Cháy Chung Cư Hồng Kông: Phát hiện lưới “chống cháy” lại bắt lửa như dầu tẩm – ai chịu trách nhiệm?

Ngay từ khoảnh khắc những cọc lửa cuộn lên từ Wangfu Court, màn xã hội Hồng Kông bùng nổ với một nghi phạm duy nhất, gian giáo tre. Ai cũng dĩ vào những thanh tre phủ đầy khói, nói rằng nó cháy, nó dẫn lửa, nó chính là mồi. Nhưng rồi khi hình ảnh hiện trường xuất hiện, cả thành phố khững lại. Những khung tre, thứ được gọi là tội đồ, vẫn đứng sương sửng như chưa từng chậm lửa. Còn cái gì biến mất? Lớp lưới bao ngoài, thứ dĩ vào ngày trước vẫn rủ xuống từng mép, giờ cháy sạch đến mức chỉ còn lại trò lẫn trong gió. Trong khi hàng ngàn hộ dân mất trắng, tài sản tổng thiệt hại vượt quá 330 triệu đô la Hồng Kông, các chuyên gia bắt đầu đặt câu hỏi. Tại sao một dự án mà mỗi hộ phải chi tận 150.000 đến 190.000 đô la Hồng Kông cho sửa chữa lại dung loại lưới mỏng như giấy, với tiêu chuẩn chống cháy cực thấp? Câu chuyện của One Foot Court không đơn giản là một vụ cháy, nó là hành trình lật mở từng lớp sự thật. Hãy cùng Câu Lập Bộ Tỉ Phú tìm hiểu ngay sau đây. Hòn ngọc phân đông bốc cháy, lộ ra một hệ thống mục rũ. Chiều hôm đó ở One Foot Court, khu nhà công lập hơn 40 năm tuổi, một đống lưỡi nhỏ xuất hiện trên lưới che vàng giáo, nhưng hồn như không ai chú ý. Từ khói ám nhẹ, số thương vong ban đầu chỉ vài người nhanh chóng tăng lên hơn 50 vào buổi tối. Về giới cứu hộ lo ngại, con số có thể vượt 100 khi còn nhiều người mất tích. Trên mạng, người Hồng Kông đau sáp nái. Hồng Kông từng là hòn ngọc phân đông. Sau đêm nay, viên ngọc đó cháy đen. Đám cháy được nâng lên báo động cấp 5, mức cao nhất và nghiêm trọng nhất kể từ ngày bàn giao. Người dân đứng dưới tòa nhà, nhìn 7 khối bê tông chìm trong lửa. Bàn hoàng tự hỏi, vì sao một dự án sửa chữa mặt ngoài lại hóa thành cơn ác mộng của cả thành phố? Hàng loạt câu hỏi dùng dập xuất hiện. Vì sao lửa lăng nhanh đến mức mất kiểm soát? Vì sao lưới chúng cháy lại bốc cháy như tẩm săn? Và vì sao nhiều cư dân trên cao không nhận được cảnh báo, cho đến khi lửa kề sát cửa sổ? Ban đầu, nhiều người vội đổi lỗi cho vàng giáo tre. Cho rằng chính tre đã dẫn lửa bốc lên như ống khói. Nhưng khi ảnh hiện trường được công bố, sự thực hiện rõ, lớp lưới xanh đã cháy vụn thành trò, để lại những mảng đen xám tả tơi, trong khi khung tre vẫn đứng vẫn, nhiều đoạn hồng như nguyên vẹn. Người Hồng Kông để lại một câu đắn lạnh. Tre vô tội, cháy dữ dội là lưới và cả hệ thống cho phép nó tồn tại. Sự phấn nộ không nhắm vào vật liệu đơn lẻ, mà vào cách quyết định để biến một đốm lửa nhỏ thành thảm họa. Ngọn lửa leo dọc lớp lưới bọc ngoài, quấn quanh tòa nhà như áo tẩm dầu. Gió đông bật thổi mạnh, khiến các mảng lưới cháy đỏ bị cuốn sang khối