Ăn miếng trả miếng, Mỹ-Trung tách rời chiến lược; với quân bài độc chiêu, Trump khóa chuyên cơ Tập

Ôn Cố Tri Tân
1.7K người theo dõi
454 Lượt xem video·14 thg 10, 2025
☘️ Đăng ký kênh Youtube Ôn cố tri tân: bit.ly/3jjW9R2
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân trên nền tảng Ganjing World:
https://www.ganjing.com/channel/1fk15t0au3k3L47HGBt16Yojh1mm0c
☘️ Kênh Ôn Cố Tri Tân - Góc nhìn trên nền tảng Ganjing World: https://www.ganjingworld.com/channel/1ge5ul8vf355QTd3VFRspskdr1ip0c
☘️ Ủng hộ chúng tôi tại: https://www.buymeacoffee.com/OnCoTriTan
Mỹ-Trung đang ăn miếng trả miếng, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ
trong khi Tổng thống Trump đáp trả bằng cách tăng thuế 100% và hủy bỏ cuộc gặp với Tập Cận Bình.
Tổng thống Trump vẫn còn một lá bài trong tay, đó là nhắm vào chuyên cơ của Tập Cận Bình.
Chuyên cơ của ông ta là loại Boeing 747-8E, cần công nghệ của Mỹ để bảo trì và cung cấp phụ tùng.
Nếu Tổng thống Trump cắt phụ tùng, thì ông Tập rất dễ đi theo con đường của cổ Tổng thống Iran xấu xố,
Ebrahim Raisi.
Cuộc xung đột Mỹ-Trung lần này khiến nhiều người bất ngờ,
nhưng thực tế trong vài tháng gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc luôn có những dòng chảy ngầm căng thẳng.
Việc Tập Cận Bình đột nhiên gây hấn với Mỹ không phải là quyết định bọc phá,
mà là một kế hoạch đã được chuẩn bị từ lâu,
bởi vì nếu không hành động ngay bây giờ, ông ta sẽ không còn cơ hội hoặc thời gian nữa.
Sau vài tháng tạm ngừng trong cuộc chiến thuế quan Mỹ-Trung bất ngờ tái khởi động cuộc chiến không khói súng với cường độ mạnh mẽ,
Trung Quốc gần như đã chặn hoàn toàn xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ.
Theo quy định của Trung Quốc, bất kỳ sản phẩm nào xuất khẩu sang Mỹ có chứa dù chỉ 0,1% đất hiếm của Trung Quốc,
đều phải được Trung Quốc cấp phép.
Quy định này không chỉ áp dụng cho các doanh nghiệp Trung Quốc, mà còn cho các doanh nghiệp nước ngoài,
cho nên có người cho rằng TSMC có thể sẽ không thể tiếp tục xuất khẩu chiếc sang Mỹ,
vì trong chiếc của TSMC cũng có đất hiếm của Trung Quốc.
Nếu Trung Quốc sử dụng chiến lược kiểm soát đất hiếm hoặc quyền tài phán xa,
điều này sẽ khiến các ngành công nghiệp quân sự và trí tuệ nhân tạo của Mỹ rơi vào tình trạng khó khăn chưa từng có,
thậm chí có thể phải ngừng sản xuất.
Mọi người không biết có nhận ra điều này không?
Dù bề ngoài dường như yên bình trong vài tháng qua,
nhưng các biện pháp trừng phạt lẫn nhau giữa Mỹ-Trung hầu như chưa bao giờ dừng lại.
Vào ngày 17 tháng 9, văn phòng an ninh mạng của Trung Quốc
đã ra lệnh cấm các công ty công nghệ lớn mua chip AI của Nvidia.
Đến ngày 23 tháng 9, G7 đã xem xét việc đặt ra mức giá sàng cho đất hiếm
để đối phó với vị thế thống trị của Trung Quốc.
Lý do đằng sau động thái này là nếu không đặt mức giá sàng cho đất hiếm,
Trung Quốc có thể sử dụng chiến lược bán phá giá,
tức là cuộc chiến giá cả để đánh bại các doanh nghiệp đất hiếm của Mỹ.
Việc đặt giá sàng nhằm đảm bảo rằng hoạt động khai thác đất hiếm của Mỹ
hoặc các nước đồng minh vẫn có lợi nhuận,
không bị cuốn vào cuộc chiến giá cả với Trung Quốc
và không bị bán phá giá của Trung Quốc đẩy vào đường cùng.
Trên thực tế, vào những năm 1980,
Mỹ có rất nhiều doanh nghiệp khai thác đất hiếm,
nhưng đến khoảng năm 2000, họ đã bị chiến lược giá cả của Trung Quốc đánh bại.
Bởi vì khi khai thác đất hiếm, Trung Quốc không hề quan tâm đến việc bảo vệ môi trường.
