IAI Lavi từng là tham vọng lớn nhất của ngành công nghiệp quốc phòng Israel — một tiêm kích nội địa được kỳ vọng giúp Tel Aviv tự chủ hoàn toàn trên bầu trời Trung Đông.
Thế nhưng khi nguyên mẫu đã bay thành công và chỉ còn cách sản xuất hàng loạt trong gang tấc, dự án bất ngờ bị khai tử sau một cuộc bỏ phiếu đầy tranh cãi. Liệu nguyên nhân chỉ nằm ở chi phí khổng lồ?Hay phía sau sự sụp đổ của Lavi còn là những áp lực chiến lược và lợi ích địa chính trị từ Washington? -----------------------------
Mọi sự ủng hộ cho kênh mời các bạn donate qua: STK: 0393331668 - Ngân hàng BIDV - Nguyễn Việt Cường Momo: 0393331668
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Tóm tắt video
Được tạo bởi AI
The Lavi fighter project represents a complex intersection of technical achievement, economic failure, and geopolitical pressure. While Israel successfully developed a 4th-generation prototype, the project was canceled due to skyrocketing costs and strategic intervention from the United States to maintain regional influence.
Sau gần hai thập kỳ rong giã, nguyên mẫu đã cất cánh.
Kế hoạch sản xuất hàng loạt và trào bán cũng được chuẩn bị tương tất, sẵn sàng khuấy đảo thị trường toàn cầu.
Thế thế mà chỉ trước đây một năm sau, trong một cuộc bỏ phiếu nghẹt thở, Nội các Israel bất ngờ khai từ dự án.
Đây không chỉ là quyết định nội bộ.
Nhiều người cho rằng đã có những bàn tay thao túng từ phía bên kia Đại Tây Dương.
Vậy, vì sao một chương trình chỉ còn cách đích trong găng thấp lại bị chấm dứt đúng khoảnh khắc quyết định?
Trong các cuộc chiến từ 1967 đến 1973, Israel nhận ra một vấn đề hết sức trí mạng.
Không quân, đặc biệt là nhánh tiêm kích, phụ thuộc quá nặng vào nguồn cùng từ Pháp và Hoa Kỳ.
Tình trạng này bộc lộ rõ ngay trong đại chiến 6 ngày.
Tháng 11 năm 1967, Pháp áp đặt lệnh cấm vận toàn diện vũ khí và linh tiện đối với Trung Đông.
Không quả là lô 50 chiếc Mirage 5 giây mà Israel đã đặt trước bị đình lại.
Để chữa trái, Mỹ lập tức nhảy vào với lô F4 Phantom đầu tiên đến vào ngày 5 tháng 9 năm 1969.
Tuy nhiên, hai cuộc chiến tranh tiêu hào và chiến tranh Yom Kippur cho thấy tình trạng thiếu hụt vẫn không được cải thiện.
Thậm chí như vào tháng 10 năm 1973, Mỹ còn phải chuyển giao gấp từ 36 đến 40 chiếc F4E cũ lấy từ chiến trường Việt Nam.
Nhưng điều đó không đảm bảo hỗ trợ kịp thời bởi Hoa Kỳ còn đang phân tán nguồn lực cho nhiều điểm đồng khác.
Có bất ảnh thì vai tư phương, theo ai viết tròn hướng ít ai ngờ tới là sao chép và tài cấu trúc công nghệ.
Giả thuyết được thừa nhận nhiều nhất là Israel đã dùng tới cơ quan tình báo Mossad thâm nhập vào các nhà thâu phụ của hãng Dassault.
Tháng 4 năm 1968, người giáo Thái mua chui được thiết kế Myred 5 tại Thủy Sĩ.
Từ đây, Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Israel, viết tắt là EIE, bắt đầu phát triển năng lực nội địa, kết hợp với nhập khẩu linh kiện từ nhiều bên.
Trái ngọt đã đến bằng sự xuất hiện lần lượt của hai tiêm kích Neshe cùng Qafiyah.
Tuy nhiên, với việc phải duy trì cường độ xuất kích lên tới hàng trăm lượt mỗi ngày, sản lượng lần lượt 61 và 220 chiếc là quá ít.