nhà kế bên, tạo thành chuỗi cháy lan giữa các tháp trong hiệu ứng hẹm gió và ủng khói, khiến lửa bốc lên nhanh bất thường. Tre chưa thay, thứ lẻ ra chúng cháy lại bắt lửa dữ nhất. Loại lưới che được quảng cáp có khả năng hạn chế cháy lan. Trước đây một vụ cháy tại cửa hành Uniqlo từng chứng minh khác hẳn. Lưới đặc chuẩn chỉ cháy chậm, tắt nhanh, thiệt hại gần như không đáng kể. So với cảnh lửa ở Uniqlo như con mèo bị dội nước, thì quang phút khót lại là con thú thoát giùm, lao lên nút trọn bề mặt 7 tòa tháp. Để tránh tranh cãi cảm tính, người ta thực hiện thí nghiệm. Đốt một mạng lưới đặc chuẩn Hồng Kông, lửa cháy yếu, ít khói, rồi tự tắt. Giấy đặc cảnh thì cháy rùi, còn lưới gần như nguyên vẹn. Đó mới là loại lưới đáng lẽ phải được dùng cho các tòa nhà đang sửa chữa. Thế nhưng ở quang phút khót, theo truyền thông, công trình không áp dụng chuẩn HOKALAS, vốn đánh giá độ lan cháy, khói và khả năng chịu nhiệt cho vật liệu dùng trên nhà cao tầng. Thế vào đó, nhà thầu dùng chứng nhận CNAS từ Trung Quốc đại lục, chỉ xác nhận năng lực phòng thí nghiệm, không đảm bảo vật liệu phù hợp với yêu cầu nghiêm ngặt cho mặt ngoài cao ốc. Trên thông báo ở một công trình khác của cùng nhà thầu, dòng chữ phù hợp tiêu chuẩn quốc gia, khiến dư luận bùng nổ, Hồng Kông từng dùng chuẩn riêng phù hợp đặt khu đô thị dài đặt. Nhưng nay một số dự án đã chuyển sang dựa vào kết quả kiểm định bên kia biên giới. Trong khi bên ngoài người ta tranh luận về tiêu chuẩn và hiệu ứng gió, thì bên trong các căn hộ chỉ còn lại những tin nhắn cuối cùng và những cánh cửa không kịp mở. Ở một căn hộ tầng cao, lửa liếm vào khung cửa sổ đúng lúc chủ nhà đang lướt mạng. Lớp lưỡi cháy đỏ như rành lửa và cửa sổ bị gián kính khiến lối thoát gần như chặn hết. Lúc 4 giờ 10 phút chiều, người trong nhà gửi tin cuối. Mọi người giữ gìn sức khỏe, kèm ảnh sofa và dường được kéo lại như chiến hào tạm bợ. Khung hình tiếp theo là ngọn lửa ngay trước mắt và dòng nhắn cuối cùng. Mọi người bảo trọng. Không phải ai cũng kịp biết chuyện đang xảy ra. Nhiều cư dân lớn tuổi, tai kém, khó nghe được bất kỳ tín hiệu cảnh báo nào nếu có. Có người chỉ hay tin nhờ một cuộc gọi từ nước ngoài. Một bà mẹ đang du lịch Hàn Quốc được con gái gọi dồn dập. Mẹ ơi, trung cư mình cháy, chạy đi. Bà thoát được nhưng trở về chỉ thấy trò tàn và danh sách dài người mất tích. Trong danh sách ấy có một đứa trẻ được mẹ gọi là Baby. Người mẹ chạy khắp các bệnh viện hỏi từng tên bệnh nhân nhưng không thấy. Và câu hỏi đau đớn ập đến. Nếu không có trong danh sách nhập viện thì con đang ở đâu? Đang được ai bế trên tay hay vẫn còn mặt kẹt ở nơi không ai dám nghĩ tới? Giữa những âm thanh hỗn loạn, giữa tiếng kính vỡ và tiếng thét cừu