Giải Mã Lịch Sử Trống Đồng Đông Sơn 🥁 Vương Miện Của Các Vua Hùng Kỹ Thuật Cổ Đại

Đình Sự
546 người theo dõi
Ngày xưa, mỗi lần trời trở rông, sấm chớp dạy ngam bầu trời những vệt sáng lóa mắt, mẹ thường ôm mình vào lòng, xoa lưng và bảo
Ông thiền lôi đang gõ trống đấy con ạ.
Trong ký ức non nớt của một đứa trẻ ngày ấy, tiếng trống là âm thanh của thần linh, của một thế giới xa xăm đầy quyền phép.
Lớn lên một chút, trong những bài học lịch sử đầu đời, chúng ta được nghe về thời Hùng Vương, về 18 đời vua dựng nước.
Nhưng thú thật, những con số, những danh sưng ấy đôi khi trồi tuột đi như cơn mưa rào.
Chỉ có hình ảnh chiếc trống đồng, vật báu nằm im lìm trong bảo tàng, với mặt trời rực rỡ ở giữa và những hình người nhảy múa xung quanh là ám ảnh tâm trí ta mãi.
Có bao giờ bạn tự hỏi tại sao biểu tượng của một thời đại rực rỡ nhất lịch sử Việt cổ lại là một cái trống?
Tại sao không phải là một thanh kiếm báu, một chiếc vương miện đính ngọc hay một cung điện nguy Nga?
Phải chăng quyền lực của các vua Hùng không nằm ở ngai vàng, mà nằm ở chính thứ ân thanh có thể gọi mưa, đuổi gió ấy?
Chiếc trống đồng xù xì, xanh dì màu thời gian kia, liệu có phải chính là chiếc vương miện vô hình, xác lập vị thế của người đứng đầu giữa mênh mông sông nước văn lang?
Và hôm nay, sử ta, chuyện xưa mẹ kể, mời bạn cùng ngồi lại, phủi đi lớp bụi thời gian để cầm lên từng mảnh bằng chứng thép còn xót lại, lặng lẽ giải mã chủ đề của tập phim này.
Chúng ta sẽ không học lịch sử bằng những mốc năm khô khan.
Chúng ta sẽ đọc lại lịch sử qua vết mũi than của lò đúc, qua tỷ lệ hợp kim đồng, chỉ, thiếc, để thấy cha ông ta đã vĩ đại như thế nào.
Nếu bạn cũng từng lớn lên cùng những câu chuyện như thế, hãy ở lại cùng sử ta, chuyện xưa mẹ kể, nhấn đăng ký và để lại một lượt thích, như một cách giữ cho ký ức này không bị lãng quên.
Hãy nhắm mất lại và để trí tưởng tượng đưa bạn trôi ngược dòng thời gian, trở về vùng châu thổ sông Hồng cách đây hơn 2.500 năm.
Đừng hình dúng về những tòa thành xây bằng đá tảng hay những con đường lát gạch thẳng tắp.
Không gian sinh tồn của Tổ tiên chúng ta ngày ấy là một thế giới của nước và đất.
Những cánh rừng rậm rạp chạy dài xuống mép nước, những bãi bồi phù sa non trẻ liên tục biến đổi hình dạng sau mỗi mùa lũ.
Ở đó, con người nhỏ bé vô cùng trước thiên nhiên. Họ sống trên những nép nhà sàn cao cảng để tránh thú dữ và nước dân.
Cuộc sống bấp bênh phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ của dòng sông và hạt lũa.
Khi ấy, ai là người nắm quyền lực?
Đó không phải là người giàu có nhất. Đó là người biết nhìn trời, nhìn nước.
Là người biết khi nào có nước lên để đắp bờ, khi nào có nước rút để gieo hạt.
Để sinh tồn, các tri bộ lạc lè tẻ buộc phải liên kết lại.
Họ cần một tiếng nói chung, một mệnh lệnh thống nhất để huy động hàng trăm, hàng ngàn cánh tay cùng đắp đê, cùng chống lụt,
hay cùng đứng lên đánh đuổi những kẻ lạ mặt nhòm ngó vùng đất mò mỡ này.
Và vua Hùng, hay đúng hơn là thủ lĩnh tối cao của liên minh các bộ lạc ấy, đã xuất hiện như một nhu cầu tất yếu của lịch sử.
Nhưng làm sao để hiệu triệu muôn người như một giữa một vùng rừng thiêng nước độc manh mông?
Tiếng người thì quá nhỏ bé, tiếng tủ và thì quá đơn điệu.
Họ cần một thứ âm thanh vang dội như sấm xét của trời cao, một thứ âm thanh có thể xuyên qua rừng già, vượt qua mặt sông rộng lớn.
