Bốn Thứ Thừa Đang Kéo Bạn Xuống — Tu Đạo Bằng Phép Trừ Từ Đạo Đức Kinh

Đình Sự
546 người theo dõi
Người kiễng chăn thì không đứng vẫn.
Người xài bước dài thì không đi ra.
Hai hình ảnh ấy chẳng cần giải thích.
Ai cũng hiểu.
Nhưng là thay.
Kiểu mà cả đời vẫn kiễng.
Vẫn xài.
Vẫn gượng gạo với vào những thứ không phải của mình.
Vẫn chạy nhanh hơn nhịp thở.
Cho phép cổ Kim Thứ Quán.
Trong video hôm nay.
Mời bạn cùng nhìn lại 4 thứ thừa mà Lão Tử trì ra.
4 gánh nặn mà hầu hết chúng ta đang mang trên vai mỗi ngày.
Mà không biết và điều đáng sợ nhất.
Ta còn tưởng đó là tài sản.
Lão Tử mở đầu chương 24 của Đạo Đức Kinh bằng 2 hình ảnh rất đời.
Khí giả bất lập.
Kiễng chăn thì không đứng vẫn.
Quả giả bất hành.
Xài bước dài thì không đi ra.
Kiễng chăn là gượng gạo.
Là cố tỏ ra cao hơn chiều cao thật của mình.
Là dáng vươn lên một vị trí mà cơ thể không đủ sức giữ.
Bạn có thể kiễng được một lúc.
Hai lúc.
Nhưng không ai kiễng được cả đời.
Vì cơ thể sẽ mỏi.
Vì gân cốt sẽ đau.
Vì trọng lực sẽ kéo bạn về đúng nơi bạn thuộc về.
Xài bước dài là nóng vội.
Là muốn đến nhanh hơn mức bình thường.
Là tin rằng nhanh đồng nghĩa với giỏi.
Mà quên rằng nhanh cũng đồng nghĩa với mệt.
Bạn xài được 10 bước.
20 bước.
Lồi tháo thở hôn hến.
Chân ruồn.
Và nhìn lại.
Người đi bước đều đã vượt qua bạn từ lúc nào.
Thay hình ảnh này.
Nếu chỉ đọc thoáng qua.
Tưởng chỉ nói về chuyện đi đứng.
Nhưng Lão Tử không nói về chân.
Ông nói về cách ta sống.
Trong lịch sử Việt Nam.
Có một nhân vật đã kiễng chân cao nhất có thể.
Và ngã đao nhất có thể.
Họ quý ly.
Người đàn ông nắm trong tay quyền lực tối thượng cuối thời Trần.
Ông nhìn thấy một trèo đại đang mộc rỗng.
Vua Nhô Nhật.
Quân lệ giai đoạn.
Quân đội duy kiệt.
Đất nước đứng trước hiểm họa.
Từ cả Chiêm Thành lẫn nhà Minh phương Bắc.
Và ông quyết định thay đổi tất cả.
Công mật lức.
Ông phế vua Trần.
Lật nhà hồ.
Ông rời đua về thanh hóa.
Xây thành tây đu bằng đá tản trong thời gian kỷ lục.
Ông phát hành tiền giấy thay tiền đồng.
Cấm ai không đổi thì tội chết.
Ông giới hạn ruộng đất của giới quy tập.
Giới hạn số nộ tỷ mỗi nhà được giữ.
Ông để cao chữ nông.
Cải cách giáo dục.
Thay đổi hệ thống hành chính.
Từng cải cách nếu tách riêng ra.
Đều có lý.
Nhưng tất cả ập xuống cùng lúc.
Lên một xã hội chưa sẵn sàng.
Bằng bàn tay sắt của một người tin rằng mình đúng.
Thì nó không còn là cải cách nữa.
Nó là cơn bão.
Bảy năm.
Nhà hồ chỉ tồn tại bảy năm.
Khi quân minh kéo ràng.
Hồ Quý Lì kêu gọi toàn dân kháng chiến.