Điều này đã gây ra thảm họa sinh thái nghiêm trọng ở Trung Quốc.
Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp đất hiếm của Mỹ lần lượt phá sản,
cho nên nếu Mỹ muốn khởi động lại ngành khai thác đất hiếm lần này,
họ phải dựng lên những rào cản thương mại rất cao
để ngăn đất hiếm của Trung Quốc tràn vào và phá hoại ngành công nghiệp này.
Sau khi EU và Mỹ đưa ra các quy định như vậy,
Mỹ tiếp tục áp thuế bổ sung đối với đồ nội thức của Trung Quốc
và tăng cường kiểm soát xuất khẩu đối với Huawei và SMIC.
Vào ngày 4 tháng 10, Thượng viện Mỹ còn chuẩn bị đưa ra một dự luật có tên là
ngăn chặn sự xâm lược của Trung Quốc đỏ đối với Đài Loan.
Nói cách khác, Mỹ đã sử dụng một biện pháp rất quan trọng liên quan đến vấn đề Đài Loan.
Cũng vào ngày 4 tháng 10, Pakistan đã lên kế hoạch hợp tác với Mỹ
để phát triển cản và vận chuyển các khoáng sản quan trọng như đất hiếm sang Mỹ.
Điều này khá thú vị bởi vì chúng ta biết Pakistan có mối quan hệ rất thân thiết với Trung Quốc,
thường gọi là ba thiết.
Pakistan là người bạn sắt đá, ám chỉ mối quan hệ cực kỳ bền chặt với Trung Quốc.
Tuy nhiên, Pakistan hiện nay cũng đã phản bội và cũng đâm sau lưng Trung Quốc.
Vào cuối tháng 9, Thủ tướng Pakistan tên là Sharif
đã đến Mỹ để tham dự cuộc họp Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc,
sau đó đến Washington DC để gặp Tổng thống Trump.
Trong cuộc gặp với Tổng thống Trump, có một chi tiết đặc biệt thu hút sự chú ý,
đó là Sharif đã tặng Tổng thống Trump một món quà.
Món quà này là gì?
Đó là một hộp quà bằng gỗ kích thước khoảng 18 inch x 18 inch,
tức là khoảng nửa mét x nửa mét.
Bên trong hộp chứa những viên đá màu sắc rực rỡ rất đẹp.
Thực chất là các nguyên tố đất hiếm khác nhau
và một số khoáng chất quan trọng khác như vàng, đồng, von fram
và dĩ nhiên là cả đất hiếm.
Đi cùng với Thủ tướng Pakistan lần này còn có một nhân vật quân sự,
đó là Tham mưu trưởng lục quân Munir.
Ông Munir đã giải thích chi tiết cho Tổng thống Trump về các mẫu khoáng sản này.
Ngôn ngữ chính thức của Pakistan là tiếng Anh,
bởi Pakistan và Ấn Độ trước đây đều là thuộc địa của Anh,
nên họ có thể giao tiếp với Tổng thống Trump
mà không gặp bất kỳ trở ngại nào.
Sau đó, Tham mưu trưởng lục quân Pakistan bắt đầu giải thích
về các loại đất hiếm này cho Tổng thống Trump.
Tổng thống Trump dĩ nhiên rất vui.
Họ nói với Tổng thống Trump rằng,
ở Pakistan có hai tỉnh.
Một là tỉnh Balochistan
và một tỉnh là Khaipur Khaitul Khoa.
Các mẫu khoáng sản được khai thác ở hai tỉnh này
được cho là có giá trị lên đến hàng nghìn tỷ đô la Mỹ.
Trong đó có rất nhiều mẫu đất hiếm dùng cho công nghệ cao.
Chẳng hạn như sản xuất 500 cho máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ
hoặc cho động cơ xe điện v.v.
Cuộc đối thoại giữa Thủ tướng Pakistan Sharif
và Tổng thống Trump đã kết thúc trong không khí vui vẻ
và Mỹ đã chuẩn bị đầu tư 500 triệu đô la Mỹ
để phát triển đất hiếm ở Pakistan.
Đó là vào cuối tháng 9.
Đến ngày 4 tháng 10,
Pakistan đã chuẩn bị hợp tác với Mỹ
để phát triển các cản
nhằm vận chuyển đất hiếm sang Mỹ.
Sau đó, điều này tương đương với việc
người bạn sát son Ba Thiết
đã phản bội Trung Quốc,
khiến Trung Quốc vô cùng tức giận.
Sau đó, Mỹ đã áp thuế
đối với các loại xe tải hạng trung
và hạng nặng nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹ.
Bởi điều này liên quan đến việc sản xuất
v.v. như xe tăng
và nhiều phương diện sản xuất khác
bao gồm việc vận chuyển của Mỹ
không thể bị phụ thuộc vào tai Trung Quốc.
