõi
nhóm sử dụng đa vitamin
có kết quả tốt hơn ở các bài kiểm tra
trí nhớ ngắn hạn
và khả năng ghi nhớ thông tin mới.
Khi phân tích sâu hơn,
các nhà nghiên cứu ước tính mức cải thiện này
tương đương với việc làm chậm
quá trình lão hóa nhận thức khoảng vài năm.
Nghe đến đây,
có lẽ nhiều cô bác sẽ nghĩ
vậy có phải cứ ra hiệu thuốc mua vitamin là đủ?
Câu trả lời của tôi là không.
Điều quan trọng nhất
vẫn là bữa ăn hàng ngày.
Vitamin tổng hợp chỉ có thể
đóng vai trò hỗ trợ trong một số trường hợp
có nguy cơ thiếu hụt
hoặc theo chỉ định của bác sĩ.
Nó không thể thay thế một chế độ ăn cân đối
cũng không thể bù đắp cho việc
thức khuya, ít vận động
hay căng thẳng kéo dài.
Thực tế, tôi luôn khuyên bệnh nhân
bắt đầu từ chiếc mâm cơm của gia đình
trước khi nghĩ đến hộp thuốc bổ.
Một bữa ăn có nhiều màu sắc
thường cũng đồng nghĩa với việc
có nhiều nhóm dưỡng chất khác nhau
màu xanh của rau lá,
màu đỏ của cà chua,
màu vàng của bí đỏ,
màu tím của các loại quả mọng.
Mỗi màu đều mang theo những hợp chất
sinh học có lợi cho não bộ.
Đừng xem thường những thay đổi nhỏ ấy.
Não bộ không cần một lượng
dưỡng chất khổng lồ trong một ngày.
Điều nó cần là được cung cấp đều đặn
liên tục trong nhiều năm.
Có một điều nữa mà tôi muốn nhấn mạnh.
Nhiều người thường chỉ quan tâm đến
lượng canxi để phòng loãng xương
hoặc lượng đạm để giữ cơ bắp.
Nhưng ít ai để ý rằng
não bộ cũng đang ăn mỗi ngày.
Nếu cơ thể thiếu nguyên liệu trong thời gian dài,
não sẽ phải ưu tiên
cho những chức năng sống quan trọng trước.
Những chức năng như ghi nhớ,
tập trung hay học hỏi
sẽ dần bị ảnh hưởng
mà chúng ta rất khó nhận ra trong giai đoạn đầu.
Đó là lý do vì sao nhiều người nói
Dạo này tôi hay quên lắm.
Chắc do da.
Thực tế, tuổi tác
chỉ là một phần.
Phần còn lại đến từ cách chúng ta
nuôi dưỡng não bộ mỗi ngày.
Vậy trong số rất nhiều dưỡng chất,
đâu là chất được các nhà thân kinh học
đánh giá đặc biệt quan trọng
đối với trí nhớ sau tuổi 60?
Đó chính là colin,
một dưỡng chất quen thuộc hơn nhiều
so với cái tên của nó.
Nếu tôi hỏi cô bác kể tên những chất tốt cho não,
có lẽ nhiều người sẽ nhắc đến ômega 3,
vitamin B12 hay DHA.
Đó đều là những dưỡng chất quan trọng
nhưng có một cái tên lại
rất ít được nhắc đến
mặc dù giới khoa học thần kinh
đã nghiên cứu nó trong nhiều năm.
Đó là colin.
Nhiều bệnh nhân từng nói với tôi
Bác sĩ ơi, tôi chưa bao giờ nghe đến chất này.
Điều đó cũng dễ hiểu
vì colin không được quảng cáo rầm rộ
như nhiều loại thực phẩm chức năng.
Thế nhưng, với não bộ,
nó giống như một loại nguyên liệu
xây dựng không thể thiếu.
Cô bác hãy hình dung thế này.
Não bộ giống như một thành phố rộng lớn
với hàng tỷ người đưa tin chạy đi chạy lại
để truyền thông điệp.
Muốn nhớ được tên một người vừa gặp,
muốn tìm đúng đường về nhà,
hay muốn học cách sử dụng một chiếc điện thoại mới,
các tế bào thần kinh
phải liên lạc với nhau liên tục
để cuộc trò chuyện ấy diễn ra trôi chảy.
Não cần tạo ra một chất dẫn truyền thần kinh
có tên là acetyl-colin.
