Đá Tốc Tan Pháo đài vô hình giữa lòng đại dương Việt Nam Q đảo Trường sa

TÔI YÊU BÌNH DƯƠNG
1.4K người theo dõi
Có một nơi giữa biển đông mà nếu nhìn từ trên cao, bạn sẽ không thấy gì khác ngoài mặt nước xanh thẳm.
Không có đất, không có cây, không có bất cứ dấu hiệu nào của sự sống trên bề mặt.
Nhưng bên trong lòng nó lại ẩn chứa một cái vịnh rộng đến 45km vuông đủ để chứa cả một hạm đội tàu chiến lớn,
đủ để một ngư dân giữa tầm bão vẫn có thể thả neo ngủ yên giấc.
Điều kỳ lạ là thực thể địa lý này không phải đảo, không phải đất liền, không phải vịnh.
Nó là một vòng săn hô cổ đại đang nổi lên từ đáy biển, và người ta gọi nó là đá tốc tan.
Và câu hỏi đặt ra là làm sao một dạng săn hô chìm dưới nước lại có thể trở thành một trong những âu tàu chiến lược nhất tại quần đảo Trang Sa?
Làm sao một nơi không có đất để đặt chân lại có thể là nơi những người lính hải quân Việt Nam đã bám trụ suốt hơn 3 thập kỷ trồng rau, nuôi vịt,
và canh giữ chủ quyền ngày đêm không ngủ?
Hôm nay chúng ta sẽ đi sâu vào câu chuyện của đá tốc tan, một thực thể mà địa lý của nó quyết định số phận của nó,
và số phận của nó lại liên quan trực tiếp đến một trong những tháng ngày căng thẳng nhất trong lịch sử hiện đại của Việt Nam trên biển Đông.
Để hiểu đá tốc tan, trước tiên chúng ta cần đặt nó vào đúng vị trí trên bản đồ.
Quần đảo Trang Sa trải dài hàng trăm km giữa biển Đông là tập hợp của hơn 100 thực thể địa lý bao gồm đảo nổi, đảo chìm, bãi cạn, dạng săn hô,
bãi ngầm mỗi thực thể có một cá tính địa lý riêng, và cá tính đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị chiến lược của nó.
Đá tốc tan nằm ở khu vực phía nam của quần đảo, đây là vùng mà Việt Nam có sức ảnh hưởng lớn nhất,
nơi tập trung nhiều thực thể đang trong vòng kiểm soát của chúng ta như Trường Sa lớn, Phan Vinh, Tiên Nữ, An Bang, Thuyền Trài.
Đây không phải ngẫu nhiệt.
Vùng phía nam Trường Sa là cửa ngõ từ biển Đông đi vào eo Malacca tuyến đường hàng hải huyết mạch
mà mỗi ngày có hàng trăm tàu chở dầu, hàng hóa, container từ Trung Đông, châu Á, châu Âu qua lại.
Ai kiểm soát vùng này, người đó có tay đặt lên mạch máu thương mại của cả khu vực.
Đá tốc tan trải dài khoảng 19km theo hướng Tây Bắc Đông Nam, chiều rộng lớn nhất khoảng 6km,
với tổng diện tích dạng săn hô và khoảng 75km2, tương đương 7500 hectare.
Còn số đó nói lên điều gì, hãy thử so sánh đảo Phú Quốc,
hòn đảo lớn nhất Việt Nam hiện nay, có diện tích khoảng 567km2.
Còn toàn bộ dạng săn hô của đá tốc tan chiếm khoảng hơn 13% diện tích Phú Quốc.
Và điều này xảy ra giữa biển Đông,
ở một thực thể mà về mặt kỹ thuật không có gì nổi lên khỏi mặt biển khi thủy chiều lên cao.
Khi thủy chiều lên, toàn bộ bãi đá ngập chìm trong nước.
Khi thủy chiều xuống, chỉ có một số mảng nhỏ nhô lên đủ để đặt chân, nhưng không đủ để sống.
Đó là nghịch lý cơ bản của đá tốc tan to lớn về diện tích, nhưng vô hình về bề mặt.
Và chính sự vô hình đó lại tạo ra một thứ vô cùng quý giá bên trong.
Nhưng đó chưa phải điều đặc biệt nhất.
Muốn hiểu vì sao đá tốc tan quý giá đến vậy, chúng ta phải hiểu nó được hình thành như thế nào.