Điều này cho thấy mô hình chấp vác công nghệ này vẫn chưa tối ưu.
Yêu cầu phải cho ra đời một mẫu tiêm kích tận dụng tối đa trí tuệ cũng như sức sản xuất do Thái đã được gây ra.
Với kinh nghiệm sản xuất đã có vào thực kế chiến trường, tháng 2 năm 1980, Không quân Israel cùng EIE khởi động chương trình mới.
Việc nghiên cứu xuân xẻ, dùng nguyên mẫu đầu tiên mang má B-01 cất cánh thành công vào ngày 31 tháng 12 năm 1986.
Họ đã cho nó cái tên đầy tự hào, Lavi, có nghĩa là sư tử.
Về cơ bản, EIE Lavi là tiêm kích đa năng một chỗ ngồi, một động cơ, thuộc hạng nhẹ, gần chục.
Kinh thức của nó dài 14,57m, dài cánh 8,78m và cao 4,78m.
Trong lương giống khoảng 7 tấn và có thể đạt gần 10 tấn khi mang thải tiêu chuẩn.
Nó được tối ưu cho hai nhiệm vụ tấn công mặt đất lẫn không chiến với tốc độ tối đa là Mach 1.6 tới khoảng 2.000km trên giờ.
Tầm bay vào khoảng 3.000-3.500km với trần bay tối đa đạt 15.240m.
Đặc biệt, Lavi còn sở hữu hệ thống tác chiến điện tử 100% nội địa do công ty ELTA thiết kế.
Do đó, nó lập tức được xếp ngang hàng với các tiêm kích thế hệ thứ 4 cùng thời như F-16 và F-A-18 do Mỹ sản xuất, Gripen của Thị Điển hay MiG-29 đến từ Liên Xô.
Không dừng ở nhu cầu trong nước, Israel còn tham vọng xuất khẩu Lavi với các thức phim quảng bá đã được dựng và phát hành rộng rãi.
Nhưng những thành quả đó không che đầy được cơn sóng ngầm đang cuồn cuộn trong lòng chính quyền Israel.
Sau gần 2 năm tranh luận, ngày 30 tháng 8 năm 1987, nơi các nước này tiến hành bảo phiếu định đoạt lần cuối cùng số phận của nó.
Kết quả với tỷ lệ sít sao 12-11.
Dự án EI Lavi chính thức bị hủy bỏ, gây trao đảo toàn bộ đất nước gió Thái.
Khi đó, các kỹ sư đã có thêm một nguyên mẫu mã B02 bay thử thành công.
Ngoài ra, họ còn 3 mẫu B03, B04, B05 đang lắp ráp dở dạng.
Phấn nộ khi công sức bị phùi sạch.
Sang tháng 9, từ 15-20 nghìn nhân sự EI đã xuống đường biểu tình.
Vụ việc nhanh chóng leo thang thành bạo động, với định điểm là việc đoàn người dựng mô hình Lavi để làm tàng lễ cho dự án.
Thế nhưng, chính quyền theo Avis vẫn giữ nguyện thuyết định khiến đây trở thành trích tiêm kích nội địa cuối cùng mà nước này thiết kế.
Trong nhiều năm sau đó, giới nghiên cứu quân sự vẫn cố gắng lý giải quyết định hủy bỏ chương trình.
Ngày 13-12-2010, CIA giải mật một tài liệu soạn từ ngày 1-2-1985 với riêng một chương trình điều tra về tiêm kích Lavi.
Trong đó, tại trang 20, một phần lý do hết sức quan trọng khiến theo Avis hủy bỏ dự án đã được chỉ ra.
Đó là chi phí phát triển ngày càng tăng cao so với tưởng tượng ban đầu.
Theo dự kiến trong mơ của người Do Thái, khi xuất xưởng, giá một chiếc Lavi sẽ do động từ 5,6-7 triệu đô la.
Nhưng sau đó, con số này đã nhanh chóng vọt lên khoảng 20 triệu do đội vốn phát triển.
Trong khuông báo cáo của CIA năm 1980, tổng chi phí nghiên cứu đã lên tới 700 triệu đô.
