Bí ẩn kho báu vật dưới lòng đất Hoàng thành Thăng Long Giải mã cuộc sống

Xưa và Nay
1.3K người theo dõi
#vtv24 #chuyendong24h #giaimacuocsong
#su6 #su7 #su10 #thanglong #khaoco #daiviet #baovatquocgia #disanvanhoa #hoangthanhthanglong
Bí ẩn kho báu vật dưới lòng đất Hoàng thành Thăng Long | Giải mã cuộc sống
► Chuyển động 24h do VTV Digital sản xuất, phát sóng trên kênh VTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam.
► Theo dõi Chuyển động 24h trên các trang mạng xã hội khác:
Nào là nền móng của Điện Kính Thiên?
Những giếng cổ hàng nghìn năm vẫn đầy áp dòng nước trong vắt.
Dấu tích các công trình lịch sử nằm sen lẫn, trồng xếp lên nhau suốt 13 thế kỷ.
Mỗi di vật qua từng chiều đại khác nhau, lại mang những nét đặc trưng và sự kế thừa.
Những gì còn lại trong lòng đất kia, khi phát lộ, sẽ mang đến cho chúng ta một câu chuyện thú vị.
Sau đây chúng ta sẽ cùng khám phá và tôi là Vũ Long, người đồng hành cùng quý vị và các bạn trong chương trình hôm nay.
Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long, Hà Nội là nơi lưu giữ hàng trăm hiện vật quý giá với bề dày lịch sử hàng nghìn năm.
Ngồi bật hơn cả là những hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia.
Có thể nói Hoàng Thành Thăng Long đã trở thành nơi lưu giữ nhiều bảo vật quốc gia nhất ở Hà Nội.
Cứu môi sau đợt khai quật, các nhà khảo cổ học lại có trong tay những cổ vật giá trị của nhiều tầng văn hóa khác nhau,
làm căn cứ để lý giải những bí ẩn của giai đoạn lịch sử kéo dài hàng nghìn năm.
Gần đây lại có thêm một nhóm bốn cổ vật được công nhận là bảo vật quốc gia,
đó là lá để trang trí chiêm phượng đất nung thời Lý,
thẻ bài cung nữ giao vào nữ cung thời Lê Sơ,
mô hình kiến trúc thời Lê Sơ
và đặc biệt là chiếc đao Cẩn Tam Khí.
Và vấn đề đặt ra ở đây là chiếc đao này thuộc nghiên đại nào?
Hiện vật là đao Cẩn Tam Khí được phát hiện với cái hình dáng không còn nguyên vẹn như ban đầu,
tức là chiếc đao đã bị bẻ cong.
Và với cái hiện vật này thì nó có rất là nhiều các cái nét đặc biệt,
đặc biệt từ mặt hình dáng, từ mặt mỹ thuật,
và cả cái kỹ thuật và cấu trúc cũng như là chất liệu làm nên chiếc đao.
Đao Cẩn Tam Khí được phát lộ ở một hố khai quật tại Hoàng Thành Thăng Long năm 2002.
Đao được tìm thấy trong một lớp đất lớp lòng hồ thời Trần.
Cũng trong lớp đất này còn chứa nhiều hiện vật có niên đại thời Lý, thời Trần khác nhau.
Phần lớn các hiện vật đó là cấu kiện trang trí kiến trúc,
tiêu biểu nhất là tượng đầu rồng thời Lý có kích thước lớn nhất hiện biết.
Khu vực này cũng là nơi tìm thấy nhiều di vật kim loại khác.
Hình dáng của đao Cẩn Tam Khí hiện nay là nguyên bản khi phát hiện từ hố khai quật.
Cán đao chỉ còn phần lõi, phần chuôi bọc gỗ, chốt chuôi và miếng chắn đã bị mất.
Thân bị bẻ gập thành hai phần, phần đầu bị bẻ cong.
Khi mới xuất lộ, bề mặt đao bị oxy hóa nhẹ, phần lớn họa tiết hòa văn bị lớp oxy hóa che phủ.
Nhiều khi nó ở một tầng thời Lý, nhưng chưa chắc là hiện đại của thời Lý nếu như địa tầng ấy bị xáo trộn.
Thì thông tin đầu tiên chúng tôi dựa vào là như vậy.
Thông tin thứ hai dựa vào những họa tiết hòa văn của nó.