Cho nên, thông qua việc bảo vệ bằng thuế quan,
Mỹ khuyến khích sản xuất xe tải hạng trung
và hạng nặng trong nước,
đồng thời Mỹ cũng mở rộng lệnh cấm
xuất khẩu thiết bị sản xuất chip sang Trung Quốc.
Đây là một series đòn đánh tổng hợp
từ phía Mỹ đối với Trung Quốc.
Mọi người có thể thấy rằng,
Mỹ luôn coi Trung Quốc là kẻ thù,
luôn muốn có một chuỗi cung ứng độc lập,
không phụ thuộc vào Trung Quốc
trong lĩnh vực đất hiếm.
Đồng thời, Mỹ liên tục thắt chặt
các lệnh cấm đối với chip của Trung Quốc.
Phía Trung Quốc dĩ nhiên
cũng không ngồi yên,
họ cũng áp đặt các biện pháp trừng phạt
đối với một số công ty Mỹ.
Ngoài ra, cả hai bên Mỹ-Trung
đều áp thêm phí đặc biệt
đối với tàu của đối phương khi cặp cản,
tức là làm tăng chi phí
vận chuyển hàng hóa của đối phương
đến nước mình.
Do đó, có thể thấy rằng cả Mỹ-Trung
đều có ý định tách rời,
đặc biệt chú trọng vào chip và đất hiếm.
Lần này, khi Trung Quốc
cấm vận đất hiếm đối với Mỹ,
Tổng thống Trump đã đáp trả.
Ngoài việc áp thuế lên Trung Quốc
và hủy bỏ các cuộc gặp giữa hai bên,
Tổng thống Trump còn đặc biệt
hạn chế xuất khẩu máy bay sang Trung Quốc,
bao gồm các phụ tùng hoặc công nghệ liên quan.
Điều này nhắm trực tiếp
vào chuyên cơ của Tập Cận Bình,
vì chuyên cơ của ông Tập là công nghệ
của Boeing.
Cần đến công nghệ của Mỹ,
nhiều người đang thắc mắc vì sao Tập Cận Bình
lại đột nhiên phát động cuộc chiến đất hiếm
với Mỹ vào lúc này.
Có thể Tập Cận Bình hiện đang có cảm giác
rất cấp bách,
bởi vì việc tinh luyện đất hiếm
bản thân nó không phải là công nghệ cao.
Nếu Mỹ hành động nhanh,
chỉ trong nửa năm đến một năm,
Mỹ có thể giải quyết vấn đề đất hiếm
và hoàn toàn thoát khỏi sự phụ thuộc vào Trung Quốc.
Cho nên cái gậy đất hiếm này
nếu không sử dụng ngay bây giờ
thì sẽ mất hiệu lực.
Tuy nhiên khi ông Tập làm điều này,
ông ta cũng rơi vào một nghịch lý và lời nguyện.
Cái gậy đất hiếm càng hiệu quả,
Mỹ sẽ càng khẩn trương khai thác
và tinh luyện đất hiếm,
cũng như tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế.
Nói cách khác,
cái gậy đất hiếm càng được vung mạnh và hiệu quả,
thì nó sẽ càng nhanh mất tác dụng.
Đối mặt với thất bại tiềm tàng
của Nga ở châu Âu,
cũng như thất bại của Hamas, Iran ở Trung Đông,
Trung Quốc vào lúc này
cũng muốn thể hiện chút sự cứng rắn.
Nếu không thể hiện ngay bây giờ,
thì nửa năm hay một năm nữa
có thể sẽ không còn cơ hội
để thể hiện nữa.
Tiếp theo là một chủ đề
rất thú vị về xã hội Mỹ và phương Tây.
Trước đây tôi từng thắc mắc rằng
vì sao giữa các thế hệ
có sự khác nhau đặc trưng đến như thế.
Ví dụ như
thế hệ 7X như Elon Musk
có tinh thần thở nghiệp rất mạnh mẽ,
nhưng càng về sau
thì những người có tinh thần thở nghiệp càng ít.
Đến thế hệ Z
thì có cảm giác như họ nằm thẳng và buông xuôi.
Vậy thì giải thích điều này như thế nào?
Người ta thường nói
loạn thế xuất anh hùng.
Chúng ta có thể hiểu rằng
loạn thế xuất anh hùng
anh hùng tạo nên thời thịnh.
Thời thịnh tạo ra kẻ hàng nhát
và kẻ hàng nhát lại gây ra thời loạn.
Có một cuốn sách tên là
The 4th Turning
cũng nói về một chư kỳ như vậy.
Đây là một cuốn sách được viết bởi
2 nhà sử học Mỹ
William Schwartz và Neil Hoy
vào năm 1997.
Thời điểm viết sách
các tác giả cho rằng nước Mỹ
đã ở giai đoạn cuối của lần chuyển giao
giai đoạn thứ 3 và sắp bước vào
lần chuyển giao giai đoạn thứ 4.