Đến giữa năm 1984 thì đạt 1,84 tỷ.
Và định điểm vào năm 1987 là bên tiểm toán Israel ghi nhận tổng mức đầu tư với quá 2 tỷ đô.
Tính trung bình, chương trình tiêu tốn từ 700.000 đến 800.000 đô la mỗi ngày.
Hậu quả là đến khi nhận kế hoạch ban đầu sản xuất 75 chiếc,
mức giá sang cuối cùng khiến bất cứ ai cũng phải tim đập chân run.
82 triệu đô la mỗi chiếc.
Để thấy mức giá này kinh khủng ra sao, ta cùng xem giá của các tiêm kích khác trong cùng thời điểm.
Nhìn qua, có thể thấy món hàng của Israel luôn đắt hơn từ 2 đến 4 lần những sản phẩm tương tự.
Những lý do được The Havis đưa ra cho cái giá phì lý này bao gồm.
Thứ nhất là cần hòa số vốn hơn 2 tỷ đô đã nều.
Thứ hai là để trang trải chi phí nhập khẩu vật liệu hàng không,
linh kiện điện tử và nhất là động cơ Pratt & Whitney từ Mỹ.
Thứ ba là chi phí nhân công cao và do sản xuất ít, không đạt hiệu ứng kinh tế theo quy mô.
Còn theo phía CIA, nguyên nhân cho kết quả này nằm ở việc cơ chế lập ngân sách đã sai ngay từ đầu.
EAE tính toán chi phí dự án dựa trên tỷ giá đô la của từng thời điểm,
thay vì ước tính trước biến động tỷ giá trong quá trình phát triển.
Họ cũng không xây dựng mô hình dự báo đội vốn theo thời gian,
vốn là cách làm tiêu chuẩn để kiểm soát dòng tiền trong dự án dài hạng.
Hài xài xót tai hại khiến các dự báo chi phí ban đầu nhanh chóng lệch khỏi thực tế,
dẫn tới tình trạng bội trì không kiểm soát.
Cũng theo kinh bản này, nếu không xuất khẩu được,
giá của Lavi sẽ tăng tiếp từ 50 đến 100% vào năm sản xuất đầu tiên là 1992.
Chưa kể, giá quyết định làm đại trà sẽ đồng ý với việc phải xây dựng hệ thống nhà máy quy mô lớn.
Trong bối cảnh Israel bị bao quanh bởi các quốc gia Ả Rập thù địch,
những cơ sở này chẳng khác nào biệt tập bắn cố định.
Còn nếu phân tán ra thành những xương nhỏ,
khi này chi phí vận chuyển và liên lạc sẽ trở thành lý do thứ tư,
khiến chiếc tiêm kích tiếp tục đổi giá.
Một nguyên nhân nữa đến từ phía AI,
nào mà khả năng thấu tóm cùng dư địa thị trường xuất khẩu của họ cũng đã chẳng thấy hạn.
Điều này phần nào được kiểm chứng có hai sản phẩm xuất khẩu thuộc hành nhánh hoà toàn riêng biệt,
máy bay vận tài quân, dân sự Arava,
và máy bay phản lực thương mại cỡ nhỏ West Wing.
Khi bước ra biển lớn vào thập niên 70,
AI chỉ có thể bán chúng ở các thị trường ngách tại Mỹ Lạt Tình, Châu Đại Dương, Châu Phi.
Nhưng rồi dân chơi này cũng ngày một thu hẹp khi các ông lớn Ấu Mỹ vươn vòi bạch tuộc tới nơi.
Từ thấy sức phóc quá hạn,
sang thập niên 1980,
AI lựa chọn chuyển hướng chiến lược.
Thay vì đối đầu trực diện trong vô vọng,
họ tham gia chuỗi cung ứng hàng không toàn cầu với vai trò nhà thầu.
Tồng hòa từ hoang cành của đất nước, doanh nghiệp và sản phẩm,
AI làm vì đã cho cả thế giới thấy một thực tế cực kỳ vũ phạ.
Người Do Thái tiến rất gần tới tự chủ tiêm kích,
nhưng chi phí lại cao hơn cả các mô hình tự chủ điển hình,
như Rofeo hay Grubman.
