TS.Nguyễn Hữu Liêm| Siêu hình học về văn hoá Việt Nam (phần 1)

Thư Hiên Dịch Trường
6 người theo dõi
1 Lượt xem video·25 thg 1, 2026
Chào mừng các bạn đến với trò chuyện cà phê Doxa.
Các bạn thân mến, khách mời hôm nay của Doxa là một cái tên rất quen thuộc với cộng đồng triết học trong nước và quốc tế.
Đặc biệt với những bạn follow Thư Hiên Dịch Trường thì chắc hẳn đều đã từng đọc qua các bài viết hoặc từng tham dự nghe qua những buổi chia sẻ triết học của vị này.
Xin hân hạnh giới thiệu, giáo sư tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm. Con xin chào chú ạ.
Xin chào tất cả các anh chị đang lặng nghe.
Dạ, con rất cảm ơn chú đã dành thời gian đến Doxa trong chuyến về thăm Việt Nam lần này.
Và có lẽ vì nguyên nhân đó mà đề tài chú mang đến buổi trò chuyện hôm nay là siêu hình học về văn hóa Việt Nam.
Một chủ đề mà bản thân con thấy rất là phù hợp và thú vị.
Trước tiên thì xin chú cho con cùng các bạn một định nghĩa ngắn gọn và dễ hiểu.
Siêu hình học là gì ạ?
Siêu hình học, tiếng Anh nó gọi là metaphysics.
Tức là mình đi tìm những nguyên lý tổng quả nhất, có thể gọi là cao nhất về một vấn đề.
Những vấn đề siêu hình học, ví dụ như hiện tài, thực tài này có thật hay không?
Nó được kiến tạo hoặc kiến lập bởi trí thức con người.
Nếu tất cả chúng ta, tất cả những chúng sinh hữu tin, tức là có cái cảm thù, cảm giác, trí thức, tư duy mà mất đi,
thì cái vụ này cũng tồn tại một cách khách quan và không ảnh hưởng gì cả hay không?
Hoặc là ngay cả những vấn đề tương đội là cũng gần hơn là ví dụ như là ý nghĩa của cuộc sống là gì?
Con người là gì? Chánh lý là gì?
Toàn học, cái chánh lý của toàn học nó nằm ở đâu?
Những cái chánh lý về vật lý, về sự thật, về vật lý, về toàn học có phải là tự nhiên
hay là đó là một sự kiến lập bởi tư duy con người?
Vấn đề thường đế, vấn đề kiếp sau, tất cả những vấn đề,
tức như là những nguyên lý tối hầu của tất cả mọi vấn đề thì gọi là metaphysics hay là siêu hình học.
Dạ, con cảm ơn chú về khái niệm siêu hình học vừa rồi.
Còn một cái keyword nữa trong chủ đề của chúng ta hôm nay, đó là văn hóa.
Trên trang doxa.cafe đã từng có câu hỏi về văn hóa
và có một câu trả lời mà con thấy rất là dễ hiểu như sau, con xin phép được đọc.
Văn là nếp gấp, hóa là trở nên, biến thành.
Từ đó có văn hóa như là nếp, thói quen của một cộng đồng, cư dân, dân tộc.
Nếu hỏi tại sao con người cần có văn hóa,
thì câu trả lời là con người không cần có văn hóa vì con người phải có,
tức nhiên và mặc định có một loại văn hóa nào đó, dù muốn hay không muốn.
Dạ, đứng dưới gốc độ chuyên môn của mình thì xin chú cho vài ý kiến,
nhận xét hoặc là bổ sung cho câu trả lời trên về văn hóa.
Về siêu hình học thì cái nhìn về văn hóa,
nó vượt qua khỏi cái nhìn thực nghiệm hoặc là cái nhìn xã hội học.
Người ta định nghĩa văn hóa thì xưa nay,
ngay cả trên set vở Việt Nam, người ta viết cả hàng ngàn cuốn set về cái đề tài này rồi.
Và cái văn hóa như vậy là có mang dạng mô tả nhiều hơn.
Trong cái siêu hình học về văn hóa của tôi đó,
là trong dòng dòng như siêu hình học về tình yêu của Schopenhauer,
tức nhiên là mình nâng lên những cái nguyên lý tối hầu về vũ trụ,
về trí thức, để nhìn về văn hóa.
