Nguyên lý Quan Trọng Nhất của Vật Lý ?

Hiện Tượng Thiên Nhiên
50 người theo dõi
128 Lượt xem video·23 thg 6, 2026
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Video này sẽ thay đổi cách bạn nhìn về thế giới.
Những điều tưởng chừng như hiển nhiên, không cần đáng để bàn cãi
lại trở nên vô cùng mong manh, không chắc chắn.
Có thể bạn sẽ thấy điều đó là viện vông, khó chấp nhận.
Nhưng hãy yên tâm, Einstein cũng đã từng phản đối quan điểm này
và lịch sử đã cho thấy điều ngược lại.
Mọi kết quả thực nghiệm đều ủng hộ quan điểm đó.
Vậy nên hãy chuẩn bị tinh thần, chúng ta cùng bắt đầu thôi nào.
Có một điều mà khi được hỏi, gần như ai trong các bạn cũng sẽ đồng ý
mà không cần suy nghĩ.
Nếu bạn muốn biết chính xác hơn một đại lượng,
thì bạn chỉ cần đo chính xác hơn.
Đó không phải một lý thuyết hay một giả thuyết.
Đó là nền tảng của toàn bộ khoa học thực nghiệm.
Kính thiên văn tốt hơn thì thấy xa hơn,
đồng hồ chính xác hơn thì đo được tốt hơn.
Mọi tiến bộ trong lịch sử khoa học đều xác nhận điều đó
và trong gần 300 năm, không ai có lý do gì để nghi ngờ nó.
Nhưng đến tháng 10 năm 1927, trong hội nghị so vay lần thứ 5
được tổ chức tại Bỉ, có một điều đã xảy ra.
Heisenberg cùng với Max Born đứng chung một báo cáo bước ngoặt
có tên cơ học lượng tử.
Họ đã kết thúc bài thuyết trình của mình
bằng một tuyên bố chắc nịch, mang tính lịch sử.
Chúng tôi tuyên bố rằng cơ học lượng tử là một lý thuyết hoàn chỉnh.
Các giả định vật lý và toán học của nó
không còn có thể sửa đổi thêm được nữa.
Và bản ghi lại còn cho thấy Heisenberg có nói rằng
bởi vì mọi thực nghiệm đều tuân theo các định luật lượng tử
và do đó tuân theo hệ thức.
Sự không hoàn chỉnh của nhận thức định sứ là một tất yếu bản chất.
Công thức này có thể được giải thích đơn giản như sau.
Delta X là sai số trong phép đo tọa độ của hạt
và Delta P là sai số trong phép đo động lượng.
Nếu bạn muốn biết càng chính xác tọa độ của hạt
đồng nghĩa với việc Delta X sẽ giảm xuống
và vị tích của chúng không thể nhỏ hơn giá trị hát gạch trên 2.
Hát gạch ở đây là hàng số plank rút gọn
nên khi Delta X càng giảm tiến tới 0
thì Delta P sẽ càng tăng lên tới vô cùng.
Điều đó có nghĩa là ta không thể đo được chính xác động lượng của hạt.
Và tương tự cho trường hợp ngược lại
khi ta muốn đo chính xác động lượng của hạt
thì sai số trong phép đo tọa độ sẽ tiến tới vô cùng.
Ngày nay trong các giáo trình về cơ học lượng tử của Việt Nam
nguyên lý này có thể được phát biểu đại ý là
không thể đo chính xác đồng thời tọa độ và sung lượng của hạt.
Bạn có thể biết chính xác vị trí của một hạt
hoặc bạn có thể biết chính xác động lượng của nó
nhưng không bao giờ cả hai cùng một lúc.
Càng biết rõ cái này càng mù về cái kia
và đó không phải giới hạn của con người
đó là giới hạn của thực tại.
Albert Einstein im lặng suốt các phiên thuyết trình chính thức
ông là một người bảo vệ thực tại khách quan
và tính nhân quả của vật lý Newton.
