Vì Sao Căng Thẳng Toàn Cầu Có Thể Ảnh Hưởng Đến Giá Cả Cuộc Sống Hằng Ngày?

Radio Tĩnh Lặng
13 người theo dõi
14 Lượt xem video·16 thg 4, 2026
Những biến động quốc tế gần đây đang đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai kinh tế và giá cả sinh hoạt trên toàn cầu. Trong chương trình hôm nay, Radio Tĩnh Lặng phân tích mối liên hệ giữa căng thẳng địa chính trị, giá năng lượng, chi phí vận tải và khả năng ảnh hưởng tới giá lương thực trong thời gian tới. Một góc nhìn toàn cảnh, dễ hiểu, giúp người xem hiểu sâu hơn về cách thế giới vận hành và vì sao những sự kiện ở xa vẫn có thể tác động đến đời sống mỗi gia đình.
Có những cuộc chiến không bắt đầu bằng tiếng súng, mà bắt đầu bằng một con tàu bị chặn giữa biển.
Và đôi khi, chỉ một lệnh phong tỏa thôi, cũng đủ khiến cả thế giới phải trả giá bằng túi tiền của mình.
Nhiều người vẫn nghĩ chiến tranh ở Trung Đông là chuyện rất xa xôi,
rằng bom rơi ở đâu đó bên kia bán cầu thì chẳng liên quan gì tới bữa cơm của người Việt,
chẳng ảnh hưởng gì tới người dân đang đi làm, đang chạy xe ngoài đường hay đang mua rau ngoài chợ.
Nhưng sự thật là, nếu những gì đang xảy ra tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang,
thì rất có thể chỉ vài tuần nữa thôi, người ta sẽ bắt đầu cảm nhận được nó bằng chính ví tiền của mình.
Giá xăng tăng, giá vận chuyển tăng, giá thực phẩm tăng, lạm phát quay trở lại,
và một chuỗi domino kinh tế mới có thể bắt đầu.
Bởi vì lúc này tại một trong những điểm nóng nhất hành tinh,
Mỹ và Iran đang bước vào một màng đối đầu mà nhiều chuyên gia gọi là
trò chơi ai chấp mắt trước thì thua.
Không còn là những lời đe dọa trên truyền thông, không còn là những phát biểu ngoại giao qua lại,
mà là tàu chiến thật, phong tỏa thật, và nguy cơ va chạm quân sự thật.
Điều đáng sợ nhất là, mọi chuyện đang diễn ra ngay tại eo biển Hormuz.
Nếu quý vị chưa biết, thì đây là nơi được ví như van tim năng lượng của thế giới.
Khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu từng đi qua khu vực này mỗi ngày.
Nói đơn giản để dễ hiểu,
cứ 5 thùng dầu trên thế giới thì có 1 thùng phải đi ngang qua nơi đó.
Và bây giờ, khu vực ấy đang đứng trước nguy cơ bị khóa chặt.
Theo những thông tin mới nhất,
Mỹ đã điều nhiều tàu chiến hải quân tới khu vực cửa ngó eo biển Hormuz,
triển khai một chiến dịch được cho là nhằm chặn dòng dầu xuất khẩu từ Iran.
Nhưng câu hỏi lớn nhất lúc này là,
Mỹ thực sự đang muốn làm gì?
Liệu họ sẽ lên tàu bắt giữ tàu trở dầu Iran?
Liệu họ sẽ áp sát cảng biển Iran và ngăn mọi con tàu ra vào?
Hay họ chỉ đang tạo sức ép quân sự để buộc Tehran xuống nước?
Ngay cả giới phân tích quốc tế lúc này cũng chưa có câu trả lời rõ ràng.
Bởi đây không phải kiểu chiến dịch quân sự thông thường.
Đây là một thế cờ cực kỳ nhạy cảm.
Chỉ cần một va chạm nhỏ, một phát súng lạc,
một hiểu lầm trên biển là cả khu vực có thể bùng cháy.
Iran hiện cũng không hề nguồn bước.
Trước đó, Tehran đã áp dụng hình thức phong tỏa trọng lập tại Hormuz,
chỉ cho một số tàu được phép đi qua.
Nhưng sau động thái mới từ Mỹ, Iran lập tức đáp trả bằng tuyên bố
họ sẽ triển khai phong tỏa ngược lại đối với nhiều càng biển trong khu vực Vùng Vịnh.
Nói cách khác, nếu Mỹ siết Iran, thì Iran sẽ siết cả khu vực.
Đây là lúc mọi chuyện bắt đầu nguy hiểm.
Bởi các càng bị đe dọa không phải là những nơi nhỏ lẻ vô danh.
Trong số đó có cả Jebel Ali,
một trong những càng logistics lớn nhất Trung Đông,
trung tâm trung truyền hàng khí quan trọng cho UAE và cả khu vực.
Nếu Iran thực sự chặn luồng giao thương tại đây,
không chỉ dầu mỏ bị ảnh hưởng,
mà cả chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế cũng có thể dối đoạn.
Và đó là lúc người dân bình thường bắt đầu cảm nhận được hậu quả.
