Sân khấu Mỹ Latinh trong cuộc cạnh tranh toàn cầu, Mỹ đã dùng cách gì để đẩy TQ ra khỏi ‘sân sau’?

Ôn Cố Tri Tân
1.7K người theo dõi
267 Lượt xem video·8 thg 5, 2026
☘️ Mục lục:
00:00 Giới thiệu
01:22 Mỹ Latinh trong bản đồ địa chính trị thế giới
04:20 Sáng kiến Vành đai và Con đường thâm nhập Mỹ Latinh
09:24 Vì sao Nam Mỹ giàu tài nguyên nhưng lại nghèo và bất ổn?
16:29 Mỹ đã dùng cách gì để đẩy Trung Quốc ra khỏi ‘sân sau’?
19:43 Lý do Nam Mỹ không thể sao chép Hiến pháp Mỹ
☘️ Đăng ký kênh Youtube Ôn cố tri tân: bit.ly/3jjW9R2
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân trên nền tảng Ganjing World:
https://www.ganjing.com/channel/1fk15t0au3k3L47HGBt16Yojh1mm0c
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân - Góc nhìn trên nền tảng Ganjing World: https://www.ganjingworld.com/channel/1ge5ul8vf355QTd3VFRspskdr1ip0c
☘️ Ủng hộ chúng tôi tại: https://www.buymeacoffee.com/OnCoTriTan
Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu của 2 siêu cường hiện nay là Mỹ và Trung Quốc, thì Mỹ-La Tinh là một khu vực không thể thiếu.
Chúng ta biết rằng Mỹ bao vây Trung Quốc từ nhiều hướng, từ chuỗi đảo thứ nhất với Nhật Bản và Đài Loan chặn Trung Quốc đi ra siêu xa lộ Thái Bình Dương.
Ở phía Tây và phía Nam thì có Ấn Độ và Úc thuộc đối thoại tứ giác khoát Mỹ-Nhật-Ấn-Úc.
Ngoài ra Mỹ còn tăng cường quốc phòng đối với Indonesia nhằm nắm giữ động mạch chỗ năng lượng và kinh tế của Trung Quốc là eo biển Malacca.
Mỹ chặn Trung Quốc từ phía xa, Trung Quốc đáp lại bằng cách xâm nhập vào sân sâu của Mỹ là khu vực Mỹ-La Tinh và biển Carribean.
Trung Quốc thông qua sáng kiến vành đai và con đường, xây các cảng chiến lược ở các khu vực Trung và Nam Mỹ nhằm tạo thế kim kẹp Hoa Kỳ.
Từ kênh đào Panama cho đến cảng Chan Khe ở Peru, Trung Quốc đang từng bước lẹn vào sân sâu của Mỹ.
Vậy thì Mỹ dưới thời chính quyền Trump 2.0 đã làm cách gì để đẩy Trung Quốc ra khỏi Mỹ-La Tinh?
Phong Linh xin kính chào quý khán giả. Chúc quý khán giả một ngày mới vui vẻ và nhiều thành công.
Vai trò của Mỹ-La Tinh trong địa chính trị toàn cầu hiện nay đang ngày càng quan trọng, trở thành sân khấu chính của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung.
Nguồn cung tài nguyên chiến lược cho chuyển đổi năng lượng và một khu vực than chốt ảnh hưởng đến an ninh, di cư và thương mại toàn cầu.
Mỹ coi Mỹ-La Tinh là khu vực ưu tiên hàng đầu trong chiến lược an ninh quốc gia 2025 với Trump Corollary.
Theo đó, Mỹ sẽ từ chối các đối thủ ngoài bán cầu, chủ yếu là Trung Quốc, thiết lập lực lượng kiểm soát tài sản chiến lược hoặc đe dọa an ninh ở Tây bán cầu.
Về an ninh và biên giới đó là kiểm soát di cư ma túy với Liên minh chống băng đạn ma túy Lá Trắng Châu Mỹ năm 2026, ngăn chặn ảnh hưởng Nga-Trung như các hoạt động gián điệp.
Mỹ đã can thiệp mạnh ở Venezuela khi bắt trùm ma túy Maduro và tăng hiện diện hải quân ở biển Caribe.
Khi kiểm soát được sân sau, Mỹ có thể tập trung vào châu Á-Thái Bình Dương mà không lo hậu phương bất ổn.
Mỹ-La Tinh nắm giữ tỉ lệ khổng lồ khoáng sản quan trọng cho chuyển đổi xanh, công nghệ và quốc phòng.
Mỹ-La Tinh chiếm từ 60-65% trữ lượng lithium toàn cầu, trong đó tam giác lithium bao gồm Chile, Argentina, Bolivia.