Cái văn hóa mà tôi muốn nói đến đây là cái sự tương giao giữa những cái ngạ thức,
giữa cái ai, tức là chính ta, cái tôi và cái cái tôi khác, không là ta.
Do đó cái cái này là theo cái mô hình mà bốn góc của triệt gia Ken Wilber,
mà tôi thỉnh thoảng có nói đến đó, hay là giáo sư Dương Ngọc Trùng có nói đến.
Tức nhiên là cái khởi đầu là cái ai, tức là ta.
Rồi đến khi cái chúng ta là we, cái chúng ta này là văn hóa.
Cho đến cái góc thứ ba là nó, tức là it, cái đó là khoa học thực nghiệm.
Cái góc thứ tư là they, tức là chính trị, chúng nó.
Thì mỗi cái góc nó có một cái sức mệnh quyết định cái số phần hoặc là định mệnh
của một tập thể hoặc là một con người.
Thì ví dụ như là ở Việt Nam đây, mình nhìn vấn đề giao thông ở ngoài đường phố,
là mình thấy có một cái gì nó rất là cần được tu trịnh, cần được sửa sai,
cần được phải phạt, triển theo một cái chiều hưởng khác.
Chỉ vì nó hỗn loạn và mất trật tựa và nó, nó, nó, nó, nó, nó mất an toàn quá.
Thì cái ý thức về giao thông tức là cái ai nó chưa đủ,
mà phải có một cái văn hóa giao thông.
Đó là tôi nhìn cái văn hóa như vậy.
Tất nhiên là một cái, một cái bản sắc liên đối giữa người và người,
nó tạo nên một cái sức mệnh và một cái màu sắc tập thể.
Tức là văn hóa là, là một cái nước thang tiện hóa của một cộng đồng dân tộc,
một cái cộng đồng của một quốc gia và một cái khối nhân loại nào đó.
Dạ vâng, vậy thì liệu có cái niệm về căng tính dân tộc hay không
dưới góc nhìn về văn hóa như vậy à?
Đây cũng là câu hỏi của các bạn follow Doxa gửi đến cho chủ đề này
và nhờ chú giải đáp giúp.
Cánh tính là gì mình phải đọc.
Và cái chữ này là tổ thể nước xuất hiện của khoảng 20 năm nay.
Nó trở thành như một cái catch word,
như một cái từ mà nghe nó hơi hấp dẫn đó.
Cánh là cánh góc, tính là tính chất.
Bây giờ mình hỏi là ví dụ như cái tính chất cơ bản nhất
của dân tộc Việt Nam là gì?
Hay là của văn hóa Việt Nam là gì?
Ví dụ như Trân Ngọc Thêm,
cái cuốn sách của ông nổi tiếng của ông Tư lúc đầu
thì ông cũng đã là cơ sở văn hóa Việt Nam.
Tức là cái cơ sở đó là foundation.
Hay thì cái cánh tính cũng có thể là mình gọi là foundation,
tức là cái nền tảng,
cái cơ sở cơ bản nhất của văn hóa.
Thì các cánh tính nó tùy theo cái mức độ mình nhìn nó.
Thế nên mình hỏi câu hỏi là có hay không?
Thì dĩ nhiên nó có,
tùy theo mình định nghĩa cái từ cánh tính đó như thế nào.
Gần đây tôi thấy qua một buổi thảo luận
của hai học giả trên nét gốc người Huế
nói về cánh tính Việt Nam và thương hiệu Việt
cũng là một cái cách để tiếp cận
trên bình diện kinh tế và phát triển.
Tuy nhiên tôi nghĩ là hôm nay chúng ta sẽ nói
về cái văn hóa Việt Nam
trên bình diện siêu hình học mà thôi.
Mình nói về những nguyên lý cơ bản
mà văn hóa là cái sự chuyển đồng thì đúng hơn.
Văn hóa nó không phải đứng yên một chỗ.
Văn hóa mà khi nào mà nó ưu động lại
như một cái vùng nước thì nó sẽ bị ô nhiễm
và nó sẽ sinh ra tất cả những cái độc tố
trong cái sự ưu động đó.
