Lịch Sử Iran - Từ Đế Quốc Ba Tư Hùng Mạnh, Đến Đất Nước Hồi Giáo Nhiều Xung Đột

Quốc gia Iran có khởi nguồn từ đế quốc Ba Tư Hùng Mạnh, trải qua lịch sử hàng nghìn năm với vô số những lần thay đổi quyền lực. Iran hiện tại là một quốc gia Hồi giáo, lấy tôn giáo làm cốt lõi. Trong suốt quá trình hình thành và phát triển của mình, đất nước này thường xảy ra xung đột, thậm chí là chiến tranh với các đế quốc khác. Hiện tại, tình hình căng thẳng giữa Iran và các nước phương Tây đang dần đến đỉnh điểm. Trong video ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về lịch sử Iran từ đế quốc Ba Tư Hùng Mạnh đến đất nước Hồi giáo nhiều xung đột. Thời kỳ cổ đại Lịch sử Iran hay còn được gọi là lịch sử Ba Tư, là lịch sử bao gồm nhiều đế quốc khác nhau trong suốt nhiều thiên niên kỹ tại cao nguyên Iran và các khu vực xung quanh với sự bắt đầu hình thành của vườn quốc Ilem trong khoảng 2.000 năm trước Công Nguyên, dưới các quốc hiệu Akhwan vào năm 2550 trước Công Nguyên cho đến năm 2120 trước Công Nguyên, Sibarsky từ năm 2120 trước Công Nguyên cho đến năm 1850 trước Công Nguyên và Ilem từ năm 1850 cho đến năm 539 trước Công Nguyên. Suy Ilem đã sánh vai với các cường quốc của lưỡng hạ như là Lagash, Akkad, Assyria và Babylonia. Dân tộc Ilem không thuộc nhóm Ấn Âu hay là Ấn Iran. Nhân vật thuộc chính xử người tộc Iran đầu tiên là Deir Ezzi, vị vua khai quốc của Media. Ông được nhắc đến trong các bìa kỷ của đế quốc Assyria và trong bộ sử Hitoriai của Hirodotus vì ông chính là người đã quy định luật pháp và tổ chức xây dựng kinh thành Epaten, nay là Hamadan. Sau đó khi Freyos lên kế vị vua cha Deir Ezzi, ông đã thân chinh đánh quân Assyria và bị tử trận. Trong lúc ông đang chinh chiến ở Assyria thì đại quân Scythia kéo đến đánh tàn tác quân của con ông Vào năm 625 trước công nguyên, Scythia lúc này đã lên gôi và vùng lên đánh đuổi được người Scythia, tiêu diệt các thủ lĩnh của người Scythia và giành lại độc lập cho đất nước. Ông xây dựng lực lượng quân đội Media hùng cường và tổ chức hợp binh với vua Nabopolassar ở Babylonia, diệt được đế quốc Assyria ở Iraq. Ông cũng đánh nước Lydia từ năm 585 cho đến năm 580 trước công nguyên, từ đó xứ Media trở thành đế quốc trọng lớn nhất thế giới dưới thời của ông và con ông là vua Asteace. Tuy nhiên vị vua Asteace đã làm trái lọc dân lại gặp phải đối đầu với một vị vua tải ba hiếm có là Cyrus Đại Đế, khiến cho Media bị vĩnh viễn xóa tên trên bản đồ thế giới. NGƯỜI SẮN LẬP NÊN ĐẾ CHẾ Theo sử gia Herodotus, sinh năm 484 trước công nguyên, mất năm 425 trước công nguyên, người Ba Tư lúc đầu gần 10 bộ lạc. Hai nước của người Ba Tư được biết đến trong chính sự trước tiên, có lẽ là xứ Basuah và xứ Basumash. Theo biên niên sử của Assyria, năm 843 trước công nguyên, vua Assyria, chiếm được xứ Basuah ở phía đông nam hồ Urmia, tây bắc Iran. Xứ Basumash ở về phía bắc thành phố Shusha, do dòng giỏi quốc vua Achaemenides cai trị. Con của Achaemenides là Thespis, sinh năm 675 trước công nguyên, mất năm 645 trước công nguyên, mở rộng lãnh thủ, xưng là vua thành Anshan, cách