chiếu, có một khoảng lặng khiến cả thành phố nặng triểu. Câu chuyện của chiến binh áo vàng, người lính cứu hộ mà được cả đồng đội lấn người dân gọi bằng sự kính trọng. Anh vào tòa nhà theo đúng quy trình, mang đầy đủ thiết bị, bình dưỡng khí. Nhưng chỉ sau khoảng một giờ, đơn vị mất liên lạc. Khi tìm thấy anh, mặt nạ dưỡng khí đã lịch khỏi vị trí. Ô xi cạn kiệt, mặt anh đen sạm. Điều đó chỉ xảy ra khi một lính cứu hộ bị mặt kẹt giữa lửa từ nhiều phía và chiến đấu đến phút cuối cùng để thoát ra. Anh không kịp, anh gục xuống giữa khói đặc và nhiệt độ vượt qua 500 độ C. Bi kịch càng đau lòng hơn khi người ta biết anh sắp kết hôn vào tháng 12, thiệp cưới chưa kịp gửi đi. Bạn mẹ nói anh là người điềm đạm, chắc chắn, luôn đặt người khác lên trước. Và đúng như tính cách ấy, anh đã lao vào nơi không ai dám bước vào, với hy vọng cứu thêm một người, dù là một. Và đau đớn nhất là nhiều người dân không chết vì lửa, mà chết vì không thể mở đường thoát. Các cửa sổ bị vụ bọt nở, thứ vốn để che bụi khi sửa tường. Nhưng khi lửa bên ngoài nóng đến mất, các vực liệu dính chảy ra, lớp bọt nở lại khóa chặt cửa sổ, biến những căn hộ thành chiếc hộp kính bưng. Lửa ngoài lưới cháy ao ao, bên trong bọt nở chặn đường thoát khí, phía dưới cầu thang kính khói, phía trên bịt lại. Tòa nhà trở thành một mê cung, không có đường ra. Giữa lửa, khói và phẫn nộ, câu hỏi lớn dần. Đây có phải chỉ là tai nạn công trường hay không? Hay là hậu quả của hàng loạt quyết định cẩu thả? Từ chọn vực liệu, tiêu chuẩn kiểm định, giám sát thi công, cho đến cách người ta đánh giá nguy cơ khi treo cả người dân lên bằng một lớp lưới, mà chính họ cũng không biết sẽ ra sao khi gặp lửa. Nhà kho tre vỗ tội, vật liệu bị nghi oan, đứng vững giữa biển lửa. Ngay sau đêm Quang Phúc Khot bốc cháy, tinh đường lang nhanh, tre dẫn lửa, dàng giáo tre gây cháy. Nhưng chỉ một ngày sau, hình ảnh hiện trường cho thấy điều ngược lại. Lưới tre bị thiêu sạch, còn khung tre vẫn đứng vững, như đoạn gần như nguyên màu. Người Hồng Kông nhìn ảnh và nói đầy ấn ý. Tre không cháy, cháy là cái lưới và cả hệ thống. Sự bênh vực tre nổ lên mạnh mẽ bởi với cư dân Hồng Kông, tre không chỉ là vật liệu mà là một phần linh hồn thành phố. Các nghệ nhân trên không đã dựng dàng giáo tre suốt nhiều thập kỷ, từ trung tâm tài chính đến khu dân cư cũ, và độ ổn định của loài vật liệu tưởng mong manh ấy luôn khiến thế giới kinh ngạc. Khả năng chống cháy của tre cũng được chứng minh rõ ràng. Một thiết nghiệm lan truyền từ Nhật cho thấy, quả cầu sát lung hơn 1.000 độ C đặt lên thân tre chỉ làm cháy xém lớp vỏ ngoài, không bùng lửa hay nứt gãy. Nhờ cấu túc sợi cellulo dày và độ ấm tự nhiên, tre trở thành vật liệu khó bắt lửa nhất trong nhóm vật