Nhiều người cứ nghĩ chiến tranh chỉ làm tăng giá xăng không đâu.
Giá xăng chỉ là dấu hiệu đầu tiên.
Sau giá xăng là giá vận tài.
Sau giá vận tài là giá thực phẩm.
Sau giá thực phẩm là lạm phát.
Sau lạm phát là lãi suất tăng,
kinh doanh khó khăn, kinh tế siết chặt.
Một hiệu ứng dây truyền rất quen thuộc,
nhưng lần nào xảy ra cũng khiến người dân mệt mỏi.
Điều khiến tình hình thêm căng thẳng
là Trung Quốc vừa bất ngờ lên tiếng cực kỳ cứng rắn.
Bắc Kinh tuyên bố rõ ràng rằng
họ có các thỏa thuận thương mại và năng lượng với Iran
và tàu của họ sẽ tiếp tục qua lại eo biển Hormuz.
Họ nhấn mạnh rằng Iran đang kiểm soát eo biển này
và Trung Quốc mong các bên khác không can thiệp.
Đây là tín hiệu rất đáng chú ý
bởi nó cho thấy nếu Mỹ tiếp tục siết mạnh
thì câu chuyện không còn chỉ là Mỹ với Iran nữa
mà nó bắt đầu đụng tới lợi ích của Trung Quốc.
Và khi hai siêu cường cũng liên quan đến một điểm nóng quân sự
thị trường toàn cầu lập tức nín thở.
Iran thậm chí công khai chế diễu các biện pháp mới của Mỹ
gọi chúng là nực cười và lỗ bịch
đồng thời khẳng định nước này vẫn hoàn toàn kiểm soát eo biển Hormuz.
Đó không chỉ là lời phản bác.
Đó là thông điệp rằng Iran chưa hề sợ hãi.
Và đây mới là điều đáng lo nhất
bởi khi cả hai bên đều không muốn nhượng bộ
thì nguy cơ tính toán sai lầm sẽ tăng lên.
Hiện tại vẫn đang có một lệnh ngừng bắn mong manh kéo dài thêm vài ngày nữa.
Nhưng rất nhiều chuyên gia cho rằng
nếu xảy ra bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào tàu chiến Mỹ
hoặc Mỹ đánh trả vào càng biển Iran
thì thỏa thuận ngừng bắn ấy sẽ sụp đổ ngay lập tức.
Chiến tranh sẽ quay lại và lần này có thể giữ dội hơn trước.
Nhưng điều thú vị là giữa lúc tình hình tưởng như chỉ còn đường đối đầu
lại bắt đầu xuất hiện một tia hy vọng ngoại giao.
Theo các nguồn tin rõ dĩ,
Phó Tổng thống Mỹ, Jade Vance
được cho là đã đưa ra một đề xuất cực kỳ đáng chú ý với Iran.
Đề xuất đó là gì?
Là Iran tạm dừng chương trình làm giàu uranium trong 20 năm.
Đây là một bước đi cực kỳ lớn
bởi nó cho thấy chính quyền Trump
dường như sẵn sàng chấp nhận một giải pháp tạm ngưng
thay vì yêu cầu Iran từ bỏ hoàn toàn.
Và bất ngờ hơn,
vì Iran reportedly không bác bỏ thẳng,
họ được cho là đã đáp lại bằng con số dưới 10 năm.
Nghe thì nhỏ,
nhưng trong ngoại giao, chuyện hai bên bắt đầu mặc cả con số,
nghĩa là họ đã bước vào bàn đàm phán thật sự.
Đây có thể là tín hiệu cho thấy cánh cửa ngoại giao vẫn chưa đóng.
Nhưng câu hỏi là
liệu ngoại giao có kịp trước khi súng nổ không?
Bởi trong khi chính trị gia nói chuyện ở bàn đàm phán,
ngoài biển, tàu chiến vẫn đang di chuyển,
và thị trường giàu thì không chờ ai cả.
Các chuyên gia cảnh báo,
nếu tình trạng phong tỏa kéo dài tới mùa hè,
giá giàu hoàn toàn có thể vượt 150 USD tháng thủng.
Quý vị hình dung nhé,
150 USD tháng thủng nghĩa là gì?
Nó không chỉ là con số trên bản tin tài chính,
nó là giá xăng tăng vỏ,
là chi phí đi lại tăng,
là doanh nghiệp vận tải khó sống,
là nông dân mua giàu cho máy cày đắt hơn,
là phân bón tăng giá,
là rau thịt ngoài chợ leo thang.
Một chuyên gia kinh tế còn cảnh báo,
chỉ riêng được tăng giá giàu này thôi
có thể xóa sạch lợi ích
mà các chính sách giảm thuế gần đây
mang lại cho người dân Mỹ.
Và không chỉ Mỹ,
bất kỳ quốc gia nhập khẩu năng lượng nào
đều chịu tác động.
Trong đó có Việt Nam.
Chúng ta đều biết
mỗi khi giá giàu thế giới biến động mạnh,
trong nước gần như chắc chắn bị ảnh hưởng.