Đây là những nước có trữ lượng lithium rất lớn.
Peru và Chile chiếm khoảng 35% sản lượng đồng của thế giới.
Ngoài ra, Mỹ-La Tinh còn có các khoáng sản quan trọng khác như quảng sát đất hiếm Nikkei Cobalt.
Những khoáng sản này được gọi là dầu mỏ của thế kỷ 21.
Ngoài ra, nơi này còn có vai trò khác trên bàn cờ toàn cầu.
Venezuela là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, còn nhiều không gian để khai thác.
Cho nên, những động thái ở Mỹ-La Tinh cũng ảnh hưởng đến giá năng lượng toàn cầu.
Về thương mại và logistics thì kênh đạo Panama, cạn mới Tranke, hành lan Sinh Dương kết nối Đại Tây Dương-Thái Bình Dương.
Những nơi này đều là huyết mạch quan trọng của Mỹ-Trung Quốc là cầu nối châu Á-Nam Mỹ.
Mỹ-La Tinh không phải người chơi chủ động như châu Âu hay châu Á,
nhưng đang trở thành khu vực quyết định trong cuộc chuyển dịch quyền lực toàn cầu.
Để lôi kéo các nước Nam Mỹ và một số nước châu Á gần xích đạo Trung Đông,
Trung Quốc đã thông qua cái gọi là sáng kiến phương Nam toàn cầu.
Trung Quốc là nước đang phát triển lớn nhất.
Dùng các sáng kiến này để thúc đẩy hợp tác Nam-Nam, xây dựng thế giới đa cực.
Đa cực chính là cộng đồng chung vận mệnh nhân loại do Trung Quốc dẫn dắt.
Để thực hiện sáng kiến phương Nam toàn cầu,
Trung Quốc đã triển khai song song sáng kiến vành đai và con đường
với tên tiếng Trung là nhất đới nhất lộ, một vành đai một con đường,
còn tên tiếng Anh gọi tắt là vành đai và con đường.
Sáng kiến vành đai và con đường bắt đầu từ năm 2013,
thời điểm Tập Cận Bình nắm quyền lực ở Trung Quốc.
Đây là nền tảng cốt lõi thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng như đường sắt, cảng biển
để nắm giữ huyết mạch và vận tải toàn cầu.
Nam Mỹ rộng hơn là Mỹ Latin và Biển Caribe,
sáng kiến vành đai và con đường đóng vai trò then chốt.
Từ khoảng năm 2017 đến 2018,
khi khu vực được coi là phần mở rộng tự nhiên
của con đường tơ lụa hàng hải thế kỷ 21,
tính đến tháng 5 năm 2025, 21 đến 22 nước trong khu vực
đã ký tham gia vành đai và con đường.
Các nước lớn như Peru, Chile, Argentina, Bolivia, Ecuador đã tham gia.
Brazil và Mexico chưa chính thức nhưng có hợp tác kinh tế sâu.
Đầu tư Trung Quốc và Brazil lên đến 53 tỷ USD năm 2025.
Sáng kiến vành đai và con đường không chỉ đầu tư hạ tầng,
mà còn là công cụ đa mục tiêu,
tiếp cận tài nguyên chiến lược mở rộng thị trường xuất khẩu,
cân bằng quyền lực với Mỹ và tạo thế giới đa cực.
Theo quan điểm từ phía Trung Quốc,
thì sáng kiến vành đai và con đường sẽ lắp khoảng trống hạ tầng ở Nam Mỹ.
Nam Mỹ thiếu thốn.
Sáng kiến vành đai và con đường mang tiền nhanh,
không điều kiện chính trị như phương Tây,
tăng xuất khẩu nông sản từ Brazil, Argentina, khoáng sản ở Peru, Chile,
giúp tăng trưởng GDP Việt Nam,
tăng kết nối bằng những cảng như Chiang Kai và đường sắt,
giúp Nam Mỹ trở thành cầu nói châu Á,
giảm phụ thuộc Panama, vốn bị Mỹ kiểm soát mạnh.
Tuy nhiên, những dự án sáng kiến vành đai và con đường
thật sự mang lại rủi ro cực lớn cho quốc gia sở tại.
Một số dự án tạo nợ lớn dẫn đến rủi ro mất chủ quyền.
Một số nước đã trở thành con nợ lâu năm của Bắc Kinh
và để gắn nợ họ đành nhượng cơ sở hạ tầng đó cho Trung Quốc
dẫn đến mất chủ quyền quốc gia.
Các dự án khai thác mỏ của Trung Quốc ở Nam Mỹ
và nhiều nơi khác gây ô nhiễm và tranh chấp cộng đồng.
Từ đây chúng ta đến một ví dụ rất điển hình
về một dự án cảng biển ở Peru, đó là cảng Chiang Kai.