Thế nên là văn hóa như một cái dòng chảy
mà từ nó nó sẽ biến thái
và nó biên hóa
và nó là cái cơ năng để cho
một cái khối cộng đồng dân tộc
và cả cái thế giới
nó đi qua những cái thời đài lịch sử khác nhau
những cái giai đoạn biển cổ khác nhau
và những cái bản chất tiền hóa khác nhau.
Vì mục đích tối hầu của tôn tài
không gì hơn là tiền hóa.
Vì do đó, văn hóa là một cái bản sắc tiền hóa
ở một cái thời quán nào đó
mà chúng ta có thể nhìn chung được
thấy được một cái mẫu sổ chung.
Thì tôi khi nghiên cử
về những cái vấn đề của lịch sử thế giới
hoặc là triết học
thì tôi đưa ra những cái luận thuyết
về triết học Việt Nam
tức như những cái original conceptions
tức như những cái khái niệm nguyên thủy
mà người ta chưa nói ra.
Đó là cái chức năng của triết học
tức như là mình phải conceptualize
mình phải khái niệm hóa, nguyên lý hóa những cái vấn đề
chứ không phải là mình tiếp tục
ở trong cái dạng văn chương
và học thuật thuần mô tả như xưa nay.
Thế nên cái siêu hình học về văn hóa
là đi tìm những cái nguyên lý
và trong những cái nguyên lý chuyển đồng
là chính cho một cái nền văn hóa
mà hôm nay chúng ta sẽ nói về văn hóa Việt Nam.
Và như chú vừa nói thì văn hóa là một dòng chảy
là một sự tiến hóa.
Như vậy thì con có một thắc mắc là
dòng chảy đó nó sẽ được tự điều chỉnh
tiến hóa một cách tự nhiên
hay là có thể bị tác động với một chủ đích nào đó
và nếu có thì ai sẽ là người có thể tác động nó à?
Đó là một câu hỏi rất là hay.
Cái này thì...
Ví dụ như Trách học Hegel chẳng hạn
thì cho là lịch sử là một cái hành trình
của ý thức tự do
và trong đó là văn hóa
là một cái phần của cái sự hiền thân
của cái ý thức đó.
Do đó, mỗi thời đại
nó có một cái thứ nhu cầu
những cái tập hợp
và những cái vấn đề
mà cái văn hóa nó tạo dừng lên
một cái sự phản ứng
của cái nhu cầu của thời đại.
Do đó, mình nói là
có cái ý chí văn hóa hay không?
Tất nhiên là can I or can we
như là một tập thể,
một quốc gia, một dân tộc
chủ động được cái sự chuyển động
hoặc là cái điều hướng
đi lên, đi xuống, đi ngang, đi dọc
hay đi về hướng nào, theo bản sắc nào
cho văn hóa hay không?
Theo tôi nghĩ đó
với cái thiện ý của tôi
thì hình như không ai
chủ động được cái sự
chuyển hóa hay chuyển động của văn hóa
mà cũng không phải là vì tình cơ nữa
nhưng mà chúng ta phải nhìn theo
cái kiểu của nhà Phật
tức là cái duyên nghiệp
và cái tổng số tất cả
những cái tiếng Anh gọi là
preconditioning
tức nhiên là những cái điều kiện tiến quyết
nó dọn sẵn cho mình những cái
giọng cái mẹn đất vậy
tùy theo cái điều kiện của cái mẹn đất đó
thời tiết khí hậu như thế nào
mà những cái giọng thực vật
nó được nảy sinh ở trong đó
nó sẽ đáp ứng theo cái nhu cầu đó
tuy nhiên dĩ nhiên ý chí con người ở trong đó
nhất là vấn đề trí thức để phạt huy
cũng là động góp cho cái dàng phát triển của nó
nhưng mà tôi
tôi nghĩ rằng
vẫn còn nhân loại
ở trong cái thời quả này
nhất là cái tập thể cộng đồng dân tộc Việt Nam
vẫn còn chưa trưởng thành đủ
trên phương diện ý chí
trên phương diện những ngạ thức
để có thể có một cái sức mạnh
chuyển đổi văn hóa
theo cái ý lực của mình
do đó nó vẫn còn là mang
cái yếu tố tinh cờ nhiều hơn
Dạ vâng
nói về văn hóa thì có nhiều người cho rằng
để lý quyết định phần lớn
về văn hóa vùng miền hay là của dân tộc đó
điều này có đúng không vậy chú?