Shusha hơn 500 km về phía đông nam. Từ Anshan, ông lại chiếm được xứ Basuah, đây ở vùng thành phố Syrah. Thespis cho con trưởng là Atria Jamdis làm vua Basuah, và con thứ là Cyrus I làm vua hai xứ Anshan và Basumash. Các xứ này do hai chi của nhà Achaemenides cai trị, đều là chư hậu của đế quốc Media, cho đến những nam trị vị quân vị vua Cyrus II. Sau khi lần ngôi vua Cyrus II đại tế đã chinh phạt được đế quốc Lydia vào năm 547 trước công nguyên, sau đó ông tiêu diệt được đế quốc tầng Babylonia rồi đưa ngựa Do Thái trở về Jerusalem. Ông lập nên một đế quốc thế giới đầu tiên, còn được gọi là đế giới nhà Achaemenides vào năm 550 trước công nguyên và để lại tiếng vàng cho đến ngày nay. Đế quốc Ba Tư từ đó trở thành đế quốc huy hoạn nhất trong mọi quốc gia châu Á đương thời, do đó nhân dân tùm Cyrus đại tế là vị quốc tổ của họ. Vua Cyrus đại tế đã thiết lập nên hệ thống đánh thuế đầu tiên để duy trì hoạt động của bộ máy cai trị đế chế Ba Tư. Người dân có nghĩa vụ nập thuế đầy đủ để thể hiện sự tôn trọng, tự tin của họ và hoàng kế. Từ đó nhà vua sẽ sử dụng sưu thuế thu được để xây dựng các công trình công cộng, đường xá phục vụ cho cuộc sống sinh hoạt của môn dân. Đánh thuế là một hình thức lạ vào thời điểm đó và chính sách này được thực hiện rất hiệu quả, giúp cho Cyrus đại tế cai trị đất nước. Là một vị vua lõi lạc, vua Cyrus đại tế đã cho xây dựng một trong những lực lượng quân đội hùng mạnh nhất trong đời sự thế giới. Ông thực hiện chính sách kết hợp giữa ngoại giao với sức mạnh quân sự để mở rộng bờ cõi qua những cuộc chinh phạt và liên tục giành chiến thắng trước những vương quốc giàu có và hùng mạnh như Lydia hay Babylon. Hiến chương về nhân quyền đầu tiên của thế giới Trụ Cyrus, Cyrus Cylinder, được cho là hiến chương đầu tiên về nhân quyền trên thế giới, được viết bằng ngôn ngữ Akkad và được Cyrus đại tế ban hành vào năm 539 trước công nguyên. Nội dung của trụ Cyrus là hoàng đế luôn tôn trọng các vị thần trong tính ngưỡng của Babylon, giải phóng người dân ngoại lai, khỏi ách nô lệ, bình đẳng về tôn giáo, ngôn ngữ, văn hóa giữa các chủng tộc, luật pháp trị vị muôn dân, thể hiện tinh thần dân chủ nên Cyrus đại tế được coi là một vị vua nhân quyền và được kính trọng. Mặc dù tôn giáo Ba Tư ra chặng và người dân được theo các đạo khác nhau nhưng chủ yếu họ tôn sùng một đạo giáo chung là Họa Giáo hay Bái Họa Giáo. Họa Giáo do nhà tiên tri Soroster sáng lập vào khoảng cuối thế kỷ thứ 7 trước công nguyên là một trong những tôn giáo lâu đời nhất của nhân loại. Vào năm 651 với cuộc chinh phạt của người Hội giáo và Ba Tư khiến cho Hội giáo suy yếu dần và các tính đồ phải di tản sang các vùng đất khác. Ba Tư vốn hùng mạnh và rộng lớn nên chính quyền của đế quốc đã thiết lập một hệ thống cây trị từ trung ương đến địa phương. Vua sẽ là người đứng đầu cây trị toàn bộ đế chế với các tỉnh khác nhau. Mỗi tỉnh sẽ được cây trị bởi một vị quan thống lĩnh gọi là Satrap hoạt động dưới quyền nhà vua và được trao quyền tự trị nhất định. Hệ thống chính quyền này do vua Darius đầy nhất sinh năm 550 mất