Như vậy, hiện đại của đao đã được xác định nhờ họa tiết hòa văn trang trí trên thân đào.
Đó là những họa tiết hòa văn cánh sen, hình người,
và đặc biệt là họa tiết văn mây hình khánh, loại hình văn mây điệt hình của thời Lý Trần.
Cộng với sự tham khảo địa tầng phát lộ đao,
các nhà khảo cổ học đã cho rằng nhiên đại của đao là thời Trần, thế kỷ thứ 14.
Hòa văn trang trí trên đào đặc biệt tinh xảo,
với nhiều đồ án khác nhau được trang trí nhắc lại ở hai mặt tạo cảm giác hai mặt như một.
Đồ án hòa văn có thể được chia làm ba phần.
Trong đó, từ thân đào đến mũi đào là phức tạp nhất với nhiều đồ án.
Trong số này, có đồ án hình người được thể hiện ở tư thế nhảy múa,
hai tay nâng cao trên đầu như đang nâng đỡ vật gì đó,
đồ án với một bông hoa nằm cánh lớn ở trung tâm, dây lá phát triển ra hai bên,
và ngoài cùng là đồ án mây tốt lành hình khánh.
Hòa văn ở đây vừa có yếu tố của thời Lý,
mà tại sao lại xếp vào thời Trần?
Thì chúng ta cũng quay trở lại lịch sử văn hóa của thời Lý và thời Trần,
nó có rất nhiều những nét tương đồng với nhau,
đặc biệt là về tư tưởng, về văn hóa nghệ thuật,
nghệ thuật điêu khắc, các đồ án hòa văn của thời Lý và thời Trần
có nhiều những đồ án khá là tương đồng với nhau.
Nó có những khác biệt một chút, qua quá trình thay đổi, biến đổi,
thì các văn hóa, các cách thể hiện của thời Trần có thể khác với thời Lý một chút,
nhưng mà nó vẫn truyền chung một thông điệp,
ví dụ như là những hình tượng ban tính,
biểu tượng cho Phật Giáo, những hình tượng biểu tượng cho Đạo Giáo.
Một điều khá thú vị là cổ vật này khi mới phát lộ được gọi là kiếm,
nhưng gần đây lại được xác định là đào.
Theo các cứ liệu lịch sử, trong bất kỳ giai đoạn nào,
chủng loại vũ khí đa dạng được sản xuất phù hợp với từng mục đích
và người có kỹ năng sử dụng.
Vậy gọi thế nào cho đúng và dựa trên cơ sở nào mà các nhà nghiên cứu khẳng định đây là cây đào?
Khi mới phát hiện, thiên vật này bị bè gập, khó hình dung hình dáng nguyên bản,
nên bị nhầm lẫn là loại kiếm còng.
Để làm rõ nét hình dáng cổ vật, các nhà nghiên cứu đã cho phục dựng hình ảnh 3D.
Trên hình ảnh phục dựng, ta có thể khẳng định không phải là kiếm mà là đào,
loại thủ đào hoặc đào đơn thủ bản hẹp.
Xong không dừng lại ở hình ảnh phục dựng,
các nhà nghiên cứu lại tiếp tục tra cứu trong tư liệu lịch sử.
Theo phân loại trong tài liệu tìm thấy,
thiên vật ở Hoàng Thành Thăng Long ứng với loại thủ đào,
tức là đào có một lưỡi sắc và tay cầm ngắn như kiếm.
Khi mới phát hiện thì chúng ta cũng chưa có điều kiện
mà nghiên cứu kỹ, phân tích kỹ,
xem là đưa nó vào so sánh các phân loại,
nữa là nó là đào hay là kiếm.
Thêm một cái điểm nữa thì thường ở Việt Nam
thì chúng ta cũng hay bị nhầm giữa đào và kiếm.
Tức là nó không phân biệt thật rõ ra đâu.
Khi mà chúng ta ngồi, chúng ta nghiên cứu và phân loại một cái kỹ lưỡng
thì chúng ta mới định giành chính xác được.
Điểm khác biệt nhất là cái bản của cái kiếm
thì thường lái nó đều nhau,
từ phần chuôi cho đến phần đầu,
chỉ trừ phần mũn kiếm là nhọn hoặc là cong thôi.
Nhưng mà đào thì bao giờ nó cũng có cái hình dáng là
phần giáp chuôi nó nhọn và cái bản của nó dần dần nó rộng ra.