Cô bác không cần nhớ cái tên này.
Chỉ cần hiểu rằng đây là một người đưa thư
Và để tạo ra acetyl-colin,
não cần có colin.
Nếu thiếu colin trong thời gian dài,
quá trình truyền tính hiệu
sẽ không còn hiệu quả như trước.
Kết quả là chúng ta có thể thấy mình khó tập trung hơn,
học chậm hơn,
nhớ kém hơn,
hoặc phải mất nhiều thời gian để nhớ lại
một thông tin tưởng chừng rất quen thuộc.
Nhưng vai trò của colin chưa dừng lại ở đó.
Mỗi tế bào não đều có
một lớp màng bao bọc bên ngoài.
Cô bác có thể tưởng tượng
lớp màng ấy giống như lớp vỏ bảo vệ
của một sợi dây điện.
Nếu lớp vỏ còn nguyên vẹn,
dòng điện sẽ truyền nhanh và ổn định.
Nếu lớp vỏ bị hư hỏng,
tính hiệu sẽ yếu đi,
thậm chí bị gián đoạn.
Colin chính là một trong những nguyên liệu
giúp cơ thể tạo nên lớp màng bảo vệ đó.
Đây là lý do vì sao
các nhà khoa học ngày càng quan tâm
đến việc đảm bảo người lớn tuổi
không bị thiếu colin kéo dài.
Tôi từng gặp một cô giáo nghỉ hưu
năm nay 66 tuổi.
Điều khiến cô buồn nhất không phải là bệnh tật,
mà là việc đọc sách
không còn nhớ được nội dung như trước.
Cô nói rằng trước đây chỉ cần
đọc một lần là nhớ,
còn bây giờ vừa gắp sách lại đã quên gần hết.
Sau khi xem lại toàn bộ chế độ ăn,
tôi nhận thấy cô gần như không ăn trứng,
vì sợ cholesterol,
thịt đỏ cũng hạn chế tối đa,
cá thì chỉ ăn
vài lần mỗi tháng.
Tôi giải thích rằng
việc kiểm soát cholesterol là cần thiết,
nhưng không nên loại bỏ hoàn toàn
những thực phẩm giao cho like
nếu không có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ.
Chúng tôi điều chỉnh lại
thực đơn theo hướng cân bằng hơn,
kết hợp tăng vận động
và cải thiện giấc ngủ.
Khoảng 4 tháng sau, cô quay lại tái khám
và vui vẻ chia sẻ rằng
mình đã đọc lại thói quen đọc sách
mỗi tối.
Điều làm cô bất ngờ không phải là trí nhớ trẻ lại,
mà là cảm giác tiếp thu
thông tin dễ dàng hơn trước.
Đây cũng là điều mà nhiều nghiên cứu
quan sát dài hạn đã ghi nhận.
Những người có chế độ ăn cung cấp đủ choline
thường đạt kết quả tốt hơn
ở các bài kiểm tra về trí nhớ và ngôn ngữ
so với nhóm ăn quá ít dưỡng chất này.
Vậy choline
có trong những thực phẩm nào?
Tin vui là phần lớn đều là những món ăn
rất quen thuộc với người Việt.
Đứng đầu danh sách là trứng,
đặc biệt là lòng đỏ trứng.
Chỉ một đến hai quả trứng mỗi ngày
đã có thể đóng góp đáng kể
vào nhu cầu choline của nhiều người trưởng thành
nếu không có chống chỉ định đặc biệt.
Ngoài ra còn có cá hồi,
cá ngừ, cá thu,
thịt gà, thịt bò nạt,
gan động vật, sữa,
đậu nành và một số loại đậu khác.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là
không nhất thiết phải ăn thật nhiều
một loại thực phẩm.
Điều quan trọng là sự đa dạng
và cân đối trong bữa ăn.
Có cô bác hỏi tôi
có nên mua viên uống choline không?
Tôi thường trả lời rằng
nếu chế độ ăn vẫn đáp ứng tốt
và không có chỉ định riêng từ bác sĩ,
ưu tiên thực phẩm tự nhiên
vẫn là lựa chọn hợp lý hơn.
Thực phẩm không chỉ cung cấp choline
mà còn đi kèm protein,
vitamin, khoán chất
và nhiều hợp chất có lợi khác
mà viên uống khó có thể thay thế.
Một điều nữa rất đáng lưu ý
là nhiều người vì quá sợ mỡ máu
nên cắt bỏ hoàn toàn lòng đỏ trứng.