năm 486 trước công nguyên thiết lập để đảm bảo rằng một số khu vực sẽ không phát triển quá mạnh, đứng lên lọt đổ hoàng đế. Trong quân đội cổ đại của Ba Tư có một lực lượng binh sĩ tinh nhuệ, được trang bị vũ khí và có sức chiến đấu kiên cường, mạnh mẽ. Họ được gọi là Amtaka, những kẻ bớt tử. Những chiến binh xuất sắc nhất sẽ tham gia vào đội quân đồng cốt Astipara, có nhiệm vụ bảo vệ nhà vua. Những binh lính ngạ xuống trong đội quân bất tử sẽ được thay thế ngay bằng người mới để duy trì đủ lực lượng chiến đấu trong các cuộc chiến của đế chế Ba Tư. Trong triều đại của mình, vị vua Darius luôn khao khát chinh phục đế chế Hy Lạp. Năm 490 trước công nguyên, ông đã đem binh xâm chiếm Hy Lạp và đánh chiệu thất bại trong trận chiến nổi tiếng là Meraton. Vào năm 480 trước công nguyên, đối tiếp vua cha, hoàng đế Xerxes đầy nhất đã cố gắng hoàn thành sự nghiệp chinh phục Hy Lạp khi dẫn binh đối đậu với đội quân Sparta dũng mảnh. Ba Tư đã giành chiến thắng trong trận chiến Thermopylae, nhưng gần một tháng sau, đành trời Hy Lạp khi thua cuộc trong trận Salamis. Sau khi vua Xerxes đệ chết thất bại trong công cuộc chinh phạm Hy Lạp, đế quốc Archemenes rơi vào thời kỳ hỗn loạn và dần suy tàn, thất bại chiến tranh khiến cho ngân khố quốc gia bị cạn kiệt, nhân dân phải sống trong cảnh lậm thang và phải chịu sưu cao thuế nặng. Năm 330 trước cầu nguyên, Alexander đại đế từ Macedonia đã thành công đánh chiếm được các kinh đô của Ba Tư. Kể từ đó đế quốc Archemenes hùng mạnh đã sụp đổ rồi bị thay thế bằng một phương triều khác. Triều đại dài nhất Năm 334 trước cầu nguyên, vua sứ Macedonia là Alexandros đại đế lên đường chinh phạm châu Á theo con đường mở rộng đế chế của hoàng đế Cyrus đại đế. Ông thống lĩnh liên quân Hy Lạp tiến đánh và liên tục đánh thắng quân Ba Tư và chiếm được đế quốc Archemenes. Trong một thời gian ngắn ngủi, từ năm 334 trước cầu nguyên đến năm 323 trước cầu nguyên, ông đã đạt được nền móng truyền bá phần minh Hy Lạp trên lãnh thổ cũ của nhà Archemenes. Tuy nhiên, ông cũng phải bỏ lễ nghi triều 9 của sứ Macedonia mà thay đổi theo các thứ truyền thống của sứ Ba Tư. Ở đây, ông còn cưới một công chúa Ba Tư là Statera đệ nhị để được thêm sự ủng hộ của người bản xứ. Dù vậy, sau đó vị vua Alexandros đã chết đột ngột, dẫn đến tướng lĩnh dưới trướng của ông đánh châu trong 4 cuộc chiến tranh Giardoti. Kể từ năm 312 trước cầu nguyên, lãnh thổ Iran ngày nay về tay của tướng Solokos, sáng tổ của Solokos. Sau khi tướng Solokos trở thành vua Solokos đệ nhất Dikatar, ông và các hậu vệ áp dụng đường lối cai trị của Darius đệ nhất nhà Archemenes, rồi sau lại theo đường lối của Cyrus đại đế. Nhà Solokos lúc ban đầu cai trị toàn cỏ Iran ngày nay. Nhưng từ năm 250 trước cầu nguyên, lúc nhà Assassi khởi nghiệp trở đi, thì nhà Solokos dần mất quyền kiểm soát phần đào lãnh thổ Iran và cuối cùng bị đánh đuổi khỏi lãnh thổ này. Tuy bị nhiều cuộc nội chiến và ngoại xâm đến từ các dân tộc du mục từ Trung Á, nhà Assassi đã tồn tại được 476 năm và trở thành triều đại dài nhất trong chính xử tộc Iran. Song song