Kết quả là dù có năng lực kỹ thuật cao,
Israel lại bế tắc khi biến sản phẩm công nghệ thành lợi thế kinh tế bền vững.
Điều này cho thấy trong công việc quốc phòng,
có năng lực làm được,
chưa chắc đồng nghĩa với việc nên sản xuất đại trả.
Thế nhưng,
Do Thành chỉ là một phần trong câu chuyện dẫn tới việc khủy bỏ dự án này.
Thực tế đã chứng minh,
khi chi tranh nổ ra giai đoạn 1967-1973.
Nhà nước Do Thái vẫn sẵn sàng chắt bóp từng xu
để làm Neche và Coffia.
Điều đó cho thấy yếu tố tài chính không phải rõ càng tuyệt đối.
Năm 2016,
một cuốn sách đã hé lộ lớp nguyên nhân còn căng thẳng hơn.
Đó là sự can thiệp từ Hoa Kỳ.
Thực chất, phần lớn Washington,
kể cả Tổng thống Ronald Reagan,
không chỉ ủng hộ,
mà còn hỗ trợ tài chính và nghiên cứu cho các nguyên mẫu.
Điều này thể hiện qua 250 triệu đô
viện trợ kỹ thuật mỗi năm tại Israel,
kèm thêm 400 triệu đô cho nghiên cứu tại Hoa Kỳ.
Những khoản trị quả lớn này đã dẫn đến nghi vấn rằng
thực tế từ 30-40% tiền bốn của dự án
là do sự cơ hoạc cung cấp.
Lý do khá đơn giản,
Reagan theo đuổi quan điểm
muốn một Israel mạnh và tự chủ hơn
để giảm gánh nặng cho Hoa Kỳ từ Trung Đông.
Tuy nhiên, phần lớn Washington ủng hộ,
không có nghĩa là cả nước Mỹ đều muốn dự án thành công.
Đứng đầu trong nhóm đó là Bộ trưởng Quốc phòng Caspar Weinberger.
Dưới góc nhìn của ông,
Lavie là mâm họa có thể trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp
với công nghiệp quốc phòng Mỹ.
Phải biết rằng,
bối cảnh chiến tranh lạnh khi đó dần kết thúc
theo hướng không xảy ra đại chiến.
Điều này khiến thị trường vũ khí sẽ có xu hướng thu hẹp trong tương lai,
khiến suy luận của Weinberger không hẳn là viện vọng.
Nhưng đáng lo ngại hơn
phải là việc một Israel tự chủ hoàn toàn
sẽ giảm mức độ phụ thuộc vào Hoa Kỳ.
Điều đó đồng nghĩa với ảnh hưởng chiến lược của Washington
tại Trung Đông cũng suy hiểu theo.
Tất cả những đánh giá này đã khiến Bộ trưởng Quốc phòng
thúc đẩy một chiến dịch
nhằm ngăn việc sản xuất đại trả chiếc tiên kích do thải.
Ông giao cho đội ngũ phân tích tài chính tại Lầu Nông Góc
nhiệm vụ đánh giá rủi do chi phí của chương trình.
Các mô hình đội vốn sau đó được ông chủ Lầu Nông Góc sử dụng
để gây sự ghét với đồng cập Israel
là Yitzhak Rabin.
Vốn dĩ Rabin đang có xu hướng
ưu tiên mua xà máy bay từ nước ngoài
vì biết rõ tình hình dự án Lavi sẽ lỗ lớn.
Do đó, các số liệu này nhanh chóng được đưa
vào quá trình thảo luận chính sách và nộp lên nội các.
Một số quan chức của lực lượng phòng vệ Israel
cũng lo ngại Lavi đang chiếm quá nhiều nguồn vốn quốc phòng.
Thậm chí đến ngay những chỉ huy cao cấp nhất của không quân
cũng ủng hộ mua máy bay Mỹ.
Từ đây, cuộc lối kéo, chia phe, tranh luận
giữa nhóm nhập khẩu và phát triển hàng nội địa
đã nổ ra trong lòng Theo Arvid.