Nhưng dân không thèo.
Không phải vì dân không yêu nước.
Mà vì dân đã kiệt.
Kiệt vì bị ép thay đổi quá nhanh.
Quá nhiều.
Quá gượng gạo.
Như đồi chân bị kiễn quá lâu.
Đến khi cần đứng vững thì đã run rải.
Không còn giết.
Hồ Quý Lì không phải kẻ bất tai.
Ngược lại.
Công là người có tầm nhìn.
Tiền giấy.
Thoạn điền.
Để cao chữ nồng những ý tưởng ấy.
Mấy trăm năm sau.
Người ta mới làm được.
Nhưng ông Kiễn Trân.
Ông vươn tới một tầm cao mà nền tảng bên dưới chưa đủ vững để giữ.
Và cái giá không chỉ là bảy năm.
Mà là hai mươi năm bắt thuộc sau đó.
Để rồi phải đợi lê lợi nổi lên từ lam sơn dành lại non sông.
Kiễn Trân không có nghĩa là bạn kém.
Đôi khi Kiễn Trân chính vì bạn giỏi.
Vì bạn nhìn xác.
Vì bạn muốn thay đổi.
Nhưng giỏi mà không biết đợi.
Nhìn xa mà không đo đúng bước chân hiện tại.
Thì cũng giống như cây mọc nhanh quá.
Gồi sớt.
Gặp gió lở gãy.
Lão tử không phải khuyên ta đừng tiến bộ.
Ông chỉ nói.
Đừng gợm.
Đừng ép mình vào một vai diễn mà cơ thể chưa đủ sức đóng.
Đừng chạy nhanh hốt nhịp thở cho phép.
Vì cái gì gợm gạo.
Thì không bền.
Cái gì không bền.
Thì không thật.
Và cái gì không thật.
Thì sớm muộn cũng trục.
Từ hai hình ảnh Kiễn Trân và xãi bước.
Lão tử đi vào bốn thứ thừa.
Bốn gánh nặng mà người tu đạo cần cất xuống.
Thứ nhất.
Tự kiến.
Tự cho mình sáng suốt.
Tự kiến giả bất minh.
Người tự cho mình có kiến thức.
Có cách nhìn riêng.
Thì thực ra lại tối tâm nhất.
Dân doan Việt Nam có câu chuyện mà đứa trẻ nào cũng biết.
Nhưng người lớn lại hay quên.
Ad ngồi đáy giếng.
Còn ad sống lâu nằm dưới lỏng giếng.
Nhìn lên chỉ thấy một vòng trời bé bằng cái vông xung quanh nó là cùa.
Không thật.
Nồng đạp toàn những sinh vật nhỏ hơn nó.
Yếu hơn nó.
Và trong thế giới chặt hẹp ấy.
Ad tự phong mình làm chúa tể.
Cho đến khi nước rông.
Ad bị đẩy ra ngoài.
Nó mang theo thói cũ vinh vào.
Bước đi nghinh ngang giữa đường.
Rồi bị trâu giẫm bẹp.
Câu chuyện đơn giản.
Nhưng bạn hãy nghĩ xem.
Bao nhiêu người trong chúng ta đang sống trong giếng của mình.
Cái giếng ấy có thể là một chức vụ.
Một vòng tròn bạn đề.
Một lãnh vật chuyên môn.
Hay thậm chí là mạng xã hội.
Nơi mà thuật toán chỉ cho bạn thấy những gì bạn muốn thấy.
Chỉ cho bạn nghe những gì bạn muốn nghe.
Và bạn tưởng rằng thế giới đúng là như vậy.
Lão tự nói.
Tự kiến giả bất minh.
Người tự cho mình sáng.
Thì tối.
Vì khi bạn đã tự cho rằng mình biết.
Thì bạn ngừng hỏi.
Ngừng hỏi thì ngừng học.
Ngừng học thì dần mộ.
Không phải mộ vì thiếu ánh sáng.
Mà mộ vì quá chắc chắn rằng mình đang nhìn đống.
Không tự.