Xăng tăng thì hàng hóa tăng,
hàng hóa tăng thì sinh hoạt tăng,
cuối cùng người dân bình thường là người chịu trước tiên.
Và đó là điều khiến nhiều người bắt đầu lo lắng
rằng cuộc khủng hoảng này,
nếu không được kiểm soát,
có thể trở thành một cú sóc kinh tế mới toàn cầu.
Nhưng điều đáng nói là
trong tất cả những cuộc khủng hoảng kiểu này,
người chịu tác động đầu tiên và mạnh nhất
gần như chưa bao giờ là những người ngồi trong phòng họp chính phủ.
Không phải các bộ trưởng,
không phải các tướng lĩnh,
không phải những người đưa ra quyết định,
mà thường là người dân bình thường.
Là người công nhân sáng đi làm
phải đổ xăng cho chiếc xe máy của mình.
Là người nội trợ đứng trước quầy giao ngoài trợ
mà ngỡ ngàng vì hôm nay giá lại tăng thêm vài nghìn.
Là người tài xế chạy xe đường dài thấy tiền giàu đội lên
nhưng cước không tăng tương ứng.
Là chủ cửa hàng nhỏ phải đau đầu
vì chi phí nhập hàng mỗi tuần một cao.
Đó là lý do vì sao mỗi lần nhìn vào những bản tin như thế này,
tôi luôn nghĩ một điều,
rằng chiến tranh ngày nay không còn chỉ nằm trên chiến trường nữa.
Nó len vào từng khóa đơn điện nước,
từng lít xăng,
từng bữa cơm,
từng kế hoạch tri tiêu của mỗi gia đình.
Và trong câu chuyện lần này,
khi người ta phân tích về Hormuz,
nhiều chuyên gia đã cảnh báo rằng
nếu phong tỏa tiếp tục kéo dài,
cú sốc lớn nhất sẽ không chỉ nằm ở giá dầu
mà nằm ở chuỗi phản ứng kinh tế sau đó.
Bởi dầu không chỉ dùng để chạy xe,
dầu là máu của nền kinh tế hiện đại.
Mọi thứ đều cần năng lượng để vận hành.
Xe tải vận chuyển hàng hóa cần dầu,
máy bay chở hàng cần nhiên liệu,
tàu biển vận tải cần diesel,
nhà máy sản xuất cần điện,
nông nghiệp hiện đại cần máy móc và phân bón.
Khi dầu tăng giá, tất cả đều tăng theo.
Một chuyên gia kinh tế đã nói rất thẳng rằng
thứ người dân nhìn thấy đầu tiên là giá xăng,
nhưng đó mới chỉ là phần nổi của tàng băng.
Bởi sau đó sẽ đến giá vận chuyển,
rồi đến giá tiêu dụng,
rồi đến thực phẩm,
rồi đến lãi xuất,
rồi đến suy giảm tăng trượng.
Và điều này nghe có vẻ xa xôi.
Nhưng thực tế,
nó xảy ra nhanh hơn nhiều người tưởng.
Có thể chỉ trong vài tuần.
Hiện tại theo những số liệu mới nhất,
giá dầu đã nhảy từ khoảng 70 đô
lên hơn 100 đô mỗi thùng,
chỉ sau thời gian ngắn.
Nghe thì có vẻ chỉ là con số.
Nhưng hãy thử hình dung thế này.
Nếu một doanh nghiệp vận tải
phải đổ hàng nghìn lít dầu mỗi tuần,
chi phí của họ sẽ tăng lên bao nhiêu?
Nếu một nông dân phải mua nhiên liệu chạy máy cày,
máy gặt,
máy bơm nước,
chi phí mùa cũ sẽ đổ lên bao nhiêu?
Nếu một chiếc xe container
giao thực phẩm từ kho tới siêu thị
phải trả thêm hàng triệu đồng tiền nhiên liệu mỗi chuyến,
ai sẽ gánh khoản đó?
Câu trả lời rất đơn giản.
Người tiêu dùng.
Và đó là lý do tại sao chuyên gia kinh tế
cảnh báo rằng,
chỉ trong thời gian ngắn nữa thôi,
giá thực phẩm toàn cầu có thể bắt đầu tăng mạnh
nếu tình hình không dịu xuống.
Nhưng không chỉ là chuyện giá cả.
Điều đáng sợ hơn là tâm lý thị trường.
Bởi khi doanh nghiệp bắt đầu lo lắng,
họ giảm đầu tư.
Khi ngân hàng lo lắng,
họ xiết tín dụng.
Khi người dân lo lắng, họ thắt chặt chi tiều.
Và khi cả ba cùng xảy ra một lúc,
nên kinh tế bắt đầu chậm lại.
Đó là cách một cuộc khủng hoảng địa chính trị
biến thành một cuộc khủng hoảng kinh tế.
Và trong lúc cả thế giới lo về tiền bạc,
thì tại Trung Đông,
tình hình quân sự lại tiếp tục nóng lên từng giờ.
Một trong những câu hỏi lớn nhất
mà giới quan sát đang đặt ra là
liệu Mỹ có thực sự dám chặn tàu dầu Iran hay không?
