Tây Tạng _ Nóc nhà của Thế Giới

Trở Về Nhà
288 người theo dõi
214 Lượt xem video·18 thg 11, 2025
Xin chào, tôi là Alina Wong và tôi là Ben Hedges.
Tuần này chúng ta sẽ đến với những dãy núi cao tuyết phủ của Tây Tạng.
Khám phá lịch sử, giá trị tinh thần của Tây Tạng, cũng như mối liên hệ giữa Tây Tạng với Trung Quốc.
Mặc dù hiện nay, Tây Tạng được coi là một phần lãnh thổ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa,
hầu hết người Tây Tạng tin rằng họ có tự chủ hoặc độc lập toàn vẹn dân tộc, xuyên suốt chiều dài lịch sử.
Mặc dù không phải lúc nào cũng thuộc về vương triều Trung Hoa, Tây Tạng luôn có sự gắn kết chặt chẽ với Trung Quốc.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng khám phá lịch sử Tây Tạng cùng Mark Ritchie nhé.
Nằm giữa Ấn Độ và Trung Quốc, Tây Tạng được mệnh danh là Nóc Nhà của Thế Giới,
cao nguyên Tây Tạng chia cắt với Nepal và Ấn Độ bởi rễ Himalaya,
và chia cắt với Trung Hoa bởi rễ Con Luân Hùng Vĩ.
Ông Garrett Thurman, giám đốc trung tâm Tây Tạng New York,
chia sẻ về hoàn cảnh thật khổ của vùng đất này.
Trong quá khứ, Tây Tạng luôn luôn nhận sự bảo hộ hoặc liên minh với những thế lực hùng mạnh bên ngoài.
Nhờ đó, họ không cần có lực lượng cảnh sát hùng hậu.
Họ thường quen với việc thi hành luật pháp của các dân tộc khác.
Họ cũng không cần chính phủ trung gương hùng mạnh,
bởi vì đã có một chính phủ hùng mạnh khác ở đâu đó nào đó bên họ rồi.
Bởi thế, họ chỉ việc quản lý hành chính cùng với các cơ quan tôn giáo,
và cách thức này vẫn hành khá ổn.
Từ liệu lịch sử đi nhận đến liên hệ chặt chẽ,
đầu tiên giữa Trung Quốc và Tây Tạng
xảy ra vào năm 640 sau Công Nguyên.
Khi đó, quốc phương Tây Tạng là Tùng Tán Cán Bổ,
kết hôn với công chúa Văn Thành,
cháu gái của Hoàng đế Trung Hoa Đường Thái Tông.
Cuộc hôn niên này đã kết nối hai nền văn hóa
và thắt chặt mối quan hệ giữa hai quốc gia.
Đời nhà Nguyên từ năm 1271 đến năm 1368,
mối liên hệ giữa Tây Tạng và Trung Quốc lại càng trở nên phức tạp
khi mà đế chế Mông Cổ sơn chiếm Tây Tạng và sau đó là Trung Quốc.
Hậu quả của việc bị thun tính là hệ thống vua chúa và hoàng tộc của Tây Tạng
bị ước đoạt cho tự xã hội thay đổi đột ngột.
Vì một lý do nào đó mà người Mông Cổ lại quyết chọn Phật giáo Tây Tạng làm khúc giáo của họ.
Thế là người Tây Tạng nghĩ nhiên trở thành những sứ giả của thần trong đế chế Mông Cổ.
Người Mông Cổ đã đem đến những thay đổi lâu dài trong lịch sử Tây Tạng.
Người Mông Cổ còn thay đổi một điều nữa.
Đó là họ trao quyền quản lý mảnh đất này cho các tăng sĩ tôn giáo.
Nói cách khác, họ để các tăng sĩ tôn giáo phụ trách lãnh thổ Tây Tạng trong lòng đế chế Mông Cổ.
Và vì nhiều lý do khác nhau, người Tây Tạng vẫn ít nhiều giữ gìn hệ thống này.
Trong các giai đoạn thời gian khác nhau.
Tây Tạng trở thành một trong mười ba tỉnh có nguồn gốc Mông Cổ ở Trung Quốc.
Và người Tây Tạng có được ảnh hưởng to lớn trong triều đình.
Khi Nhà Nguyên sụp đổ, Tây Tạng giành lại nền độc lập.
Trong khoảng thời gian này, người lãnh đạo kinh thần của Tây Tạng được phong danh hiệu Đạt Lai Lạt Ma.