Vì vậy toàn bộ ý tưởng về sự ngẫu nhiên
và tính xác suốt này khiến ông phải suy nghĩ.
Sau đó trong các bữa ăn tại các phòng ăn của hội nghị
Einstein liên tục đưa ra các thí nghiệm tưởng tượng
để tấn công nguyên lý bất định của Heisenberg.
Cứ mỗi buổi sáng Einstein đến bàn ăn
với một mô hình toán học mới để chứng minh Heisenberg sai.
Chính trong bầu không khí căng thẳng này
Einstein đã thốt lên câu nói kinh điển được ghi lại
Chúa không chơi xuất sắc.
Niels Bohr, người bảo vệ Heisenberg
đã ngay lập tức đáp trả bằng một câu nói cũng nổi tiếng không kém
Einstein đừng có mà bảo Chúa phải làm gì nữa.
Sự tranh cãi diễn ra trong suốt những buổi thảo luật của hội nghị.
Chứng kiến các vị nhân cãi vã kịch liệt
nhà vật lý Paul Ehrenfest
một người bạn giấp thân của cả Einstein và Bohr
đã xúc động đến mức đứng lên trước hội nghị.
Bước lên bảng, xóa hết các phương trình
và viết lên đó một câu trích từ kinh thánh
về sự chia rẽ ngôn ngữ của loài người.
Chúa đã làm xáo trộn ngôn ngữ của toàn trái đất.
Sau đó Ehrenfest quay sang nhìn thẳng vào Einstein
và nói một câu đau lòng
Albert, tôi thấy xấu hổ cho ông.
Ông đang tranh luận chống lại cơ học lượng tử
bằng chính những lập luận
mà những kẻ bảo thủ ngày xưa từng dùng
để chống lại thuyết tương đối của ông đấy.
Sách sử ghi lại rằng khi nghe người bạn thân nói vậy
Einstein chỉ im lặng và cười buồn
không bỏ cuộc.
3 năm sau, năm 1930
Einstein quay trở lại hội nghị Sovey lần thứ 6
với một vũ khí mới, tinh vi hơn
thí nghiệm tưởng tượng chiếc hộp photon
nhằm đánh sập một hệ thức bất định khác của Heisenberg
đó là hệ thức giữa năng lượng và thời gian.
Einstein thiết lập một kịch bản như sau
lấy một chiếc hộp có chứa đầy các bức xạ photon
hay ánh sáng
trên thành hộp có một cửa sập nhỏ
được điều khiển đóng mở chính xác
bằng một chiếc đồng hồ đặt bên trong hộp
treo chiếc hộp này lên một chiếc cân lò so
để đo trọng lượng
ban đầu ta sẽ đo trọng lượng hộp lúc đầu
để biết khối lượng chính xác tuyệt đối
cài đặt đồng hồ sau cho cửa sập mở ra
trong một khoảng thời gian cực kỳ ngắn
và giải phóng đúng một photon ra ngoài
sau đó đóng lại ngay lập tức
điều này giúp ta biết thời điểm hạt thoát ra
với độ chính xác cao
cân lại chiếc hộp sau khi photon đã bay mất
độ tranh lệch khối lượng delta m
sẽ cho ta biết chính xác năng lượng
của photon vừa thoát ra nhờ công thức
huyền thoại e bằng m x bình phương
từ đó năng lượng được xác định
chính xác tuyệt đối và vì ta có thể
đo chính xác hai giá trị delta t
và delta e cùng lúc nên hệ thức bất định
là sai. Theo các ghi chép
lịch sử, đêm đó Niels Bohr đã
mất ngủ vì lo lắng. Ông đi từ
người này sang người khác để thuyết phục rằng
thiết lập của Einstein không thể đúng
vì nếu Einstein đúng thì vật lý
lượng tử sẽ sụp đổ. Tuy nhiên
đến sáng hôm sau, Bohr đã nghĩ ra
lời giải và đưa ra lời phản biện khiến
chính Einstein cũng phải tâm phục khẩu phục.