Hàng triệu năm trước, dưới đáy biển Đông, một chuỗi núi lửa ngầm thỉnh thoáng thức dậy và phun trào.
Dung nham trào lên từ lòng đất chậm dãi và kiên nhẫn leo lên cột nước hàng nghìn mét.
Khi nó chạm đến gần mặt biển, nhiệt độ hạ xuống, dung nham đông cứng lại,
và trên đó các sinh vật san hô bắt đầu bám vào, sinh sản, chết đi, trống sắc lên nhau qua hàng nghìn thế hệ.
San hô không mọc ngẫu nhiên, nó hình thành theo vòng tròn một hiện tượng gọi là dạn vòng hay atôn,
khi phần trung tâm của khối núi lửa dần chìm xuống,
trong khi vành san hô bên ngoài tiếp tục mọc lên để theo kịp mực nước biển.
Kết quả là một chiếc nhẫn khổng lồ bằng đá san hô bao quanh một vùng nước kín gió bên trong mà người ta gọi là lòng hồ.
Tốc tan không phải dạn vòng hoàn toàn khép kín, thêm san hô phía bắc của nó liền mạch và vững chắc hơn tạo thành một vành đai dày.
Nhưng phía nam thì bị đứt quãng bởi các luồng nước hẹp và nông tự nhiên tạo ra những cổng vào cho tàu thuyền.
Và bên trong cái nhẫn không hoàn toàn đó là lòng hồ rộng tới 45km vuông với độ sâu giao động từ 15 đến 25m,
45km vuông nước lặng sâu kín gió giữa biển đông.
Với những ai hiểu về hàng hải, con số đó có ý nghĩa gần như không thể diễn tả hết.
Ở Trường Sa, sóng gió là điều thường xuyên xảy ra.
Các cơn bão đổ về từ Thái Bình Dương, sóng cao đến 6 đến 8m không phải chuyện lạ.
Tìm được một nơi trú ẩn an toàn cho tàu thuyền là vấn đề sống còn theo nghĩa đẹp.
Với lòng hồ thiên nhiên khổng lồ của mình, chính xác là thứ mà người đi biển luôn mơ đến.
Không phải ngẫu nhiên mà người ta gọi nó là Vịnh Cam Ranh thứ 2 của Việt Nam trên Biển Đông.
Cam Ranh cái tên đó mang theo cả một trọng lượng lịch sử và địa chính trị.
Vịnh Cam Ranh được coi là một trong những cảng nước sâu tự nhiên tốt nhất châu Á.
Người Pháp đã xây dựng ở đó từ cuối thế kỷ 19.
Hải quân Mỹ từng đóng quân ở đó trong thời chiến.
Liên Xô đã thuê nó suốt nhiều thập kỷ.
Và bây giờ, nó là căn cứ hải quân chiến lược bậc nhất của Việt Nam.
Khi người ta so sánh Đá Tốc Tàn với Cam Ranh,
đó không phải lời khen hoa Mỹ, đó là đánh giá địa lý nghiêm túc.
Nhưng địa lý không tự bảo vệ mình.
Và đây là nơi câu chuyện thật sự bắt đầu.
Năm 1988, Việt Nam đang chìm trong giai đoạn khó khăn nhất của thời bao cấp.
Kinh tế kiệt sức, Liên Xô đồng minh lớn nhất đang vật lộn với làn sóng cải tổ Goi Ba Chep,
không còn khả năng hỗ trợ như trước.
Trong khi đó, tại Biển Đông, Trung Quốc đang có những bước đi không thể nhầm lẫn lần đầu tiên trong lịch sử.
Hải quân nước này bắt đầu chiếm đóng các cấu trúc địa lý tại quần đảo Trường Sa.
Tháng 1 năm 1988, họ chiếm đá Chữ Thập.
Tháng 2, họ chiếm đá Châu Viên, đá Ga Ven.
Tốc độ chiếm đóng tăng lên từng tuần.
Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam đọc được tình thế,
nếu không hành động ngay, những dạng săn hô còn lại trong đó có Đá Tốc Tàn
sẽ nằm trong tay nước khác trước khi ai kịp phản ứng.
Và thế là chiến dịch Sĩ Quỳ 88 bảo vệ chủ quyền 1988 được phát động.
Đây không phải một chiến dịch quân sự với tàu chiến và hỏa lực.
Đây là một cuộc chạy đua với thời gian, với biển, với chính sức chịu đựng của con người,
đưa bộ đội ra, cắm cờ, xây nhà, đứng vững.