Bậc thanh nhân mà hậu thế tôn vinh.
Tự nói về mình rằng.
Ta chỉ là kẻ thuật nhĩ bất tác.
Ta không sáng tạo gì cả.
Ta chỉ thu thập lời dạy của cổ nhân.
Xong xếp lại.
Rồi truyền đạt cho đời sau.
Đó không phải kiêm tốn giả vờ.
Đó là trí tuệ thật sự.
Trí tuệ của người hiểu rằng.
Cái mình biết chỉ là giọt nước.
Mà cái mình chưa biết là đại dương.
Bất tử kiến.
Cố minh không tự cho mình sáng.
Nên mới thật sự sáng.
Nghịch lý này nghe ngược đời.
Nhưng bạn hãy nhìn xung quanh.
Ai là người bạn thật sự tin tưởng.
Ai là người mà khi họ nói.
Bạn muốn nghe.
Có phải là kẻ suốt ngày khẳng định.
Tôi biết tôi đúng.
Hay là người lặng lẽ lắng nghe.
Truy giáp.
Rồi mới mở lời.
Và mỗi khi mở lời.
Thì câu đầu tiên thường là tôi cũng không dám chắc.
Lần thứ hai.
Tự thị.
Tự cho mình đóng.
Tự thị giả bất chương.
Người tự cho mình có lý.
Thì thật ra không bao giờ sáng tỏ.
Có lý và tưởng mình có lý là hai chuyện khác nhau.
Đạo lý.
Theo lão tử.
Luôn có hai mặt.
Có âm.
Có riêng.
Có trên.
Có dưới.
Có chính.
Có phản.
Bạn không thể nắm giữ một mặt.
Rồi tuyên bố đó là toàn bộ sự thật.
Giống như cầm một đồng xu và nói.
Mặt này là tất cả.
Trong khi mặt kia vẫn nằm im.
Chờ ngày lật lên.
Người tự thị.
Tự cho mình đóng.
Thường rơi vào cái bẫy tinh vi.
Họ không chỉ tin mình đóng.
Mà còn tin rằng ai khác mình đều sai.
Và từ đó.
Họ đóng cửa.
Đóng cửa tâm trí.
Đóng cửa tai.
Đóng cửa khả năng chiếp nhận.
Lão tử dùng câu đất sắc.
Bao nhiêu người suốt ngày ra giả lý lẽ.
Tranh cãi với cha mẹ từ bé.
Tranh cãi với đồng nghiệp khi đi làm.
Tranh cãi với người lạ trên mạng khi rảnh.
Tất cả chỉ để chứng minh một điều.
Trời đúng.
Nhưng mấy ai dám dừng lại một giây để hỏi.
Nếu người kia đúng thì sao?
Nếu mình chỉ đúng một nửa thì sao?
Đây không phải vấn đề của riêng ai.
Đây là bản chất con người ta sinh ra với nhu cầu được công nhận.
Được khẳng định.
Và cách nhanh nhất để cảm thấy mình có giá trị là chứng minh mình đúng.
Nhưng cái giá phải trả là mất đi khả năng nhìn thấy sự thật từ phía bên kia.
Nghiên cứu về sự khiêm tốn trí tuệ.
Khả năng thừa nhận rằng mình có thể sai.
Cho thấy một điều rất đáng suy ngẫm.
Những nhà lãnh đạo có mức khiêm tốn trí tuệ cao thường xây dựng được đội nhóm mạnh hơn.
Ra quyết định tốt hơn.
Và giữ chân nhân sự lâu hơn.
Không phải vì họ yếu đuối hay thiếu quyết đoán.
Mà vì khi một người dám nói tôi có thể sai.
Thì những người xung quanh dám nói sự thật.
Và tổ chức nào nghe được sự thật.
Tổ chức ấy sống lâu.
Ngược lại.
Những nhà lãnh đạo tự thị.
Tự cho mình luôn đúng.
Thường tạo ra một vòng xoáy nguy hiểm.
Không ai dám phản biệt.
