#AncientHumans#TamLyHoc#HumanEvolution Người Cổ Đại Đã Vượt Qua Sự Nhàm Chán Như Thế Nào ? Hàng chục nghìn năm trước, khi chưa có điện thoại, internet hay bất kỳ hình thức giải trí hiện đại nào, con người đã làm gì khi họ cảm thấy chán.
Video này sẽ đưa bạn quay ngược về thời tiền sử để khám phá cách sự nhàm chán đã vô tình tạo ra nghệ thuật, âm nhạc, kể chuyện, tôn giáo và thậm chí cả nền văn minh nhân loại.
Từ những món trang sức cổ nhất thế giới trong hang Blombos, cây sáo bằng xương chim hơn bốn mươi nghìn năm tuổi, cho đến các nghiên cứu tâm lý hiện đại về bộ não con người, bạn sẽ nhận ra một điều kỳ lạ. Có thể chính sự chán nản đã khiến loài người trở thành con người.
Và trong thời đại mà chúng ta liên tục bị bủa vây bởi màn hình và thông tin, có lẽ thứ chúng ta thiếu nhất lại chính là những khoảng lặng.
Nếu bạn thích những video khám phá lịch sử, tâm lý học, tiến hóa con người và những góc nhìn khiến bạn phải suy nghĩ lại về cuộc sống hiện đại, đừng quên đăng ký kênh để theo dõi những video tiếp theo nhé.
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Bạn mở điện thoại lên chỉ để xem giờ, 10 phút sau bạn vẫn đăng lướt.
Một video ngắn, một bài đăng vô nghĩa, một thông báo chẳng quan trọng lắm,
rồi tự nhiên bạn thấy chán.
Điều kỳ lạ là chưa bao giờ ở trong lịch sử loài người.
Chúng ta có nhiều thứ để giải trí như bây giờ.
Điện thoại có hàng chục ứng dụng, internet có hàng triệu video,
phim ảnh, podcast, game mạng xã hội, tin tức, drama.
Vậy mà cảm giác trống rỗng vẫn xuất hiện như thường.
Và chính lúc đó, tôi bắt đầu nghĩ tới một câu hỏi khá kỳ lạ.
Con người thời tiên xử đã làm gì khi họ chán?
Không phải người La Mã, không phải Ai Cập cổ đại,
mà là con người từ 100.000 đến 200.000 năm trước.
Thời chưa có chữ viết, chưa có thành phố, chưa có âm nhạc,
chưa có TikTok để giết thời gian lúc mất ngủ.
Chỉ có vài con người ngồi trong hang đá bên cạnh đống lửa nhỏ
và rất nhiều thời gian trôi qua chậm chạp.
Nghe có vẻ cực kỳ buồn tẻ, nhưng càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra một điều thú vị.
Có thể chính sự nhàm chán đó lại là thứ tạo ra nền văn minh của chúng ta ngày nay.
Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học từng tin rằng
con người Nguyễn Thủy không có thời gian để cảm thấy chán.
Họ phải săn bắn, tìm thức ăn, chốm trọi thú giữ, giữ mạng sống qua mùa đông.
Nghe hoàn toàn hợp lý.
Nhưng rồi năm 1966, nhà nhân chủng học Marshall Sarlins
công bố một nghiên cứu gây chấn động giới học thuật.
Ông dành nhiều năm nghiên cứu người săn ở sa mạc Kalahari,
một trong những cộng đồng hiếm hoi vẫn còn giữ lối sống săn bắt hái lượm gần giống tổ tiên loài người.
Và kết quả khiến nhiều người bất ngờ.
Trung bình họ chỉ làm việc khoảng 15 đến 20 giờ mỗi tuần.
Đúng vậy, mỗi tuần, không phải mỗi ngày.
Khoảng thời gian còn lại họ nghỉ ngơi trò chuyện,
đi dạo ngồi nhìn lừa trái, hoặc đơn giản là không làm gì cả.
Sarlins gọi họ là xã hội súng túc Nguyễn Thủy.
Không phải vì họ giàu vật chất, mà vì họ giàu thời gian.
Thành thật mà nói, nghe tới đây tôi thấy hơi đau lòng.