Bohr chỉ ra rằng Einstein
đã quên mất một yếu tố cốt lõi trong
chính thuyết tương đối tổng quát của mình. Khi
một photon bay ra ngoài, chiếc hộp
nhẹ đi nên lực kéo của lò so
sẽ đẩy chiếc hộp dịch chuyển lên
trên một chút trong trường trọng lực.
Theo thuyết tương đối tổng quát
khi một chiếc đồng hồ thay đổi vị trí
trong trường trọng lực hay thay đổi độ
cao, tốc độ tích tắc của nó sẽ
bị thay đổi, do hiệu ứng
dãn nở thời gian do trọng lực.
Sự dịch chuyển của chiếc hộp dẫn đến
một độ bất định trong việc đọc thời gian
của đồng hồ. Khi Bohr đặt
các phương trình tương đối tổng quát của Einstein
vào hệ thống chiếc cân lò so,
một kết quả kinh ngạc đã xuất hiện.
Độ bất định của thời gian nhân
với độ bất định của năng lượng biến đổi
ra đúng như dự đoán của thuyết bất định,
đó là lớn hơn hoặc bằng hát gạch
trên 2. Chiếc hộp photon
lại vô tình trở thành
một minh chứng tuyệt đẹp, cho thấy sự
nhất quán nội tại giữa thuyết tương đối tổng
quát và cơ học lượng tử dưới
sự bảo vệ của Niels Bohr.
Để hiểu tại sao giới hạn được hằn
sâu vào toán học, bạn cần nhìn vào
bản chất thực sự của vị trí và
động lượng trong cơ học lượng tử.
Trong vật lý cổ điển, vị trí và động lượng
là những con số bạn đọc từ một thiết bị
đo, bạn đo xong, ghi xuống
và hai con số đó tồn tại độc lập
với nhau. Trong cơ học
lượng tử, chúng không hoạt động như vậy.
Vị trí và động lượng là
các toán tử, tức là các lệnh toán
học tác động lên hàm sóng và
thứ tự bạn áp dụng chúng thay đổi kết quả
bạn nhận được. Nếu bạn đo
vị trí trước rồi mới đo động lượng,
bạn nhận được một kết quả.
Nếu bạn đo động lượng trước rồi mới đo vị trí,
bạn nhận được kết quả khác.
Sự tranh lệch giữa hai thứ tự
đó được cố định bởi một quan hệ
toán học gọi là quan hệ giao hoán chính tắc.
Hay thân thuộc hơn với giáo
chỉnh tiếng Việt thì đó là giao hoán tử
của hai toán tử tọa độ và động lượng
và khoảng cách đó không bao giờ
bằng 0. Nó không thu nhỏ
lại khi bạn dùng thiết bị tốt hơn.
Nó không biến mất khi bạn đo cẩn thận hơn.
Nó là một hàng số được viết
thẳng vào cấu trúc của lý thuyết.
Cũng trong năm 1927, một nhà vật
lý tên Orehes Kennard đã
làm điều mà Heisenberg chưa làm được,
chứng minh chặt chẽ về mặt toán học,
rằng giới hạn đó là bao nhiêu. Công thức
Kennard viết ra là sigma x
x sigma p lớn hơn hoặc bằng h gạch trên 2.
Đây là phiên bản chính xác
mà các giáo trình cơ học lượng tử sử dụng
ngày nay. Và chúng ta gọi nó là
nguyên lý bất định, hay nguyên lý bất định
Heisenberg. Nếu một electron
bị ép vào một vùng cực kỳ nhỏ,
ngay tại trung tâm của nguyên tử, sigma x
của nó sẽ giảm xuống gần bằng 0.