Nói một chút về Peru thì đây là một trong những điểm nóng
quan trọng nhất của cuộc tranh giành ảnh hưởng
giữa Mỹ và Trung Quốc ở Mỹ Latin.
Nhờ vị trí địa lý chiến lược trên bờ Thái Bình Dương,
chữ lượng khoáng sản khổng lồ, đặc biệt là đồng,
Peru là một trong những nhà sản xuất đồng lớn nhất thế giới
và vai trò cử ngõ kết nối Nam Mỹ với châu Á.
Peru tham gia sáng kiến vành đai con đường từ năm 2019.
Trung Quốc chiếm một phần tư tổng FDI vào Peru.
Các khoản vay và đầu tư nhà nước Trung Quốc
vượt 20 tỷ đô la Mỹ từ năm 2000 đến 2022,
tập trung vào khai thác mỏ và hạ tầng.
Cảng Chiang Kai ở Peru có vốn đầu tư 1,3 tỷ đô la Mỹ,
Costco shipping của Trung Quốc nắm 60% cổ phần,
khánh thành cuối năm 2024.
Cảng Chiang Kai là dự án hạ tầng chiến lược lớn nhất
của Trung Quốc ở Tây Bán Cầu,
nằm cách thủ đô Lima khoảng 80 km về phía bắc.
Trên giấy tờ, cảng này giúp Peru tăng 1,8% GDP,
khoảng 4,5 tỷ đô la Mỹ,
tạo khoảng 7.000 việc làm trực tiếp, gián tiếp,
thúc đẩy xuất khẩu nông sản và khoáng sản, đồng, quặng sắt.
Tuy nhiên, từ khi có cảng này đã dẫn đến
Giá đất tăng từ 50 lên 1.500 đô la Mỹ một mét vu,
tức khoảng 37 triệu một mét vu, tăng gấp 30 lần.
Điều này dẫn đến việc mafia buôn đất xâm chiếm đất cộng đồng,
khiến tội phạm tăng 25% ở tỉnh Hualien,
đặc biệt Trung Quốc kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng.
68% nhập khẩu là hàng Trung Quốc.
Điều này khiến Peru bị thâm hụt thương mại.
Peru vay tiền từ Trung Quốc để xây cảng.
Peru vẫn phải trả nợ, đồng thời họ còn phải mua hàng Trung Quốc.
Cho nên giới chuyên gia Mỹ mới lo ngại về chủ quyền và an ninh đối với Peru.
Cảng Shankay và kênh đạo Panama,
cùng các cảng đầu mối Bonobo, Thái Bình Dương và Crystal Ball, Đại Tây Dương.
Đây là những dự án hạ tầng then chốt trong cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung,
nhưng khác biệt rõ rệt về quy mô, chức năng và vai trò địa chính trị.
Shankay là cảng mới của Trung Quốc.
Nhằm bỏ qua Panama để tạo tuyến trực tiếp châu Á Nam Mỹ.
Trong khi Panama vẫn là cổ hỏng thương mại toàn cầu
khi đang bị Mỹ đẩy lùi ảnh hưởng Trung Quốc mạnh mẽ vào năm 2026.
Cảng Shankay đe dọa trực tiếp sân sau Mỹ bằng cách bỏ qua Panama,
giúp hàng Trung Quốc vào Nam Mỹ nhanh hơn, rẻ hơn.
Mỹ lo ngại mất kiểm soát Logistics và chủ quyền Peru.
Chính quyền Trump 2.0 coi đây là mục tiêu tiếp theo sau Panama.
Mỹ muốn lấy lại Shankay như đã làm với cảng Panama.
Còn Trung Quốc sẽ bảo vệ Shankay bằng mọi giá.
Vì sao Nam Mỹ giàu tài nguyên nhưng lại nghèo và bất ổn?
Quý vị đều biết Nam Mỹ là một nơi giàu tài nguyên.
Châu Phi cũng như vậy.
Châu Phi là nơi có nhiều tài nguyên nhất trên thế giới.
Nhưng những nơi này lại hay xuất hiện nghèo đói và bất ổn.
Vì sao là như vậy?
Trong những năm 60 của thế kỷ trước,
có phong trào giành độc lập ở các nước Á, Phi và Mỹ Latin.
Năm 1960 còn gọi là năm Châu Phi
để kỷ niệm một loạt nước Châu Phi giành độc lập.
Nhưng sau khi giành độc lập, lại xuất hiện nghèo đói.
Có nhiều nguyên nhân,
nhưng một phần nguyên nhân nằm ở tư tưởng của Trung Quốc.