Lỗi sai bị giấu.
Quyết định tệ không được sửa.
Cho đến ngày mọi thứ sụp đổ.
Từ bên trong mà bên ngoài vẫn tưởng vẫn chắc.
Lão tự nói.
Bất tự thị.
Cố trương.
Không tự cho mình đúng.
Nên mới thật sự sáng tỏ.
Thứ bản.
Tự phạt.
Tự khoe công.
Tự phạt giả vô công.
Người tự khoe khoang công chạm.
Thì thật ra không có công gì cả.
Câu này nghe cay đắng.
Nhưng bạn hãy nhìn lại.
Trong đời mình.
Bạn có từng gặp kiểu người này không?
Buổi học nào cũng nhắc cái này tôi làm.
Lần đó nhờ tôi.
Nếu không có tôi thì và bạn nghe.
Bạn gật.
Nhưng trong lòng bạn kính trọng họ không?
Ngược lại.
Bạn có nhớ ai đó lặng lẽ làm.
Lặng lẽ giải quyết.
Lặng lẽ gánh phần khó.
Rồi khi người khác hỏi.
Chỉ cười mà nói.
Không có gì.
Người ấy bạn nhớ rất lâu.
Và khi cần.
Bạn tìm đến họ đầu tiên.
Lão tử nói.
Công lao là thứ lam tỏa tự nhiên.
Không phải thứ danh giật.
Giống như hương thơm.
Hoa không cần hét lên tôi thơm.
Gió sẽ mang hương đi khắp nơi.
Nhưng nếu hoa cứ liên tục gào thét về mùi hương của mình.
Thì gió cũng chẳng buồn ghé qua.
Trong lịch sử Việt Nam.
Nạn kiêu binh thời Lê Trịnh là một minh chứng chua sót.
Ta tự phạt giả vô công.
Công chặng ấy là thật.
Nhưng vì được yêu ái quá lâu.
Được tán dương quá nhiều.
Được ban đặc quyền quá rộng.
Họ dần biến thành kiêu binh.
Không ai dám đục.
Không ai dám phạt.
Họ coi mình là không thể thay thế.
Tự khoe công.
Tự danh quyền.
Thậm chí phế lập chúa chạy theo ý mình.
Và kết cục chính cái công mà họ khư khư ôm giữ.
Đã trở thành cái bướu trên thân thể triều đình.
Nó không làm triều đình mạnh hơn.
Nó làm triều đình suy yếu từ bên trong.
Dạn nước từ gốc dễ.
Đến khi cuôn tay sơn kéo ra.
Dạn kiêu binh ấy tan như cho.
Bao nhiêu năm thuê khoang.
Bao nhiêu đặc quyền.
Bao nhiêu lần gạo lên chúng tôi có công.
Không giữ nổi một ngày.
Chiếc sóng gió thật sự.
Bớt tự phạt.
Cố hiểu công.
Không tự khoe.
Nên mới có công thật.
Vì công thật là thứ người khác nhìn thấy.
Tự nhớ.
Tự trao.
Không cần ai đòi.
Thới tự.
Tự căng.
Tự khoe thành tích.
Tự căng giá bất chờ người tự tán riêng mình.
Thì không bao giờ tiến bộ.
Khoe công là nói về quá khứ tôi đã làm.
Tự căng là nói về hiện tại tôi giỏi lắm.
Tôi tài lắm.
Tôi đặc biệt lắm.
Và cái nguy hiểm của tự căng không phải ở chỗ người khác khó chịu.
Mà ở chỗ chính bạn bị nhốt.
Khi bạn tin rằng mình giỏi.
Thật sự tin.
Không phải vở.
Thì bạn đừng phấn đấu.
Vì đã giỏi rồi.
Thì cần gì phải cố thêm.
Đã tài rồi thì việc gì phải học.
Và cái bẫy khép lại rất im.
Rất nhẹ.
Bạn không nghe thấy tiếng kẹt.
Cho đến khi thế giới bên ngoài đã thay đổi.