Nghe thì đơn giản.
Nhưng thực tế, đó là hành động cực kỳ nghiêm trọng.
Bởi chặn tàu thương mại của một quốc gia
ngay trên tuyến hàng hải quốc tế
gần như là hành động bán chiến tranh.
Và nếu Mỹ thực hiện điều đó,
Iran chắc chắn sẽ không đứng nhìn.
Người ta đang lo ngại kịch bản xấu nhất có thể xảy ra.
Đó là tàu chiến Mỹ
áp sát tàu dầu Iran.
Iran điều lực lượng hộ tống.
Hai bên va chạm trên biển.
Một tiếng súng nổ, một quả tên lửa bay.
Và rồi toàn bộ khu vực hùng cháy.
Nghe có vẻ như phim Hollywood.
Nhưng lịch sử từng cho thấy rất nhiều cuộc chiến
bắt đầu từ những va chạm nhỏ như vậy.
Một hiểu nhầm, một tính toán sai.
Một bên phản ứng quá tay.
Rồi mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát.
Điều đáng lo hơn nữa là
eo biển Hormuz lại cực kỳ hẹp.
Nó không phải đại dương mênh mông.
Nó là một đoạn biển hẹp, tàu bè đông đúc,
quân sự hóa cao.
Nghĩa là nếu giao tranh xảy ra ở đó,
thì gần như không có chỗ để né tránh.
Chỉ cần một trận đánh ngắn thôi
cũng đủ khiến giao thông hàng hải
tê liệt hoàn toàn.
Nhưng giữa lúc đó, một diễn viên khác
đang khiến cuộc diện trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Đó là sự xuất hiện rõ nét
của Trung Quốc trong cuộc chơi.
Việc Bắc Kinh công khai tuyên bố rằng
tàu của họ sẽ tiếp tục đi qua Hormuz
và các thỏa thuận năng lượng với Iran phải được tôn trọng.
Thực chất là một lời nhắn rất mạnh
gửi tới Washington.
Thông điệp gần như là
đừng động vào lợi ích của chúng tôi.
Và khi một siêu cường lên tiếng như vậy,
mọi tính toán quân sự lập tức
trở nên nhạy càng hơn.
Bởi Mỹ không chỉ phải nghĩ tới Iran nữa,
mà phải nghĩ tới phản ứng dây truyền
về ngoại giao, thương mại,
thậm chí cả cạnh tranh quyền lực toàn cầu.
Nói thẳng ra,
Hormuz giờ không chỉ là điểm nóng quân sự,
nó đang trở thành bàn cờ quyền lực quốc tế,
nơi mà Mỹ, Iran, Trung Quốc,
các nước vùng vịnh, tất cả đều đang
chen chân vào.
Và chính điều đó khiến mọi thứ khó giải quyết hơn.
Bởi càng nhiều bên liên quan,
càng khó đạt đồng thuận.
Trong khi đó, nội bộ các nước
Ả Rập vùng vịnh cũng không thống nhất như
nhiều người nghĩ. Bên ngoài nhìn vào,
người ta thường nghĩ các nước vùng vịnh
cùng phe, cùng lợi ích.
Nhưng thực tế thì không. Khối GCC
lúc này đang chia rẽ khá rõ.
Mỗi nước một toàn tính riêng.
UAE muốn bảo vệ eo biển Hormuz
bằng mọi giá vì đó là huyết mạch kinh tế của họ.
Saudi Arabia
thì đang theo dõi sát các cuộc đàm phán
và cố giữ thế cân bằng.
Oman thì tiếp tục đóng vai trò người hòa giải,
thúc đẩy giải pháp ngoại giao.
Nói cách khác, ai cũng lo cho lợi ích
của mình trước tiên. Và đó là điều rất
thực tế trong chính trị quốc tế.
Không có bạn bè vĩnh viễn,
chỉ có lợi ích vĩnh viễn.
Nghe câu này cũ rồi, nhưng chưa bao giờ sai.
Điều tích cực hiếm hoi là số vụ
Iran tấn công tên lửa và drone vào
các nước vùng vịnh đã giảm bớt thời gian gần đây.
Tức là ít nhất ở thời điểm hiện tại,
Tehran vẫn đang cố giữ căng thẳng
ở mức kiểm soát được. Nhưng câu hỏi là
họ giữ được bao lâu?
Bởi một khi bị dồn ép quá mạnh về kinh tế,
một quốc gia thường chỉ còn hai lựa chọn
hoặc nhượng bộ
hoặc phản kháng mạnh hơn.
Và theo nhiều nhà phân tích,
Iran chưa có dấu hiệu muốn nhượng bộ hoàn toàn.
Đúng là hiện đang có những tia
hy vọng về ngoại giao, những con số
20 năm rồi dưới 10 năm
được nhắc tới trong bàn đàm phán.
Nghe có vẻ chỉ là vài con số khâu khan,
nhưng thực ra nó rất quan trọng
bởi nó cho thấy hai bên ít nhất đã bắt đầu
thương lượng thay vì chỉ hét vào mặt nhau.