Tiếp đó đến Triều Nhà Minh, Trung Quốc lại thiết lập quyền thống trị lên Tây Tạng.
Tuy nhiên Tây Tạng vẫn có khá nhiều tự chủ.
Sau đó triều đại Nhà Thanh áp đặt những quy tắc, quy chế gắt gao hơn lên Tây Tạng.
Năm 1913, sau khi Nhà Thanh sụp đổ, Tây Tạng trải qua một giai đoạn độc lập ngắn ngủi.
Cho tới năm 1950 khi quân Cộng sản Trung Quốc xâm lược vùng đất này.
Trong hơn sáu thập niên, người dân Tây Tạng đã phải chịu đựng những chính sách tàn bạo của chế độ Đảng Cộng sản Trung Quốc.
Ngày nay, người Tây Tạng ở trong và ngoài nước đang vận động vì một Tây Tạng tự do.
Người Tây Tạng chúng tôi chỉ muốn những quyền cơ bản của con người, mất tự do tín ngưỡng.
Đây là điều khiến chúng tôi đau lòng nhất.
Họ muốn được làm người Tây Tạng trên chính quê hương của mình.
Họ muốn cử hành những nghi lễ, văn hóa và ngôn ngữ của Tây Tạng.
Nhưng Trung Quốc đang ngăn cản điều ấy.
Tôn giáo giữ vị trí to lớn trong cuộc sống của người Tây Tạng.
Và trong nhiều thế kỷ, lãnh tụ tinh thần cao nhất của người Tây Tạng được phong danh hiệu Đạt Lai Lạt Ma.
Bây giờ, chúng tôi sẽ đem đến cho các bạn câu chuyện đằng sau người đứng đầu Phật giáo Tây Tạng.
Ngài là một trong những lãnh tụ tinh thần nổi tiếng nhất thế giới của thế kỷ 20 và 21.
Đức Đạt Lai Lạt Ma hiện tại là đời thứ 14 trong dòng lịch sử bắt nguồn từ năm 1300.
Đạt Lai có nghĩa là đại dương, ngầm chỉ trí huệ bao la như biển cả.
Lạt Ma có nghĩa là vị thầy.
Người Tây Tạng tin rằng các vị Đạt Lai Lạt Ma là hiện thân của Mồ Tát Hoàng Thế Âm.
Khi vị Đạt Lai Lạt Ma đương nhiệm già đi, người ta bắt đầu tìm kiếm cho lần tái sinh tiếp theo.
Kể từ Đạt Lai Lạt Ma thứ 5 vào thế kỷ 17 trở về sau, các vị Đạt Lai Lạt Ma trở thành người lãnh đạo cả về chính trị lãnh tụ tinh thần của Tây Tạng.
Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 5 xây dựng Cung điện Potala, một trong những tháng cảnh nổi tiếng nhất Tây Tạng.
Tuy nhiên, Đức Đạt Lai Lạt Ma hiện tại đã buộc phải sống nưu vong kể từ năm 1959.
Hiện nay, Ngài đang sống ở Aksai, Dharamsala tại miền bắc Ấn Độ.
Người ta thường biết đến Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ 14, Tenzin Gyatso, như là đại diện của cuộc đấu tranh cho tự do và nhân quyền của người Tây Tạng.
Vào năm 1989, Ngài đoá giải Nobel Hòa Bình nhờ câu nói bất hủ, bền bỉ chống lại các hành vi bạo lực và bởi cuộc đấu tranh giành lại tự do của dân tộc Ngài.
Vào năm 2011, Đức Đạt Lai Lạt Ma giã từ chính trị, kết thúc truyền thống lãnh đạo chính trị và tinh thần suốt 370 năm của Tây Tạng.
Theo truyền thống tái sinh, vị Đạt Lai Lạt Ma hiện tại sẽ chọn người kế vị mình.
Nhưng năm 1995, khi Ngài chọn một đứa bé làm Ban Thiền Lạt Ma mới, chính quyền Trung Quốc đã nhận nuôi đứa bé, sau đó đứa bé biến mất một cách khó hiểu.
Chế độ Trung Quốc chỉ định một vị Ban Thiền Lạt Ma khác thay thế.
Và giờ đây, người ta không rõ suốt cuộc, ai sẽ trở thành Đạt Lai Lạt Ma tiếp theo.
Tuần qua, một cuộc triển lãm các tác phẩm Tây Tạng đã diễn ra tại trung tâm Tây Tạng ở New York.
Ben, anh đã đi xem có phải không?