Cái địa lị Ladenman
cũng một phần nào đúng
ví dụ như vấn đề quan hệ quốc tế hiện nay
mình có thể là
chơi với Mỹ hay không chơi với Mỹ
nhưng mà chúng ta phải chơi với Trung Quốc chẳng hạn
đó là địa lị Ladenman
Dạ, vậy thì ngoài những yếu tố
về không gian, thời gian
có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành văn hóa dân tộc
như chú vừa trình bày
thì còn những yếu tố nào khác nữa hả?
Cái văn hóa theo tôi đó
cái hệ thống siêu hình học của tôi
đang phát triển
sẽ cho ra mắt một ngày gần đây
hy vọng vậy
là cái sự trưởng thành
của cái ngã thức tôi gọi là
ego consciousness
ngã là ego
consciousness là
là ý thức
hay là ngã thức, tôi dùng cái chữ ngã thức đó
trình độ tiền hóa của ngã thức
ở một cái mức độ nào đó
nó sẽ quyết định trình độ tiền hóa
của cái văn hóa đó
Nói về không gian và thời gian
xưa nay là người Việt Nam
mình là cái suy thức
Category of thinking
có nhiều người hay gì
cái chữ phạm tru
tôi thấy nhiều người sử dụng nó không có đúng
cái loại suy thức
từ không gian qua thời gian
là nói như vậy
chúng ta luôn luôn suy nghĩ
về văn địa tình yêu nước
qua cái ý niệm về lãnh thổ
và thân xác
từ bài quốc ca nào đó
thấy là ca tùng cái sự hy sinh
của thân xác để bảo vệ
một cái lãnh thổ
tất nhiên là không gian
ví dụ mình
cái phát triển của kinh tế
ở Việt Nam đây
trong vòng 30 năm qua
vẫn là kinh tế không gian mà thôi
tức là bất đồng sản
bất đồng sản là cái gì
là đo lượng bề ngang của cái miếng đất
và cái chiều cao
được xây lên từ cái miếng đất đó
tức là hoàn toàn là không gian
nhưng mà người Việt Nam mình chưa có phát triển được
cái ý niệm tức nhiên là gì
tức là thời gian
tức nhiên là
công nghệ thông tin, công nghệ trí tuệ
tức nhiên là intellectual properties
cái con người của mình là
vẫn cứ loay hoay
với cái phạm tru không gian
đó thì khi
có 2 cái nguồn lực mà nó thay đổi
cái ý thức về văn hóa không gian
đó là thứ nhất là
thực dân pháp và thứ 2 là
chủ nghĩa Marx
thực dân pháp đã đem vào 1 cái sức mạnh
tức là 1 cái sự đô hồ
1 cái kẻ lớn
1 cái kẻ mạnh hơn
và bào lực
và cho dân ta
1 cái mối nhục rất là lớn
tôi nói là văn hóa Việt Nam
như nàng Kiều
của Nguyễn Du đó
là nằm trên bờ ruộng
và thằng Tây nó tới
nó thấy nàng Kiều này xinh xắn, dễ thương, hiền lành
và rất là feminine, rất là nữ tính
thì nó hiếp
thì
cô nàng Kiều Việt Nam thấy hiếp
rất bị nhục, cũng đưa ra phản ứng
cũng tắt tay nơi nè
nhưng mà hình như
trong cái sự đau đổ đớn tụi nhục đó
cô Kiều cũng cảm thấy
có 1 cái
niềm vui nào đó
và mong muốn cho mình
có được 1 đứa con
giống như đẹp trai và nó thông minh
và nó oai nghi như là
cái kẻ
mà đang hiếp mình
thì chính cái đó
nó tạo ra những kỷ niệm
và chính những người thể hệ đầu tiên
mà phản ứng lại thực dân Pháp
là những người có ý thức và có được
học từ ý thức
mà người Pháp trao cho
tất nhiên là có Tây học
ví dụ như ông Trương Vĩnh Ký
sáng ra ông đứng dậy, thức dậy
ông nhìn trước cường, ông không biết là mình hôm nay
mặc áo chung hay là mặc áo vết
quần Tây và ông không muốn trúng thành