Lần chuyển giao giai đoạn thứ 4 này
kéo dài từ năm 2005
đến 2025
tức là thời đại mà chúng ta đang sống hiện nay.
Cuốn sách này không phải là
một cuốn sách tiên tri mà là một
suy luận logic. Nó dựa trên
một lý thuyết được 2 tác giả này đề xuất
gọi là lý thuyết thế hệ.
Lý thuyết này được phân tích
các mô hình lịch sử tuần hoàng của nước
Mỹ và phương Tây để dự đoán
những thay đổi xã hội trong tương lai.
Quan điểm lịch sử của cuốn sách
coi lịch sử là một chu kỳ
có thể dự đoán được. Mỗi chu kỳ
kéo dài khoảng 80 đến
100 năm, tương đương với
tuổi thọ của một người sống lâu.
Tương tự như một năm có 4 mùa
thì trong 100 năm này
cũng bao gồm 4 giai đoạn.
Mỗi giai đoạn sẽ kéo dài
20 đến 25 năm
tương đương với thời gian của một thế hệ.
Mỗi thế kỷ bao gồm
4 lần chuyển giao giai đoạn như vậy.
Và mỗi lần chuyển giao giai đoạn
xuất hiện 4 mô hình thế hệ lập lại
gọi là nguyên mẫu thế hệ.
Các nguyên mẫu này
bao gồm 4 loại người thúc đẩy
sự phát triển của thời đại.
Tiên tri, du mục, anh hùng và nghệ sĩ.
Trên thực tế
cuốn sách này nói rằng cứ mỗi
100 năm sẽ được chia thành 4 giai đoạn.
Một giai đoạn là cao trào
trong đó các cơ cấu xã hội
rất mạnh mẽ, chủ nghĩa tập thể
phát triển và toàn xã hội
ngập bầu không khí lạc quan tích cực.
Ví dụ sau Thế chiến thứ 2
nước Mỹ trong giai đoạn tái thiết
đã tận hưởng hòa bình, ổn định và thịnh vượng.
Tuy nhiên sau
20 năm, mọi thứ sẽ thay đổi
sẽ bước vào một giai đoạn thức tỉnh.
Giai đoạn thức tỉnh này
là một thời kỳ phản kháng lại chế độ cũ
và theo đuổi tự do cá nhân
cùng chủ nghĩa lý tưởng.
Dưới sự thúc đẩy của các thể chế xã hội
xã hội đạt được sự ổn định
và thịnh vượng.
Sau khi thịnh vượng, một số người bắt đầu
muốn thoát khỏi những hạn chế
của các thể chế này để theo đuổi
tự do cá nhân và lý tưởng của họ.
Đây là thời điểm mà một cuộc phản kháng
chống lại chế độ cũ diễn ra.
Ví dụ nếu coi giai đoạn thịnh vượng
của Hoa Kỳ sau năm 1946
tức là sau Thế chiến thứ 2
là thời kỳ đỉnh cao
thì phong trào phản kháng
chính là sự thách thức đối với chế độ cũ
như các phong trào đường phố
hoặc phong trào dân quyền ở Mỹ
vào những năm 60-70.
Đây thuộc về giai đoạn thứ 2.
Giai đoạn thứ 3 được gọi là giai đoạn tang trả.
Khi chủ nghĩa cá nhân trở nên
cực đoan, các thể chế
sụp đổ, xã hội trở nên hoài nghi
và ích kỷ. Mặc dù kinh tế
vẫn thịnh vượng nhưng đạo đức
bắt đầu suy thoái.
Giai đoạn thứ 4 là giai đoạn khủng hoảng.
Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất
xã hội sẽ đối mặt với khủng hoảng sinh tồn
chẳng hạn như sụp đổ kinh tế hoặc chiến tranh.
Trong những thời khắc khủng hoảng như vậy
toàn dân phải được huy động
để tái thiết trật tự.
Mọi người cùng nhau hành động để tạo ra
một tập thể mạnh mẽ.
Sau khi khủng hoảng kết thúc,
xã hội sẽ bước vào một giai đoạn đỉnh cao mới.
Cuốn sách này nhìn lại các chu kỳ
chuyển đổi trong lịch sử Hoa Kỳ.
Theo tác giả, cứ mỗi 100 năm
sẽ có một lần chuyển đổi.
Ông cho rằng lần chuyển đổi thứ tư
nằm trong chu kỳ cách mạng của Hoa Kỳ,
bắt đầu từ khi Hoa Kỳ được thành lập
vào năm 1776.
Sau đó, chu kỳ tiếp theo
được gọi là chu kỳ nội chiến.
Khi Hoa Kỳ trải qua nội chiến,
tái cấu trúc liên bang
và bãi bỏ chế độ nô lệ,
đây là lần chuyển đổi thứ tư
của chu kỳ này.