Cùng thế điểm, việc liên tục thay đổi nhân sự cấp cao
trong không quân càng làm tình hình trở nên dối ghen.
Tất cả đã khiến quyền phán quyết số mệnh của Lavi
dồn hết vào tay của Simon Peres.
Lý do nằm ở việc ông là người phê duyệt dự án
khi còn là bộ trưởng quốc phòng giai đoạn 1974-1977
và hiện đang là ngoại trưởng.
Vì tổng thống tương lai của nhà nước do Thái
đang rơi vào thế kẹt cứng mọi bể,
ra quyết định nào cũng sẽ có bên bị mất lọc.
Trong hoàn cảnh đó, bữa ngoại say đến
khi Peres thăm vấn kỹ sư hàng không
A. Schwimmer, nhà sáng lập EIE.
Với bản tính thăng thắn,
không ngại mất lòng anh em công nhân viên trước.
Schwimmer đã đưa ra những phân tích sắc như giáo phẫu thuật.
Công nghệ của Lavi cũng chỉ tương đương
các dòng công kích đời mới nhất hiện có trên thị trường.
Cộng với mức giá quá đắt,
đôi nhất dự án nên bị hủy bỏ
để thay thế bằng kế hệ máy bay mới
dù là phải đi mua bên ngoài.
Đây đã trở thành cú chốt để Peres
hạ quyết tâm chấm dứt chương trình
trong cuộc bỏ phiếu ngày 30 tháng 8 năm 1987.
Đáng chú ý là biến phíu Hoa Kỳ,
Bộ trưởng Quốc phòng Wayne Berger
cũng mất chức vào ngày 23 tháng 11 cùng năm.
Điều này lại càng làm dấy lên giả thiết rằng
vì dự án này mặc quan hệ giữa
người đứng đầu Lầu Năm Góc
và Tổng thống Reagan tàn vỡ.
Thế nhưng, mớ bùng nhùng vẫn chưa kết thúc.
Khi về sau, một số người trong phe Peres
đã hối hận với quyết định của mình.
Tôi tin chắc rằng vượt hủy bỏ dự án LaVie
là một sai lệnh chiến lược
của những người đưa ra quyết định ở Israel.
Tôi không nghi ngờ gì rằng
việc tiếp tục phát triển LaVie
sẽ củng cố vị thế của chúng ta
với tư cách là những nhà đội
mới công nghệ hàng đầu thế giới.
Nó cũng sẽ cải thiện khả năng đối phó
với các mối đe dọa thức thời
và khả năng gian đe của Israel
sẽ được tăng cường.
Tất cả khiến số phần của EA LaVie
càng trở thành một trong những tranh cãi lớn nhất
trong lịch sử công nghiệp quốc phòng Israel.
Như Micromarka chiến lược,
viện Israel tự bảo được con tinh thần
không hề diễn ra miễn phí.
Ở chiều ngược lại, Washington
cũng phải đưa ra một loạt UI xứng đáng
để nhà nước so thái đánh đổ.
Trước hết là bạn ghi nhớ hợp tác chiến lược
ký vào ngày 21 tháng 4 năm 1988
giữa hai bên.
Theo đó,
Hoa Kỳ cam kết viện chở quân sự dài hạn
nhưng phần lớn của vào này phải quay lại
giới dạng mùa vũ khí Mỹ.
Từ đó, các nền tảng chủ lực như F-16
và F-15 liên tục được đưa
vào biên chế không quân Israel.
Nhưng sâu hơn, Washington
còn mở ra hai cửa chế đặc biệt hiếm có
trong quan hệ quốc phòng quốc tế.
Thứ nhất là quyền tiếp cận một phần công nghiệp
quân sự tiên tiến của Mỹ.
Thứ hai là cho phép mức độ tùy biến sâu
đối với các kẻ dòng vũ khí nhập khẩu
cho phép không cần tự phát triển
toàn bộ máy bay từ đầu.
Thay vào đó, họ mua nền tảng cơ bản
từ Hoa Kỳ.
Các thành phần còn lại như điện tử hàng không,
radar, tác chế điện tử hay vũ khí
thì những đơn vị trong nước
được tùy ý tự phát triển.