Mà bạn vẫn đứng yên.
Vẫn tự tin rằng mình ở đỉnh.
Dân gian có câu.
Ai chen không mừng.
Ai chê không giận.
Nga thì dễ.
Sống thì khó.
Vì bản năng con người là thích được khen.
Và mỗi lời khen.
Nếu không cẩn thận.
Sẽ thành một viên gạch xây lên bức tường ngăn bạn với sự thật.
Bạn hãy để ý.
Khi ai đó khen bạn lần này mua đồ vừa rẻ vừa tốt.
Nếu bạn cười mà nói ở.
May mắn thôi.
Thì bạn vẫn còn dư địa để tiến.
Nhưng nếu bạn vỗ ngực.
Đúng rồi.
Chuyện này tôi giành nhất.
Thì lần sau.
Bạn sẽ mua sai.
Không phải vì bạn kém đi.
Mà vì bạn ngưng cẩn thận.
Tự căng không phải lúc nào cũng ồn ào.
Đôi khi nó rất lạ.
Nó nằm trong cái gật đầu khi ai đó thua cuộc.
Mình biết mà.
Nó nằm trong cái nhất mép khi đọc tin người khát thất bạn.
Thấy chưa?
Nó nằm trong cái từ chối.
Không thèm hỏi bất kỳ ai.
Vì mình tự giỡn được cách tự căng thầm lặng ấy.
Đôi khi còn nguy hiểm hơn cách tự căng hoang hoang.
Vì nó giấu kỹ đến mức chính bạn.
Cũng không nhìn thấy nó nữa.
Lão tử gọi bốn thứ này.
Tự kiến.
Tự thiện.
Tự phạt.
Tự căng bằng một cụm từ rất nặng.
Giữ thật trụy hành.
Thức ăn thừa.
Bướu thịt thức ăn thừa là thứ đã hết giá trị dinh dưỡng.
Để lau thì ôi thiêu.
Ăn vào thì đầy bụng mà không no.
Nặng nề mà không khỏe.
Bướu thịt là thứ mọc ra trên cơ thể mà cơ thể không cần.
Càng lớn càng đau.
Càng nặng càng khó cử động.
Thồng nói.
Bốn thứ thửa ấy.
Ai cũng ghét khi thấy ở người khác.
Bạn ghét kể khuê khoan.
Bạn khó chịu với người tự cho mình đống.
Bạn bực mình khi ai đó kiễng chân tỏ vẻ.
Nhưng khi chính bạn làm những điều ấy.
Bạn lại thấy hợp lý.
Bạn lại thấy mình đáng.
Bạn lại thấy mình khác.
Lão tử đã nhìn thấu cái mâu thuẫn này từ hơn hai nghìn năm trước.
Không nói.
Vạn vật ác chi.
Vạn vật.
Ai cũng ghét những thứ thừa thải.
Vậy mà ai cũng mang chúng trên người.
Ngày ngày nuôi dưỡng chúng.
Tới tẩm chúng như thế chúng là báu vật.
Và ông kết luận.
Cố hiểu đạo giảm bất xử.
Người có đạo.
Không giữ những thứ ấy.
Câu này mới thật sự là trọng tâm của toàn bộ chương.
Nó nói rằng.
Tu đạo không phải là thêm vào.
Không phải đọc thêm sách.
Học thêm kiến thức.
Giảm thêm kỹ năng.
Gặp thêm thành tích.
Tu đạo là bỏ bớt.
Bỏ cách thừa.
Bỏ cách gượng.
Bỏ cách tự.
Tự cho mình biết.
Tự cho mình đúng.
Tự cho mình có công.
Tự cho mình giỏi.
Nghe giống như đi ngược với tất cả những gì xã hội hiện đại dạy ta.
Xã hội bảo.
Hãy nổi bật.
Hãy khẳng định bản thân.
Hãy xây dựng thương hiệu cá nhân.
Hãy biết giá trị của mình.
Và những lời ấy không sai.
Ở một mức nào đó.
Nhưng khi khẳng định bản thân trở thành tự cho mình hơn người.