Tại sao nó có cái hình dáng như vậy thì nó liên quan đến
cái vấn đề công năng của nó.
Công năng quan trọng nhất của đào là chém.
Vì vậy cái cấu trúc mà nó rộng cái bản dần ra phần mũi
và cái phần chuôi bao giờ cũng rất là nặng
để nó làm gì?
Để nó tạo ra cái sự cân bằng giữa hai cái đầu
nhưng đặc biệt là nó tăng cái hiệu suất
của cái lực chém ở phần đầu mũi của cái đào.
Và dựa vào cái cấu trúc như vậy thì chúng tôi xác định
là cái đào cần tập ký thời trần
hoàn thành là đào mà không phải là kiếm.
Phân tích hoa học cho thấy đào được dèn từ sắt
với hàm lượng sắt lên tới 98,43%.
Các điểm kêu loại màu vàng là hợp kim đồng, kẽm.
Chính sự tham gia của kẽm đã giúp đồng có màu vàng
và sáng bóng giống như vàng.
Các họa tiết trang trí màu trắng được cho là cần bạc
với tỷ lệ bạc lên đến 65,03%.
Tại hai vị trí lấy mẫu, lớp bạc được cần khá dày.
Các kết quả phân tích này cho thấy
trình độ phát triển cao của kỹ nghệ dèn thời trần.
Họ đã dèn được sắt với mức độ tinh khiết rất cao.
Sự góp mặt của măng gan và ti tan
cũng làm tắt gần độ bền của vật liệu.
Như vậy thanh đào này đã được các nghệ nhân xưa
áp dụng kỹ thuật cần tăm khí.
Kỹ thuật cần tăm khí của đào là kỹ thuật khảm kim loại quý
thường là vàng bạc lên đồ đồng.
Kỹ thuật này còn có tên gọi là tượng khảm.
Kỹ thuật khảm của đào cũng được đánh giá là tuyệt tác
với những nghét khảm nhỏ, mảnh và sâu.
Nó cho thấy cả khả năng thẩm mỹ lên trình độ
và sự khéo léo của người thợ.
Đây là một kỹ thuật rất khó.
Thanh đào đã thể hiện được là người xưa
đã làm chủ được kỹ thuật này.
Kết quả phân tích không phá hủy bằng phân phá hủy quang kỹ
đã giúp chúng ta nhận thức rất rõ
về chất liệu của các tham gia vào tổ tạo của đào này.
Thứ nhất, kết quả cho thấy là loại thép
hay loại sắt tỷ lệ trên 91%,
tức là khá là tinh thiết.
Điều ấy cho thấy là kỹ thuật luyện
để loại bỏ các tạp chất trong thép là rất là cao.
Thứ hai, các họa tiết hoa văn,
đặc biệt là những đồ án mà có màu vàng,
chúng ta tưởng đấy là vàng,
thì thực ra nó là hợp kim đồng.
Hợp kim đồng có pha kém,
hàm lượng rất cao,
cho nên là nó có mỏng sáng
và chúng ta tưởng là bản chất là đồng.
Ngay từ thời đại này,
mình không biết bằng cách nào
nhưng người ta đã biết pha chế hàm lượng kém
vào với tỷ lệ cao như thế để tạo ra màu sắc.
Thông thường thì chúng ta biết là
đồng nguyện hay pha với hợp kim trì và thiết,
nhưng ở đây là kém.
Vì vậy, thứ nhất là nó tạo ra màu sắc sáng,
thứ hai là độ cứng,
nó cứng hơn rất nhiều so với các vật liệu khác.
Và tại sao ở đây vậy?
Phải để là cứng,
bởi vì nó sẽ phải ăn nhập với độ cứng
của phần thân của cái đào
để nó tạo ra sự hòa hợp
về các nguyên liệu trong cấu trúc của các nguyên liệu.
Kỹ thuật làm khoảng ghép này,
thì đối với chất niệu đồng thì làm nó đơn giản hơn,
nhưng mà đối với chất niệu sắt
và đặc biệt là cái đào của thời Nhật Trần
ở trong Hoàng Thành Thăng Nông
thì cực kỳ có giá trị
và cái kỹ thuật làm của các cụ hồi xưa
thì rất là cao.
Tất nhiên là đến thời điểm bây giờ
thì cũng công nghệ máy mà cũng hỗ trợ một chút
nhưng mà cũng rất khó làm theo các cụ như ngày xưa.
