Theo truyền thống xưa, hóa vàng được biết đến là một trong những nghi lễ không thể thiếu trong dịp Tết Nguyên đán. Lễ này, tục gọi là “đưa ông bà”, lễ hóa vàng cho Tổ tiên, hay lễ tạ năm mới. Sau khi mời Tổ tiên về dự 3 ngày Tết với con cháu vào ngày 30 Tết, hoặc ngày 29 Tết (nếu tháng thiếu), đến ngày mùng 3 Tết hoặc ngày khai hạ mồng bảy Tết, là ngày cuối cùng, tiệc xuân đã mãn, con cháu lại cáo lễ để tiễn đưa Tổ tiên trở về âm cảnh. Tục hóa vàng là một phong tục có nguồn gốc từ tín ngưỡng dân gian, được du nhập vào Việt Nam, qua sự giao thoa văn hóa và ảnh hưởng của Trung Quốc.
TẾT NGUYÊN ĐÁN VÀ PHONG TỤC LỂY HÓA VÀNG
Theo truyền thống xưa, hóa vàng được biết đến là một trong những nghi lễ không thể thiếu trong dịp TẾT NGUYÊN ĐÁN.
Lễ này tục gọi là đưa ông bà, lễ hóa vàng cho tổ tiên hay lễ tạ năm mới.
Sau khi mời tổ tiên về dự 3 ngày Tết với con cháu vào ngày 30 Tết hoặc ngày 29 Tết,
nếu tháng thiếu, đến ngày mùng 3 Tết hoặc ngày khai hạ mùng 7 Tết là ngày cuối cùng.
Tiệc xuân đã mãn, con cháu lại cáo lễ để tiễn đưa tổ tiên trở về âm cảnh.
Tục hóa vàng là một phong tục có nguồn gốc từ tín ngưỡng dân gian,
được du nhập vào Việt Nam qua sự giao thoa văn hóa và ảnh hưởng của Trung Quốc.
Vào ngày Tết, người ta quan niệm rằng ngày 23 tháng chạp là ngày tiễn ông công, ông táo về trời.
Đến chiều 30 Tết, người Việt sẽ có tục cúng tất niên và dọn dẹp, sắp xếp lại bàn thờ.
Lúc này, những chân nhan hay vàng mã của năm cũ sẽ được đem đốt hết.
Đây được coi là dạng hóa vàng để kết thúc tất cả những gì còn xót lại của năm cũ.
Đến đêm giao thừa, việc bày biện, sắp xếp mâm cơm cúng như một hình thức mời ông bà tổ tiên về ngự lại bàn thờ để ăn Tết cùng con cháu.
Sau ba ngày Tết, tùy vào hoàn cảnh và điều kiện mà các gia đình Việt sẽ làm một mâm cơm cúng, thường gọi là lễ hóa vàng.
Nhiều người cho rằng hóa vàng là một hình thức tiễn sa tiên về trời sau những ngày về ăn Tết cùng con cháu.
Tuy nhiên, bản chất của việc này lại không phải như vậy.
Việc hóa vàng thực chất mang ý nghĩa đón thần tài, thần lập về cho gia đình.
Hóa vàng có thể được các gia đình tổ chức từ ngày mùng 3 đến ngày mùng 5 hoặc ngày mùng 7 âm lịch.
Lễ vật hóa vàng thường được chuẩn bị giống với đồ lễ cúng sa tiên của gia chủ,
thường gồm hương, hoa, ngũ quả, vàng mã, đèn, nến, chầu câu, rượu, trà, bánh trưng hoặc bánh Tết, xôi.
Cùng với đó là mâm cỗ mặn hoặc cỗ chay với các món mang đặc trưng ngày Tết.
Nếu là cỗ mặn thì không thể thiếu con gà trống, bát canh, đĩa xào, giò hay nem rán.
Sau đó, con cháu trong nhà sẽ lễ tạ thần Phật ra tiên.
Cũng theo quan niệm dân gian, trong lễ hóa vàng, người dân thường đốt vàng mã vì nghĩ rằng trần sao âm vệ.
Theo tục xưa, tại nơi đốt vàng mã, người ta thường đặt hai cây bía dài để làm đòn gánh
cho người ở cõi âm, cũng là vũ khí để xua đuổi quỷ dữ.
Sau khi đốt vàng mã, con cháu tề tiệu đông đủ, cùng nhau dùng bữa cơm thân mật,
vui vẻ, kết thúc những ngày Tết và bắt đầu trở lại với công việc.
Nghĩ thức đốt vàng mã trong ngày Tết và việc thờ cúng Tổ tiên hoặc những ngày lễ khác
là một phong tục giàu ý nghĩa nhân văn thể hiện nét đẹp trong đời sống tâm linh của người Việt,
có sự hòa hợp giữa tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên và tín ngưỡng dân gian.
Phong tục này đã trở thành một phần trong các nghi lễ thờ cúng Tổ tiên và cầu siêu cho người đạo khuất.
Người xưa tin rằng vàng mã khi được đốt sẽ trở thành vật dụng thực tế ở thế giới bên kia,
giúp Tổ tiên tiếp tục khởi phúc.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Duy Hinh trong tác phẩm Tín ngưỡng Việt Nam nhấn mạnh rằng,
vàng mã là biểu tượng của sự truyền hóa giữa hai thế giới,
vừa thực, vừa hư, vừa hiện hữu nhưng cũng mang tính tượng trưng cao.
Và Trần Quốc Vượng trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam cũng nhấn mạnh rằng,
Tục Hóa Vàng có liên quan đến quan niệm âm dương và thế giới song song.
Vậy Tục Hóa Vàng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh,
mà còn là dịp để gia đình xung hợp và nhìn lại truyền thống,
phong tục, tín ngưỡng và sự kết hợp giữa các tôn giáo trong đời sống tâm linh người Việt.