Trong bối cảnh chiến tranh lạnh,
Trung Quốc dưới thời Mao coi Mỹ Latin,
bao gồm Nam Mỹ là một phần của vùng trung gian,
nơi có thể dùng để chống lại đế quốc Mỹ
và chủ nghĩa xét lại Liên Xô.
Tuy nhiên, ảnh hưởng này khá hạn chế về quy mô
do Trung Quốc đang trong giai đoạn nội bộ hỗn loạn
và không có nhiều tiền.
Thay vào đó, Bắc Kinh tập trung xuất khẩu hình thái ý thức.
Hàng nghìn trí thức lãnh đạo đảng Cộng sản
và nhà cách mạng Mỹ Latin
được mời sang Trung Quốc học tập tham quan
và nhận tài liệu tiên truyền.
Mao và Chu Ân Lai trực tiếp gặp gỡ các phái đoàn
từ Cuba, Brazil, Argentina, Peru
để truyền bá chiến tranh nhân dân
và cách mạng nông thôn.
Trung Quốc có ảnh hưởng mạnh mẽ nhất
đối với Peru.
Abimeyang Gujran, sau này là lãnh tụ
Sandero Luminoso,
đã thăm Trung Quốc năm 1965 và 1967,
tiếp xúc trực tiếp với Mao và cách mạng văn hóa.
Ông đưa chủ nghĩa Mao về Peru
kết hợp với tư tưởng
José Carlos Mario Telgu
để thành lập đảng đỏ Peru.
Phong trào này coi Mao là ngọn đút
cách mạng nông thôn,
dù hoạt động vũ trang quy mô lớn
chỉ bắt đầu năm 1980.
Sau khi Mao qua đời,
Sandero Luminoso là tác động
nặng nề nhất của chủ nghĩa Mao
ở Mỹ Latin.
Ngoài ra, đối với các nước như Bolivia, Chile,
Colombia, Brazil, Argentina,
Trung Quốc hỗ trợ chính trị
và tài liệu cho các nhóm chủ nghĩa Mao
tách khỏi đảng thân liên xô.
Nhiều phong trào du kích nhỏ
chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa Mao.
Mao trực tiếp gặp lãnh đạo đảng cộng sản Peru
và Bolivia để khuyến khích
làm chiến tranh. Trung Quốc cung cấp
hỗ trợ tinh thần, đào tạo du kích
và phân phối sách Mao
như chiến tranh nhân dân
cho các nhóm chống Mỹ ở khu vực.
Những chính quyền này sau khi lên nắm quyền
đã làm hổng kinh tế.
Quý vị biết rằng nước Mỹ
cực kỳ giàu có khi hiểu được
sự giàu có của nước Mỹ.
Chúng ta sẽ hiểu vì sao những nước Nam Mỹ
lại nghèo đói và bất ổn.
Quay ngược lịch sử để trở về
thời gian nước Mỹ lập quốc.
Thật ra có lẽ nhiều người không biết
vào thời điểm nước Mỹ chưa thành lập
năm 1766
những người thanh giáo từ châu Âu sang
đã từng muốn dựa vào lương tâm
tự giác của mỗi người để xây dựng
một cộng đồng. Khi họ mới đến Mỹ
họ đã xây dựng một nhà nước
mang tính chất xã hội chủ nghĩa.
Mọi người nghe vậy có thể sẽ rất ngạc nhiên
nhưng ban đầu họ xây dựng
chính là một nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Trong cơ độc giáo có một khái niệm
gọi là chủ nghĩa xã hội
cơ độc giáo. Quý vị sẽ
nghe rất lạ nhưng lúc đó
những người di cư đầu tiên đến Mỹ
thật chất đang sống trong một cộng đồng
theo chủ nghĩa xã hội.
Mọi người cùng lao động rồi sản phẩm
làm ra được chia đều cho tất cả.
Kết quả là họ rơi vào tình trạng nghèo đói
và thiếu lương thực kéo dài.
Sau đó họ đã đưa ra
một quyết định quan trọng.
Chúng ta sẽ đi theo con đường chủ nghĩa tư bản
thực hiện tư hữu hóa tài sản
ai có đất thì tự canh tác
trồng càng nhiều thì thu hoạch
càng nhiều và thành quả lao động
thuộc về chính người đó.
Đây thực chất chính là tư tưởng
của John Locke, nhà tư tưởng
thời khai sáng của Anh.
Ông chủ trương rằng mỗi con người
đều có quyền sống, quyền tự do
và quyền tài sản.
Sau này các quốc phụ
lập quốc của Mỹ đã phát triển
thành quyền sống, quyền tự do
và quyền mưu cầu hạnh phúc.
Khi có khái niệm quyền tài sản
rõ ràng, chỉ sau một năm
cuộc sống của những người di cư này
đã cải thiện mạnh mẽ và họ
nhanh chóng trở nên giàu có.