Đó là lúc ngọn lửa trong lò nung được thổi bùng lên. Đó là lúc kỹ thuật luyện kim không chỉ để rèn rìu, rèn ráo, mà để tạo ra một linh khí.
Chiếc chống đồng ra đời không phải để chơi nhạc giải trí, nó ra đời để làm đại diện cho tiếng nói của thần linh và mệnh lệnh của thủ lĩnh.
Thử tưởng tượng, giữa đêm tối mịt mùng của thời tiền sử, tiếng chống đồng ngọc lũ vang lên chầm hùng, tùng, tùng, tùng.
Âm thanh ấy dung chuyển cả mặt đất, vọng vào vách núi, dội lại xuống lòng sông.
Đó là tiếng gọi đàn, tiếng khẳng định chủ quyền, và là tiếng nói của một nền văn minh lúa nước đang ở độ rực rỡ nhất.
Nhưng rồi, dòng trải lịch sử không phải lúc nào cũng em đềm như dòng sơn mẹ mùa nước cạn.
Có những khúc quanh nhiệt ngã mà mỗi khi nhắc lại, ta vẫn nghe thấy tiếng thở dài của đất đá.
Điểm gãy của câu chuyện này nằm ở sự im lặng.
Bạn có để ý không?
Trong suốt ngàn năm Bắc thuộc sau đó, tiếng chống đồng dường như tắt hẳn.
Sự sách phương Bắc ghi lại rằng, Mã Viện, viên tướng nhà Hán,
sau khi đàn áp cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng đã làm một việc tản nhẫn,
thu gom chống đồng của người Việt để đúc thành ngựa, thành cột đồng.
Tại sao phải là chống đồng?
Tại sao kẻ chinh phục lại sở hãi những chiếc chống vô chi ấy đến vậy?
Bởi vì họ hiểu, chống đồng không chỉ là một cục kim loại,
nó là linh hồn, là biểu tượng quyền lực của các thủ lĩnh Lạc Việt.
Phá hủy chống đồng là phá hủy uy quyền của tầng lớp tinh hoa cũ,
là cắt đứt sợi dây liên kết giữa con người và thần linh bản địa,
là làm cho dân tộc này mất tiếng.
Một cảm giác bất mát bao trùm lên không gian văn hóa Việt cổ,
những chiếc chống đẹp nhất, tinh xảo nhất bị đem đi nấu chảy,
hoặc bị trôn dấu vội vã xuống lòng đất lạnh léo để tránh sự tàn phá của quân thủ.
Cái vùng miệng của vua Hùng bị y lấp, quyền lực bản địa bị tước đoạt.
Nhưng có một điều kỳ lạ là dù vật chất có thể bị hủy hoại, nhưng ký ức thì không.
Trong suốt ngàn năm đặng đặng ấy, dù không còn được đúc mới công khai,
hình ảnh chức chống và tiếng vọng của nó vẫn âm thầm chảy trong huyết quản người Việt.
Nó lần khuất vào trong tiếng chống hội làng, trong những họa tiết trên váy áo người mường,
trong những câu chuyện kể bên bếp lửa.
Sự đất gai ấy tạo nên một khoảng chống đau thương,
nhưng cũng chính nó làm tôn lên giá trị vĩnh cửu của những gì còn sót lại.
Để rồi hôm nay, khi những chiếc chống đông sơn ngọc lũ được tìm thấy từ lòng đất,
chúng không chỉ là cổ vật, chúng là những người sống sót,
mang trên mình vết xẹo của thời gian để kể cho chúng ta nghe về một thời đại
mà cha ông ta đã từng làm chủ kỹ thuật, làm chủ vận mệnh của chính mình.
Bây giờ, hãy tạm gác lại những cảm xúc dưng dưng ấy.
Chúng ta sẽ nhìn vào bằng chứng thép dưới con mắt của khoa học và kỹ thuật.
Hãy nói về gen công nghệ của người Việt cổ.
Nhiều người vẫn nghĩ xã hội thời Hùng Vương còn sơ khai,
ở trần đóng khố, kỹ thuật thô sơ.
Nhưng chiếc chống đông đông sơn lại tố cáo điều ngược lại.
Nó là bằng chứng đanh thép cho một trình độ luyện kim cực kỳ cao,
mà ngay cả những thợ đúc lành nghề ngày nay cũng phải ngả mũ kính phục.
Hãy nhìn vào hợp kim để đúc chống.
Đó không phải là đồng nguyên chất.
Đồng nguyên chất rất xẻo, tiếng kêu sẽ bột bột, không vang.
Để có tiếng chống đanh, vang xa như sấm,
người thợ đông sơn đã phải pha trộn đồng, chỉ và thiếc theo một tỷ lệ vàng.
Nhiều chỉ quá, chống sẽ nặc, tiếng lì, dễ vỡ.
Nhiều thiếc quá, chống sẽ giòn.