Nguyên lý bất định, ngay lập tức
buộc sigma p phải tăng vọt lên
để bù lại, có nghĩa là động lượng của electron
có thể nhận bất kỳ giá trị nào
trong một giải cực kỳ rộng
bao gồm cả những giá trị cực kỳ lớn
electron đó sẽ mang đủ
năng lượng để thoát ra ngay lập tức
ép nó lại gần hạt nhân hơn, đòi hỏi
ngày càng nhiều năng lượng hơn, không có
giới hạn. Vì vậy sự sụp đổ không
bao giờ xảy ra. Đó là
lý do nguyên tử giữ được hình dạng của nó
Không phải vì electron đang
quay quanh hạt nhân theo một quỹ đạo ổn định
như Bo từng vẽ ra,
mà vì bất kỳ nỗ lực nào của tự nhiên
để giam cầm electron vào một vùng
nhỏ hơn đều bị phản lại ngay lập tức
bởi một sự bùng nổ trong động lượng
Nguyên tử ổn định không phải
vì có gì đó giữ electron ở đúng chỗ
mà vì tự nhiên không thể biết chính xác
chỗ đó là đâu. Bây giờ
hãy áp dụng nguyên lý bất định vào thứ tưởng
như đơn giản nhất có thể. Không gian
hoàn toàn trống rỗng. Theo vật lý
cổ điển, chân không là không có gì
không có hạt, không có năng lượng
không có giao động. Nếu bạn
có thể lấy đi mọi thứ khỏi một vùng không gian
kể cả nhiệt độ
bạn sẽ có một vùng hoàn toàn tĩnh lặng
với năng lượng bằng đúng không
Nguyên lý bất định nói điều đó
không thể xảy ra. Heisenberg
có một phiên bản khác của hệ thức bất định
không phải cho vị trí và động lượng
mà cho năng lượng và thời gian
Nó nói rằng bạn không thể biết
chính xác năng lượng của một vùng không gian
trong một khoảng thời gian cực kỳ ngắn
Nếu bạn đo năng lượng của một vùng không gian
trong thời gian delta T rất nhỏ
thì độ bất định trong năng lượng delta E
phải lớn hơn hoặc bằng hắt gạch trên 2
chia cho delta T
khoảng thời gian càng ngắn
độ bất định trong năng lượng càng lớn
Hệ quả của điều đó là chân không không thể
có năng lượng bằng không
Nếu năng lượng của một vùng không gian
là đúng bằng không, bạn sẽ biết
nó một cách hoàn toàn chính xác
và điều đó vi phạm nguyên lý bất định
Thay vào đó, ngay cả trong chân không hoàn toàn
năng lượng liên tục giao động xung quanh
một giá trị nhỏ nhất không thể bằng không
Các nhà vật lý gọi đó là
năng lượng điểm không
và nó không phải một giá trị
có thể loại bỏ bằng cách làm thí nghiệm
cẩn thận hơn. Nó là một
thuộc tính cơ bản của không gian
Nhưng điều kỳ lạ hơn là
những giao động năng lượng đó không phải trú tượng
Chúng biểu hiện ra thế giới vật lý
dưới dạng các cặp hạt ảo
liên tục xuất hiện và biến mất
trong chân không. Một cặp hạt và phản hạt
ví dụ như electron và positron
có thể tự phát xuất hiện
từ không gian trống rỗng, tồn tại trong
một khoảng thời gian cực kỳ ngắn
rồi hủy nhau trở lại thành
không có gì. Khoảng thời gian
tồn tại của chúng bị giới hạn chính xác
bởi hệ thức bất định năng lượng và thời gian
hạt càng mang nhiều năng lượng
thì tồn tại càng ngắn. Vì năng lượng
lớn đòi hỏi thời gian delta T nhỏ
và delta T nhỏ đồng nghĩa với delta E
lớn để bù lại. Cái đó
nghe như một ý tưởng lý thuyết thuần túy
không thể kiểm tra được. Nhưng
năm 1948, nhà vật lý
người Hà Lan Hendrik Casimir
dự đoán rằng các hạt ảo đó có thể
tạo ra một lực đô được trong thực tế.
