7 Bài Học Làm Cha Mẹ Từ “Tam Tự Kinh” Của Trung Hoa Cổ Đại | Tâm Sáng Podcast

Chào mừng quý khán thính giả quay trở lại với Tâm Sáng Podcast. Chúc quý vị một ngày mới an nhiên. Hôm nay, Tâm Sáng Podcast mời quý vị cùng tham khảo 7 bài học làm cha mẹ từ Tam Tự Kinh của Trung Hoa Cổ Đại. Quý vị thân mến, cuốn sách Tam Tự Kinh của Trung Hoa Cổ Đại là một cuốn sách cô đồng những giáo hứng của nho gia thành các câu ngắn gọn, có nhịp điệu nhằm dẫn dắt trẻ em trên con đường trở thành những người trưởng thành, có đức hạnh và biết suy xét. Đối diện với một thế giới bị chi phối bởi lợi ích ngắn hạn và thổi phòng cái tôi cá nhân, Tam Tự Kinh với hơn 800 năm tuổi vẫn có sức nặng khi dạy trẻ chú trọng đạo đức, nuôi dưỡng lòng thiện lương để duy trì bản tính bẩm sinh của trẻ. Đây là bài học suốt đời dành cho cả con trẻ và cha mẹ. Có thể nói Tam Tự Kinh là một viên ngọc quý của văn hóa truyền thống Trung Hoa xưa. Vậy Tam Tự Kinh làm sao mà có thể tăng cường trí tuệ và thăng hoa đạo đức cho con trẻ và cha mẹ được? Hãy cùng Tâm Sáng Podcast khám phá nhé! 1. Giáo dục đạo đức phải làm ngay khi còn nhỏ Tam Tự Kinh mở đầu bằng một khẳng định mạnh mẽ. Nhân chi sơ, tính bản thiện, ấy là con người khi mới sinh ra, vốn là thiện lương. Câu nói này bắt nguồn từ tư tưởng của mạnh tử nhưng được cho là học trò của tử tư. Cháu nội của khổng tử và là một trong những nhà chú giải lớn của Nho Gia. Ông cho rằng thiện lương là bản tính bản sinh giống như một hạt giống đang chờ được nảy mầm. Tuy nhiên những câu tiếp theo lại cảnh tính. Tính tương cần, tập tương viễn, cậu bất giáo, tính nải thiên, giáo chi đạo, quý dĩ chuyên. Có nghĩa là bản tính con người vốn gần giống nhau nhưng do môi trường và thoái quen mà dân khác xa. Nếu không được giáo dục đúng đắn, bản tính thiện sẽ dần thay đổi. Con người giáo dục cốt ở sự chuyên tâm. Môi trường sống và sự nuôi dạy quyết định việc hạt giống thiện lương ấy sinh trưởng hay héo úa. Nho Gia nhấn mạnh giáo dục sớm, coi việc nuôi dưỡng bản tính thiện của trẻ là trách nhiệm thiên nhiên của cha mẹ. Đòi hỏi sự chỉ dẫn kiên trì để con trẻ luôn đi đúng con đường đạo đức. Hai, môi trường sống rất quan trọng trong việc dạy trẻ. Nơi một đứa trẻ sinh sống có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành nhân cách và định hướng tương lai của trẻ em. Điển tích nổi bật nhất là mẹ của Mạnh Tử dạy con. Mẹ Mạnh Tử là một người thờ dệt quá chồng. Bà phải ba lần chuyển nhà để tìm môi trường phù hợp cho con trai là Mạnh Kha. Nhờ đó sau này Mạnh Kha trở thành bậc đại hiền Mạnh Tử. Trong Tam Tự Kinh, câu chuyện này được tóm lược bằng những dòng tích mạnh mẫu, trạch lân xứ, tử bất học, đoạn cơ trữ. Nghĩa là ngày xưa, mẹ Mạnh Tử trồng chỗ ở. Khi thấy con không đi học, ba đã cắt khung cửi. Chuyện kể rằng khi sống gần nghĩa địa, Mạnh