liệu tự nhiên, hoàn toàn trái với những định kiến ban đầu. Bền, dẻo và chịu tài tốt, đó là lý do dàng giáo tre vẫn tồn tại, dù đã có thép, nhôm và nhiều vật liệu công nghiệp khác. Tre đặt chuẩn với được chọn đúng tuổi, phê đúng kỹ thuật để giữ độ đàn hồi. Mỗi đoạn được buộc bằng dây nylon theo kiểu dệt, tạo các nút chịu lực và chống xoắn, giúp khung dàng giáo ổn định ngay cả trong hẹm gió giữa những cao ốc. Không phải ngậu nhiên, CNN gọi dàng giáo tre là kỳ quan kỹ thuật của Hồng Kông, hay trong phim Thành Long, khung tre chịu được cả trăm ký mà vẫn vững vàng. Điều đó chứng minh sức bền thực sự của vật liệu này. Vậy vì sao tre lại bị quy lỗi sau cháy Wangfukot? Nhiều người dân nói thẳng, tre vô tội, đổ lỗi cho tre chỉ để né những thứ thực sự phải chịu trách nhiệm. Có cả suy đoán rằng nếu tre bị coi là nguy hiểm, nó sẽ bị loại khỏi ngành xây dựng, tạo chỗ cho vật liệu giá rẻ từ nơi khác. Dù chỉ là suy đoán, nhưng người Hồng Kông vẫn bảo vệ dàng giáo tre mạnh mẽ, bởi hiện trường cho thấy rõ tre không cháy, không sập và không phải là nguyên nhân. Người Hồng Kông còn đấu tranh vì một lý do sâu xa hơn, ngày dàng giáo tre là di sản văn hóa phi vật thể của thành phố. Nếu bị loại khỏi ngành xây dựng vì một vụ cháy mà tre không hề gây ra, đó sẽ là mất mát chỉ thuật lẫn văn hóa. Từ hình ảnh khung tre vẫn sừng sửng giữa những tấm lưới bị thiêu sạch, họ tin đã có đủ bằng chứng để trả lại danh dựng cho tre và nhìn rõ thủ phạm thật sự nằm ở nơi khác. Loại lưới tre dễ cháy, treo sát nhà dân và hệ thống phê duyệt đã cho phép nó tồn tại. Lưới tre chống cháy bốc lửa, những vít nước chết người bị phơi bày. Lưới tre công trình vốn chỉ là lớp bảo vệ mỏng để chặn vật rơi và giảm gió, nhưng ở Quang Phúc Khot, nó lại trở thành đường dẫn lửa, quấn lấy bảy tòa tháp như một tấm khăn tẩm dầu. Điều khiến dân trầm phẫn nộ là thứ được gọi là chống cháy, lại bắt lửa nhanh đến khó tin. Ngay trong đêm, cư dân các khu khác đã cắt thử lưới từ công trình cùng nhà thầu. Chỉ chạm bật lửa, lưới co lại, rồi bung cháy vài giây như ni long rẻ thiền. Ngược lại, lưới đạt chuẩn Hot Glass chỉ cháy xém một điểm nhỏ rồi tự tắt. Sự đối lập này là bằng chứng rõ ràng, lưới ở Quang Phúc Khot hoàn toàn không đạt khả năng chống cháy. Nguyên nhân bắt đầu từ việc lưới cha không dùng chuẩn Hot Glass dành cho nhà cao tầng, mà dựa vào chứng nhận CNNS của một trung tâm ở Bình Châu. Chỉ xác nhận năng lực phòng thí nghiệm, chứ không đảm bảo vật liệu phù hợp với yêu cầu khắc hè của Hồng Kông. Sự thay đổi tiêu chuẩn này đã mở cửa cho loại lưới tưởng an toàn, nhưng cực kỳ dễ bắt lửa xuất hiện ngay sát khu dân cư. Điều khiến cư dân phẫn nộ hơn là trong kế hoạch đầu, nhà thầu từng đề xuất dùng lưới đạt