LỊCH SỬ TRUNG QUỐC VIẾT GÌ VỀ VIỆT NAM

Đình Sự
546 người theo dõi
Được tạo bởi AI·Có thể có lỗi
Nếu chỉ đọc sự Việt, chúng ta quen với hình ảnh một dân tộc nhỏ bé, ngoan cường, đánh bại hết đế chế này đến đế chế khác.
Nhưng nếu thử đọc lại lịch sử Việt Nam, qua con mắt của sử gia phong kiến Trung Hoa, hình ảnh đó có lẽ sẽ khác đi nhiều,
vừa kêu ngạo, vừa ra chừng, vừa coi thường, lại vừa không thể làm ngơ.
Cuốn An Nam Chuyện của anh Châu Hải Đường chính là cánh cửa mở ra góc nhìn ấy.
Đây không phải là một cuốn viết lại lịch sử Việt Nam, mà là một công trình sưu tập dịch thuật,
gom toàn bộ những gì chính sử Trung Quốc từng viết về nước ta trong suốt hơn 2.000 năm,
từ Tần, Hán cho đến Tận khi Nhà Thanh sụp đổ.
Nói cách khác, người Trung Quốc nghĩ gì, viết gì, đánh giá Việt Nam ra sao, trong cuốn sách này đều có hết.
Lịch sử Trung Quốc viết gì về Việt Nam theo An Nam Chuyện của Châu Hải Đường.
Một sự thật ít người để ý, trong 26 bộ chính sử Trung Quốc có tới 17 bộ ghi chép trực tiếp về Việt Nam.
Danh sách này không hề nhỏ, từ những bộ kinh điển như Sử Ký, Hán Thư, Hậu Hán Thư, Tạm Quốc Chí
cho tới Tống Sử, Nguyên Sử, Minh Sử và cuối cùng là Thanh Sự Cảm.
Điều này cho thấy một điều rất rõ, Việt Nam chưa bao giờ là vùng ngoại vi trong tư duy của Trung Hoa cổ đại.
Ngược lại, đây là một nơi mà các triều đại phương Bắc luôn theo dõi sát, luôn ghi chép đều
và lúc nào cũng coi là khu vực nhạy cảm, nước nhỏ nhưng không thể bỏ qua.
Muốn hiểu lịch sử Trung Quốc viết về Việt Nam như thế nào phải hiểu một điều căn bản, tư duy, thiên triều, phiên thuộc.
Trong suy nghĩ đó, Trung Quốc tự coi mình là trung tâm văn minh, xung quanh là các vùng ngoại di.
Vì vậy dù Việt Nam độc lập hay bị đô hộ trong sự Trung Quốc,
nước ta thường xuất hiện với các mục như là Ngoại quốc, Man Di, Giao chỉ, An Nam.
Các phần loại ấy quyết định luôn rõng văn, không bình đẳng.
Người viết sử Trung Hoa xưa mặc định mình ở vị trí trên cao, còn đối tượng được viết là bên dưới.
Điều này dẫn đến một hệ quả rất quen thuộc.
Chiến thắng của Trung Quốc thì viết rất kỹ, thất bại thì viết rất nhẹ.
Còn đối phương nếu thắng thì bị giảm công hoặc bị mô tả như là ăn may.
Bây giờ hãy lật nguyên sử, đọc về 3 lần quân nguyên mông xâm lược Đại Việt.
Người đọc rất dễ có một cảm giác kỳ lạ.
Hai bên dường như đang nói về 2 cuộc chuyện khác nhau.
Với sử Việt, đó là những trận đánh sinh tử, nơi cả vận mệnh quốc gia được đặt lên bàn cờ.
Còn trong sử Trung Quốc, nhiều đoạn chỉ viết gọn lọt, khô khốc giống như một bản báo cáo hành chính gửi về chiều.
Ví dụ, mất bao nhiêu người, mất bao nhiêu thuyền, rút quân theo hướng nào, và thế là hết.
Sử khác biệt này không phải do thiếu thông tin mà là cách viết có chủ ý.
Với tư duy Thiên Chiều, thất bại không được xét một cách cẩn thận và không được gọi là thất bại.
Ít nhất, nó không được ghi nhận như một thất bại mang tính hệ thống.
Lấy ví dụ nổi tiếng nhất, đó là trận Vân Đồn năm 1288.
Trong sử Việt, đây là một trong những khoảnh khắc quyết định của cuộc kháng chiến lần thứ ba.