Trước năm 1946,
ông gọi là chu kỳ đại khủng hoảng.
Với cuộc đại suy thoái
và thế chiến thứ hai
đặt nền móng cho vị thế lãnh đạo toàn cầu
của Hoa Kỳ.
Cho nên trong chu kỳ cách mạng,
đó là sự thành lập của Hoa Kỳ.
Trong chu kỳ nội chiến,
đó là nội chiến và tái cấu trúc liên bang.
Khi các thế lực ly khai ở miền Nam bị đánh bại.
Trong chu kỳ đại khủng hoảng,
đó là thế chiến thứ hai,
một lần nữa định hình sự thịnh vượng của Hoa Kỳ.
Tác giả cho rằng
thời đại chúng ta đang sống hiện nay
chính là chu kỳ thứ tư.
Ông dự đoán rằng
từ năm 2005 đến 2025
Hoa Kỳ sẽ trải qua
một làn sóng khủng hoảng
bao gồm khủng hoảng kinh tế, tài chính
và sụp đổ địa chính trị.
Những gì chúng ta thấy hiện nay như chiến tranh Nga-Ukraine,
sự thách thức từ Trung Quốc
đối với Hoa Kỳ,
xung đột giữa các cường quốc,
khủng hoảng tài chính toàn cầu v.v.
đều rất phù hợp với câu chuyện của ông.
Ngoài ra ông còn đề cập đến sự gia tăng
chia rẽ xã hội và khủng hoảng niềm tin
đối với các thể chế
bao gồm chính phủ và doanh nghiệp.
Nhưng ông còn thiếu một điều, đó là truyền thông.
Hiện nay truyền thông cũng đang đối mặt
với khủng hoảng niềm tin.
Người dân nói chung không còn tin tưởng vào chính phủ.
Xã hội bị chia rẽ nghiêm trọng.
Sự phân cực giữa cánh tả
và cánh hữu trở nên rất gây gắt.
Tác giả cho rằng sau đó
xã hội sẽ bước vào giai đoạn huy động toàn dân
giống như phong trào MAGA
của Tổng thống Trump
nhằm tái định hình xã hội Mỹ.
Kết quả của sự
tái định hình này có thể mở ra
thời kỳ vinh quang cho Hoa Kỳ
hoặc dẫn đến một cuộc khủng hoảng mới.
Trong quá trình chuyển đổi giữa
các thế hệ, luôn có những người
thúc đẩy sự thay đổi.
Tác giả chia mỗi chu kỳ 100 năm
thành 4 giai đoạn.
Mỗi giai đoạn được thúc đẩy bởi một nhóm người.
Những người được gọi là tiên tri
sinh ra trong thời kỳ thịnh vượng.
Nhưng họ cảm thấy xã hội cần thay đổi.
Khi trưởng thành, họ sẽ thúc đẩy
sự từ bỏ các truyền thống.
Chẳng hạn thế hệ Baby Bomber
sinh ra sau Thế chiến thứ 2
khi Hoa Kỳ rất thịnh vượng.
Khi trưởng thành, họ xuống đường
tham gia các phong trào đường phố.
Những người này được gọi là tiên tri.
Dù khó có thể nói
họ thật sự là tiên tri,
họ chỉ là những người thúc đẩy thay đổi xã hội.
Tiếp theo là những người du mục
sinh ra trong thời kỳ xã hội bất ổn.
Khi trưởng thành, họ bước vào
giai đoạn tăng trả.
Những người này chú trọng tự do cá nhân
và đặt câu hỏi về
các lý tưởng tập thể.
Những người sinh ra trong thời kỳ này
khi trưởng thành, chính là thế hệ X
mà chúng ta thấy hiện nay.
Tức là những người sinh từ năm 1961
đến 1981.
Theo dự đoán của tác giả,
những người này có tinh thần khởi nghiệp
và thái độ thực dụng.
Chẳng hạn những người như Elon Musk
sinh vào những năm 1970
hay Jeff Bezos sinh vào năm 1964
và nhiều người khác sinh
trong khoảng thời gian này
đều có tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ.
Tiếp theo là những người anh hùng
lớn lên trong môi trường chủ nghĩa cá nhân thịnh hành
và các thể chế suy yếu.
Trong hoàn cảnh này,
họ sẽ xây dựng một hệ thống mới
nhấn mạnh trật tự và ổn định.
Sau đó là những nghệ sĩ
sinh ra trong thời kỳ bất ổn như hiện nay
khi giai đoạn bất ổn kết thúc
và bước vào thời kỳ thịnh vượng mới.
Những người này sẽ được hưởng thụ
trong một thời kỳ thịnh vượng đó.
Đây là một số lý thuyết của ông.
Tất nhiên chúng ta không thể nói rằng
những gì ông nói là hoàn toàn đúng
vì đây chỉ là một cách tổng kết lịch sử.