Tổ tiên, săn bắt hái lượm của chúng ta có khi còn work-life balance tốt hơn dân văn phòng hiện đại.
Vậy nên câu hỏi thật sự không phải là con người cổ đại có biết chán hay không,
mà là điều gì xảy ra khi họ chán.
Và một trong những thứ đầu tiên xuất hiện chính là nghệ thuật.
Năm 2010, nhà khảo của Francesco Derrico nghiên cứu những chiếc vỏ sò được tìm thấy trong hang Blombos ở Nam Phi.
Chúng có niên đại khoảng 75.000 năm.
Trên các vỏ sò đó có những lỗ nhỏ được khoan xuyên qua và phủ bằng đất son đỏ.
Chúng không phải công cụ lao động, không phải vũ khí, không phải thức ăn.
Chúng là đồ trang sức.
Hãy tưởng tượng cảnh tượng đó.
Có ai đó cách đây 75.000 năm ngồi trong hang đá,
cầm một chiếc vỏ sò và mất hàng giờ chỉ để khoan một cái lỗ bé xíu bằng công cụ đá thô sờ.
Không có điện, không có máy móc, không có nhạc nền để tăng tập trung.
Chỉ có thời gian và sự kiên nhẫn.
Điều đó nói với chúng ta một thứ rất quan trọng.
Nghệ thuật không xuất hiện vì con người cần sống sót.
Nghệ thuật xuất hiện vì con người cần một thứ gì đó để lấp đầy tâm trí.
Nói cách khác, có thể chính sự chán nản đã tạo ra cái đẹp đầu tiên trong lịch sử loài người.
Mô hình này tiếp tục lặp lại với âm nhạc.
Năm 2008, các nhà khảo cổ tại miền Nam nước Đức phát hiện một cây xáo làm từ xương kền kền,
có niên đại khoảng 40.000 năm.
Nó có 5 lỗ bấm và được chế tác cực kỳ tinh xảo.
Điều khiến tôi thấy thú vị nhất là thời điểm đó loài người thậm chí còn chưa có nông nghiệp ổn định.
Chưa có thành phố, chưa có quốc gia.
Nhưng đã có ai đó nghĩ rằng, hay là mình thử thổi cái xương chim này xem sao.
Và bằng một cách kỳ diệu nào đó, âm nhạc ra đời.
Nhà thần kinh học Daniel Levitin cho rằng,
Bộ não chúng ta được lập trình để tìm kiếm quy luật trong âm thanh từ rất sớm.
Vì khả năng nhận diện quy luật từng giúp tổ tiên phát hiện thú săn mồi, dự đoán thời tiết và sinh tồn.
Nhưng rồi bộ não con người làm thêm một chuyện rất con người,
nó biến khả năng sinh tồn đó thành âm nhạc.
Từ nỗi sợ trong rừng sâu, chúng ta tạo ra tiếng hát quanh đống lửa.
Và có lẽ điều quan trọng nhất mà sự chán nàn tạo ra không phải nghệ thuật hay âm nhạc,
mà là trí tưởng tượng.
Muốn cảm thấy chán, bạn phải có khái niệm về thời gian.
Bạn phải biết khoảnh khắc hiện tại đang kéo dài quá lâu.
Bạn phải tưởng tượng rằng có một điều gì khác thú vị hơn có thể xảy ra trong tương lai.
Đó là bước tiến cực lớn của bộ não con người.
Một con chó nằm trước cửa không cảm thấy chán theo kiểu con người.
Nó chỉ đang chờ.
Nhưng một con người ngồi trước đống lửa 100.000 năm trước
có thể bắt đầu nghĩ về ngày mai.
Nếu cuộc săn thất bại thì sao?
Nếu ngoài kia có thú giữ thì sao?
Sao ngọn núi đó có gì?
Sao khi chết sẽ đi đâu?
Nghe quen không?
Đó chính là những câu hỏi đã tạo ra tôn giáo,
triết học và khoa học sau này.
Mọi nền văn minh vĩ đại đều bắt đầu từ khoảnh khắc ai đó ngồi yên đủ lâu
để tâm trí bắt đầu lang thang.
Và thanh thật mà nói,
nhiều ý tưởng hay nhất của con người thường xuất hiện không phải lúc bận rộn nhất,
mà là lúc đang ngồi tắm, đi bộ hoặc nhìn chân nhà lúc 2 giờ sáng.