Cách tiếp cận này giúp giảm đám kể
chi phí tổng thể, được giữ duy trì
năng lực công nghệ lõi.
Quan trọng hơn, nó cho phép Israel tùy biến máy bay
theo từng chiến trường cụ thể.
Kết quả của sự hợp tác này
là một thế hệ tiêm kích khủng mỹ
kể thần kinh do Israel đuổi cấy đã ra đời.
Như F-16E Shufa,
F-15E Ram
hoặc gần đây nhất là F-35E Adir.
Đây chính là chiến lược tối ưu
mà Israel đã mắc cả được với Washington.
Mua nền tảng tự làm lõi.
Để từ đó,
IAEA Lavi cứ từng bước một
chìm dần vào trong lịch sử phát triển không quân,
trở thành hiện vật bảo tàng
trong tiếng núi.
Dù không đi đến nước Adir sản xuất đầy trà,
thanh tiểu của Israel
vẫn để lại nhiều dấu ấn
kể từ sau năm 1987.
Nơi bật và cũng làm tai tiếng nhất
là nghi vấn Trung Quốc tiếp nhận công nghệ
để phát triển Chengdu dây mười.
Đầu thông niên 1990,
truyền thông phương Tây và các tổ chức
phân tích quốc phòng từ Nhân
đã đặt nghi vấn về mối liên hệ giữa hai thiết kích.
Điểm đáng chú ý trước hết nằm
ở việc dây mười bắt đầu được phát triển
vào cuối thông niên 1980.
Phân tích kỹ thuật cho thấy
cả hai máy bay đều dùng cấu hình cánh tam giác
kết hợp cánh mũi, vốn không phổ biến
ở thời điểm đó.
Ngoài ra, bộ cung khí động học, vị trí cửa hút gió
và chiếc lý thiết kế tổng thể
cũng được cho là có điểm tương đồng.
Ngoài ra, phía Mỹ quan cáo buộc
dữ liệu kỹ thuật của Lavi đã xuất hiện
trong quá trình phát triển từ đầu của dây mười.
Trong số đó, rõ ràng nhất
bao gồm mô hình khí động học và hệ thống điều khiển bay.
Tuy nhiên, cả Israel lẫn Trung Quốc
đều nhiều lần phủ nhận
các cáo buộc chuyển giao công nghệ chính thức
giữa hai biển.
Dẫu vậy, tranh luận vẫn chưa bao giờ kết thúc.
Thậm chí, từ nguyên cớ này, Mỹ đã gia tăng
siết chặt kiểm soát xuất nhập khẩu công nghệ quốc phòng.
Điều đó buộc Israel
phải hủy bỏ việc bán
máy bay cảnh báo sớm trên không
LM-2075 Falcon cho Bắc Kinh.
Vậy chứ, đây là sự cố duy nhất.
Điều giúp Lavi
vẫn còn được nhắc đến cho tới hiện nay
là nằm ở tính cách mạng trong thiết kế.
Lavi sử dụng cấu hình
cánh tam giác kết hợp cánh mũi.
Đây là dạng thiết kế tạo ra trạng thái
bất ổn định khí động học có kiểm soát.
Nói đơn giản,
máy bay không tự giữ thăng bằng một cách tự nhiên.
Đổi lại, nó có khả năng đổi hướng
cực nhanh và phản ứng rất nhạy
với điều khiển trong buông lái.
Tuy nhiên, chính độ nhạy này khiến máy bay
dễ bị giao động khi gặp nhiễu loạn không khí bên ngoài.
Từ đó, nó khiến người mới
Để giải quyết vấn đề này,
các kỹ sử H&N đã tạo ra bước đột phá
với hệ thống fly-by-wire,
tức điều khiển bay bằng máy tính.
Lavi sử dụng tới 4 kênh dự phòng.
Nếu một kênh gặp lỗi,
hệ thống khác sẽ ngay lập tức thay thế.
Quan trọng hơn, máy tính không chỉ giữ ổn định
mà còn chủ động điều khiển toàn bộ trạng thái bay.