Và trong ngoại giao,
đôi khi việc ngồi xuống bàn thôi cũng đã là
bước tiến lớn. Tuy nhiên,
lịch sử Trung Đông cũng cho thấy một bài học.
Rất nhiều cuộc đàm phán từng đổ vỡ
chỉ vì một sự kiện xảy ra đúng lúc nhạy cảm.
Một vụ không kích,
một vụ ám sát, một cuộc tấn công bất ngờ
và tất cả công sức ngoại giao
tan biến chỉ sau một đêm.
Cho nên hiện tại dù có hy vọng,
nhưng chẳng ai dám chắc.
Và tôi nghĩ đây là lúc chúng ta
cần nhìn câu chuyện này dưới góc độ rộng hơn.
Rằng thế giới hôm nay
đang ngày càng mong manh hơn trước những
cú sóc kiểu này. Chỉ một điểm
ngẽn nhỏ trong chuỗi cung ứng năng lượng
là cả thế giới dung lắc.
Điều đó cho thấy nền kinh tế
toàn cầu hiện đại tuy phát triển mạnh,
nhưng cũng phụ ủ thuộc lẫn nhau khủng khiếp.
Một con tàu bị chặn ở Trung Đông
có thể khiến giá giao
ngoài chợ Việt Nam tăng vài tuần sau
một cuộc đụng độ ngoài biển
có thể khiến doanh nghiệp nhỏ ở châu Á phá sản
vì chi phí đầu vào tăng cao.
Thế giới giờ kết nối chặt
đến mức nhiều khi chúng ta chẳng thể tách mình ra
khỏi biến động toàn cầu nữa.
Và đó là lý do người bình thường ngày nay
cũng phải quan tâm tới địa chính trị,
bởi nó không còn là chuyện của giới lãnh đạo.
Nó là chuyện ảnh hưởng trực tiếp
tới đời sống mỗi người.
Và khi nhìn sâu hơn vào toàn bộ câu chuyện này,
có một câu hỏi mà rất nhiều người đang đặt ra,
nhưng chưa chắc ai cũng dám nói thẳng.
Đó là,
liệu mục tiêu thật sự của Mỹ lần này
có chỉ đơn giản là chặn dầu Iran hay không?
Hay phía sau toàn bộ chiến dịch này
còn là một mục tiêu lớn hơn rất nhiều?
Bởi nếu chỉ nhìn về mặt,
người ta sẽ nghĩ rằng Washington
đang muốn bóp nghẹt nguồn thu từ dầu mỏ của Tehran,
khiến Iran mất tiền và buộc phải nhuận mộ.
Nghe thì hợp lý.
Nhưng những ai theo dõi chính trị quốc tế
lâu năm đều hiểu,
Mỹ hiếm khi làm chuyện gì chỉ vì một mục tiêu duy nhất.
Đằng sau mỗi hành động quân sự,
mỗi lệnh trừng phạt,
mỗi bước đi ngoại giao,
thường là nhiều tầng chiến lược đang sen với nhau.
Và nếu ghép các mảnh ghép lại,
rất có thể điều Washington đang nhắm tới
không chỉ là dầu,
mà là toàn bộ vị thế chiến lược của Iran trong khu vực.
Bởi trong suốt nhiều năm qua,
Iran luôn là một trong những đối thủ khó chịu nhất
của Mỹ tại Trung Đông.
Không phải vì Iran mạnh nhất khu vực,
không phải vì Iran giàu nhất,
mà vì Iran là quốc gia luôn giữ thế đối đầu
và không chịu nằm trong quỹ đạo ảnh hưởng
của Washington.
Họ xây dựng mạng lưới ảnh hưởng khắp nơi,
từ Iraq, Syria, Lebanon,
cho tới Yemen.
Iran không cần phải đưa quân trực tiếp đi khắp nơi,
nhưng thông qua các lực lượng đồng minh
và lực lượng quỹ nhiệm,
họ đã tạo ra sức ảnh hưởng rất lớn trong khu vực.
Và điều đó khiến Mỹ cùng nhiều đồng minh
luôn xem Tehran là một mối đe dọa dài hạn.
Cho nên, nếu nhìn ở góc độ chiến lược,
việc xiết dầu chỉ có thể là bước đầu.
Mục tiêu xa hơn có thể là
buộc Iran yếu đi toàn diện,
yếu về kinh tế,
yếu về quân sự,
yếu về ảnh hưởng khu vực,
yếu tới mức không còn đủ sức gây sức ép
lên các đồng minh của Mỹ nữa.
Và đó cũng là lý do nhiều nước trong khu vực
âm thầm ủng hộ việc Mỹ tiếp tục mạnh tay.
Dù họ không nói quá công khai,
bởi với không ít quốc gia Trung Đông,
đặc biệt là những nước từng bị ảnh hưởng
bởi mạng lưới của Iran,
họ cho rằng nếu lần này không xử lý rứt điểm,
thì sau này Iran sẽ lại mạnh lên.
Và đó chính là điều họ lo sợ.
Tuy nhiên,
ở chiều ngược lại,
có một sự thật mà lịch sử đã chứng minh rất nhiều lần.