Khi biết giá trị trở thành tự căng.
Thì bạn đã bước qua danh giới.
Từ sức mạnh sang gánh nặng.
Như cái cây dễ ăn sầu.
Thân đứng thẳng đó là sức mạnh.
Nhưng nếu cây cứ mãi mọc cao mà dễ không theo kịp.
Nếu cảnh lá sung xuê mà gốc mọt ruộng.
Thì một trận gió nhẹ cũng đủ cuộc ngã.
Bạn cần gì ở tuổi nay?
Thêm một tấm bằng.
Thêm một chất vội.
Thêm sự công nhận từ người ngoại.
Hay bạn cần bỏ bớt?
Bỏ bớt nhu cầu được đúng.
Bỏ bớt thói muốn người khác biết mình giỏi.
Bỏ bớt cái gượng gạo mà bạn đã mặc lên mỗi sáng khi bước ra khỏi nhà.
Có một điều kỳ lạ ở những người thật sự giỏi.
Thật sự giỏi.
Không phải giỏi theo kiểu kiễng chân.
Họ nhẹ.
Nhẹ trong cách nói.
Nhẹ trong cách ở.
Nhẹ vì họ đã bỏ bớt đủ nhiều thứ thừa để không còn gì níu kéo.
Họ không cần chứng minh.
Không cần khoe.
Không cần tranh.
Vì họ biết rằng cách thật sự thuộc về mình thì không ai lấy đi được.
Còn cái phải danh giật mới có thì cũng sẽ bị danh giật mắt.
Lão tử gom bốn thứ thừa ấy lại tự kiến.
Tự thiện.
Tự phạt.
Tự căng.
Và gọi chúng bằng một cái tiên rất nắn.
Tự ngã.
Cách tôi.
Cách tôi không phải xấu.
Cách tôi là cần thiết.
Nó giúp ta nhận biết mình là ai.
Muốn gì.
Đứng ở đâu.
Nhưng khi cách tôi phảnh lên quá mức.
Khi nó chiếm hết không gian bên trong.
Không còn chỗ cho sự nghi ngờ.
Cho sự lắng nghe.
Cho sự thừa nhận rằng mình chưa đủ.
Thì nó trở thành bướu.
Và bướu.
Để lâu.
Sẽ hại thân.
Thu đạo.
Theo lão tử.
Không phải hành trình leo lên.
Mà là hành trình bỏ xuống.
Bỏ cách gượng để đứng bằng chân thật.
Bỏ cách nắng vội để đi bằng bước đều.
Bỏ cách tự cho mình sáng để nhìn thấy bóng tối.
Bỏ cách tự cho mình đúng để nghe được tiếng nói khác.
Bỏ cách tự khoe công để công tự đến.
Bỏ cách tự tán dương để kiến bộ tự sinh.
4 thứ thừa.
4 gánh nặng.
4 bài kiểm tra mà đời đặt ra cho mỗi người.
Mỗi ngày.
Không báo trước.
Bạn đang mang bao nhiêu thứ thừa trên vài.
Bạn có dám cất xuống không phải vì yếu đuối.
Mà vì đủ mạnh để nhận ra rằng mình không cần chúng.
Chiếc vali nặng nhất không phải chiếc chứa đầy đồ.
Mà là chiếc chứa đầy thứ ta tưởng mình cần.
Nhưng thực ra đã hết hạn từ lâu.
Cổ Kim Thư Quán xin khép lại phần tranh bày ở đây.
Nếu điều bạn vừa nghe gợi lên một suy nghĩ.
Một ký ức.
Hay một câu hỏi nào đó xin hãy để lại trong phần bình luận.
Mỗi dòng chia sẻ của bạn đều giúp nội dung này đến được với nhiều người hơn.
Và cũng là cách bạn đồng hành cùng Cổ Kim Thư Quán trên hành trình này.
Xin hãy bấm đăng ký kênh để không bỏ lỡ những video tiếp theo.
Hẹn gặp lại bạn.