Trận Khánh Dư không đánh vào chủ lực, không lao vào trận địa lớn, mà đánh thẳng vào đoàn Thuyền Lương do Trương Văn Hổ chỉ huy.
Đây là lựa chọn mang tính chiến lược cực cao, quân Nguyên đông đánh lâu, mà hậu cần bị cắt thì sớm muộn cũng tàn.
Kết quả thì ai cũng biết, Thuyền Lương bị phá, lương thực bị tiêu hủy, quân Nguyên rơi vào cảnh đói, mệt, dối loạn,
và từ đó mọi toàn tính chiến tranh bắt đầu sụp đổ.
Trong cách nhìn của sử Việt, Vân Đồn không chỉ là một trận thắng, mà là đòn đánh gãy sương sống của toàn bộ chiến dịch.
Thế nhưng trong nguyên sử, trận này được ghi như thế nào?
Rất ngắn thôi, chỉ thừa nhận rằng quân Nguyên bị mất 220 quân, 11 chiếc thuyền, cùng hơn 14.300 thạch lương.
Hết.
Không có một dòng nào nói rằng chính việc mất lương này khiến đại quân Nguyên rơi vào tuyệt vọng.
Không có chữ thảm bại, càng không có chữ thất bại chiến lược.
Mọi thứ được co lại thành vài con số.
Như thế, đó chỉ là một tuần thất phụ và không ảnh hưởng lớn.
Đây là thủ pháp quen thuộc của sự Trung Quốc, giảm nhãn nguyên nhân và làm mở hậu quả.
Đến đoạn thoát hoan rút quân vào năm 1288, cách viết còn thú vị hơn.
Trong thực tế, đây là một cuộc tháo chạy đúng nghĩa.
Quân Nguyên bị đánh liên tục, bị chặn đường rút lui, tinh thần hoảng loạn, tướng lĩnh mất kiểm soát.
Với sự viện, hình ảnh thoát hoan chui ống đồng để trốn về phương Bắc đã trở thành biểu tượng cho thất bại nhục nhã.
Nhưng trong nguyên sử, không hề có chữ thua.
Sự chỉ ghi rằng quân do thám báo tin đối phương, tức quân nhà Trần,
đã chia hơn 300.000 quân án ngữ ở các vị trí hiểm yếu, chặn kín đường về.
Trước tình hình đó, Trấn Nam Vương bèn từ huyện Đơn Kỷ chạy sang Lộc Châu,
theo đường tắt mà ra, đến chậu Tư Minh.
Đọc kỹ sẽ thấy cách dùng từ rất khéo, không phải là tháo chạy,
mà là theo đường tắt, không phải là thua, mà là vì đối phương bố trí quân quá đông.
Nghe thì giống như một quyết định quân sự linh hoạt, thậm chí còn mang màu sắc mưu lược.
Nhưng ai đọc lịch sử đều hiểu, nếu không thua nạn,
không phải bỏ đại quân, bỏ hậu phương, mà lén lút tìm đường thoát thân, thì tại sao lại như vậy?
Nhưng sao lại viết thế nhỉ?
Lý do đơn giản nhưng cũng rất sâu xa, đó là thể diện của đế quốc.
Nguyên Mông là một siêu cường quân sự từng trinh phạt Á-Âu.
Việc một nước nhỏ ở phương Nam nhiều lần đánh bại họ là điều khó nuốt về mặt tâm lý và chính trị.
Vì vậy, sử ra không viết rằng chúng ta thua vì đối phương giỏi hơn,
mà viết rằng thu nhỏ thất bại thành một sự cố cục bộ.
Viết rằng biến tháo chạy thành rút lui chiến thuật.
Viết rằng đổ nguyên nhân cho địa hình, cho tình thế và cho hoàn cảnh.
Nhờ đó uy danh của triều đình vẫn được giữ, còn sự thật thì nằm ở các dòng chữ.
Nhìn lại, chính cách viết này lại vô tình làm nổi bật một điều.
Nếu Việt Nam chỉ là một đối thủ tâm thương, đã không cần phải nắn chữ đến như vậy.
Càng nghe, càng giảm nhẹ, lại càng thấy những thất bại đó, thực sự rất đau đớn.
Càng về sau có thể thấy Việt Nam càng hiện ra là một quốc gia độc lập thực sự.