về nhà nguyện hay là muốn đi làm
vì ông là người công giáo
đi làm giúp đỡ người Tây
thì cái sự mâu thuận đó đã nói đến
sự chuyển hóa từ không gian sang thời gian
từ cái bờ ruộng qua cái ý niệm
mà người Pháp đã cho chúng ta
những cái ý niệm và khái niệm
về con người
tất nhiên là lần đầu tiên con người Việt Nam
đối diện với cái câu hỏi là
con người là gì thì cái cái đó
là một câu hỏi rất là lớn nằm lên tảng cho văn hóa
thứ nhi là chủ nghĩa Marx
chủ nghĩa Marx
đến Việt Nam nếu mà cân giỏ bạo lực
nó phản xuất từ cái nụ nhục của thằng thực dân đó
nói hiệp năng kiểu
nhưng chủ nghĩa Marx nó cho ta
một cái sự chuyển hóa rất lớn
từ không gian qua thời gian
tôi lấy ví dụ
tôi và Thanh là hai người hàng xóm
thì Thanh là người hàng xóm của tôi
là vì đó là một cái quan hệ không gian
là vì ở gần nhau thôi
bạn anh em xa
mua lạng riêng gần
nhưng mà khi người cộng sản tới hồi giờ
giới thiệu cho một cái ý niệm mới
tức là Thanh không những là một người hàng xóm
mà Thanh là
một cái giai cập nào đó
một tiểu thức sản
một cái
chủ nhánh ông
hay là một cái bóc lột
hay là gì đó
tất nhiên là nó khải niệm hóa
và chủ nghĩa Marx
đã cho chúng ta một cái ý niệm về nhân loại
đó là sự bất công
do đó cái chữ đầu tránh giai cập
bây giờ nghe ra thì có vẻ giống như lội thời
nhưng mà mình nhìn bình tĩnh, nhìn lại
lịch sử đó, mình nhìn thấy cái metaphysics
mình nhìn thấy cái siêu hình học
của cái sự chuyển đồng này
thì mình phải công bằng
mà nhìn tất cả nó có cái lý của nó
chẳng phải đâu
cái sự phản ứng tiêu cực
về những ngôn ngữ mà tôi đang dùng
nói đấy với chủ nghĩa Marx
thì nhiều người họ nói là sẽ phản ứng tiêu cực
nhưng mà thực sự
đó là một sự chuyển đồng rất là ngoan mục
tất nhiên là cho người Việt Nam lần đầu ý tiên
ý thức được con người Đài Đông của thế giới
chẳng phải là con người Việt Nam
và chủ nghĩa Cộng sản, chủ nghĩa Marx
lần đầu tiên đem con người đến cái ý thức công dân
chứ không phải là thân dân nữa
tức là không phải phục vụ triều đình
mà phục vụ cho một cái lý thược
đó là công lý
đó là nói lên cái chữ bất công
ngày xưa người Việt Nam mình
trong cái bội kiện văn hóa
phụ ông một bên là ăn một ngày năm bữa
nghĩa là con cháu nó dứ thừa
sẽ đưa sẽ đón
nhưng mà người hàng xóm kia bên là không có đủ một cuộc khoai man
như vầy chứng tỏ là cái
nhưng mà người Việt Nam chưa bao nhiêu
nhìn thấy cái đó như là một sự bất công
vì họ chưa có cái khái niệm
công lý và công bằng
cho đến chủ nghĩa Marx
chủ nghĩa Cộng sản
đi vào Việt Nam với một cái ý niệm bất công
và ý niệm con người
để mà tìm được
một cái lý tượng nào đó
thì người thực dân vô tình
tiêu cực cũng đem đến cái đó
thế là hai cái làn giỏ văn hóa nó
nó đùng chạm nhau
mà chính vì con người Việt Nam không có ý thức được
cái chuyện đó cho nên đôi khi mình phản ứng
nó hơi mạnh quá
và nó phản ứng tiêu cực quá
và con người Việt Nam là có cái khuyến hưởng là tiêu cực hóa mọi chuyện
cứ lên trên mạng
hay lên Facebook này mới thấy
bất cứ cái gì chúng ta cùng là