Tử nhỏ tuổi bắt trước các nghi thức tan lễ và coi đó như trò chơi. Lo lắng, mẹ ông chuyển đến gần chợ. Nhưng cậu bé lại bắt trước cảnh buôn bán giết mổ. Cuối cùng ba dọn đến gần trường học. Ở đó Mạnh Tử quan sát các nghi lễ cung kính và dần nói theo. Từ đó, hình thành điển tích mạnh mẫu tam thiên. Mẹ Mạnh Tử dời nhà ba lần. Lại nói, khi Mạnh Tử đến tuổi đi học, có lần ông trốn học. Mẹ ông liền cắt ngang khung dệt và nói, Việc học cũng như dệt vải, bỏ giữa giữa chân thì tắm vải sẽ hỏng. Cảm thấy hội thẹn, Mạnh Tử chuyên tâm học tập. Sau này trở thành bậc đại nho, được tôn xưng là Á Thánh. Chỉ sau khổng tử, tất cả nhờ sự chú trọng không ngừng của mẹ ông đối với sự trưởng thành đạo đức và trí tuệ của con. Một câu chuyện khác là về Đậu Yên Sơn, một học giả và quan chức đời đường. Đậu Yên Sơn lúc ấy đã ngoài 30 tuổi mà chưa có con. Đây là điều rất đáng lo trong xã hội xưa. Điều này khiến ông văn khoăn, trăng trở về dòng dõi. Một đêm trong mơ, ông thấy người ông đã khuất cảnh báo rằng việc này là do nghiệp lực từ đời trước quá nặng. Nếu không thay đổi thì sẽ không có con và còn đoán mệnh. Tỉnh dậy, Đậu Yên Sơn bắt đầu hành thiện. Ông cho các gia đình nghèo vây tiền, mở trường tư cho trẻ em khó khăn, lo liệu tăng lễ và hôn sự cho người nghèo. Nhờ tích đức hành thiện, sau đó ông có được 5 người con trai. Ông đã nuôi dạy 5 người con bằng đạo đức. Cả năm đều đổ đạt trong các kỳ thi khắc nghiệt của triều đình và trở thành quan chức được kính trọng, khiến gia đình ông trở thành hình mẫu về đức hành. Trong tam tự kinh có câu Đậu Yên Sơn hữu nghĩa phương, giáo ngũ tử, danh câu dương. Nghĩa là Đậu Yên Sơn dùng phương pháp chính nghĩa dạy 5 con, tất cả đều thành danh. Những câu chuyện này đã cho thấy một phẩm chất cốt lõi. Cha mẹ phải làm gương và dạy con về chính nghĩa, không chỉ định hình tương lai của con cái, mà còn của cả xã hội. 4. Cách ứng xử trong các mối quan hệ. Tam tự kinh còn chỉ rõ cách con người nên hành xử trong các vai trò và mối quan hệ khác nhau. Trẻ em học thuộc và ghi nhớ những câu này, mang theo suốt đời, để biết đâu là lễ nghi và chuẩn mực cần tuân theo trong gia đình, nơi làm việc và xã hội. Giữa con cái phải có tình thân, vợ chồng phải hòa thuận, anh nhường em kính, già trẻ có thứ tự, bạn bè phải giữ chữ tín, vua phải tôn kính, tôi phải trung thành, 10 điều nghĩa này là 4 phần chung của con người, phải nói theo, không được trái nghịch. Được gọi là 10 nguyên tắc chính nghĩa. Những đức hành này thể hiện cốt lõi tư tưởng khổng tử về nhân, nghĩa, lễ, trí, tín và điều chỉnh cách chúng ta ứng xử trong xã hội. Mỗi người đều đảm nhiệm nhiều vai trò, cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh em, bạn bè hay cấp trên, cấp dưới. Trung tâm của mọi mối quan hệ ấy là sự tôn trọng, công bằng, hiếu thuận, yêu thương, hòa hợp và trung thành. Mọi thứ bắt đầu từ chính bản thân ta. Khi ta sống liêm chính và thiện lương, tấm gương ấy sẽ lan tỏa tự nhiên đến gia đình, bạn bè và những người xung quanh, tạo nên hiệu ứng lan truyền mạnh mẽ và lâu dài của điều thiền. 