với nhà Assassi, có một số triều đại cai trị những vùng đất hạn chế như Chư Hầu hoặc Thuộc Quốc. Nổi tiếng nhất là nhà Baranki, tổ tiên của nhà Sassanid. Nhà Sassanid đem lại một thời đại phân minh rực rỡ với một lãnh thổ rộng lớn hơn nhà Assassi nhưng còn kém nhà Archemenes. Phía Tây họ khiến đế quốc La Mã phải kiên nỉ. Đến thời La Mã bị chia thì hai lần họ suýt lấy được kinh đồ Đông La Mã Byzantine là Constantinopolis. Phía Đông Bắc họ ngăn được những cuộc xâm lang của người đột quyết, đế chế rộng lớn nhất trên thế giới trong khoảng từ năm 560 đến năm 580. Phía Tây Nam họ đã đánh lùi được những cuộc xâm lang của người Á Chập và lại trô hộ nhiều vùng đất phía Đông và Nam bán đảo Á Chập. Bán đảo Á Chập thống nhất thành một nước từ năm 631 và bắt đầu chiến tranh với nhà Sassanid kể từ năm 633. Lãnh thổ Iran ngày nay rơi vào vòng kiểm soát của người Á Chập năm 642. Nhưng người Ba Tư nổi lên hùng cứu một vài nơi. Đến năm 631 thì nhà Sassanid mới mất. Với sự đô hộ của người Á Chập đạo hội dần dần trở thành tôn giáo chính của các chủng độc Iran, người Ba Tư cũng truyền bá văn minh của họ cho người Á Chập và hợp tác với người Á Chập phát huy thời đại Hoàng Kim của Hồi giáo trong mấy trăm năm. Tuy bị đô hộ nhưng trong khoảng 60 năm đầu, từ năm 642 đến năm 700, tiếng Ba Tư vẫn được dùng như là một ngôn ngữ hành chính chính thức trong đế quốc Á Chập. Đến thời quang thống đốc Al-Hasid sinh năm 694 mất năm 714 thì tiếng Ba Tư mới bị cấm trong các công văn. Kể từ đó thì tiếng Ba Tư trung gỗ phai trộn với tiếng Á Chập chuyển hóa nhanh chóng thành tiếng Ba Tư hiện đại. Người Ba Tư vẫn hiện diện trong giới lãnh đạo hàng đầu của đế quốc Á Chập như là tướng Abu Mazdim Khordasani, khai quốc công thần của nhà Abbas, đạo sư Abu Hanifa, tổ sư phái Hanafi là phái lớn nhất trong hệ phái Sunni của đạo hội Nhà Abbas đến năm 820 thì suy yếu dần khiến cho các dư hồ hoặc thống đốc các tỉnh dần ly khai trở thành những triều đại bán độc lập. Từ thời Tahy trở đi thì phong trào phục hương tiếng Ba Tư trở nên mạnh mẽ. Người Ba Tư truyền bá đạo hội cho người Thổ Nhĩ Kỳ rất thành công và tiếng Ba Tư đã trở thành ngoại ngữ thôn dụng của người Thổ Nhĩ Kỳ. Bạn đang xem video trên kênh Người Nổi Tiếng? Đừng quên lại ghé thăm kênh mới của nhóm chuyên tổng hợp video về người thành công. Thời đại Ba Tư – Thổ Nhĩ Kỳ Người Tết Men thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ lập nhà Hanafi ở Afghanistan vào năm 1977. Nhà này bành trướng nhanh vào lãnh thổ Iran và cho đến năm 1927 thì họ kiểm soát được gần trọn vẹn lãnh thổ này. Với nhà Hanafi, cuộc phục hương văn hóa Ba Tư đạt đến mức huy hoàng trực đỡ với các nhà bác học, nhà thơ, nhà văn tại triều đình Sultan Mahmud. Kinh Do Hani trở nên phổ vinh, chẳng kém gì kinh thành Ba Tát của các Khalif khi đó. Năm 1925, các bộ lạc Oghuz thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ qua sông Abu Darya vào định cư trong đế quốc Hanafi. Người Oghuz có hai nhóm, nhóm lớn lập đế quốc xeo suốt hùng cứu Iran, Iraq, Syria, Thổ Nhĩ Kỳ. Nhóm nhỏ lạc người Azerbaijan nay