Thực tế, với đa số người khỏe mạnh,
việc ăn trứng ở mức hợp lý
hoàn toàn có thể nằm trong
một chế độ ăn cân đối.
Nếu cô bác đang mắc bệnh tim mạch,
đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu,
hãy trao đổi với bác sĩ
hoặc chuyên gia dinh dưỡng
để có lượng phù hợp
với tình trạng của mình.
Não bộ không cần những món ăn đắt tiền.
Đôi khi, chính những thực phẩm
bình dị trên mâm cơm hằng ngày
lại là kho dữ trữ
giúp bảo vệ trí nhớ trong nhiều năm sau.
Nhưng ngoài việc cung cấp nguyên liệu cho não,
còn có một nhóm thực phẩm
giúp bảo vệ các mặt máu nuôi não
khỏi quá trình lão hóa.
Đây là điều mà rất nhiều nghiên cứu gần đây
đang đặc biệt quan tâm
và nhân vật chính lại là
một loại quả nhỏ,
có màu xanh tím,
mà ngày càng nhiều gia đình Việt đã biết đến.
Có một điều mà nhiều người thường quên
khi nói về trí nhớ.
Não bộ không chỉ cần
những tế bào thân kinh khỏe mạnh,
mà còn cần một hệ thống mặt máu khỏe mạnh.
Để nuôi sống hàng chục tỷ tế bào ấy,
tôi thường ví mặt máu
giống như hệ thống đường cao tốc của cơ thể.
Dù chiếc xe có hiện đại đến đâu,
nếu con đường bị thu hẹp,
tắt nghiện hoặc xuống cấp,
việc vận chuyển hàng hóa cũng sẽ chậm lại.
Não bộ cũng vậy.
Ô xi và dưỡng chất muốn đến được
từng tế bào thân kinh
Điều đáng tiếc là sau tuổi 60,
hệ thống này cũng bắt đầu lão hóa,
thành mạch kém đàn hồi hơn,
lưu lượng máu lên não giảm dần
và quá trình viêm âm thầm kéo dài
có thể làm tổn thương lớp nội mạc mặt máu.
Ban đầu, cô bác gần như
không cảm nhận được gì.
Nhưng theo thời gian,
não sẽ nhận ít ô xi hơn,
ít dưỡng chất hơn
và hoạt động kém hiệu quả hơn.
Đó là lý do nhiều người nói rằng
mình không hẳn là quên
mà là đầu óc chậm hơn,
suy nghĩ lâu hơn mới nhớ ra,
đọc một đoạn báo,
phải đọc lại vài lần mới hiểu.
Đây không chỉ là câu chuyện của tuổi tác
mà còn là câu chuyện của tuần hoàng máu.
Khoảng vài năm trước,
tôi điều trị cho một bác gái 69 tuổi.
Bác không bị sa sốt trí tuệ
nhưng thường xuyên thang phiền rằng
mỗi buổi chiều đầu óc như mờ đi,
làm việc gì cũng chậm hơn buổi sáng.
Sau khi đánh giá toàn diện,
tôi nhận thấy bác có tăng huyết áp
đã nhiều năm, ít vận động
và hầu như không ăn trái cây
vì sợ nhiều đường.
Chúng tôi điều chỉnh huyết áp ổn định hơn,
khuyến khích bác tăng cường các loại trái cây
phù hợp với khẩu phân,
kết hợp vận động đều đặn và ngủ đúng giờ.
Vài tháng sau,
điều đầu tiên bác chia sẻ không phải là trí nhớ
mà là cảm giác đầu óc tỉnh táo hơn,
đọc báo lâu hơn
mà không bị mệt như trước.
Điều này hoàn toàn phù hợp
với những gì khoa học đang ghi nhận.
Trong nhiều năm qua,
các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến
một nhóm hợp chất tạo nên màu xanh tím
hoặc tím sẫm của các loại quả
như việt quốc,
dâu tầm, nho tím, mâm xôi.
Nhóm chất này được gọi là
anthocyanin.
Cô bác không cần nhớ cái tên khoa học ấy.
Chỉ cần hiểu rằng
đây là những chất chống oxy hóa rất mạnh.
Chúng hoạt động như những người bảo vệ
cho thành mạch máu và tế bào não.
Mỗi ngày,
trong cơ thể chúng ta đều diễn ra
quá trình tạo ra các gốc tự do.