Nếu chỉ đi theo những gì ông nói
chúng ta có thể rơi vào tình trạng cứng nhắc.
Lịch sử không phải là
một vòng lập đơn giản
nhưng lý thuyết của ông thật sự
mang lại một số gợi ý.
Tiếp theo nói về thanh niên
nhưng không phải là chuyện thanh niên
không muốn đóng bảo hiểm xã hội
mà là thanh niên từ thành phố về quê
tiết lộ nhiều nội tình
có giá trị.
Phân tích những vấn đề Trung Quốc
chưa bao giờ là điều dễ dàng
bởi vì bạn sẽ thấy những con số đẹp
nhưng lại kèm theo những hiện tượng phi-logic.
Đối diện với cuộc khủng hoảng nợ
địa phương khiến đầu tư
và thị trường bất động sản nổ tung
tiêu dùng đang rất yếu,
có quá nhiều sản phẩm thừa
đến nỗi phải bán tháo sang thị trường khác
thì xuất khẩu của Trung Quốc
Tuy nhiên thị trường tiêu thụ lớn nhất thế giới
là nước Mỹ đã dựng lên rào cản Thế Quang
để chặn hàng Trung Quốc
Điều này đặt chính quyền Bắc Kinh
phải tìm ra những điểm phát triển mới
nếu không thì bất ổn kinh tế sẽ dẫn đến
bất ổn xã hội.
Vào ngày 14 tháng 7
Trung ương Trung Quốc đã tổ chức Hội nghị công tác đô thị Trung ương
Hội nghị này quan trọng cỡ nào?
Trong lịch sử chỉ diễn ra
đúng 5 lần
vào các năm 1962,
1963,
1978, 2015
và lần này là 2025
Có thể nói trong bối cảnh khó khăn hiện nay
việc tổ chức Hội nghị này
là một trong số
ít những nỗ lực hiếm hoi cuối cùng
mà Tập Cận Bình có thể cứu phản
kinh tế Trung Quốc
Mỗi lần Hội nghị này được tổ chức
đều có bối cảnh đặc biệt riêng
Để hiểu được ý nghĩa của Hội nghị công tác đô thị
Trung ương lần này
chúng ta cần điểm qua lý do
của các Hội nghị trước đây
Hội nghị năm 1962 và 1963
diễn ra sau nạn đói lớn
Hội nghị công tác đô thị
Trung ương năm 1962
được tổ chức vào tháng 9
với nhiệm vụ khắc phục những rối loạn
mà đại nhảy vọt gây ra cho các thành phố
Trong thời kỳ đại nhảy vọt
nhiều nhà máy thép nhỏ
và nhà máy phân bón không đạt tiêu chuẩn
đã được xây dựng
tại các thành phố
gây ra tình trạng hỗn loạn trong quản lý đô thị
và lãng phí nguồn lực
Sau nạn đói, ưu tiên đảm bảo nguồn cung lương thực
cho các thành phố là điều cần thiết
để giữ cho thành phố không rơi vào hỗn loạn
Hội nghị năm 1962
là lần đầu tiên Trung Quốc
thảo luận một cách có hệ thống
về chính sách đô thị
Nhiệm vụ của Hội nghị năm 1963
về cơ bản cũng giống như năm 1962
Tiếp theo là Hội nghị công tác đô thị
Trung ương năm 1978
một phần của sự chuyển đổi thời đại
Nhiệm vụ của Hội nghị này
là nâng cao tầm quan trọng
của các thành phố trong công tác Trung ương
Nạn đói nghiêm trọng khiến
ban lãnh đạo Trung Quốc phải tập trung
phần lớn năng lượng vào việc giải quyết vấn đề lương thực
Do đó, nông thôn và nông nghiệp
luôn là trọng tâm của công tác kinh tế
Thói quen này kéo dài đến ngày nay
khi văn kiện số 1 hàng năm
của Đảng và Nhà nước Trung Quốc
đều tập trung vào vấn đề
nông thôn, nông nghiệp và nông dân
Mặc dù đà nhảy vọt
đã bị dừng lại vào năm 1962
nhưng nó không bị phủ nhận hoàn toàn
Các tổ chức kinh tế
như công xã nhân dân
và đội sản xuất vẫn được giữ lại
Dù cải cách kinh tế bắt đầu từ nông thôn
nhưng các thành phố
cũng cần có sự thay đổi tương ứng để hỗ trợ
Cần mở rộng đường xá, đường ống
và cơ sở hạ tầng điện
để chuẩn bị điều kiện vật chất
cho các khoản đầu tư công nghiệp
và thương mại sắp tới
cũng như học cách quy hoạch, khoa học
để sẵn sàng tiếp nhận dân số tăng thêm
Tiếp theo là Hội nghị công tác đô thị trung ương năm 2015