Làm được điều đó trước khi tàu nước ngoài đến là giữ được chủ quyền.
Ngày 22 tháng 2 năm 1988,
Bộ Tư lệnh Hải quân lệnh cho một biên đội gồm tàu Hát Quy 713
và tàu Hát Quy 07 thuộc Lữ đoàn 171 do Trung táo Hoàng Kim Đông làm chỉ huy
lên đường dạ Đá Tốc Tàn.
Lúc bấy giờ, tàu thuyền nước ngoài đang hoạt động rất phức tạp trong khu vực.
Biển không chỉ có sóng gió biển có mắt.
Sáng ngày 25 tháng 2 năm 1988,
biên đội tàu tiếp cận khu vực Tốc Tàn núi Le Tiên Nữ.
Và sáng ngày 27 tháng 2, tàu Hát Quy 07 đưa người vào lòng hồ neo động.
Một tàu nhỏ hạ xuồng, che vào dạng san hô.
Một lá cờ tổ quốc được mang theo.
Khoảnh khắc lá cờ được cắm xuống thêm san hô Tốc Tàn.
Không có tiếng súng, không có máu.
Chỉ có tiếng sóng biển, tiếng gió
Những tàu nước ngoài lúc đó đang quanh quẩn trong khu vực.
Nhưng khi nhìn thấy lá cờ đỏ sao vàng
và sau đó là sự hiện diện liên tục của Hải quân Việt Nam,
chúng dần dần rút đi.
Không phải vì sợ hỏa lực mà vì thực tế địa lý Đá Tốc Tàn đã có chủ.
Nhưng cắm được cờ chỉ là bước đầu tiên.
Bước tiếp theo mới thật sự thử thách giới hạn của con người.
Đây là điều ít người thực sự hình dung được sống trên một dạng san hô giữa biển đông.
Không chỉ khác nghiệt nó là cuộc chiến thường nhật với mọi thứ mà đất liền coi là hiển nhiên.
Không có đất, không có nước ngọt, không có bóng cây,
không có bất cứ thứ gì mà sinh vật sống trên cạn cần để tồn tại ngoài oxy và ý chí.
Những người lính đầu tiên ra Tốc Tàn sống trong các nhà lô bền những kết cấu hình trụ bê tông màu xám
có cửa sổ hình chữ nhật nhỏ hẹp như lỗ trâu mai.
Công binh Hải quân xây dựng 3 nhà lô bền như vậy trên thềm san hô ở phía đông,
phía tây và phía bắc.
Đặt tên là Tốc Tàn A, Tốc Tàn B và Tốc Tàn C.
3 điểm đóng quân tạo thành một thế trận tam giác,
kiểm soát toàn bộ diện tích dạng san hô rộng lớn.
Hãy tưởng tượng sống trong đó vào mùa gió trướng, sóng vỗ liên tục.
Múi biển bám vào mọi thứ tường nhà, da thịt, quần áo,
cả những trang sách và bức thư từ đất liền gửi ra.
Nước uống phải tích chữ từ mưa hoặc chờ tàu tiếp tế.
Rau xanh thứ tưởng như tầm thường nhất là cả một công cuộc kỳ công.
Để trồng được một luống rau trên dạng san hô,
người lính phải pha trộn đất mang từ đất liền ra, sơ rửa,
phân vi sinh theo đúng tỷ lệ mới có thể cho cây sống được,
rồi phải che chắn gió biển,
rồi phải di chuyển khay rau theo mùa gió để tránh sóng đánh.
Một cây rau muống, một cây kẻ xanh trên tốc tan
không chỉ là thích ăn nó là chiến tích.
Vật nuôi mang từ đất liền ra gà, vịt,
chó ban đầu không quen với môi trường,
nhiều con chỉ sống được vài tuần rồi chết.
Người lính phải học lại từ đầu cách chăm sóc chúng trong điều kiện đặc biệt
độ ẩm cao, nắng mặn, không có thú y, không có thuốc.
Dần dần, qua nhiều thế hệ người ra đảo
và thế hệ ra súc ra cầm thích nghi,
tốc tan mới có được những đàn vịt, những đàn gà sống được với biển.
Và trong những năm tháng đó,
tháng 8 năm 1988,
phong bảo đảm hàng hải quân chủng,
hải quân đã thả vào lòng hồ tốc tan
3 chiếc phao buộc tàu mỗi phao nặng 2 tấn,
được cố định xuống đáy bằng các rùa bê tông
nặng khoảng 3 tấn mỗi chiếc.