Nếu số lượng gốc tự do quá nhiều,
chúng sẽ giống như
những tia lửa nhỏ âm thầm
làm hỏng tế bào và mạch máu
theo thời gian.
Anthocyanin giúp trung hòa một phần quá trình đó,
đồng thời góp phần cải thiện
chức năng của lớp nội mạc mạch máu,
giúp máu lưu thông hiệu quả hơn.
Nói đơn giản hơn,
khi hệ thống đường cao tốc
được thông thoáng,
não sẽ nhận được nhiều oxy
và dưỡng chất hơn để làm việc.
Một số nghiên cứu còn cho thấy
việc bổ sung các loại quả giàu anthocyanin
trong chế độ ăn
có thể giúp cải thiện trí nhớ ngắn hạn
và khả năng xử lý thông tin
ở một số người lớn tuổi,
đặc biệt là những người đã có dấu hiệu suy giảm,
nhận thức nhẹ.
Tuy nhiên, tôi cũng muốn nói rõ một điều
để cô bác không hiểu lầm.
Việt Quốc không phải là thần dược,
không có loại trái cây nào
có thể đảo ngược bệnh Alzheimer
hay chữa khỏi chứng mất trí nhớ.
Nếu chỉ ăn Việt Quốc
nhưng vẫn hút thuốc lá,
ít bận động,
thức khuya và kiểm soát huyết áp kém
thì lợi ích sẽ rất hạn chế.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là
não bộ luôn phản ứng với tổng thể lối sống,
chứ không phải chỉ một thực phẩm duy nhất.
Ở Việt Nam,
Việt Quốc hiện nay đã dễ tìm hơn
nhưng giá vẫn còn khá cao
đối với nhiều gia đình.
Nếu chưa có điều kiện sử dụng thường xuyên,
cô bác cũng không cần quá lo lắng.
Những loại quả có màu tím hoặc đỏ đậm
như dâu tầm,
nho tím, mận tím
cũng cung cấp nhiều hợp chất
chống oxy hóa có lợi
và hoàn toàn có thể xuất hiện
trong thực đơn một cách hợp lý.
Điều quan trọng không phải là chạy theo
những thực phẩm đắt tiền
mà là xây dựng một chế độ ăn,
nhiều rau xanh,
trái cây đa dạng
và ít thực phẩm chế biến sẵn.
Bởi cuối cùng,
điều não bộ cân không phải một liệu thuốc kỳ diệu
mà là hàng nghìn bữa ăn lánh mạnh
được lập lại trong nhiều năm.
Nhưng nếu phải chọn một thói quen
có bằng chứng khoa học mạnh mẽ nhất
giúp làm chậm quá trình lão hóa não
thì không phải vitamin,
cũng không phải Việt Quốc.
Đó là một việc hoàn toàn miễn phí
mà hầu như ai cũng có thể bắt đầu
ngay trong tuần này.
Đó chính là vận động aerobic đúng cách.
Nếu bây giờ cô bác hỏi tôi
bác sĩ David Tuấn
nếu chỉ được chọn một việc duy nhất
để bảo vệ trí nhớ sau tuổi 60
bác sĩ sẽ chọn điều gì?
Thì câu trả lời của tôi sẽ không phải
là một loại thuốc mới,
cũng không phải một thực phẩm chức năng đắt tiền.
Đó là vận động aerobic đều đặn
mà đơn giản và dễ thực hiện nhất
chính là đi bộ nhanh.
Tôi biết có nhiều cô bác sẽ nghĩ
đi bộ thì ai chẳng biết
nhưng điều làm giới khoa học kinh ngạc
không phải là việc đi bộ
giúp khỏe tim hay giảm cân.
Điều khiến họ bất ngờ
là đi bộ có thể làm thay đổi
chính cấu trúc của não bộ.
Để hiểu điều này,
cô bác hãy tưởng tượng
não giống như một khu vườn rộng lớn.
Trong khu vườn ấy có một khu vực đặc biệt
tên là hội hai mã
nơi lưu giữ những ký ức mới.
Mỗi lần cô bác nhớ tên một người mới quen,
nhớ chỗ để kính lão,
nhớ đường đến nhà con cháu
hay ghi nhớ một công thức nấu ăn mới,
vùng não này đều hoạt động.
Đáng tiếc, đây cũng chính là khu vực
bị teo sớm nhất trong quá trình lão hóa
và đặc biệt là ở bệnh Alzheimer.