giàu độ bìm leo
rồi nói anh theo nói leo
nghĩa là cái con người mình là
có cái máu tiêu cực
mà bởi vì một trong những ý thức về văn hóa
mà tôi muốn nói với các bạn
khuyến các bạn
hãy nhìn cái câu nói
hay cái ly nó nửa đầy
hay nó nửa lưng
hãy cứ cố gắng nhìn mọi sự bằng cái nửa đầy của nó
thì tự nhiên
ít nhất là tốt cho cái tim mệt
và cái đầu óc của mình cái đã
rồi sau đó thì nhân loại nó có thể nó đi theo
hoặc là cộng đồng đi theo hay không
nhưng mà luôn luôn nhìn cái nhìn tích cực
thì mình nhìn lại cái sự chuyện đồng của văn hóa Việt Nam
từ thực dân qua
bây giờ mà nói ai mà nói thực dân
là đem lại cái gì cho Việt Nam tích cực
người ta cũng chửi mình
người ta hẳn thù thực dân
nhưng bây giờ dân dân cái đó nó nguôi ngoài đi
người ta nhìn thấy thực dân thực sự
nó không làm được nhiều chuyện cho Việt Nam
mặc dù nó hiếp mình đấy
nó tiêu diệt mình đó, nó tan vào đó
và nó rất là
mình cái nội dục quốc gia
cũng giống như chủ nghĩa Mark
đi vào còn nhiều người còn nhìn tích cực
nhưng mà mình bình thản nhìn lại
đây là những chuyện đồng văn hóa rất là lớn
và chúng ta đang đi vào một cái giai đoạn
mình nhìn lại cái sự chuyện đồng này
để mình có thể có khả năng
trên cơ bản siêu huyền học
nhìn lại cái văn hóa Việt Nam mình đang ở đâu
đang có màu sắc gì, đang mang cơ bản nào
và đang chuyển đi theo hướng nào
Dạ, rất là
thú vị luôn ạ
và đó là giai đoạn trước đây
còn ở ngay thời điểm hiện tại này
ngã thức của dân tộc Việt Nam mình có đang bị
ảnh hưởng bởi những sự kiện gì lớn
để có thể có một cái bước phát triển hơn
trong tương lai không ạ
cái ngã thức đó
của con người Việt Nam
tôi có việc trong cuộn
sự tình và ý thức
một triệt học cho sự Việt
cái ngã thức Việt Nam
là con người Việt Nam
cái ngã thức trung bình đó
là cái center of gravity
cái trọng lực trung bình đó
là vẫn còn ở tuổi 15
cái này là ông Tàn Đa nói lâu lắm rồi
trên trăm năm rồi
là dân 25 triệu
bây giờ trăm triệu rồi
ai người lớn nược bốn ngàn năm
vẫn trẻ con
người Việt Nam chung chung
tôi năm nay 70 tuổi rồi
và sinh hoạt cũng rất là nhiều giao tiếp
nhiều từ bên Mỹ qua đây
tôi tiếp rất nhiều giới khác nhau
từ giới lãnh đạo
chính trị tu sĩ
cho đến sinh viên, cho đến giáo sư đại học
trên độ tiến sĩ hay là bình dân
thì tôi thấy là con người Việt Nam
có cái tính là tính thiếu niên
nói hơi nặng thì là tính trẻ con
cái tính trẻ con này là vì sao
là vì cái nức thăng văn hóa
của con người Việt Nam
nó đang ở tuổi 15
tức là thiếu niên
tức mình cho là 28 đến 20 là trưởng thành
21 thực sự là trưởng thành
thì tôi sống bên Mỹ
nhiều lúc tôi ở trong cái cốc ở trong rừng
những người hàng xóm cũng xa
nhưng mà thỉnh thoảng có giao tiếp
trên độ của họ
đôi khi là chưa tới trung học
nhưng mà con người của họ rất là trưởng thành
và nó giống như
cái cổ thù cao nhất
của người Việt Nam
tức là con người trưởng thành nhất của văn hóa Việt Nam
là vì
cái định mệnh của không gian
của lãnh thổ
tức như một ngọn đồi một bên
và bên kia là thung lũng xuống