Đó là một quốc gia càng bị dồn vào
chân tường,
thì đôi khi họ càng trở nên nguy hiểm hơn.
Khi không còn đường lùi,
người ta sẵn sàng đánh lớn.
Và Iran là kiểu quốc gia có lịch sử
cho thấy họ không dễ khuất phục.
Đây là một đất nước đã trải qua chiến tranh,
cấm vận, cô lập suốt hàng chục năm.
Người dân của họ đã quen sống trong áp lực.
Bộ máy lãnh đạo của họ cũng quá quen
với việc bị phương Tây gây sức ép.
Cho nên kỳ vọng rằng chỉ cần siết kinh tế nế
là Tehran sẽ lập tức đầu hàng.
Có thể là một suy nghĩ quá đơn giản.
Thậm chí,
nhiều chuyên gia còn cho rằng
lịch sử cho thấy điều ngược lại.
Càng bị ép mạnh, Iran càng cứng rắn.
Càng bị đe dọa,
Iran càng phản ứng quyết liệt hơn.
Và đây là lý do nhiều người lo rằng nếu Mỹ tiếp tục leo thang,
thay vì ép được Iran nhượng mộ,
có thể lại đẩy họ sang thế phản kháng toàn diện.
Lúc đó,
cuộc chơi sẽ vượt khỏi Hormuz
bởi Iran không chỉ có mỗi một quân bài là eo biển này.
Họ có nhiều cách khác để gây bất ổn.
Từ tấn công mạng,
từ sử dụng lực lượng quỳ nhiệm trong khu vực,
từ gây sức ép lên các căn cứ Mỹ
ở nước ngoài,
cho tới việc làm bất ổn chuỗi cung ứng toàn khu vực.
Nói cách khác,
nếu chiến tranh thực sự nổ lớn,
nó sẽ không chỉ là vài tàu chiến bắn nhau trên biển,
mà có thể lan thành một cuộc khủng hoảng
khu vực rộng lớn.
Và điều này giải thích vì sao
Dù lời lẽ hai bên đang rất cứng,
nhưng ai cũng đang cực kỳ thận trọng
bởi cả Mỹ và Iran đều hiểu
một cuộc chiến toàn diện lúc này sẽ cực kỳ tốn kém.
Mỹ thì không muốn xa lầy thêm
vào một cuộc chiến trung đông mới.
Người dân Mỹ đã quá mệt với những cuộc chiến
kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Từ Iraq, Afghanistan,
Syria, Washington hiểu rằng
một cuộc chiến mới không chỉ tốn tiền
mà còn tốn uy tín chính trị.
Trong khi đó, Iran cũng hiểu chiến tranh toàn diện
với Mỹ là điều họ không thể chịu nổi lâu dài.
Cho nên điều cả hai đang làm lúc này
là một thứ rất quen thuộc trong chính trị quốc tế.
Đó là gây sức ép tối đa
nhưng tránh vượt làn danh đỏ.
Nói dễ hiểu hơn,
cả hai đang cố đẩy đối phương tới sát mét vực
nhưng chưa muốn nhảy xuống cùng nhau.
Đó là lý do người ta gọi đây là trò chơi thần kinh.
Ai nhảy mắt trước,
người đó thua.
Ai mất bình tĩnh trước, người đó trả giá.
Và trong thế trận kiểu này,
đôi khi điều nguy hiểm nhất
không phải là chủ ý chiến tranh,
mà là tai nạn.
Một sai sót, một hiểu lầm,
một quyết định nóng vội từ cấp dưới,
một chỉ huy hiện trường phản ứng quá tay,
rồi mọi thứ bùng nổ ngoài ý muốn.
Lịch sử từng có quá nhiều ví dụ như vậy,
cho nên hiện tại giới quan sát
đang dõi theo từng chuyển động rất nhỏ,
từng chiếc tàu, từng tuyên bố,
từng tín hiệu radar, từng hình ảnh vệ tinh.
Bởi chỉ cần một bất thường nhỏ thôi,
thị trường tài chính toàn cầu
có thể rung chuyển trong vài phút.
Và nếu nhìn từ góc độ kinh tế,
điều đáng sợ nhất với thị trường
chưa chắc là chiến tranh thật sự,
mà là sự bất định.
Nhà đầu tư có thể chịu được tin xấu,
doanh nghiệp có thể chịu được khó khăn,
nhưng thứ họ sợ nhất là không biết
chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo.
Khi tương lai trở nên quá khó đoán,
người ta dừng đầu tư, người ta giữ tiền,
người ta chờ đợi, và nền kinh tế chậm lại.
Đó là lý do dù chiến tranh
chưa thực sự bùng nổ,
nhưng chỉ riêng việc căng thẳng kéo dài thôi
cũng đủ về thiệt hại lớn.
Rồi hãy thử nghĩ xa hơn một chút.
Nếu giá giàu tiếp tục leo lên
120, 130,
thậm chí 150 đô một thùng,
liệu các ngân hàng trung ương có còn dám
hạ lãi xuất? Liệu doanh nghiệp
có còn dám mở rộng sản xuất?
Liệu người dân có còn mạnh tay tiêu dụng?