Thông thường, sau tuổi 60,
hội hai mã có thể nhỏ dần
theo từng năm. Quá trình này diễn ra
rất âm thầm, không đau,
không sốt, không có dấu hiệu rõ ràng.
Chỉ đến khi việc ghi nhớ
bắt đầu khó khăn hơn chúng ta mới nhận ra.
Nhưng khoảng hơn 10 năm trước,
một nghiên cứu rất nổi tiếng
đã mang đến một phát hiện làm thay đổi
cách nhìn của cả giới thân kinh học.
Các nhà khoa học tuyển chọn
những người lớn tuổi khỏe mạnh
rồi chia thành hai nhóm.
Một nhóm đi bộ nhanh khoảng 40-45 phút,
ba buổi mỗi tuần.
Nhóm còn lại chỉ tập giảng cơ
và các bài vận động nhẹ.
Sau một năm, tất cả đều được
chụp cộng hưởng từ
để đánh giá cấu trúc não.
Kết quả khiến nhiều người ngạc nhiên.
Nhóm đi bộ không chỉ
duy trì thể tích vùng hội hải mã
mà còn có sự gia tăng nhẹ
ở khu vực này.
Trong khi đó, nhóm còn lại
vẫn tiếp tục quá trình lão hóa tự nhiên.
Điều này cho thấy bộ não không hoàn toàn
chịu trận trước tuổi tác.
Khi được kích thích đúng cách,
nó vẫn có khả năng thích nghi
và tái cấu trúc.
Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là
đi bộ sẽ chữa khỏi bệnh mất trí nhớ.
Nhưng nó cho chúng ta
một thông điệp rất tích cực.
Não bộ vẫn có thể đáp ứng với
những thói quen lãnh mạnh
ngay cả khi đã bước qua tuổi 60.
Điều gì xảy ra khi chúng ta đi bộ?
Nhiều người nghĩ rằng đi bộ
chỉ giúp chân khỏe hơn.
Thật ra, bộ phận được hưởng lợi rất lớn
lại chính là não.
Khi cô bác bước đi với tốc độ vừa phải,
tim bắt đầu bơm máu mạnh hơn,
lượng máu giao oxy lên não tăng lên,
các tế bào thần kinh nhận được
nhiều năng lượng hơn,
đồng thời cơ thể cũng kích thích sản xuất
một loại protein mà các nhà khoa học
gọi là BDNF.
Tôi thường giải thích với bệnh nhân
bằng một cách rất đơn giản.
Nếu tế bào thần kinh là cây xanh,
thì BDNF giống như phân bón và nước tưới.
Nó giúp các kết nối thần kinh bền vững hơn,
hỗ trợ sửa chữa tổn thương nhỏ
và tạo điều kiện để não
hình thành những kết nối mới.
Đó là lý do
nhiều người sau một thời gian duy trì
vận động đều đặn thường chia sẻ rằng
tôi thấy đầu óc tỉnh táo hơn,
đọc sách dễ tập trung hơn,
ít quên vặt hơn, ngủ ngon hơn.
Không phải vì phép màu,
mà vì não bộ đã nhận được đúng
những tín hiệu mà nó cần.
Tôi nhớ mãi một bệnh nhân đặc biệt,
đó là bác Hùng,
71 tuổi.
Lần đầu đến khám,
bác không thang đau đầu.
Điều khiến bác lo nhất là mỗi lần
chơi cờ với bạn già,
bác suy nghĩ chậm hơn trước rất nhiều.
Bác hỏi tôi,
có thuốc nào giúp đầu óc
minh mẫn lại không bác sĩ?
Sau khi đánh giá, tôi nói với bác rằng
điều đầu tiên tôi muốn bác làm
không phải là uống thêm thuốc.
Tôi muốn bác đi bộ,
không phải đi dạo vài phút rồi về,
mà là đi bộ, có mục tiêu.
Bác bắt đầu bằng 20 phút mỗi ngày.
Sau khoảng 3 tuần, tăng lên 30 phút.
Hai tháng sau,
đạt khoảng 45 phút mỗi buổi.
Một năm sau, gặp lại.
Điều đầu tiên tôi nhận ra
không phải kết quả xét nghiệm,
mà là ánh mắt.
Bác nói chuyện nhanh nhẹn hơn,
tinh thần vui vẻ hơn,
và bác cười rất tươi.