một bước quan trọng trong việc Tập Cận Bình
hoàn toàn nắm quyền điều hành kinh tế
Bối cảnh của Hội nghị năm 2015
là sau 10 năm phát triển
tỷ lệ đô thị hóa của Trung Quốc
đã đạt bước tiến vượt bật
chiếm khoảng một nửa tổng số dân
Tuy nhiên quá trình mở rộng
quy mô đô thị quá nhanh
đã bọc lộ nhiều vấn đề như phá dở nhà cửa
thua hồi đất, phá hoại môi trường
và các khu ổ chuột không được quy hoạch
Những vấn đề này đã trở nên khá nghiêm trọng
Cộng thêm việc quản lý hộ khẩu
và dịch vụ công không theo kịp yêu cầu phát triển kinh tế
trở thành nút thắt
cản trở sự phát triển tiếp theo
của các thành phố Trung Quốc
Vào năm 2015
vấn đề cung vượt cầu trong ngành bất động sản Trung Quốc
đã rất rõ ràng
tức là nhà ở thực tế đã dư thừa
nhưng vào thời điểm cần giảm bớt bóng bóng
và đầu tư ngược chu kỳ
bóng bóng lại được thổi phòng thêm
Kinh tế Trung Quốc bỏ lỡ một cơ hội
Hội nghị công tác đô thị trung ương năm 2025
khác biệt lớn nhất so với các hội nghị
năm 1978 và 2015
ở chỗ
Hai hội nghị trước giải quyết vấn đề phát triển
còn lần này giải quyết vấn đề suy thoái
Trước đây là trải đường
cho phát triển
chuẩn bị trước chính sách
Hiện nay khi đô thị hóa của Trung Quốc
đã gần chạm trần
cần tìm ra những điểm tăng trưởng mới
trong các thành phố để chống lại suy thoái
Bối cảnh rõ rệt nhất hiện nay
là hai vấn đề
Một là tình trạng thất nghiệp quy mô lớn
ở các thành phố, điều chưa từng đối mặt trước đây
Thứ hai là sự sụp giảm
của giá nhà
Nói về thất nghiệp, Trung Quốc có bao nhiêu thành phố
có dân số thất nghiệp
Số liệu của Cục Thống kê Quốc gia nói rằng
tỷ lệ thất nghiệp luôn giao động
quanh mức 5%
Nhưng thực tế lại là một thế giới khác
Lấy Đại học Vân Nam làm ví dụ
Trường này đã công bố dữ liệu
việc làm của sinh viên tốt nghiệp
năm 2025
Tỷ lệ có việc làm ban đầu của sinh viên
khi rời trường là bao nhiêu?
Chỉ hơn 21%
Nghĩa là khoảng 80% sinh viên ra trường
rơi vào tình trạng thất nghiệp ngay lập tức
Tỷ lệ việc làm của sinh viên
Học viện Phần Mềm Đại học Vân Nam
là cao nhất, đạt 53%
Trong khi Học viện Sinh Thái thì rất tệ
Chỉ dưới 4%, cụ thể là
3,8%
Vậy Đại học Vân Nam là trường
thuộc các bậc nào?
Đây là một trường Đại học hàng nhất ở Trung Quốc
Xếp hàng tổng hợp từ
70-90
Tỷ lệ việc làm của sinh viên tốt nghiệp trường này
lại thấp như vậy thì tình hình
việc làm chung của sinh viên Đại học Trung Quốc
còn đáng lo ngại hơn
Nếu lấy Đại học Vân Nam làm ví dụ
với gần 80% sinh viên thất nghiệp
ngay khi ra trường
và tỷ lệ thất nghiệp của sinh viên
thường gấp 2-3 lần tỷ lệ thất nghiệp
trung bình của xã hội
Thì ta có thể suy ra
tỷ lệ thất nghiệp trung bình của xã hội là bao nhiêu
Nếu tỷ lệ thất nghiệp thanh niên đạt 80%
thì tỷ lệ thất nghiệp trung bình
của xã hội ít nhất cũng phải khoảng
1-3
Đây là khái niệm gì?
Tỷ lệ thất nghiệp 20% được coi là
ngưỡng giới hạn mà xã hội có thể chịu đựng
Trong thời kỳ đại suy thoái
những năm 1930
tỷ lệ thất nghiệp cao nhất ở các nước công nghiệp
Hóa cũng chỉ khoảng 20-25%
Và mức đỉnh này
chỉ kéo dài 1-2 năm
Cho nên bạn có thể tưởng tượng
nếu tỷ lệ thất nghiệp xã hội
vượt quá 20%
thì trong 1-2 năm tới đối với Trung Quốc
sẽ khó khăn đến mức nào
Đây là một trong những bối cảnh
chính của Hội nghị công tác
thành thị trung ương lần này
Vậy làm thế nào để giải quyết tác động
do số lượng lớn người thất nghiệp ở thành phố gây ra?