thì cái cổ thù cao nhất
ở dưới thung lũng
vẫn không bằng một cái trung bình
nó mặc trên đồi
thế nên cái đồi đó
cái topology đó
tức như là cái chiều cao
chiều thấp của cái đồi hay là
cái thung lũng, nó quyết định cho cái định mệnh
cho cái trưởng thành của con người
ở trong đó, cái đồi đó
hay là cái nền tảng của cái thung lũng đó
chính là văn hóa
thế nên, ví dụ nhiều người hỏi là
tôn giáo có động vai trò gì
cho sự trưởng thành của văn hóa không
thì câu trả lời của tôi là hình như không
tôn giáo là một cái
biến tố hay là một cái biến số
của variables
của văn hóa thôi
cho văn hóa, tôn giáo
không giúp được gì cho văn hóa
tôn giáo không giúp được gì cho văn hóa
phát triển hết, ví dụ như là
nhìn qua Myanmar,
nhìn qua Cambodia
đó là văn hóa Phật giáo
rất là nặng, dày từ bi như yêu thương
nhưng mà lịch sử của họ không
không có gì có vẻ là yêu thương hết
nhưng mà cũng Phật giáo
nhưng đi qua Nhật
thì là một bộ kênh văn hóa khác
và tôn giáo Phật giáo của họ
lại rất là khác, kinh trúc của họ
rất là khác, thay nó nói Phật giáo
giúp được gì cho những cái quốc gia
phát triển văn hóa, hay là
Cống giáo cũng vậy, Cống giáo bây giờ ở Latin America
hay là Philippines hay đâu
là nụ nụ của những cái quốc gia rất là nhau nhóc
mặc dù Cống giáo phản xuất từ Tây Âu
thì tất cả những chuyện này
bởi vậy khi nào tôi sẽ
mình sẽ nói chuyện về vấn đề cái vai trò của tôn giáo
nhưng mà đại ý rằng
cái văn hóa Việt Nam
mặc dù là đi qua
hai sự truyền đồng từ không gian qua thời gian
sự truyền đồng này đang mánh nhớn thôi
chúng ta vẫn chưa truyền đồng hết
là vì cái lối suy nghĩ của con người Việt Nam
bây giờ vẫn rất là nặng về cái phàm trù không gian
và cái vấn đề của
cái ngã thức cũng vậy, cái con người Việt Nam
cái ngã thức cá nhân, cái ta đó
cái ta, cái ai đó
cái ta của Việt Nam là vẫn còn
rất là thấp và bé nhỏ
và
vì cái thấp, cái chưa trưởng thành
và cái non-earned
và cái yếu đuối của cái ta cá nhân
của người Việt Nam cho nên cái ta tập thể
nó nuốt trực
cái ta của cá nhân
và cái giai đoạn này trên bình diện
chính trị văn hóa như vậy, đây là cái
văn hóa giao thoá hay là mâu thuận
giữa hai cái lực khác nhau
đó là cái lực sự trưởng thành
lên của cái ta ngã thức cá nhân
tức là quá bình diện với con người
với quyền hay bất cứ cái gì
hay là nhân dân tự do gì đó
một bên là nhân dân của cái giá trị
tập thể, tình yêu nước
khẳng diện trong quá khứ
sự hy sinh từ toàn vẹn lãnh thổ
thế nên cái sự
cãi nhau
về cái chữ nhân quyền không
là còn thấy cái sự mâu thuận
giữa hai cái nguồn lực khác nhau, cái ta cá nhân
chưa trưởng thành và cái ta
tập thể nó đang quá mềm bào
Dạ, con cảm ơn chú
rất nhiều, quả thật là còn
rất là nhiều điều muốn bàn luận cho chủ đề này
tuy nhiên để đảm bảo thời lượng
cho chương trình thì Thanh xin tạm dừng
tại đây và mời mọi người cùng chờ đón
phần tiếp theo của buổi trò chuyện cùng
giáo sư tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm
Cảm ơn quý khán giả đã lắng nghe
Xin chào và hẹn gặp lại