chiếm 24% dân số Iran. Phần lớn đất Iran ngày nay chuyển từ tây nhà Hanafi sang nhà đại xeo suốt sau trận Tandana Khan năm 1040. Nhà đại xeo suốt đóng đồ Ispahan, học tiếng Ba Tư và sống theo văn hóa của người Ba Tư. Năm 1148, vùng đất Wazim phía đông biển Caspi tách rời khỏi đế quốc xeo suốt và sau đó hương khởi thành đế quốc Wazim. Đế quốc này cũng thuộc tộc Thổ Nhĩ Kỳ và chiến phần lớn đất Iran ngày nay kể từ năm 1194 Phải năm 1205, phía vua hồn mạnh của triều đại này là Allah ad-Din Muhammad được xưng là Shah. Vì ảnh hưởng lớn của nền văn minh Ba Tư đã nhiều người gọi thời đại này là thời Ba Tư Thổ Nhĩ Kỳ. Allah ad-Din Muhammad đệ nhị, nhà chinh phục lớn nhất của nhà Wazim Shah. Có lẽ là bành trướng đế quốc Wazim rộng lớn hơn nữa nếu ông ta không có một kỳ địch sống trong cùng thời đại là Thành Cát Thư Hẳn. Trong khoảng thời gian ngắn ngủi từ năm 1218 đến 1222, Thành Cát Thư Hẳn và các tướng lĩnh Mông Cổ đã đánh nhà Wazim Shah, ngã quỳ, tàn sát dân chúng của nhiều thành phố lớn nhỏ, khiến dân số tộc Iran và các chủng tộc khác trong vùng bị suy giảm một cách thê thảm. Đến năm 1255, trước sức tấn công của Hút Liệt Ngột, thành trì cuối cùng của nhà Ismail ở trung bộ Ba Tư là Alamut bị hạ. Hút Liệt Ngột và các con cháu của ông ta được các đại hãng phong làm In Khanh, Thiểu Hẳn nên triều đại này được gọi là nhà In Khanh hay là Isi Hẳn. Người Ba Tư tuy bị đô hộ nhưng đã đem văn hóa chinh phục được kẻ thống trị và thuyết phục được các vua nhà Isi Hẳn theo hồi cháu. Người Mông Cổ dần dần đồng hóa, hòa lẫn với người Iran. Sự đồng hóa này cho phép một số ý kiến coi là nhà Isi Hẳn biến thành một triều đại địa phương kể từ một thời điểm nào đó. Một thiếu niên xuất chúng là Shah Ismail I đã khởi nghiệp lập nên nhà Safavid khoảng năm 1500 và sau đó xương đế vận lớn những vùng đất thuộc Iraq và Iran ngày nay. Vào năm 1508, ông chinh phạm thành Baghdad, một thành phố có tầm quan trọng về chiến lược từ tây nhà Akh-Chulu. Đánh bại vua Burdak, nhà Akh-Chulu và kết liễu luôn triều đại này. Rồi ít lâu sau đó ông chinh phạm được người Uzbek ở sứ Bukhara. Ông còn phá các nhà truyền giáo Shia đến vùng Tiểu Á, kích động các bộ lạc của người Thổ Dĩ Kỳ tại đây làm loạn chống lại đế quốc Ottoman. Để trả đũa vào năm 1514, vị Sultan tàn bạo và quả cảm của nhà Ottoman là Selim I, thân chinh kéo đại quân tinh nhuệ tiến đánh đế quốc Ba Tư và đánh tàn tác quân đội Ba Tư hùng mạnh Tuy nhiên, dù Sultan Selim I chiếm được kinh thành Tabri sau chiến thắng này, nhưng ông vẫn gặp thất bại trong việc giành chữa đất đài mới chiếm và để cho đế quốc Safavid chiếm lại được kinh đô. Chứa triệu vua Abbas I, đế quốc Safavid tiến hành cải cách xây dựng một lực lượng quân đội trung thành với hoàng đế, đánh tàn tác người Uzbek, thái chiếm xứ Azerbaijan và chiếm lại toàn bộ các lãnh thổ bị đế quốc Ottoman chiếm đóng. Shah Abbas I từ đó trở thành vị hoàng đế vĩ đại nhất của vương triệu Safavid và đã mở rộng bờ cầu đế quốc đến miền Nam Caucasus. Những cải cách gây tranh cãi Năm 1729, một viên tướng gốc người Thổ Dĩ Kỳ là Dajir Khan