Sự khác biệt giữa công hữu và tư hữu
là gì? Công hữu chính là
cha chung không ai khóc, tôi làm nhiều
hay ít thì cũng nhận được nhiều đó
nên tôi không muốn làm. Còn tư hữu
khi tôi biết tôi làm nhiều
thì hưởng nhiều, phần tài sản đó
chắc chắn thuộc về tôi, thì tôi sẽ
cố gắng mà làm. Hai trụ cột
của chủ nghĩa tư bản bao gồm
personal liberty, tự do
cá nhân và free market
thị trường tự do, thì trong
tự do cá nhân có quyền tự do
sở hữu tài sản. Cho nên
quyền sở hữu tư nhân, mỗi người nỗ lực
làm việc, nỗ lực tạo ra của cái
đồng thời cũng góp phần giúp ích
cho xã hội mới là con đường
đúng đắn. Đây chính là điều mà
Mark Webber gọi là đạo đức tinh lành
và tinh thần chủ nghĩa tư bản
Do đó, nhiều người muốn
chia đều, muốn cân bằng giàu nghèo
là hoàn toàn không khả thi
Thật ra, khổng tử
thời Trung Quốc cổ đại đã từng nói một câu
Bất hoạn quả, nhi hoạn
bất quân, nghĩa là không sợ ích
mà chỉ sợ không công bằng
Nhiều người hiểu chữ quân là
bình quân, cho rằng khổng tử
chủ trương bình quân giàu nghèo
Nhưng chữ quân ở đây thực chất
nghĩa là công bằng, nghĩa là không sợ
của cái ích, miễn là công bằng
thì mọi người tự nhiên sẽ nỗ lực
tạo ra của cái. Chúng ta cũng không
thể gọi khổng tử để hỏi chữ quân
này rốt cuộc là công bằng hay là bình quân
Nhưng ý thật sự của khổng tử
phải là công bằng, bởi vì
chính khổng tử cũng giàu hơn người khác
Ông có 3.000 học trò
mỗi người biếu ông 10 cân thịt
Như vậy, khổng tử chắc chắn
khá giàu có. Hơn nửa học trò
mà nổi tiếng của ông là tử cống
cũng rất giàu. Nhưng khổng tử
chưa bao giờ bắt tử cống phải bình quân giàu nghèo
cho nên tôi nghĩ khổng tử nói
về vấn đề công bằng
Cho nên xã hội tốt nên theo
đóng góp để nhận thù lao tương ứng
Tất nhiên xã hội cũng không thể đứng nhìn
người khác chết đói mà không đưa tay giúp đỡ
Điều này tôi không thể chấp nhận
Tuy nhiên, loại từ thiện này
không nên do chính phủ thực hiện
mà nên do giới tư nhân thực hiện
hoặc ở Mỹ thì do nhà thờ
thực hiện. Đây có thể là cách
vận hành xã hội tốt hơn
Khi tư nhân làm từ thiện
thì người nhận họ biết mình nhận từ ai
Họ có cái tâm cảm ơn
Họ sẽ cố gắng nỗ lực
Còn nhà thờ làm từ thiện
thì người cần giúp đỡ có thể đến nhà thờ
nghe kinh thánh. Họ cũng biết
là phải nỗ lực chăm chỉ để có cuộc sống tốt hơn
Còn nếu chính phủ
làm từ thiện thì người nhận
sẽ có cảm giác như đây là chuyện đương nhiên
Họ không còn muốn cố gắng
từ đó dễ xa vào vòng tuần hoàng nghèo đói
Khi kể đến đây
quý vị chắc hẳn đã có câu trả lời
Vì sao những nơi như
châu Phi hay Nam Mỹ
dù giàu tài nguyên nhưng lại hay nghèo đói
Mỹ đã dùng cách gì
để đẩy Trung Quốc ra khỏi sân sau
Mỹ đã thực hiện
nhiều biện pháp mạnh tay
có hệ thống để ngăn chặn ảnh hưởng của Trung Quốc
ở Mỹ Latin, đặc biệt dưới
chính quyền Trump 2.0
Chiến lược này dựa trên Trump Calvary
phiên bản cập nhật của học thuyết
Monroe coi Trung Quốc là
đối thủ ngoài bán cầu
và cam kết không cho phép đối thủ kiểm soát
tài sản chiến lược hoặc thiết lập
lực lượng ở Tây bán cầu