5. Lòng hiếu thảo được coi trọng. Một câu chuyện cảm động trong tam tự kinh, nhấn mạnh cách những nguyên tắc này hình thành nhân cách trẻ em. Hoàng Hương, một cậu bé thời Đông Hán, mới 9 tuổi thì mất mẹ. Dù rất nhớ mẹ, cậu vẫn hết lòng chăm sóc cha. Mùa hè quạt chiếu cho mát, mùa đông nằm sửi ấm giường trước khi cha đi ngủ. Những hành động nhỏ bé ấy cho thấy ngay cả trẻ em cũng có thể thực hành những đức hạnh cao quý. Hàng xóm đều khen ngợi và coi cậu là tấm gương cho con cái họ loay theo. Ngoài đạo đức, tam tự kinh còn đóng vai trò như sách nhập môn, kiến thức cơ bản, tương tự sách giáo khoa tiểu học ngày nay. Tác phẩm dạy cách đếm từ một đến vạn, bốn mùa và bốn phương, mặt trời, mặt trăng, tinh tú, trật tự tự nhiên của trời, đất và công. Sách giới thiệu ngũ hành, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, địa lý, nông nghiệp, thương mại, lục cốc và lục sốc truyền thống. Vì toàn bộ nội dung đều được viết bằng câu ba chữ có vần, trẻ em dễ dàng nghi nhớ, dần hiểu về vũ trụ, trái đất và sự sáng tạo. Khi lớn hơn, cuốn sách dẫn dắt trẻ đến tứ thư, ngũ kinh của nho da và việc học lịch sử. Việc tôn dưỡng đạo đức và học tập thực tiễn luôn song hành. Cả hai đều cần thiết để trở thành một con người hoàn chỉnh. 7. Tôn dưỡng đạo đức là việc cả đời Cuốn sách kết thúc bằng lời cảnh tĩnh và khích lệ. Cần hữu công, hí vô ích, giới chi tay, nghiễm tư mịch. Xuyên năng thì có thành quả, lười biến thì vô ích, hãy luôn cảnh tĩnh và không ngừng nỗ lực. Sự trưởng thành về đạo đức và trí tuệ không chỉ là việc của tuổi trẻ, mà là cam kết suốt đời. Thông điệp cho ngày nay Quý vị thân mến, sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc nắm quyền năm 1949, văn hóa truyền thống bị lên án, đặc biệt trong cách mạng văn hóa, những giao hứng đạo đức của nho da và các văn bản như tam tự kinh bị coi là mê tiếng phong kiến. Hệ quả là nền giáo dục đạo đức sụp đổ, để lại bài học đau đớn về sự xóa mòn tâm lý trong xã hội Trung Quốc. Thông điệp của cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị. Bản tính con người khởi đầu là thiện, nhưng cần được nuôi dưỡng bằng giáo dục, tự kỷ luật và tám gương đạo đức. Khi cá nhân tu dưỡng đức hành, gia đình hân thịnh, xã hội ổn định và công bằng. Có lẽ đó chính là bài học sâu sắc nhất mà cuốn sách nhỏ bé này dành cho thế giới hiện đại. Thiện lương là bản tính của chúng ta, nhưng chỉ tồn tại khi ta lựa chọn thực hành nó mỗi ngày. Cảm ơn quý vị đã lắng nghe tâm sáng podcast. Chúc quý vị mọi điều bình an. Hẹn gặp lại quý vị trong các tập sau.