Tôi lại thắng mấy ông bạn
đánh cờ rồi bác sĩ.
Dĩ nhiên, đó chỉ là một trường hợp cá nhân,
nhưng nó phản ánh điều tôi đã chứng kiến
ở rất nhiều bệnh nhân khác nhau.
Những người duy trì vận động đều đặn,
thường không chỉ khỏe hơn về thể chất,
mà còn giữ được sự linh hoạt
trong suy nghĩ lâu hơn.
Đi bộ thế nào mới thực sự có lợi?
Đây là điểm rất nhiều người hiểu sai.
Đi bộ chậm rãi vài phút quanh sân nha,
chắc chắn vẫn tốt hơn ngồi yên.
Nhưng để mang lại lợi ích rõ rệt
cho tim mạch và não bộ,
cô bác nên hướng tới mức vận động vừa phải.
Một cách kiểm tra rất dễ nhớ là
nếu vừa đi,
vừa hát được cả bài cường độ còn nhẹ.
Nếu vừa đi, vừa không nói nổi
câu nào quá nặng.
Nếu vừa đi, vẫn nói chuyện được
nhưng phải ngắt quảng và nhiếp thở.
Đó thường là mức phù hợp.
Mục tiêu lý tưởng là khoảng
44-15 phút mỗi buổi,
3 lần mỗi tuần,
hoặc điều chỉnh theo khả năng và tình trạng sức khỏe
của từng người.
Nếu cô bác có bệnh tim mạch, đau khớp,
bệnh phổi hoặc đang điều trị bệnh mạng tính,
hãy trao đổi với bác sĩ trước khi
bắt đầu chương trình vận động mới
để lựa chọn mức độ phù hợp và an toàn.
Có một điều tôi luôn nhắc bệnh nhân của mình,
não bộ không quan tâm hôm nay
cô bác đi được bao xa.
Điều nó quan tâm là tuần sau,
tháng sau, và năm sau
cô bác có còn tiếp tục đi hay không.
Chính sự đều đặn mới là yếu tố
tạo nên khác biệt.
Và đó cũng là điều cuối cùng tôi muốn gửi đến cô bác
trước khi kết thúc video hôm nay.
Đến đây, có lẽ cô bác đã nhận ra
một điểm chung của tất cả những điều
chúng ta vừa trao đổi.
Không có phương pháp nào là bí quyết thần kỳ.
Không có viên thuốc nào
giúp não bộ trẻ
lại chỉ sau vài ngày.
Và cũng không có một loại thực phẩm nào
đủ sức thay thế cho một lối sống lành mạnh.
Nhưng điều đáng mừng
là khoa học hiện đại cũng mang đến cho chúng ta
một thông điệp rất tích cực.
Não bộ không phải là một cơ quan
chỉ biết lão hóa.
Nó vẫn có khả năng thích nghi,
tự sửa chữa ở một mức độ nhất định
và tạo ra những kết nối thần kinh mới
nếu mỗi ngày nhận được những tín hiệu đúng.
Tôi thường nói với bệnh nhân của mình rằng
chăm sóc não bộ cũng giống như
gửi tiền tiết kiệm.
Mỗi bữa ăn cân đối,
mỗi buổi đi bộ,
mỗi giấc ngủ ngon,
mỗi cuốn sách được đọc
hay mỗi cuộc trò chuyện vui vẻ
với người thân
đều giống như một khoảng đầu tư nhỏ.
Một ngày thì chưa thấy khác biệt,
một tuần cũng chưa thấy rõ.
Nhưng sau nhiều tháng,
nhiều năm,
những khoảng đầu tư ấy
sẽ tạo nên khoảng cách rất lớn
giữa hai người cùng tuổi.
Tôi nhớ một lần khám cho hai anh em ruột,
chỉ trên nhau 3 tuổi.
Người anh năm nay 73 tuổi
vẫn tham gia câu lạc bộ dưỡng sinh,
mỗi sáng đi bộ với bạn bè,
chiều đọc sách,
và tối chơi cỡ cùng hàng xóm.
Người em 70 tuổi thì gần như
chỉ quanh quẩn trong nhà
vì nghĩ rằng già rồi nghỉ ngơi là tốt nhất.
Cả ngày chủ yếu xem TV,
rất ít vận động
và cũng ít giao tiếp.
Sau vài năm, sự khác biệt trở nên rất rõ.
Người anh vẫn nhớ lịch hẹn,
tự đi khám,
tự quản lý thuốc của mình.