Hãy tưởng tượng bạn đặt hai tấm kim loại
song song với nhau, cách nhau một khoảng
cực kỳ nhỏ, cỡ vài micromet
trong chân không hoàn toàn.
Bên ngoài hai tấm, các hạt ảo với đủ
mọi bước sóng có thể xuất hiện tự do.
Nhưng bên trong khe hở giữa
hai tấm, chỉ những hạt ảo có bước
sóng khớp với khoảng cách đó mới có thể
tồn tại. Giống như
chỉ những nốt nhạc nhất định mới vang lên
trên một dây đàn có độ dài cố định.
Điều đó có nghĩa là năng lượng
trong chân không bên trong khe hở thấp hơn bên ngoài
và sự tranh lệch năng lượng đó
tạo ra một lực đẩy hai tấm kim loại
lại gần nhau. Nó giống như
khi bạn nhìn thấy ngôi nhà bị lật mái khi có bão vậy.
Bởi khi có bão,
áp suất tĩnh trong ngôi nhà lớn hơn bên ngoài trời.
Mái nhà sẽ bị sự tranh lệch
áp suất đẩy văng ra ngoài,
hay tường minh hơn là đẩy về phía áp suất thấp hơn.
Điều này áp dụng
cho thí nghiệm chúng ta nói ở trên.
Khi áp suất ở phần không gian,
ở giữa hai tấm kim loại nhỏ hơn
khiến cho lực đẩy xuất hiện ép hai tấm kim loại vào nhau.
Casimir tính toán lực đó
và dự đoán nó sẽ có thể đo được
nếu hai tấm đủ gần nhau.
Năm 1996,
gần 50 năm sau khi Casimir đưa ra dự đoán,
nhà vật lý Stephen LaMoureuse
đo được lực đó trong phòng thí nghiệm
với độ chính xác 5%.
Chân không không trống rỗng và lực đẩy đó
là bằng chứng trực tiếp.
Nhưng hiệu ứng Casimir không phải hệ quả kỳ lạ nhất
của chân không lượng tử,
hệ quả kỳ lạ nhất liên quan đến lỗ đen
và nó được tìm ra bởi Stephen Hawking.
Để hiểu điều Hawking phát hiện ra,
bạn cần quay lại với những cặp hạt ảo
liên tục xuất hiện
và biến mất trong chân không.
Trong không gian bình thường,
câu chuyện luôn kết thúc theo cùng một cách,
hạt và phản hạt xuất hiện.
Tồn tại trong một khoảng thời gian cực ngắn cho phép
bởi hệ thức bất định năng lượng và thời gian,
rồi tìm lại nhau
và hủy nhau thành không có gì.
Không có gì thoát ra, không có gì được tạo ra thực sự,
toàn bộ quá trình diễn ra rồi biến mất
như chưa từng xảy ra.
Nhưng ngay tại chân trời sự kiện của một lỗ đen,
có gì đó khác xảy ra.
Chân trời sự kiện là danh giới mà bên trong đó
không có gì, kể cả ánh sáng
có thể thoát ra ngoài.
Nó không phải một bức tường vật chất,
nó là một danh giới vô hình được định nghĩa
hoàn toàn bởi lực hấp dẫn.
Nếu bạn vượt qua nó,
tốc độ cần thiết để thoát ra lớn hơn tốc độ ánh sáng
và vì không có gì đi nhanh hơn ánh sáng,
bạn không thể thoát.
Hawking nhận ra rằng
khi một cặp hạt ảo xuất hiện ngay tại danh giới đó,
lực hấp dẫn cực mạnh của lỗ đen
có thể can thiệp vào trước khi
hai hạt kịp tìm lại nhau.
Một hạt rơi vào bên trong chân trời sự kiện,
hạt kia bị đẩy ra ngoài.
Khi điều đó xảy ra, hạt bên ngoài
không còn có thể hủy với hạt bên trong nữa
vì chúng đã bị chia cắt vĩnh viễn
bởi chân trời sự kiện.