Từ đây, khi có tàu cá hay tàu hải quân cần chú bão,
lòng hồ tốc tan chính thức trở thành nơi neo đậu an toàn giữa biển đông.
Cái âu tàu tự nhiên đã được kết nối với con người bằng những sợi thép và dây thừng ấy.
Câu chuyện của tốc tan không dừng lại ở năm 1988.
Nó tiếp tục mở ra qua từng thập kỷ,
và mỗi thập kỷ lại thêm vào một lớp mới của câu chuyện.
Những ngôi nhà lô bền màu xám an đầu thô giáp,
chật trội, thiếu thốn đủ bề dần được thay thế
và bổ sung bởi những công trình kiên cố hơn.
Điển hình là nhà văn hóa đa năng tại đá tốc tan bề,
do chính quyền và nhân dân thành phố Hà Nội
Đây không chỉ là một tòa nhà, nó là một tuyên ngôn.
Một tầng hầm và ba tầng nổi,
có bể chứa nước mưa và nước ngọt từ đất liền mang ra,
có bể dầu, có phòng sinh hoạt cộng đồng,
phòng đọc sách, phòng văn nghệ.
Ở một nơi mà trước đây người lính phải mừng rỡ
khi trồng được một cây rau sống sót qua mùa gió,
bây giờ có một thư viện.
Ở một nơi mà trước đây 4 bức tường bê tông là tất cả,
bây giờ có chỗ để hát, để đọc, để nhớ về đất liền,
mà không bị ngợp bởi nỗi cô đơn.
Các điểm đảo được phủ sóng điện thoại việt theo.
Hệ thống năng lượng gió,
kết hợp pin năng lượng mặt trời được lắp đặt điện,
không còn là thứ xa xỉ.
Hệ thống bể chứa nước đảm bảo đủ nước sinh hoạt quanh năm.
Những thứ mà ở đất liền chúng ta dùng mỗi ngày
không cần nghĩ đến điện, nước, sóng điện thoại ở Tóc Tan
là những chiến thắng được tính bằng mồ hôi
và ý chí kỹ thuật.
Còn một điều nữa, một điều mà ít bản tin tức nào nhắc đến
nhưng lại phản ánh rõ nhất bản chất của Đá Tóc Tan
Làng Trái Tóc Tan tên gọi đó nghe có vẻ lạ
với một dạng san hô giữa biển đông
nhưng nó phản ánh đúng bản chất của những gì đang diễn ra ở đây.
Huyết đảo Trường Sa hiện có 3 trung tâm hậu
cần kỹ thuật nghề cá và 2 làng trài.
Làng Trái Tóc Tan là một trong số đó
do hải đoàn 128 thuộc Tổng Công ty
Tân Cảng Sài Gòn quản lý và vận hành.
Nhiệm vụ của nó nghe có vẻ hành chính cung ứng dịch vụ hậu cần,
sửa chữa, thay thế vật liệu tàu cá,
cứu hộ, cứu nạn.
Nhưng trên thực tế, những nhiệm vụ đó
nghĩa là gì đối với một ngư dân đánh bắt
xa bờ giữa biển đông?
Nghĩa là khi máy tàu hỏng ở cách đất liền hàng trăm hải lý
có người sẽ ra sửa cho bạn.
Nghĩa là khi bão đến bất ngờ và bạn không kịp
chạy vào bờ, lòng hồ Tóc Tan sẽ đón bạn vào.
Nghĩa là khi lương thực cạn,
khi người thuyền viên đổ bệnh,
khi tàu bị va đâm mà không kịp về
có một điểm tựa ở ngoài khơi xa đó đang đợi.
Câu chuyện của tàu cá P9-1269TS
là một ví dụ điển hình.
Ngày 31 tháng 10 năm 2018,
con tàu này đang đánh bắt trên vùng biển Trường Sa
thì bị hỏng máy. Đúng lúc đó,
cơn bão số 7 đang ảnh hưởng đến khu vực biển động dữ dội.
Thuyền trưởng liên lạc với tàu 743
và phân đội làng trải Tóc Tan để hỗ trợ.
Tàu 743 kéo con tàu cá
vào lòng hồ Tóc Tan, nơi sóng gió không thể vào được.
Cán bộ kỹ thuật, làng trải và tàu 743
làm việc gần 2 ngày đêm
liên tục để khắc phục sự cố.