Tỷ lệ này chuẩn xác đến mức kinh ngạc,
cho thấy họ đã trải qua hàng trăm năm thử nghiệm, thất bại rồi lại thử nghiệm.
Đó là khoa học thực nghiệm, chứ không phải may mắn.
Tiếp đến là kỹ thuật khuôn đúc.
Bạn hãy hình dung chiếc chống đồng ngọc lũ,
đường kính mặt gần 80cm, chiều cao hơn 60cm, nặng gần 90kg.
Mà hoa văn trên đó thì sao?
Dày đặc, chi tiết đến từng mm.
Những hình người, hình hưu, hình chim, tất cả đều sắc nét, không một vết nghè.
Điều này nghĩa là gì?
Nghĩa là họ phải đúc liền một khối, đúc nguyên khối.
Chỉ cần một sai sót nhỏ trong lúc rót đồng nóng chảy,
một bọt khí, một chút xe dịch khuân là hỏng cả một tác phẩm,
hỏng cả tấn nguyên liệu quý giá.
Kỹ thuật này đòi hỏi một sự tổ chức lao động cực kỳ chuyên nghiệp.
Phải có người đi tìm mỏ quọng, người vận chuyển,
người làm than, người tạo mẫu sáp, người làm khuôn đất, người nấu đồng.
Đó là một dây chuyền sản xuất quy mô lớn,
chứ không phải là việc làm lúc nông nhàn của một vài hộ gia đình.
Điều này chứng minh,
thời Hùng Vương đã có sự phân công lao động sâu sắc,
đã có tầng lớp thợ thủ công chuyên nghiệp tách hỏi nông nghiệp.
Và quan trọng hơn,
phải có một tầng lớp lãnh đạo,
chính là các vua hùng và lạc hầu, lạc tướng,
đủ quyền lực và nguồn lực để tổ chức,
nuôi dưỡng và duy trì những công xưởng khổng lồ này.
Chiếc chống đồng vì thế,
chính là bản gen công nghệ,
chứng minh tư duy logic, óc thẩm mỹ
và khả năng tổ chức xã hội vượt bậc của người Việt cổ.
Nếu hợp kim là xương thịt,
thì hoa văn trên mặt chống chính là linh hồn,
là cuốn nhật ký mở ghi lại thế giới quan của người xưa.
Hãy cùng soi kỹ vào mặt chống đồng ngọc lũ,
bảo vật quốc gia đẹp nhất trong các dòng chống đông sơn.
Ở chính giữa,
nổi bật nhất là hình ngôi sao nhiều cánh,
thường là 12, 14 hoặc 16 cánh.
Các nhà khảo cổ gọi đó là mặt trời.
Tại sao lại là mặt trời?
Vì với cư dân lúa nước,
mặt trời là nguồn sống,
là vị thần tối cao ban phát ánh sáng cho mổ mảng sinh sôi.
Vua Hùng, người đại diện cho thần linh,
cũng chính là người nắm giữ mặt trời ấy.
Tiếng chống vang lên là đánh thức mặt trời,
cầu mong mưu thuận gió hỏa.
Tỏa ra từ mặt trời là những vòng tròn đồng tâm,
mô tả cuộc sống sinh động đến mức ta
như nghe thấy tiếng ổn ảo của một ngày hội.
Hãy nhìn vòng tròn của những con người.
Họ đang làm gì?
Họ đang nhảy múa,
đầu đội mũ lông chim dài thướt tha,
dáng người cách điệu,
bay bỏng ngược chiều kim đồng hồ,
chiều quay của trái đất,
chiều của sự vận động.
Những chiến binh trên thuyền
tay lăm lăm vũ khí,
nhưng không phải trong tư thế chém giết loạn xạ,
mà là tư thế của những người làm chủ dòng sông.
Những chiếc thuyền dáng dài,
cong vút như mình rồng,
chở theo cả những linh vật và cung nỏ.
Điều này nói lên rằng
người Việt thời đó là những bậc thầy về đường thủy,
sông nước không chia cắt họ
mà là con đường kết nối họ.
Hãy nhìn những ngôi nhà,
có hai loại nhà trên mặt trống,
nhà sàn mái cong hềm thuyền
và nhà sàn mái tròn hình môi rùa.
Trong nhà có người ngồi,
có cố giã gạo chảy đôi,
hình ảnh quen thuộc đến mức ta vẫn thấy
ở các vùng cao ngày nay.
Điều này chứng tỏ một đời sống định cư vững chãi,
một nền nông nghiệp đã đi vào nề nếp.
Chuyện giã gạo chảy đôi
còn thấp thoáng đâu đó tín hưởng phồn thực,
khát vọng sinh sôi nảy nở
của con người và vạn vật.
Và đặc biệt, hãy nhìn những con vật,
những đàn hư sao thông rong,
những đàn chim lạc,
chim hồng mò dài, đuôi dài đang bay lượn,
con thì bay, con thì đậu.
Tại sao lại là chim nước?
Vì đó là xứ giả của sông hồ,
của những vùng đầm lầy chủ phú
nơi tổ tiên ta sinh sống.
Tất cả những hình ảnh ấy được khắc họa
theo lối giải phẫu học cực kỳ thú vị,
vừa hiện thực vừa cách điệu.
Nó giống như một thước phim quay chậm
về một ngày thanh bình
nhưng cũng đầy khí thế của nước Văn Lan.
Một chi tiết quan trọng nữa,
những chiếc trống này được tìm thấy ở đâu?
Không chỉ ở Phú Thọ, Thanh Hóa
hay Đồng Bằng Sông Hồng.
Chúng được tìm thấy ở tận Tây Nguyên
và xa hơn là trôi rạt sang cả các đảo
ở Đông Nam Á.
Điều này kể cho ta một câu chuyện khác,
câu chuyện về sự giao thương và ảnh hưởng văn hóa.
Chiếc vương miện quyền lực của Vua Hùng
không chỉ giới hạn trong một vùng đất nhỏ hẹp,
uy thế của nền văn minh Đông Sơn
đã lan tỏa cực kỳ mạnh mẽ.
Những chiếc trống đồng
Mỗi chiếc trống là một hồ sơ khảo cổ
kể rằng chúng ta đã từng có một nền văn hóa
rực rỡ, độc lập và đầy bản sắc,
chứ không hề vai mượn
hay là cái bóng mở nhạt của phương Bắc.
Sâu chuỗi lại tất cả,
từ tiếng sấm của thần linh,
kỹ thuật đúc đồng thượng thừa
đến những bức tranh đời sống sinh động trên mặt trống,
chúng ta nhận ra điều gì?
Chúng ta nhận ra rằng quyền lực của các Vua Hùng
là một thứ quyền lực mềm nhưng bền vững.
Vua Hùng không cần đội lên đầu
chiếc vương miện bằng vàng dòng nặng trịch để thị uy.
Chiếc vương miện của các ngài
chính là trống đồng Đông Sơn.
Nó là biểu tượng của kỹ thuật,
nắm giữ bí quyết luyện kim là nắm giữ công nghệ lõi
của thời đại.
Nó là biểu tượng của tiếng ngưỡng,
nắm giữ tiếng trống là nắm giữ khả năng giao tiếp
với thần linh, điều khiển mùa màng.
Nó là biểu tượng của sự đoàn kết,
tiếng trống vang lên là mệnh lệnh tập hợp,
biến hàng vạn cá thể riêng lẻ thành một khối thống nhất.
Huyền thoại về 18 đời vua hùng
có thể mang màu sắc hư cấu của con số,
nhưng nền văn minh Đông Sơn,
văn minh sông Hồng là một thực thể sống động có thật.
Những chiếc trống đồng không biết nói dối.
Chúng nằm đó, gan lì qua hàng ngàn năm,
vượt qua cả sự tàn phá
có chủ đích của kẻ thù,
để đến hôm nay, khi chúng ta chạm tay vào,
ta vẫn cảm nhận được hơi ấm của bàn tay
người thợ đúc, vẫn nghe thấy nhịp đập
của trái tim tổ tiên.
Hiểu về trống đồng là để hiểu rằng
chúng ta có một cái gốc rất sâu và rất chắc,
một cái gốc được đúc bằng đồng thau,
được tôi luyện qua lựa đỏ,
chứ không phải là những cây cỏ dại mọc ven đường lịch sử.
Câu chuyện về chiếc trống đồng hôm nay
xin được khép lại ở đây,
nhưng tiếng vọng của nó thì có lẽ vẫn còn ngân mãi.
Lần tới, nếu có dịp ghé thăm bảo tàng,
hoặc đơn giản là nhìn thấy hình ảnh
mặt trống đồng trên một tờ lịch,
một logo nào đó, bạn hãy nán lại một chút.
Đừng chỉ nhìn nó như một hoa văn trang trí,
hãy nhìn nó như chiếc vương miện của cha ông,
Và biết đâu đấy,
trong một buổi chiều mưa rông nào đó,
nghe tiếng sấm rền vang,
bạn sẽ lại thấy lòng mình rộn lên một cảm giác thân thuộc lạ kỳ.
Cảm giác của dòng máu lạc hồng đang chảy
nhắc nhở chúng ta về một thời đại
mà người Việt đã từng đứng thẳng,
ngẳng cao đầu giữa đất trời.
Có thể mẹ không kể hết,
nhưng mẹ chưa bao giờ kể sai.
Hẹn gặp lại các bạn trong những trang sử tiếp theo của Sử Ta
Chuyện Xưa Mẹ Kể