Hạt bên ngoài trở thành hạt thật, không phải hạt ảo nữa
và bay ra ngoài vũ trụ.
Với một người quan sát đứng từ xa,
lỗ đen trông như đang phát ra bức xạ
chúng ta gọi đó là bức xạ Hawking.
Nhưng năng lượng đó đến từ đâu?
Nếu một hạt thật đang bay ra ngoài
mang theo năng lượng, thứ gì đang trả cái giá đó?
Hay nói dễ hiểu hơn,
sự bảo toàn năng lượng sẽ diễn ra như thế nào?
Năng lượng được sinh ra từ đâu?
Câu trả lời nằm
ở hạt rơi vào bên trong.
Để toàn bộ hệ thống bảo toàn năng lượng,
hạt rơi vào lỗ đen phải mang năng lượng âm
theo cách mà các học lượng tử cho phép
gần chân trời sự kiện.
Năng lượng âm đó
làm giảm tổng khối lượng của lỗ đen
một lượng nhỏ.
Lỗ đen mất dần khối lượng
theo từng cặp hạt ảo bị chia cắt như vậy.
Quá trình đó cực kỳ chậm đối với các lỗ đen lớn.
Một lỗ đen có khối lượng bằng mặt trời
sẽ mất khoảng 10 lũy thừa 67 năm
để bốc hơi hoàn toàn
theo cách này,
lâu hơn tuổi hiện tại của vũ trụ rất nhiều lần.
Nhưng lỗ đen càng nhỏ
thì bốc hơi càng nhanh
vì chân trời sự kiện nhỏ hơn
có nghĩa là lực hấp dẫn
tại danh giới đó mạnh hơn
và tỷ lệ hạt ảo bị chia cắt cao hơn.
Một lỗ đen đủ nhỏ sẽ bốc hơi trong tích tắc
với một vụ nổ năng lượng khổng lồ.
Điều làm cho phát hiện này
trở nên quan trọng hơn bất kỳ tính toán
nào cụ thể là ý nghĩa của nó
đối với vật lý lý thuyết.
Từ trước đến nay, lỗ đen được xem là
vật thể đơn giản nhất trong vũ trụ
được mô tả hoàn toàn bởi 3 con số
khối lượng, điện tích và tốc độ quay.
Bức xạ hòa kinh cho thấy
lỗ đen không đơn giản như vậy,
chúng có nhiệt độ, chúng có entropy
và chúng đang dần bốc hơi.
Điều đó đặt ra một câu hỏi mà vật lý hiện đại
vẫn chưa trả lời được.
Khi một lỗ đen bốc hơi hoàn toàn,
thông tin về tất cả những gì đã rơi vào nó đi đâu?
Cơ học lượng tử nói thông tin
không thể bị phá hủy,
thuyết tương đối rộng nói thông tin đó bị mắc kẹt bên trong.
Hai lý thuyết mâu thuẫn
trực tiếp với nhau,
và đó là bài toán thông tin lỗ đen,
một trong những câu hỏi
chưa có lời giải lớn nhất trong vật lý hiện đại.
Nguyên lý bất định bắt đầu như một câu hỏi
về phép đo, nó kết thúc
như một danh giới căn bản của thực tại.
Nhưng câu chuyện của nó
chưa kết thúc ở đó, vì nguyên lý bất định
là một trong những thứ đang đứng
ngay trung tâm của bài toán lớn nhất
còn lại trong vật lý hiện đại.
Vật lý hiện đại được xây dựng trên hai trụ cột,
thuyết tương đối rộng của Einstein
mô tả vũ trụ ở quy mô lớn,
các thiên hà lỗ đen,
sự giãn nở của không gian.
Cứ học lượng từ mô tả vũ trụ ở quy mô nhỏ,
các hạt, các lực, các tương tác
ở mức nguyên tử và hạ nguyên tử.