Trong chiến lược an ninh quốc gia
năm 2025 của Mỹ, tuyên bố rõ ràng
rằng sẽ sử dụng mọi công cụ
quân sự, kinh tế, ngoại giao
để ngăn chặn Trung Quốc sở hữu
hoặc kiểm soát tài sản quan trọng
của Mỹ Latin
Vào tháng 3 năm 2026
Tổng thống Trump tổ chức hội nghị
tại Mar-a-Lago với các lãnh đạo
Mỹ Latin thân Mỹ để
phối hợp chống ảnh hưởng Trung Quốc
tập trung vào an ninh ma túy di cư
và giới hạn sự tham gia
của Bắc Kinh, các nước như
Colombia, Mexico, Brazil vắng mặt
Mỹ ký thỏa thuận với
nhiều nước Argentina, Ecuador
Mexico, Paraguay
Peru để xây dựng chuỗi
cung ứng lithium đồng đất hiếm
French Oxygen giảm
Ngoài ra, Mỹ còn có những hành động
cực kỳ cụ thể ở các nước than chốt
ở Panama dưới áp lực trực tiếp
từ tổng thống Trump
Đe dọa lấy lại kênh đào
Panama đã tiếp quản 2 cản đầu kênh
từ công ty Hong Kong CK Hoskitchen
Tòa án Panama
tuyên bố hợp đồng vi hiến
Đây là thắng lợi lớn của Mỹ
để lùi vành đai và con đường
ở tuyến Logitech quan trọng
Ở cản Changi thuộc Peru
Mỹ công khai cảnh báo
Peru có nguy cơ mất chủ quyền
sau phán quyết tòa hạn chế
giám sát cản do công ty Costco
của Trung Quốc kiểm soát 60%
Bộ Ngoại giao Mỹ gọi đây là
bài học cảnh báo cho khu vực
và coi cản là rủi ro quân sự và dân sự
Mỹ cũng chỉ trích mạnh mẽ
và đe dọa biện pháp kinh tế
Ở Chile, Mỹ áp lệnh
cấm visa với 3 quan chức cấp cao
vì kế hoạch cáp quan
ngầm dưới biển với Trung Quốc
coi đây là rủi ro an ninh
Ở Venezuela, thì vào tháng 1
năm 2026, Mỹ thực hiện
chiến dịch bắt giữ Nicolás Maduro
sau đó yêu cầu chính quyền mới
cắt đứt quan hệ kinh tế với Trung Quốc
đối tác dầu mỡ lớn nhất
Điều này làm lung lai mạnh
các khoản vay và dự án
của Bắc Kinh ở Venezuela
Ở Argentina, vì lãnh đạo nước này
là một tổng thống cánh thủ
cũng được coi là Trump của Argentina
Tổng thống Xavier Mele
đã đình chỉ một số dự án
không gian và radar của Trung Quốc
Ở tầng diện quân sự
Mỹ tăng cường hiện diện hải quân
tập trung 25% hạm đội Mỹ
ở biển Caribe, mức cao
kỷ lục trong nhiều thập kỷ
Mỹ dưới thời tổng thống Trump
đã chuyển từ quan sát
sang hành động quyết liệt, kết hợp
đe dọa quân sự ngoại giao trực tiếp
cấm vận cá nhân và đầu tư thay thế
Kết quả ban đầu khá rõ
Panama mất cản cho Trung Quốc
Peru bị cảnh báo mạnh
Venezuela mất đối tác lớn
và một số dự án vành đai con đường bị đình trệ
Mỹ đang đẩy Bắc Kinh ra
khỏi sân sâu của mình
Lý do Nam Mỹ không thể sao chép
phiến pháp Mỹ
Quay lại vấn đề bí quyết thành công của nước Mỹ
thì mọi người biết rằng
ở Plymouth, Boston
có một con tàu gọi là Mayflower
Ai cũng biết con tàu Mayflower
là con tàu của những người thanh giáo
đầu tiên đặt chân lên nước Mỹ
Nhưng cách con tàu Mayflower
chỉ nửa dặm anh đi về phía bắc
leo lên một con dốc
Trong một khu dân cư có một tượng đài
khổng lồ cao hơn 20 mét
Tượng đài ấy gọi là Đài Tưởng Niệm
Tiên Phụ Mỹ
Xung quanh tượng đài có những phiến đá điêu khắc
Nếu bạn đi vòng quanh một lượt
bạn sẽ phát hiện bí mật thành công
của Mỹ Quốc nằm chính tại đó
Bí mật của bức tượng là gì?