Bởi vì cái chất niệu thép nó cực kỳ cứng
và mình làm các cái hoa văn họa tiết trên đó
không cẩn thận thì nó hay bị vỡ các cái mép ra
thì cái đường hoa văn nó bị không được sắc lét, không được đẹp
và rất là phải tỉ mẩn
và người thợ đấy rất là giỏi trong nghề.
Trước đây, các di vật trong nước tìm thấy
có cẩn tam khí thường có niên đại lê trung hưng.
Vì vậy, lúc đầu khi phát hiện
các nhà nghiên cứu cho rằng
đào này cũng có niên đại lê trung hưng.
Vậy tại sao đến nay lại khẳng định
đào cẩn tam khí lại thuộc về đời Trần?
Đối với các nhà khảo cổ học,
việc xác định niên đại của cổ vật phát hiện trong Hoàng thành Thăng Long
là bài toán khá nan giải
vì nơi đây chứa được nhiều tầng văn hóa khác nhau qua các triều đại.
Nếu cây đào thuộc về thời Trần
thì kết luật này sẽ làm thay đổi nhận thức
về sự phát triển của kỹ nghệ luyện kim của Việt Nam
thời cổ trung đại như thế nào.
Và việc cẩn tam khí lên vũ khí này
chứng tỏ điều gì về chủ nhân của nó?
Thực ra là một cái chất đào
có cái chất lượng cao
có cái được trang trí mỹ thuật lớn như vậy
thì rõ ràng nó không phải là một cái bình thường được.
Còn nó là chủ nhân của ai
thì cũng có rất nhiều những cái giả thuyết khác nhau.
Khi mới phát hiện
thì thậm chí là những nhà nghiên cứu
đưa ra là nó chỉ mang tính biểu tượng thôi.
Tức là bởi vì
ví dụ chúng ta nhìn thấy cái phần mũi của nó
ngoài cái chạm khắt
thì bản thân cái hình mũi
cũng tạo ra những cái hình khối
nó không thiên về cái việc mà dùng
mà nó có thể như là để mang tính biểu tượng hơn.
Tuy nhiên là khi mà phân tích
thì có thể thấy là
chắc chắn là nó không chỉ đẹp
và nó còn rất là hữu dụng
Bây giờ chúng ta sờ vào cái lưỡi của nó
vẫn còn khá là sắc
Thế thì như vậy nó can minh chứng cho là
chủ nhân, những người sở hữu của cái đao
phải là một người ở tầng lớp cao
Còn để khẳng định là
nó là của ai
cụ thể cao ấy là ai
là vua hay là tướng quân hay là cái gì đó
thì cũng là một câu hỏi
cần phải giải đáp
cần phải có nhiều các thư liệu nữa.
Đao Cẩn Thăng Khí Hoàng Thành Thăng Lòng
là một trong số rất hiếm binh khí
thời Trần đến nay đã biết
Trong lịch sử Đài Việt
Nhà Trần được coi là thời kỳ có lực lượng quân đội mạnh
Ba lần chiến thắng rạc ngoài sâm
đã minh chứng rõ nhất cho điều đó
Chiến thắng trước đối thủ lớn như vậy
có được là nhờ tài năng của tướng lính
tinh thần quả cảm của người lính
sự đoàn kết trên giới một lòng
Tuy nhiên để có chiến thắng như vậy
một điều vô cùng quan trọng là binh khí
Đao Cẩn Thăng Khí
ở Hoàng Thành Thăng Lòng
là minh chứng cho thấy trình độ
và kỹ thuật trong sản xuất binh khí của nhà Trần
Thưa quý vị và các bạn
Trong cùng những cổ vật tại Hoàng Thành Thăng Lòng
được công nhận là bảo vật quốc gia
thời gian vừa qua
Đào Cẩn Thăng Khí Thời Trần
là một bảo vật không chỉ minh chứng cho sự tài hoa
của những người thợ thủ công xưa
mà mỗi khi được chiếm ngưỡng
sẽ gợi lên cho mỗi chúng ta
niềm tự hào về lịch sử hào hùng
trong quá trình dựng nước và giữ nước kiên cường
của cha ông chúng ta
Đến đây thì thời lượng của chương trình cũng đã hết
Xin tạm biệt và hẹn gặp lại quý vị và các bạn
trong những chương trình sau