khôi phục được kinh đô Isfahan cho nhà Safavid và đánh đuổi được người Pashtun khỏi Ba Tư. Thấy lực lượng đủ mạnh, tướng Dajir Khan lột đổ nhà Safavid và lên Goy, trở thành vua Dajir Shah và lập nhà Abbas vào năm 1736. Được đế quốc Nga giúp đỡ, hoàng đế Dajir Shah nhanh chóng dựng lên một đế quốc Ba Tư rộng lớn chưa từng thấy kể từ thời Safavid năm 226 đến năm 651. Tuy nhiên sau khi ông bị thuộc hạ ám sát vào năm 1747, Iran tiếp tục bị nạn pin down trong nhiều năm và lãnh thổ nhà Abbas thu hẹp lại. Cháu nội của hoàng đế Dajir Shah là ông vua Mullah Saghut tuy cai trị một thời gian dài năm 1750 đến năm 1796 nhưng chỉ còn đớt khổ đa sanh miền đông bắc Iran. Một viên tướng của vua Dajir Shah là Khadim Khan, người lua, tộc Iran, lập nhà sanh ở Trung Bộ và Nam Bộ Iran vào năm 1750. Nhân tướng Khadim Khan với nhiều chiến công trở thành nhân vật gây nhiều ảnh hưởng nhất ở Iran. Sau đó triều đình Khadim Khan mở cửa cho công ty đồng ấn của người Anh và buôn bán ở hải cảng Busse. Sau này Guterrman thuộc nhà Qaza thống nhất được Iran vào năm 1794 và đóng đô ở Tehran từ năm 1786. Tháng 2 năm 1921, Chỉ huy trưởng của lứa đoàn Qosad 34 là Reza Khan Đạo chính và từ đấy nắm thực quyền trị nước. Trước khi truất phế nhà Qaza vào tháng 10 năm 1925, Reza Khan lên ngôi hoàng đế trở thành Reza Shah và tự đặt cho mình họ Balafi. Iran hiện đại Trong những năm 1980, đất nước này còn có chiến tranh với Iraq kéo dài gần 9 năm và dẫn đến một số lượng lớn thương phong và thiệt hại kinh tế cho cả hai bên. Cuộc cách mạng Hồi giáo đã thay đổi toàn diện xã hội Iran, đưa Hồi giáo lên vị trí thống trị về chính trị và văn hóa. Chính quyền Cộng hòa Hồi giáo Iran đã thực thi nhiều biện pháp và chính sách nhằm giữ các yếu tố bản sát Iran và đánh đổ các yếu tố ngoại lai của phương Tây. Vì các giáo chủ nên nắm quyền đã đặt dấu chống hết cho các lợi ích kinh tế, chính trị và quân sự của Mỹ ở đây. Về mặt văn hóa, nét dễ thấy sau cách mạng Hồi giáo là phụ nữ với mặt áo choàng kính người và trùm khăn đầu, luật Hồi giáo trước đây có chịu quy định chặt chẽ và nghiêm khắc đối với mối quan hệ giữa nam và nữ. Cũng từ đây, Iran ở vào thế đối đầu với phương Tây, đặc biệt là Mỹ. Mỹ không chỉ gây khói dễ cho Iran trong vấn đề hạt nhân mà còn thực hành cấm vận kinh tế ngạt kèo với quốc gia này khi Iran không nhập được các nguyên liệu cần thiết cho các ngành công nghiệp và chỉ xuất khẩu được một phần nguồn dầu khí dòi chào của mình. Kinh tế Iran vì thế gặp tổn thất nặng đầy. Tháng 9 năm 2013, một tháng sau khi Tổng thống Iran theo chủ trương ông họa Hassan Rouhani nhậm chức, ông và Tổng thống Mỹ Barack Obama điện đàm đánh dấu cuộc trò chuyện đầu tiên giữa lãnh đạo đứng đầu hai nước trong hơn 30 năm. Năm 2015, sau một loạt hoạt động ngoại giao, Iran và các cường quốc Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga và Đức đạt được thói thuận hạt nhân. Iran đồng ý hạn chế các hoạt động hạt nhân và cho phép thanh tra viên quốc tế đến kiểm tra. Đổi lại, họ được dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế. Tuy nhiên, quan hệ song phương lại xấu đi kể từ khi Trump lên nắm quyền. Tổng thống Trump ngày 8 tháng 5 năm 2018 rút Mỹ khỏi thói thuận hạt nhân trước đó và đánh giá đây là thói thuận tệ chất mọi thời đại. Mỹ sau đó tái áp đạp lệnh trừng phạt khiến cho kinh tế Iran rơi vào suy thoái. Giới chuyên gia cho rằng, Trump luôn coi Iran là cái cai trong mắt. Ông không chỉ muốn diệm chế sức mạnh của Iran mà còn muốn cắt giảm sự hiện diện của họ ở Trung Đông, phong tỏa ảnh hưởng của họ bên ngoài biên giới, tức bỏ những vũ khí chiến lược của Tehran và thậm chí còn ám chỉ tới việc thay đổi chế độ ở quốc gia này. Trong suốt thời kỳ ông Trump nắm quyền cho tới gần đây, áp lực mà Mỹ đặt lên Iran hầu như chỉ là kinh tế. Mỹ đã gia cường hàng loạt biện phá trừng phạt lên hơn 1.000 người, tập đoàn và các công ty liên quan tới Iran nhằm làm tê liệt nền kinh tế quốc gia Trung Đông này. Các biện phá trừng phạt gần như bóp nghẹn Iran và kinh tế, thổi bùm biểu tình khắp đất nước để phản đối chính phủ Iran tăng giá, nhiên liệu. Đánh đạo Iran bị tố đàn áp các cuộc biểu tình, dần tới việc hàng trăm người chết và hàng ngàn người bị bắt. Ban đầu Iran đã đáp trả dè chặt trước các động thái gây hấn của Hoa Kỳ, tuy nhiên các lệnh trừng phạt kinh tế liên tiếp khiến cho Iran bị dồn vào thế buộc phải hành động. Iran kháng cử lại trừng phạt bằng hành động quân sự để cho thấy quốc gia này không dễ bị bắt nạt. Cụ thể là vào tháng 5 năm 2019, Iran quyết định sử dụng phủ lực. Đầu tiên là các cuộc tấn công bằng mình và các tàu vận tải biển quốc tế vào tháng 5 và tháng 6. Sau đó Iran bắn rơi một máy bay không gửi lái của Mỹ. Mỹ cuối cùng đáp trả bằng cuộc không kích và một số vị trí của lực lượng phiến quân này ở Iraq và Syria tức giận vì các cuộc không kích của Mỹ. Hàng ngàn người biểu tình hôm ngày 31 tháng 12 năm 2019 đã phá tường xông vào Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad. Mỹ đáp trả bằng cuộc không kích giết chết tướng Soleimani của Iran vào ngày 3 tháng 1 năm 2020. Cộng đồng tình báo Mỹ tin rằng Soleimani trong nhiều năm qua liên quan đến âm mưu tấn công người Mỹ ở nhiều quốc gia bao gồm là Iraq, Syria và Lebanon. Mỹ khẳng định tướng Soleimani đã cung cấp vũ khí hiện đại cho Qatar, Hezbollah tấn công Mỹ. Tướng Soleimani cũng là người đóng vai trò rộng yếu trong việc mở rộng ảnh hưởng quân sự của Iran tại Trung Đông với tư cách là người điều hành các hoạt động bí mật bên ngoài Iran. Ông được coi là người quyền lực thứ 2 ở Iran sau lãnh đạo tối cao là Ayatollah Ali Khamenei. Tình báo và quân đội của Mỹ trong nhiều năm qua đã tăng cường theo dõi ông Soleimani ở Trung Đông nhưng chưa có hành động do lo ngại căng thẳng gia tăng. Như vậy, tình hình Trung Đông chắc chắn sẽ diễn biến phức tạp trong năm 2020. Quy mô và chiều hướng của xung đột sẽ phụ thuộc vào sự tính toán và mức độ đáp trả của hai bên. Cuộc xung đột quân sự này có thể sẽ kéo dài dài dặn ở quy mô cục bộ. Nhưng chỉ cần một sự tính toán sai lầm hoặc một nước đi cực đoan từ một trong hai phía thì nó có thể kéo khu vực và thế giới đi vào một cuộc chiến lịch sử.