chuẩn Hot Glass, nhưng khi hoàn thiện, hồ sơ lại chuyển sang tư chuẩn đại lục. Dư luận đặt câu hỏi, có phải lưới Hot Glass đắt hơn nên chọn loại rẻ, hay quy trình phế duyệt chỉ cần đủ giấy tờ? Tên Hồng Dê càng bị nghi ngờ, khi sau vụ cháy công nhân của họ vội vã tháo bỏ toàn bộ lưới ở nhiều công trình khác. Tại Y Lào Cà Đinh, cư dân từng mắt thấy lưới bị ké xuống, đốt thử và cháy bùng ngay lập tực, càng làm dấy lên câu hỏi tại sao phải tháo thứ vô hại. Nhưng cú sốc lớn nhất đến từ văn bản của Sở Lao động Hồng Kông ngày 5 tháng 10 năm 2024, khẳng định lưới che không cần chống cháy vì công trình không dùng lửa trần. Với khu dân cư 1.800 hộ, tuyên bốm này bị xem là bỏ qua nguy cơ thực tế, tạng thuốc, ti lửa điện, ma sát thi công hay gió mạnh dựa các tháp. Một mảnh ghép đáng lo nữa là dự án sửa chữa mặt ngoài trị giá. 330 triệu đô la Hồng Kông, nhưng 10 công ty bảo hiểm thì chính từ chối. Trong khi đó, cư dân phải tự trả 150.000 đến 190.000 đô la Hồng Kông mỗi hộ, thậm chí vây nóng để rồi nhận lại lớp lưới che dễ cháy và khai cửa bịch kính bằng bọt nở. Tệ hơn, bọt polystyrene dùng để bít cửa sổ thang máy cũng cực kỳ dễ bén lửa. Khi lưới bốc cháy, tàn lửa bay sang, khiến bọt nở bùng lên, làm lửa lan ngang sang các tòa nhà vốn không nằm trong vùng nguy hiểm, hiện tượng hiếm trong cháy dung cư. Tất cả mảnh ghép này xếp lại thành một bức tranh buồn. Lưới không đạt chuẩn, bọt dễ cháy, phê duyệt lỏng lẹo, nhà thầu tháo dỡ vội vả, bảo hiểm từ chối, cư dân gánh chi phí khổng lồ. Thám hòa ở Quang Phúc Côt Vị Thế không còn là tai nạn, mà là hệ quả của một chuỗi quyết định cậu thả và sự chủ quan, trả bằng, tính mạng. Lũ hỏng hệ thống khi tiêu chuẩn bị bẻ công, quản lý bị xem nhẹ. Sau khi lửa tắt, người dân Hồng Kông không chỉ nhìn thấy những tòa nhà cháy đen, mà còn đối diện sự thật đau hơn. Thảm họa không bắt nguồn từ một tia lửa mà từ cả một hệ thống đã mục rũng. Mỗi mắt xích đều gãy đúng lúc nguy hiểm nhất. Câu hỏi đầu tiên của dư luận là Ai cho phép một khu cao tầng hơn 1.800 hộ được phủ bằng loại lưới không chống cháy? Câu trả lời nằm ngay trong văn bản của Sở Lao Động ngày 5 tháng 10-2024. Dự án không sử dụng lửa trần nên không cần lưới chống cháy. Một lời giải thích khiến cả thành phố rùng mình. Vì ai cũng biết tàng thuốc, ti điện hay vật nóng cũng đủ gai cháy, đâu cần lửa trần. Dư luận đặt câu hỏi Ai phê duyệt tại sao bỏ tiêu chuẩn HOKSAS? Tại sao cư dân phải trả 150.000 đến 190.000 đô la Hồng Kông một hộ để nhận lại lớp lưới cháy nhanh như rơm? Sau vụ cháy, nghi ngờ càng tăng khi công nhân hồng dê, nhà thầu lắp lưới bị thấy vội vã tháo lưới ở các công trình khác. Thậm chí đốt thử và thấy nó bốc lửa ngay. Hành động đó khiến cư dân phẫn nộ. Nếu