Còn trước đó, nếu thời Bắc thuộc, Việt Nam bị coi là quận huyện,
thì thời kỳ Đại Cô Việt và Đại Việt, giọng điệu trong sự Trung Quốc bắt đầu thay đổi.
Không còn gọi là nội địa, không thể coi là đất phiên thuộc.
Một chi tiết rất đắt trong Tống Sử kể chuyện Lê Hoàn.
Khi sứ giả nhà Tống sang phong vương, theo lệ vua nước nhỏ phải bái lệ,
Lê Hoàn không lệ lấy cớ ngã ngựa gãy chân.
Câu chữ trong Sử Trung Quốc chép rất khách quan, nhưng đọc kỹ sẽ thấy,
họ buộc phải ghi nhận một thái độ ngang hàng, không lệ, không phải vì gì đó,
mà vì không coi mình là bề tôi.
Đến thời nhà Minh, đặc biệt là trận Chi Lăng năm 1427,
Minh Sử không thể né được sự thật là quân Minh thảm bại,
nhưng cách họ viết rất điển hình, đó là đổ lỗi cho cá nhân.
Liệu Thăng bị mô tả là chủ quan, không nghe thư, tự ý tiến binh rồi chết trận,
hậu quân chết theo, vương thông nghe tin thì sợ, phải lập đàn thề với Lê Lợi để rút quân.
Đọc đoạn này bạn sẽ thấy một điều thú vị,
Triều Minh sai lầm hay là chiến lược thất bại thì ít nhắc,
nhưng Tướng Lĩnh thì bị đưa ra trực trách nhiệm, đó là cách giữ thể diện cho Thiên Triều.
Đỉnh cao của sự không thể tre nằm ở Thanh Sử Cảo,
khi viết về chiến thắng của Quang Trung.
Đây là một trong số rất ít lần Trung Quốc mô tả thất bại của mình trần trụi.
Quân Thành đang ăn Tết, bay rượu tấu nhạc thì bị đánh úp,
quân Tây Sơn dùng voi trở đại pháo sung quích,
quân Thành ít không địch nổi, dẫm đạp lên nhau mà chạy,
Tô Sĩ Nghị vượt sông Hồng rồi chặt cầu phao để tự cứu,
bỏ mặc hơn một vạn quân chết đuối.
Ở đây sự Trung Quốc không thể làm đẹp thêm được nữa,
thất bại quá rõ, quá nhanh và quá nhục.
Và chính sự thừa nhận này vô tình trở thành một bằng chứng mạnh mẽ cho chiến thắng của Việt Nam.
Một phần rất thú vị của cuốn An Nam Chuyện là các ghi chép về Chiêm Thành, Phù Nam và Trân Lạp.
Qua đó cho thấy một điều rất rõ ràng.
Trong con mắt Trung Hoa cổ đại, toàn bộ Đông Nam Á là không gian cần quan sát,
không chỉ riêng Việt Nam.
Họ ghi rất kỹ về địa lý, sàn vật, đường biển, đường sông, cống nạp,
không phải vì tò mò mà vì tham vọng kiểm soát và ảnh hưởng.
Điều quan trọng nhất khi đọc những ghi chép này đó là đừng tin tuyệt đối, nhưng cũng đừng bỏ qua.
Chính sự Trung Quốc có thiên kiến, có tự tôn, có bóp méo,
nhưng lại có giá trị khi đặt cạnh sự Việt.
Hai nguồn ghép lại mới ra một bức tranh đầy đủ.
Đọc An Nam Chuyện của Châu Hải Đường,
ta thấy một Việt Nam trong mắt Trung Quốc vừa là ngoại biên, vừa là cái gai.
Một nước nhỏ nhưng đánh không dễ, muốn coi thường thì bị phản đòn, muốn bỏ qua thì không sao.
Và suốt hơn 2.000 năm, cái tên An Nam, Giao Chỉ, Đại Việt
cứ lặp đi lặp lại trong sự Trung Quốc như một lời nhẫn.
Phương Nam chưa bao giờ là một cái đất dễ nuốt.
Nếu sự Việt Nam giúp ta tự hào, thì sự Trung Quốc giúp ta hiểu đối thủ.
Đọc cả 2, ta mới thấy hết giá trị của lịch sử dân tộc.
Không chỉ là chuyện thắng thua, mà là chuyện giữ vị thế của mình trong con mắt của một đế chế
luôn tự coi mình là trung tâm của một thiên hạng.
Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này.
Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ.
Còn bây giờ thì xin đừng nói lời chào tạm biệt.