Cả hai lý thuyết đều đã được kiểm tra
với độ chính xác đáng kinh ngạc
trong phạm vi của chúng,
và cả hai đều không thể sai được ở phạm vi đó.
Vấn đề là chúng không thể cùng đúng
trong cùng một quy mô.
Thuyết tương đối rộng là một lý thuyết
cổ điển và tất định.
Nó mô tả không gian và thời gian
như một cấu trúc mượt mà,
liên tục, ốn cong bởi khối lượng
và năng lượng theo những cách hoàn toàn
có thể dự đoán được.
Không có xác xuất, không có giao động ngẫu nhiên.
Nếu bạn biết trạng thái của hệ thống,
bạn có thể tính được tương lai của nó
một cách chính xác.
Cứ học lượng từ thì ngược lại hoàn toàn.
Nó là lý thuyết của xác xuất
và bất định, nơi các hạt không có vị trí
xác định cho đến khi đo,
nơi chân không sôi sụp với các giao động năng lượng,
và nơi nguyên lý bất định áp
đặt một giới hạn cứng lên những gì
có thể được biết cùng một lúc.
Khi các nhà vật lý cố gắng áp dụng
cơ học lượng từ lên trường hấp dẫn,
tức là lượng tử hóa chính không gian
và thời gian, nguyên lý
bất định là một trong những thứ gây ra vấn đề.
Ở Quy Mô Plank,
khoảng 10 lũy thừa âm 35 mét,
các giao động năng lượng mà nguyên lý
bất định yêu cầu trở nên cực kỳ lớn.
Lớn đến mức chúng phải bóp méo
không gian và thời gian dữ dội
theo cách mà thuyết tương đối rộng,
không có công cụ toán học để mô tả.
Kết quả khi bạn ép
hai lý thuyết vào nhau là các phương trình
cho ra các kết quả vô hạ thay vì câu trả lời.
Nhưng đó không phải lý do duy nhất.
Bản thân việc
thuyết tương đối rộng là lý thuyết tất định
trong khi cơ học lượng từ là
lý thuyết sát xuất đã là một mâu thuận nền tảng.
Không gian và thời gian
trong thuyết tương đối rộng là liên tục
và mượt mà, trong khi cơ học lượng từ
gợi ý rằng ở quy mô đủ nhỏ
chúng phải rời rạc và giao động.
Đây là những khác biệt sâu sắc
về bản chất của thực tại
mà không có điều chỉnh kỹ thuật nào
có thể giải quyết được.
Các nhà vật lý đã dành nhiều thập kỷ
cố giải quyết bài toán này.
Lý thuyết dây cố gắng mô tả các hạt
không phải như các điểm, mà như các vòng dây giao động
ở các chiều không gian thêm.
Hấp dẫn lượng từ, vòng cố gắng
lượng tử hóa trực tiếp cấu trúc của không gian
và thời gian thành các đơn vị
rời rạc nhỏ nhất.
Cả hai đang tiến về phía trước,
nhưng không hướng nào có một dự đoán
có thể kiểm tra được bằng thực nghiệm hiện tại.
Và đó là nơi chúng ta đứng hôm nay.
Nguyên lý bất định
được Heisenberg phát biểu vào năm 1927
từ một tính toán về cách đo
electron đã dẫn đến hàm sóng
đến lý do nguyên tử không sụp đổ,
đến chân không sôi sụp với các hạt ảo,
đến bức xạ Hawking
và đến một trong những bài toán căn bản nhất
mà vật lý lý thuyết đang đối mặt.
Một nguyên lý đơn giản
về giới hạn của những gì có thể biết hóa ra
là sợi chỉ chạy xuyên suốt toàn bộ cấu trúc
của vật lý hiện đại
từ nguyên tử nhỏ nhất đến lỗ đèn lớn nhất
và đến tận câu hỏi về bản chất
của không gian và thời gian
mà chúng ta vẫn chưa có câu trả lời.