Đúng vậy Alina, và tôi có cơ hội nói chuyện về cuộc triển lãm với ông Garden Thurman, giám đốc điều hành của trung tâm Tây Tạng Mỹ.
Tại trung tâm Tây Tạng ở thành phố New York, các tranh ảnh và hiện vật của một thời kỳ độc lập trong lịch sử Tây Tạng nửa đầu thế kỷ 20 đã được trưng bày trong một cuộc triển lãm hiếm hoi.
Cuộc triển lãm này kỷ niệm 100 năm Tây Tạng tuyên bố độc lập khỏi Triều Điện Mãn Châu.
Vào thời điểm Nhà Thanh vừa mới sụp đổ, tôi nghĩ là vào năm 1911, cũng như Mông Cổ và các dân tộc khác, người Tây Tạng đã tuyên bố độc lập vào năm 1913.
Từng là một phần của Trung Quốc thời Nhà Thanh, Tây Tạng đã nỗ lực trở thành một quốc gia độc lập.
Đạt Lai Lạt Ma thứ 13 là một nhân vật quan trọng.
Ngài em hiểu nhiều điều.
Ngài hiểu rằng người Tây Tạng cần một quốc kỳ lớn, cần một chính quyền trung ương hùng mạnh và cần một quân đội đem lá cờ ấy đến Biên Cương.
Và thậm chí là xa hơn nữa nếu điều đó là cần thiết như mọi quốc gia khác vẫn làm.
Trong cuộc triển lãm tiền giấy, tiền su, tem biêu chính và giấy thông hành của thời kỳ đó là các ví dụ về ngôn ngữ viết Tây Tạng.
Ngôn ngữ Tây Tạng là một nhánh của cây ngôn ngữ Ấn Âu trong nhóm ngôn ngữ Thổ Nhĩ Kỳ.
Họ sử dụng phân bản với ký tự tiếng Phạn.
Họ dùng từ ngữ chứ không dùng chữ tượng hình như người Trung Quốc.
Bức hình này đánh dấu cuộc thám hiểm đỉnh Everest lần đầu tiên của người Anh.
Ngồi bên trái là nhà leo núi trứ danh George Maloney.
Bức hình cho thấy ảnh hưởng to lớn của Phật giáo ở Tây Tạng thời điểm ấy.
Người ta biết đến Tây Tạng với tư cách là một nền văn hóa tập trung vào các mục tiêu tín ngữ, các mục tiêu đặc biệt.
Ước tính có khoảng 20% năm dưới Tây Tạng là những nhà sư trong các thu viện.
Đâu đó có tới 6.000 thu viện.
Tuy nhiên giai đoạn độc lập này chẳng kéo dài lâu.
Thực tế là họ chỉ độc lập vòn vẹn từ năm 1913 đến năm 1950,
cho tới khi quân đội giải phóng nhân dân Trung Quốc xâm lược Tây Tạng.
Cuộc xâm lược Tây Tạng là một hành vi mờ ám.
Quân đội Cộng sản Trung Quốc đã nhắm vào Tây Tạng để chi trả cho cuộc cách mạng Cộng sản ở Trung Quốc.
Kể từ khi Cộng sản Trung Quốc xâm lược Tây Tạng, nhiều thu viện đã bị phá hủy, rất nhiều bảo vật và các tác phẩm đã bị đánh cắp hoặc biến mất.
Ngày nay, người Tây Tạng bị đàn áp tới mức họ có thể bị bỏ tù chỉ vì vẫy cờ Tây Tạng.
Dẫu vậy, ông Thurman vẫn tin rằng văn hóa Tây Tạng sẽ hương thị trở lại trong một Trung Quốc tự do trong tương lai.
Họ có sức nhẫn chịu cực tốt. Họ biết cực rõ mình là ai.
Họ biết đặc trưng của dân tộc mình.
Và cuộc triển lãm chỉ có mục đích gợi nhắc lại những sự thật lịch sử về Tây Tạng.
Triển lãm Tây Tạng độc lập sẽ diễn ra tới hết ngày 7 tháng 3 tại Trung tâm Tây Tạng ở Manhattan, New York.
Kể từ khi chế độ Cộng sản Trung Quốc chiếm quyền cai trị Tây Tạng, người Tây Tạng vẫn luôn nỗ lực giành lại nền độc lập của mình.
Đáng ghi nhận nhất là cuộc nổi dậy năm 1959.