Cánh mũi, cánh nâng
và bề mặt điều khiển
đều được chỉnh liên tục
theo thời gian thực từng mili giây.
Nhờ đó, trạng thái khó kiểm soát
được chuyển hóa thành lợi thiết cơ động cực nhanh
quay vòng gọn trong không chiến tầm gần.
Vì xa hơn,
Lavi còn đặt nên móng cho một chiếc lý thiết kế mới.
Thay vì dựa vào ổn định tự nhiên,
hiệu suất bay được quyết định
bởi năng lực điều khiển bằng phần mềm.
Đây là điều mà các dòng tiêu kích về sau
như F-16 nâng cấp, Rafale,
Rayman hay F-35
đều đã học hỏi và tiếp tục cải tiến.
Tiếp đó, nhờ việc thủy dự án Lavi,
quân đội Israel đã giải phóng được
một nguồn tiền và nhân lực to lớn
để tái đầu tư.
Qua thử chiến cũng như theo dõi
trong thế giới hậu chiến tranh lạnh,
họ chuyển trọng tâm sang UAV,
điện tử quân sự và vũ khí trinh sát.
Hướng đi này mang lại 3 lời thấy rõ rệt.
Thứ nhất là chi phí bào giá thấp hơn
so với việc duy trì một chương trình tiêm kích nơi địa hoàn chỉnh.
Thứ hai là hiệu quả tác chiến cao
trong nhiều loại hình và cường độ xung đột.
Thứ ba là phù hợp với xu hướng
chính trách hiện đại, nơi thông tin
cùng độ trinh sát quan trọng hơn số lượng
hay mật độ họa lực.
Trong lộ trình này, UAV là nhánh
có nhiều bước đột phá lớn
nhờ việc điều chuyển nhân sự, kinh nghiệm
từ dự án cũ.
Giai đoạn cuối thông niên 80, đầu 90
vì thế chứng kiến một cuộc bùng nổ
các sáng kiến vũ khí bay không người lái
với những cái tên như
Churchill, Le Quai High Pionner,
Happy và Trạm Đình Cao
Các thành tiều này đã góp phần
quan trọng giúp quân đội Israel duy trì ưu thế
mà không cần một lực lượng không quân
quy mô lớn.
Không dừng lại ở đó, Vinh Huyền bỏ dự án La Vie
còn giúp The Havis cân bằng nhiệm độ phát triển
cho toàn quân. Nhờ vậy
các chương trình khác đã có thêm nguồn lực để chuyển mình.
Thế biểu như việc dòng xe tăng
Mk.III lập tức có bản cải tiến Mk.III
chỉ 2 năm sau khi dự án tiếp kích bị hủy.
Song song với đó,
các công nghệ phòng thủ tên lửa tiếp tục được cải tiến
sâu với định cao là hệ thống vòng sắt.
Từ câu chuyện đây
ngang trái của tiếp kích IAE La Vie
nhân loại nhận ra một thực tế.
Nhân tự hào dân tộc không đồng ý
với quyền muốn tiêu tốn
bao nhiêu tài nguyện quốc gia tùy thích.
Israel tự bỏ sản xuất tiếp kích
không phải vì thiếu năng lực. Đó là một lựa chọn
chiến lược được so sánh kỹ lưỡng
dưới những ưu đãi và rủi ro
cả từ bên trong lớp bên ngoài tác động.
Tuy nhiên, cuộc diễn Trung Đông năm 2026
đã đạt ra thách thức cực kỳ to lớn
đối với The Havis.
Căng thẳng với Iran và các lực lượng ủy nhiệm
như Hamas, Hezbollah, Houthi
đang ngày càng đeo thang.
Trong khi đó, nguồn lực của Hoa Kỳ
cũng phải phân tán trên nhiều mặt trận như Crimea,
Cuba, thậm chí là Greenland.
Điều này đạt ra một câu hỏi không thể này tránh.
Liệu Israel có thể quay lại
con đường tự phát triển tiến kích?
Nếu có,
họ sẽ đi theo hướng phát triển lên tăng như thế nào?
Còn nếu không,
bầu là giới hạn khiến họ tiếp tục
lựa chọn con đường hiện tại.