Người em bắt đầu quên giờ uống thuốc,
quên những việc vừa được con cháu dặn
và thường xuyên phải nhờ người khác nhắc nhở.
Tất nhiên,
đây chỉ là một câu chuyện thực tế
và không thể đại diện cho tất cả mọi người.
Mỗi người có cơ địa,
bệnh nền,
và hoàn cảnh sống khác nhau.
Nhưng nó cho thấy rằng
những lựa chọn nhỏ mỗi ngày
có thể tạo nên những khác biệt rất lớn
theo thời gian.
Vậy nếu hôm nay cô bác hỏi tôi
bắt đầu từ đâu là tốt nhất,
tôi sẽ trả lời rất ngắn gọn.
Thứ nhất, hãy nhìn lại bữa ăn của mình.
Cố gắng đa dạng thực phẩm,
bổ sung đủ đạm chất lượng,
rau xanh, trái cây phù hợp
và những thực phẩm giàu cô Linh
như trứng, cá,
đậu nành nếu không có chống chỉ định.
Thứ hai, ngủ đủ giấc
và đừng xem nhẹ những dấu hiệu
như mất ngủ kéo dài, ngấy to
hoặc thường xuyên thức giấc giữa đêm.
Giấc ngủ là khoảng thời gian
não bộ dọn dẹp và củng cố
ký ức sau cả một ngày hoạt động.
Thứ ba, duy trì vận động đều đặn.
Không nhất thiết phải chạy bộ
hay tập luyện cương độ cao.
Một chương trình đi bộ
phù hợp với sức khỏe
thực hiện đều đặn nhiều tháng,
nhiều năm sẽ mang lại lợi ích
lớn hơn rất nhiều
so với việc tập thật khăn
trong vài ngày rồi bỏ cuộc.
Thứ tư, đừng để não bộ
nghỉ hưu cùng với cơ thể.
Hãy tiếp tục học hỏi,
đọc một cuốn sách,
tập sử dụng một ứng dụng
mới trên điện thoại,
chơi cờ, học hát,
trồng cây, viết nhật ký
hay đơn giản là dành
thời gian trò chuyện
với con cháu nhiều hơn.
Mỗi hoạt động ấy đều là một cách
giúp não bộ tiếp tục tạo ra
những kết nối mới. Điều cuối cùng
tôi muốn gửi đến cô bác là thế này.
Đừng chờ đến khi quên tên cháu nội
mới bắt đầu quan tâm đến não bộ.
Đừng chờ đến khi phải nhờ
người khác nhắc lịch uống thuốc
mới nghĩ đến việc thay đổi.
Não bộ luôn gửi cho chúng ta những tín hiệu rất nhỏ.
Trước khi xuất hiện những vấn đề lớn,
nếu biết lắng nghe
và chăm sóc từ sớm,
chúng ta hoàn toàn có thể góp phần
làm chậm quá trình lão hóa,
nhận thức và duy trì cuộc sống
độc lập lâu hơn. Nếu cô bác thấy
video hôm nay hữu ích, hãy chia sẻ
cho người thân hoặc bạn bè
đang bước vào tuổi trung niên và cao tuổi.
Có thể chỉ một thay đổi
nhỏ hôm nay sẽ giúp họ
giữ được sự minh mẫn trong nhiều năm tới.
Ngoài ra, tôi đã biên soạn cuốn sách
điện tử Sống khỏe sau tuổi 50
Nhận biết sớm
Những dấu hiệu nguy hiểm như
một tài liệu tham khảo dành cho những ai
muốn chủ động theo dõi sức khỏe của mình.
Trong sách, tôi tổng hợp
những dấu hiệu sớm của các bệnh lý
thường gặp ở người trung niên và cao tuổi
cùng những lời khuyên thực tế
dựa trên măng chứng khoa học.
Nếu quan tâm, cô bác có thể
xem đường dẫn trong phần mô tả của video
hoặc webmã QR đang hiển thị
trên màn hình. Cảm ơn cô bác
đã dành thời gian theo dõi đến những phút cuối cùng.
Tôi là bác sĩ David Tuấn.
Chúc cô bác luôn mạnh khỏe,
giữ được một trái tim khỏe mạnh
và một bộ não minh mẫn
để tận hưởng thật nhiều khoảnh khắc ý nghĩa bên gia đình.
Hẹn gặp lại cô bác
trong những video tiếp theo.