Vào ngày 10 tháng 3 năm 1959, một cuộc nổi dậy bắt đầu ở Lhasa, thủ đô Tây Tạng, lo sợ chính quyền Trung Quốc sẽ bắt cóc Đạt Lai Lạt Ma, thủ lĩnh tinh thần của mình.
Hàng ngàn người Tây Tạng đã bảo vệ cung điện Potala để ngăn không cho Đức Đạt Lai Lạt Ma rời khỏi, tránh cho ngài bị bắt đi.
Cuộc nổi dậy này châm ngờ cho một cuộc đụng độ giữ người Tây Tạng vào quân đội Cộng sản Trung Quốc, khiến cho Đức Đạt Lai Lạt Ma phải lưu vong tới Ấn Độ.
Tại Ấn Độ, ngài đã thành lập chính phủ Tây Tạng ở exile.
Nhiều cuộc biểu tình kêu gọi độc lập đã diễn ra vào cuối như năm 1980, với quy mô lớn nhất vào năm 1989 nhân dịp kỷ niệm 35 cuộc nổi dậy năm 1959.
Lực lượng an ninh Trung Quốc tuyên bố áp dụng luật quân sự và đuổi tất cả phóng viên nước ngoài ra khỏi Tây Tạng.
Đến năm 2008, một loạt các cuộc phản đối khác lại nổi ra ở thủ đô Lhasa và các khung khác của Tây Tạng trong suốt lễ kỷ niệm hàng năm của sự kiện 1959.
Ban đầu, các nhà sư xuống đường kêu gọi quyền tự do tín lưỡng, nhưng bạo động đã leo thang, dẫn đến đốt phá, nổi loạn, gớp bóc và giết chóc.
Truyền thông nhà nước Trung Quốc đổ tội cho Đạt Lai Lạt Ma đã giàn dựng vụ việc này.
Kể từ năm 2009, nhiều người Tây Tạng đã phải tự thiêu để phản đối chính quyền Cộng sản Trung Quốc.
Ngày 13 tháng 2 tuần trước, một người đàn ông ở Kamanu, thủ đô Nepal, đã trở thành người Tây Tạng thứ 100 tự thiêu phản đối sự áp ước của chính quyền Trung Quốc.
Cùng ngày, những người biểu tình Tây Tạng ở New York đã xếp hàng chiếc lối vào Phái đoàn Thường trực Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc để nâng cao nhận thức về cuộc đấu tranh ở Tây Tạng.
Đây là điều mà người Tây Tạng ở Tây Tạng đòi hỏi.
Tự do, độc lập.
Mới hôm nay, tôi đã nghe tin có 100 vụ tự thiêu.
Hôm nay, tôi nghe tin về vụ tự thiêu ở Nepal.
Một lần nữa, những người này đã hy sinh cả sinh mệnh của mình cho tự do, cho sự trở lại của Đức là Lai Lạt Ma và cho nền độc lập.
Tây Tạng bây giờ không phải là một nơi thích hợp cho bất kỳ ai sinh sống, đặc biệt là người Tây Tạng.
Cuộc đàn áp của Trung Quốc thực sự khắc nghiệt.
Họ không có bất kỳ quyền con người nào cả.
Tự do tính thưởng hay tự do gì gì đó như người ta vẫn nói.
Tự do mà các bạn có ở các nước văn minh, người Tây Tạng chúng tôi chẳng hề có.
Trên tất cả là, bạn phải sống dưới sự áp bức nghẹt thở của chính quyền Trung Quốc.
Và đây không phải điều gì mới mẻ, nó đã xảy ra từ lâu rồi.
Phòng trào Tây Tạng tự do đã thu hút nhiều nhân vật quan trọng phương Tây.
Trong đó có diễn viên điện ảnh Hollywood Richard Gere.
Tinh thần hy sinh chỉ có ở những người cực kỳ cao thượng nơi đây.
Nhưng nó có mặt khắp nơi ở Tây Tạng.
Diễn viên Johanna Lumley và Hoàng tử Anh Shark,
người đã tẩy chai màn khai mạc Thế vận hội Olympic Bắc Kinh
vì tình trạng nhân quyền ở Tây Tạng và các vùng khác ở Trung Quốc.
Vâng, đây là những thông tin cho tuần này.
Chúng tôi sẽ trở lại vào thứ sáu tới.
Từ giờ đến lúc đó, đừng quên bạn có thể xem tất cả các video của chúng tôi trên YouTube
và những tin thức mới nhất về Trung Quốc trên NTDTV.
Hẹn gặp lại!