Bí mật nằm ở trên cùng
Trên đỉnh là một nữ thần
Nữ thần không phải nữ thần tự do
mà là nữ thần tính ngưỡng
tay cầm kinh thánh, ngón tay phải chỉ lên trời
dưới chân có ghi chữ Faith
nghĩa là tính ngưỡng
Mặt hướng đông là nữ thần đạo đức
Morality
Mắt của ấy không có đồng tử
chỉ toàn lòng trắng
nghĩa là mắt hướng vào bên trong
Điều này ứng với tâm pháp mà chúng ta vừa nói
Đạo đức cũng là pháp luật
là pháp luật trong lòng nên phải nhìn vào bên trong
Quay sang mặt bắc
Đó mới là nam thần pháp luật
Law
Tiếp theo là nữ thần giáo dục
Education
Cuối cùng là nam thần tự do
Liberty
Lực lượng vũ trang chiến đấu vì tự do
Vậy nên toàn bộ tượng đài này chính là bí mật thành công
của nước Mỹ
Thứ nhất, xây dựng trên tính ngưỡng
Điều quan trọng nhất là tính ngưỡng
Thứ hai, đạo đức được xây dựng trên tính ngưỡng
Tiếp theo, có đạo đức và tính ngưỡng rồi
mới có hiến pháp, pháp luật
Giáo dục giúp truyền thừa văn minh
truyền thừa sự tự do
Đây là bí quyết thành công của nước Mỹ
Nó đơn giản trù tượng khái quát
mà thứ càng trù tượng càng khái quát
mọi người biết là gì không?
Đó chính là đạo
Nhưng nói về hiến pháp
thì có một câu chuyện vui như thế này
Trên thực tế, Nam Mỹ đã từng muốn
là một bản hiến pháp tên là
Hợp Trung Quốc Nam Mỹ
Họ thấy hiến pháp Mỹ rất hay
muốn chép ra một bản
Họ tìm cha của giáo sư Cushion
là ông Cleon Cushion
Cleon Cushion rất nổi tiếng ở Mỹ
Sau này giúp Reagan vào tòa Bạch Ốc
là một trong những người hiểu hiến pháp Mỹ nhất
thời đương đại
Họ mời ông thiết kế
một bản hiến pháp cho Hợp Trung Quốc Nam Mỹ
Thậm chí còn tổ chức hợp
ở Washington DC
để bàn việc thực hiện
Sau khi hoàn thành
Hai nguyên thủ quốc gia Nam Mỹ
nói với ông rằng
Giáo sư Cushion
Giáo sư Cleon Cushion đáp
Và đúng là như vậy
không có Hợp Trung Quốc Nam Mỹ nào
tồn tại trên trái đất cả
Ví dụ này rất điển hình
Mọi người đều thấy hiến pháp Mỹ tuyệt vời
Nước Mỹ kỳ diệu thế nào
có một công thức thần kỳ
Công thức căng bản nhất chính là
tính ngưỡng đạo đức và tâm pháp
Hơn nữa có một điểm rất quan trọng đó là
khi các quốc vụ lập quốc
họ nhất định nhấn mạnh pháp luật
không được viết phức tạp
vì phức tạp quá thì không ai nhớ nổi sẽ vô dụng
Vậy nên phải đơn giản
nói cách khác làm sao để mọi người
tuân thủ pháp luật
Đời người không thể có công bằng tuyệt đối
vì đời người không phải xã hội của thần
mà theo cách nói
của cờ đốc giáo
con người sinh ra đều mang nguyên tội
Tội lỗi từ trước là khái niệm nghiệp lực
trong Phật giáo
Cho nên ở đời sẽ chịu nhiều khổ sở
gặp nhiều thử thách
Những thử thách ấy giữa người với người
bao gồm trao đổi lợi ích
giao dịch cũng không thể tuyệt đối công bằng
Lúc này thật ra
cần mọi người nhường nhau một bước
Vậy nên nhiều lúc chúng ta tìm đến sự giúp đỡ
của pháp luật
Thực chất là mang theo tâm thái
tìm kiếm công bằng tuyệt đối
Nhưng pháp luật không phải dùng để làm việc đó
Điều cốt lợi nhất của pháp luật
là trừng phạt những cái ác lớn
Còn những cái ác rất nhỏ
rất vụn vặt mà dùng pháp luật để giải quyết
thì chi phí tư pháp cực kỳ cao
lợi bất cập hại
Nước Mỹ hưng thành nhờ tính ngưỡng đạo đức
đây không phải là điều tôi tự nghĩ ra
mà trên bức tượng ở Plymouth
có tiết lộ
Vậy thì nước Mỹ suy bại vì đâu?