Hay tất cả lại bước vào
tâm lý phòng thủ? Và nếu điều đó xảy ra
trong lúc kinh tế thế giới vốn đang
phục hồi mong manh, thì hậu quả sẽ
rất đáng ngại. Còn với Việt Nam,
đây cũng là lời nhắc rằng,
trong một thế giới đầy biến động như hiện nay,
sự ổn định không bao giờ là điều
mặc định. Hôm nay,
chúng ta có thể đang sống bình thường, nhưng
chỉ một biến động lớn ở bên kia
bán cầu cũng có thể tạo ra
hiệu ứng dây truyền rất nhanh.
Cho nên cá nhân tôi luôn cho rằng,
thời đại này là thời đại mà mỗi
người dân bình thường cũng nên học cách theo dõi
kinh tế và thế giới. Không cần
để tranh luận, không cần để tỏ ra hiểu biết,
mà để chuẩn bị tâm lý,
để biết chuyện gì đang đến,
để không bị bất ngờ khi khó khăn ập tới.
Vì người chịu thiệt nhất trong mọi
cuộc khủng hoảng, luôn là người không
chuẩn bị gì cả. Và có lẽ,
đó cũng là bài học lớn nhất từ
câu chuyện Hormuz hôm nay.
Rằng đôi khi thứ làm thay đổi
cuộc sống của chúng ta, không phải
là điều xảy ra ngay trước mắt,
mà là những quyết định được đưa ra ở rất xa.
Những cuộc đối đầu mà ta không
tham gia, những ván cờ quyền lực
mà người dân thường chẳng thể kiểm soát,
nhưng cuối cùng, vẫn phải sống
cùng hậu quả của nó.
Thế giới hiện đại đã kết nối tới mức như vậy.
Một vùng biển nhỏ ở Trung Đông
giờ có thể ảnh hưởng tới bữa ăn,
hóa đơn, việc làm của hàng triệu người
cách đó nửa vòng trái đất.
Và đó mới là điều khiến thời đại này vừa đáng
kinh ngạc, vừa đáng lo.
Bởi chỉ cần một mắt xích đứt,
cả chuỗi có thể dung chuyển.
Và khi một cuộc khủng hoảng như thế này diễn ra,
điều khiến người ta lo lắng nhất
không phải chỉ là hiện tại,
mà là câu hỏi, ngày mai chuyện gì sẽ
xảy ra?
Bởi vì ở thời điểm này, gần như toàn thế giới
đang nhìn vào Trung Đông và tự hỏi một điều.
Liệu căng thẳng này sẽ hạ nhiệt,
hay chỉ mới bắt đầu?
Nếu nhìn theo những gì đang diễn ra,
giới phân tích hiện nay đang nhắc tới 3 kịch bản lớn.
Kịch bản đầu tiên,
và cũng là điều mà cả thế giới mong muốn nhất.
Đó là hai bên sẽ xuống thang.
Tức là Mỹ và Iran
tiếp tục gây áp lực, tiếp tục đấu khẩu,
tiếp tục phô trương sức mạnh,
nhưng cuối cùng vẫn chọn ngồi lại trên bàn đàm phán.
Nếu điều đó xảy ra,
rất có thể vài tuần tới,
chúng ta sẽ chứng kiến những thỏa thuận tạm thời.
Có thể là Iran đồng ý nhượng bộ
một phần trong chương trình hạt nhân.
Có thể là Mỹ giảm bớt cong tỏa.
Có thể là hai bên đạt một thỏa thuận
trung gian để giữ thể diện cho nhau.
Đây là kịch bản đẹp nhất,
vì nó giúp cả hai bên tránh chiến tranh,
giúp thị trường bình ổn, giúp giá dầu hạ nhiệt,
giúp kinh tế toàn cầu thở vào.
Nhưng vấn đề là,
kịch bản đẹp nhất thường không phải
là kịch bản dễ xảy ra nhất.
Bởi vì để hai bên cùng nùi,
thì phải có bên chấp nhận nhượng trước.
Và trong một cuộc đấu mà ai cũng muốn chứng minh
mình mạnh hơn, chuyện đó chưa bao giờ đơn giản.
Kịch bản thứ hai
là điều mà rất nhiều người đang lo nhất,
đó là chiến tranh giới hạn.
Nghĩa là hai bên sẽ không đánh tổng lực,
nhưng sẽ có va trạm quân sự nhỏ.
Có thể là vài cuộc không kích.
Có thể là vài vụ tấn công vào tàu chiến.
Có thể là vài trận đụng độ ngắn
rồi dừng lại.
Kiểu chiến tranh đánh,
nhưng không đánh hết.
Nghe thì có vẻ nhẹ hơn,
nhưng thực ra cực kỳ nguy hiểm.
Vì lịch sự cho thấy nhiều cuộc chiến lớn
bắt đầu từ những đụng độ nhỏ như vậy.
Ban đầu ai cũng nghĩ chỉ đánh chút thôi,
nhưng rồi một bên phản ứng mạnh hơn dự kiến.
Bên kia trả đũa mạnh hơn nữa,
rồi cảm xúc lấn át lý trí.