lưới vô hại, tại sao phải tháo? Tại sao phải đốt? Tại sao làm trước khi điều tra đến? Nhưng sự cố không chỉ nằm ở vật liệu. Bên trong tòa nhà, nhiều cửa sổ thăng máy bị bịt bằng bọt nở. Vật liệu cực dễ cháy, lẽ ra phải được thay bằng cao hoặc silicon chống cháy. 9 lớp bọt rẻ tiền này đã bịt kính lối thoát khí và tạo đường lan lửa vào bên trong, biến căn hộ thành những chiếc hộp bị nung đỏ. Đây không chỉ là sự cố kỹ thuật, mà là vấn đề văn hóa quản lý, nơi an toàn bị xem nhẹ, rủi ro bị tra giấu, và mọi cảnh báo chỉ được chú ý khi lửa đã bùng lên. Sự căng thẳng xã hội bắt đầu đẩy sang một hướng khác. Hướng chính trị. Cái tên được nhắc đến nhiều nhất là Lý Gia Siu, vị đặc khu trưởng đang chuẩn bị bước vào chư kỳ bầu cử tiếp theo. Quang Phúc Khot, nằm trong khu vực được xem là túi phiếu của ông, nơi chính quyền đang đẩy mạnh các kế hoạch như The Northern Metropolis, một dự án quy mô khổng lồ liên quan đến hạ tầng, xây dựng và nhiều sự thay đổi về tiêu chuẩn thi công. Những nghi vấn về tiêu chuẩn vật điệu không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn chạm vào chính uy tín của bộ máy. Giới quan sát cho rằng việc Bắc Kinh và ông Tập Cận Bình phải lên tiếng bất thường về vụ cháy, điều hiếm khi xảy ra, cho thấy mất độ nhạy cảm của sự cố. Một thảm họa dân sinh đang tiến sát vùng đất chính trị mà chính quyền muốn giữ ổn định. Và khi người dân bắt đầu đặt câu hỏi về quy trình phê diệt, về chất lượng công trình, về nguồn gốc vật liệu, thì những câu hỏi ấy không chỉ là lời phàn nàn nhất thời, chúng là tiếng nói đang đẩy chính quyền vào thế phải trả lời. Chưa kể, ngành công nghiệp Hồng Kông vốn đã chịu tổn thương trong những năm gần đây. Những câu chuyện về hàng giả hàng nhái xuất hiện ngay trong hộ trợ trang sức, sự kiện được xem là vương miệng của thương mại Hồng Kông, càng làm người dân cảm thấy rằng chất lượng đang trượt dài. Luôn hàng kém chất lượng từ đại lục, những dự án bị rút ruột và sự trộn lửng vật liệu giả khiến hình ảnh Hồng Kông càng thêm phai nhạt trong mắt những người sinh ra ở đây. Bởi vậy, hoang phúc khóc không chỉ thắp lên ngọn lửa trong đêm, nó thắp lên sự phẫn nộ đã bị nén lại rất lâu. Từ nỗi giận vì mất người thân, đến nỗi lo lắng cho những tòa nhà mình đang sống, rồi lan ra cả sự bất mãn trước cách những quy trình quan trọng được làm qua loa. Nhưng giữa những bất ổn đó, điều đáng nói nhất chính là sự tỉnh táo mới của người dân. Họ không còn chấp nhận những lời giải thích khô khóc, không còn chấp nhận đúng quy trình như một lá sẵn. Họ muốn sự thật, rõ ràng, thẳng thắng và có trách nhiệm. Video của chúng tôi đến đây là kết thúc. Nếu quý vị có suy nghĩ gì, hãy comment ở phần bình luận bên dưới nhé. Xin chào và hẹn gặp lại!