Năm 2013, nhà tâm lý học Sandy Mann thực hiện một nghiên cứu khá thú vị
và bắt người tham gia làm một việc cực kỳ nhám chán.
Đó là chép số từ danh bạ điện thoại.
Sau đó kiểm tra khả năng sáng tạo của họ.
Kết quả là nhóm bị làm cho chán lại sáng tạo hơn hẳn.
Lý do rất đơn giản.
Khi không có kích thích bên ngoài,
bộ não buộc phải tự tạo kích thích cho chính nó.
Và bộ não con người, khi bị bỏ yên quá lâu,
thường bắt đầu nghĩ ra những thứ rất điên rồ.
Đôi khi là một bản nhạc.
Đôi khi là thuyết tương đối.
Đôi khi là việc cắt tóc mãi lúc 3 giờ sáng rồi hối hận suốt 3 tháng sau đó.
Nhưng vẫn còn một điều cực kỳ quan trọng mà con người cổ đại làm khi họ chán.
Họ kể chuyện.
Nhà nhân trùng học Robin Zunba.
Người nổi tiếng với con số Zunba khoảng 150 mối quan hệ xã hội ổn định.
Cho rằng khoảng 65% các cuộc trò chuyện của con người là chuyện phím xã hội.
Ai thích ai ghét ai.
Ai vừa làm chuyện ngớ lần gì nghe hơi vô bổ.
Nhưng thật ra đó lại là nền móng của xã hội loài người.
Trước khi có ngôn ngữ,
các loài linh trưởng gắn kết bằng cách chải lông cho nhau.
Nhưng cách đó quá chậm.
Một lần chỉ kết nối được với một cá thể.
Ngôn ngữ giúp con người kết nối với cả nhóm cùng lúc.
Một câu chuyện quanh đóng lửa có thể khiến hàng chục người cảm thấy thân thuộc với nhau.
Theo một cách rất thú vị.
Nền văn minh nhân loại có thể bắt đầu chỉ vì tổ tiên chúng ta ngồi không quá lâu
rồi bắt đầu tám chuyện.
Và giờ hãy nhìn lại hiện tại.
75.000 năm trước,
một người chán quá nên làm ra hạt trang sức đầu tiên.
40.000 năm trước,
một người khác chán quá nên chế tạo cây sáo đầu tiên.
Còn hôm nay,
chúng ta mở điện thoại chỉ định xem giờ rồi 40 phút sau lại đang xem video
một con capybara đi spa thư giãn.
Con người thật ra không thay đổi nhiều như chúng ta nghĩ.
Điều khác biệt duy nhất là tổ tiên ngày xưa có khoảng trống để suy nghĩ.
Còn chúng ta thì gần như sợ sự im lặng.
Tâm lý học hiện đại gọi tình trạng này là quá tải nhận thức.
Khi mọi khoảnh khắc đều bị lấp đầy bởi thông tin và giải trí.
Bộ não không còn thời gian để xử lý, liên kết và sáng tạo.
Điều thú vị là mạng lấy mặc định của não bộ.
Phần hoạt động mạnh nhất khi bạn không làm gì cả
lại chính là khu vực liên quan tới sáng tạo,
tự nhận thức và sự đồng cảm.
Nói đơn giản hơn,
Bộ não của bạn cần được chán một chút để hoạt động đúng cách.
Chúng ta đã dành hàng trăm nghìn năm học cách biến khoảng lặng thành ý tưởng.
Rồi điện thoại thông minh xuất hiện.
Và từ đó chúng ta gần như không còn khoảng lặng nữa.
Nhưng có lẽ mỗi lần bạn đặt điện thoại xuống,
ngồi yên vài phút và để tâm trí lang thang,
bạn đang làm đúng điều mà tổ tiên trong hang đá từng làm.
Điều đã tạo ra nghệ thuật.
Điều đã tạo ra âm nhạc.
Điều đã khiến con người nhìn lên bầu trời đầy sao và bắt đầu hỏi tại sao.
Có thể sự chán nản chưa bao giờ là vấn đề.
Có thể đó chính là thứ khiến chúng ta trở thành con người.