Rồi không ai còn kiểm soát nội tình hình.
Và đó là lúc mọi thứ vượt khỏi giới hạn ban đầu.
Kịch bản thứ ba
là điều tệ nhất,
là điều mà không ai muốn nhắc tới.
Nhưng ai cũng phải chuẩn bị tinh thần.
Đó là chiến tranh toàn diện.
Nếu Mỹ và Iran thực sự bước vào
một cuộc đối đầu trực tiếp quy mô lớn,
thì khi ấy câu chuyện sẽ không còn là giá dầu nữa.
Nó sẽ là khủng hoảng toàn khu vực.
Tên lửa có thể bay khắp Trung Đông.
Các căn cứ quân sự
có thể bị tấn công.
Các tuyến hàng hải có thể bị đóng hoàn toàn.
Các nền kinh tế phụ thuộc dầu mỏ có thể rung chuyển.
Và khi đó,
150 đô một thùng dầu
có thể chưa phải giới hạn.
Mọi thứ có thể vượt xa hơn rất nhiều.
Nhưng cá nhân tôi cho rằng,
dù căng thẳng đang rất lớn,
khả năng xảy ra chiến tranh toàn diện vẫn chưa phải cao nhất
bởi cả hai bên đều hiểu hậu quả của nó quá lớn.
Mỹ không muốn xa lầy thêm.
Iran không muốn bị tàn phá.
Các nước vùng vịnh
không muốn thành chiến trường.
Trung Quốc không muốn đứt nguồn năng lượng.
Châu Âu không muốn thêm một cú sóc làm phát.
Nói cách khác,
quá nhiều bên sẽ thiệt hại nếu mọi thứ vượt kiểm soát.
Vậy nên điều nhiều khả năng xảy ra nhất
có lẽ vẫn là một giai đoạn rằng co kéo dài,
đe dọa qua lại, phong tỏa qua lại.
Đàm phán rồi lại căng thẳng,
căng thẳng rồi lại đàm phán.
Một trạng thái lừng lơ,
không hòa bình hoàn toàn nhưng cũng chưa chiến tranh toàn diện.
Và điều đó,
nếu xảy ra, sẽ khiến thế giới
bước vào một thời kỳ rất mệt mỏi.
Một thời kỳ mà giá cả biến động liên tục.
Một thời kỳ mà bất ổn
trở thành bình thường mới.
Một thời kỳ mà người dân
thường sẽ phải học cách sống trong sự bất định.
Và nếu có một điều tôi muốn
nói thật lòng với quý vị
sau khi nhìn vào toàn bộ câu chuyện này,
thì đó là thế giới chúng ta đang sống hôm nay
đang thay đổi nhanh hơn
rất nhiều người tưởng.
Những gì từng được xem là ổn định,
giờ không còn chắc chắn nữa.
Những gì từng được xem là xa xôi,
giờ có thể ảnh hưởng tới chúng ta chỉ trong vài ngày.
Và bài học lớn nhất không phải là sợ hãi,
mà là phải hiểu rằng,
trong thời đại này,
người tỉnh táo là người biết quan sát,
người khôn ngoan là người biết chuẩn bị,
người sống tốt là người luôn sẵn sàng cho thay đổi.
Bởi đôi khi,
người ta không thua vì biến cố,
người ta thua vì nghĩ
biến cố sẽ không bao giờ tới.
Cuộc khủng hoảng Hormuz hôm nay
có thể chỉ là một tin tức quốc tế với nhiều người.
Nhưng với những ai nhìn sâu hơn,
nó là lời nhắc rằng
thế giới này mong manh hơn chúng ta tưởng rất nhiều.
Một vùng biển nhỏ thôi,
cũng có thể làm dung chuyển cả hành tinh.
Một quyết định của vài nhà lãnh đạo
cũng có thể ảnh hưởng tới hàng triệu gia đình.
Và đó là lý do chúng ta cần
theo dõi, cần hiểu,
cần tỉnh táo trước những gì đang diễn ra.
Bởi người hiểu chuyện sớm hơn
luôn có lợi thế hơn
người chỉ biết khi mọi thứ đã xảy ra.
Nếu quý vị thấy những phân tích như thế này
giúp mình nhìn rõ hơn về thế giới,
hiểu sâu hơn về những gì
đang tác động tới cuộc sống mỗi ngày,
thì đừng quên đăng ký kênh Radio Tĩnh Lặng
để không bỏ lỡ những bản tin,
góc nhìn và phân tích mới nhất.
Bởi trong một thời đại đầy biến động như hiện nay,
hiểu chuyện đang xảy ra
quanh mình đôi khi cũng là một cách
để tự bảo vệ bản thân và gia đình.
Còn theo quý vị,
liệu cuộc đối đầu lần này sẽ dừng
ở bàn đàm phán hay thế giới
đang đứng trước một cơn bão lớn hơn?
Hãy để lại suy nghĩ của mình dưới phần bình luận.
Xin cảm ơn quý vị đã theo dõi
và hẹn gặp lại trong những câu chuyện
tiếp theo trên Radio Tĩnh Lặng.