Vào cuối thế kỷ 19
có một người tên là John Dewey
Người này được xem là người
khai sáng giáo dục hiện đại
Ông đã thay đổi toàn bộ hệ thống giáo dục
Nhưng thật chất ông đã phá hoại
giáo dục từ góc trễ
Dewey lấy danh nghĩa trải nghiệm
nói rằng cuộc đời là do chính mình
trải nghiệm mà ra
Bạn tự cảm nhận cái gì đúng, cái gì sai
Những người như Dewey đã chuyển
nguồn góc đạo đức từ lời dạy của Chúa
Từ 10 điều răng của
Moses giáo hứng trong Kinh Thánh
bao gồm cả giáo lý
của các tôn giáo chính thống
Vốn góc rễ đều giống như nhau
Làm người tốt, đối xử với người khác
như với chính mình, yêu người như yêu mình
Những người như Dewey
đi biến quy tắc bất biến của Chúa
trở thành quy tắc dựa vào cảm giác
và trải nghiệm cá nhân
Điều này tạo ra vô số cách giải thích cho
cùng một sự việc, tức là mọi người
không có nền tảng chung để nói chuyện
từ đó khiến xã hội chia rẽ
Ví dụ ở Mỹ ban đầu
mọi người đều cho rằng truyền thống do thái
cơ độc giáo, 10 điều răng của
Moses là không cần bàn cãi
cũng không cần thảo luận
Khi có đồng thuận như vậy, chỉ khi
việc xảy ra, mọi người mới xuất phát
từ đồng thuận, rồi xem sự thật
rồi xem lý luận, rồi
mọi người mới tranh luận
Dù không đạt được đồng thuận cuối cùng, ít nhất
chúng ta biết, điểm xuất phát
có nền tảng chung, có cơ sở để đối thoại
Nhưng một khi rơi
vào chủ nghĩa đạo đức tương đối
Bạn nói lý của bạn, tôi nói lý của tôi
Thực chất không đối thoại được
vì không có nền tảng chung
Ví dụ bạn cho rằng
phá thai là sai, người kia cho rằng
phá thai là đúng, không có đồng thuận
Vì sao tôi cho rằng
phá thai là sai? Vì tôi tin
thai nhi là sự sống, từ khoảnh khắc
thụ thai, Chúa đã ban sự sống cho nó
Bạn không được tước đoạt
sinh mạng của người khác, phá thai
tương đương với sát sinh
Nhưng người kia dựa vào trải nghiệm cá nhân
dựa vào chủ nghĩa đạo đức
tương đối, họ cho rằng
đó chưa phải là sự sống, nên
loại bỏ là không có vấn đề
Trên cơ bản là không thể đạt được đồng thuận
Tức là khi một
xã hội không có tính ngưỡng thống nhất
xã hội đó chắc chắn sẽ chia rẽ
Sự chia rẽ của xã hội Mỹ hiện nay
có quan hệ trực tiếp với điều này
Hai bên không thể hòa giải vì
nguồn gốc khác nhau
Sau khi đưa ra lý thuyết này,
tại Đại học Columbia, ông thành lập
Teacher College, có khoảng
40% hiệu trưởng các trường tiểu học
và trung học toàn nước Mỹ
đều là học trò của Dewey
Ông đã lật ngược toàn bộ hệ thống giáo dục
truyền thống trước đó
Ở trước
có nói bí mật thành công của Mỹ
có một phần là giáo dục
Bởi vì bất kỳ nền văn minh nào
chúng ta phải hiểu một điều rằng
muốn truyền lại văn minh cho thế hệ sau
không phải dựa vào trong gen
mà chỉ có thể dựa vào giáo dục
Giáo dục ở đây không phải chỉ là
đi học kỹ năng, mà là
bồi dưỡng con người, giáo dục sự kế thừa
tinh thần nhân văn, là sự kế thừa
của tính ngưỡng
Khi cái gốc đã vững thì xây gì cũng được
Nhưng một khi cái gốc bị yếu
thì sụp đổ chỉ là vấn đề thời gian
Cho nên
nếu hệ thống giáo dục sụp đổ
nền văn minh sẽ ngay lập tức bị đứt gãy
Một khi văn minh đã bị đứt gãy
việc khôi phục lại thật sự
cực kỳ khó khăn
Trước khi kết thúc bài phân tích
chúng tôi xin chân thành cảm ơn khán giả Nguyễn Thế Hùng
ở Úc đã ủng hộ chúng tôi
thông qua hình thức SuperTanks
Sự ủng hộ của mọi người là động lực
cho chúng tôi làm tốt hơn
Chúng tôi sẽ ra những sản phẩm chất lượng
để phục vụ cộng đồng
Quý khán giả có nhìn nhận như thế nào?
Hãy để lại bình luận bên dưới
Nếu quý khán giả thấy video này hữu ích
thì hãy ủng hộ chúng tôi
bằng một subscribe, một like
và một comment
để chúng tôi xây dựng chương trình hoàn thiện hơn
Nếu có nhả ý
thì quý khán giả có thể mời chúng tôi
một ly cà phê bằng liên kết bên dưới
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn
Hẹn quý khán giả trong những bài bình luận tiếp theo