Rồi con tàu P9-1269TS
lại ra khơi, một chi tiết nhỏ
trong một câu chuyện dài. Nhưng hãy nhân nó lên
với hàng trăm lần tương tự mỗi năm.
Hàng nghìn ngư dân đã được Tóc Tan cứu rút qua nhiều thập kỷ
và bạn sẽ hiểu tại sao người ta gọi nó là điểm tựa
theo đúng nghĩa đen. Ở Trường Sa,
mỗi dạng san hô là một cuộc tranh giành
âm thầm giữa địa lý và lịch sử, giữa tự nhiên
và con người, giữa những gì biển đã tạo ra
hàng triệu năm và những gì con người muốn
làm với nó trong vài chục năm qua.
Và đá Tóc Tan với 3 điểm đóng quân
tạo thành thế trận tam giác, với lòng hồ
45km vuông làm âu tàu,
với làng trài là điểm tựa cho ngư dân,
với những vườn rau xanh trồng trên thềm san hô
bằng đất pha sơ dừa là biểu tượng của điều đó.
Nhưng trong vài năm gần đây, câu chuyện
của Tóc Tan bước sang một chương mới.
Từ tháng 12 năm 2022,
Việt Nam bắt đầu tiến hành nạo vét và bồi đắp
tại điểm đảo Tóc Tan A.
Đến tháng 11 năm 2020-23,
Tóc Tan A đã trở thành một đảo nhân tạo
với diện tích khoảng 2 hectare,
chiều dài khoảng 150m,
chiều rộng khoảng 140m.
Từ tháng 9 năm 2024,
Tóc Tan C cũng bắt đầu được bồi đắp.
Từ tháng 12 năm 2024, đến lượt Tóc Tan B,
một dạng san hô từng hoàn toàn
chìm dưới nước khi thủy chiều lên đang dần nổi lên.
Đây không chỉ là kỹ thuật,
đây là địa lý đang được vét lại.
Và khi địa lý thay đổi, tất cả những tính toán chiến lược xung quanh nó cũng thay đổi theo.
Hãy dừng lại ở đây một chút
và nghĩ về một điều khác.
Chúng ta đã nói về đá Tóc Tan như một tài sản địa lý,
như một căn cứ hải quân,
như một điểm tựa cho ngư dân.
Nhưng có một góc nhìn khác,
một góc nhìn mà địa lý học hiện đại đang đặt ra ngày càng gay gắt hơn.
Biển Đông đang thay đổi,
nhiệt độ nước biển tăng lên từng năm,
san hô thứ đã mất hàng triệu năm để hình thành nên đá Tóc Tan
đang bị tẩy trắng và chết dần ở khắp nơi trên Thái Bình Dương.
Các dạng san hô của Đại Tây Dương đã mất đến 50% diện tích
trong 30 năm qua.
Dạng san hô Great Barrier Reef của Úc,
dạng san hô lớn nhất thế giới đang trải qua những đợt tẩy trắng hàng loạt
Và biển Đông, với nhiệt độ nước tăng nhanh hơn mức trung bình toàn cầu,
không phải ngoại lệ.
Hệ sinh thái san hô xung quanh
và bên trong lòng hồ Tóc Tan cá ngử đại dương,
cá thu, cá chim, cá mú,
vô số loài sinh vật biển đang nuôi sống hàng chục nghìn ngư dân Việt Nam
tất cả đều phụ thuộc vào
sức khỏe của những dạng san hô đó.
Vậy rốt cuộc, câu hỏi lớn hơn là gì?
Chúng ta đã mất hàng chục năm,
hàng nghìn người lính bám biển trong điều kiện gian khổ không thể tưởng,
để gìn giữ chủ quyền trên những dạng san hô này.
Đó là nỗ lực của con người
chống lại lịch sử và địa chính trị.
Nhưng liệu nỗ lực của con người có đủ để chống lại thứ không thể đàm phán,
không thể ký hiệp định,
không thể cắm cờ lên mà giữ được là sự thay đổi của khí hậu và đại dương.
Hay đá Tóc Tan,
cũng như hàng trăm dạng san hô khác trên biển Đông
đang đứng trước một loại mất mát hoàn toàn khác,
không phải mất vào tay nước ngoài,
mà mất vào tay của chính thời gian và nhiệt độ.
Đây là câu hỏi mà không có lá cờ nào,
không có nhà lô bền nào,
không có bất kỳ chiến dịch xe quy nào có thể trả lời thay chúng ta được.