Để thực hiện cải cách căn bản
thì cần một dự án hệ thống
Còn các biện pháp khẩn cấp
chỉ có 2 cách
Một là phát cứu trợ
thông qua phúc lợi để tạm thời nuôi sống
nhóm người thất nghiệp này
giúp họ từ từ tìm việc làm
Cách thứ 2 là phân tán dân số thành thị
Khi tỷ lệ người thất nghiệp
chiếm 10%-20%
tổng lực lượng lao động
việc phát phúc lợi sẽ không còn hiệu quả
và hệ thống phúc lợi xã hội
sẽ chịu áp lực cực lớn
Nếu tình trạng này kéo dài vài năm
hệ thống bảo hiểm xã hội cơ bản
sẽ phá sản
Ở nhiều quốc gia
khi tỷ lệ thất nghiệp từ 10-20%
kéo dài vài năm
thì chúng ta sẽ chứng kiến sự bất ổn xã hội
kinh thiên động địa
có thể nói là động đất
Lấy ví dụ về khủng hoảng kinh tế Hy Lạp
Từ năm 2010-2015
trong giai đoạn khủng hoảng nợ công của Hy Lạp
tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 12,7%
lên mức đáng kinh ngạc
24,9%
gần bằng 1,3%
Từ năm 2016
Hy Lạp vượt qua đỉnh điểm khủng hoảng
tỷ lệ thất nghiệp bắt đầu giảm dần
Đến năm 2024
đã giảm xuống khoảng 10%
Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở Hy Lạp
đạt đỉnh vào năm 2015
khoảng 60%
Khi đó tỷ lệ thất nghiệp trung bình xã hội
là 24,9%
Nếu năm 2025
tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở Trung Quốc
đạt 80%
thì tỷ lệ thất nghiệp trung bình xã hội
sẽ cao đến mức nào
Đó sẽ là một con số rất đáng sợ
Với sự hỗ trợ của Liên minh châu Âu
xã hội Hy Lạp không sụp đổ hoàn toàn
Nhưng Trung Quốc
không có chỗ giữa này
nên con đường dựa vào phúc lợi hoặc viện trợ bên ngoài
để vượt qua khó khăn
là không khả thi
Vậy còn con đường thứ 2
liệu dân số thất nghiệp ở các thành phố Trung Quốc
có thể được phân tán về nông thôn không
cũng không khả thi, vì sao
Trước đây sở dĩ Mao Trạch Đông
không có thể đưa thanh niên về nông thôn
đó là vì thanh niên còn tinh Mao
Thêm vào đó, ở nông thôn
đất đai thuộc về hợp tác xã
hay còn gọi là công xã
Khi thanh niên thành phố đến
công xã chịu trách nhiệm tiếp nhận và sắp xếp
để họ ăn ở cùng nông dân
Và nông dân không có quyền từ chối
Cách làm này đòi hỏi
2 điều kiện tiên quyết
Thứ nhất, thay đổi chế độ sở hữu đất đai
thành sở hữu công xã
Nông dân phải mất đất
để thanh niên thành phố có đất canh tác
Thứ hai, cần có tổ chức công xã
cơ sở mạnh mẽ
Nông dân dù bất mãn cũng phải chịu đựng
Còn thanh niên tri thức
không được phép rời đi nếu không có sự cho phép
Hiện nay, không một điều kiện nào
trong số này còn tồn tại
Đất đai ở nông thôn đã được phân chia nhỏ lẻ
theo chính sách khoáng hộ từ lâu
chia đến từng hộ nông dân
Khi thanh niên thành phố đến
nông dân không thể giao đất của mình cho họ canh tác
cũng không thể để họ ăn ở cùng
Trong thời kỳ khó khăn
mọi người có xu hướng di chuyển
đến gần các khu vực sản xuất lương thực
và vật tư sinh hoạt
nơi các nhu cầu cơ bản dễ được đáp ứng
với chi phí thấp hơn
Tuy nhiên, ở các quốc gia có mức độ
đô thị hóa càng cao
hiện tượng nghịch đô thị hóa càng khó xảy ra
Vì ở những quốc gia như thế này
nông thôn đã phụ thuộc vào thành thị
Về mặt kinh tế đã liên kết
chặt chẽ với nhau
Đô thị hóa không chỉ đơn giản là việc
mọi người từ nông thôn chuyển
đến sinh sống ở thành phố
mà là toàn bộ lối sống của mọi người đã thay đổi
kể cả những người sống
ở nông thôn
Ở một số quốc gia công nghiệp hóa khác
thực tế lại có nhiều người thất nghiệp
đổ xô vào các thành phố lớn hơn
khiến tỷ lệ thất nghiệp ở thành phố lớn
thậm chí còn tăng lên
Tại sao là như vậy?
Bởi vì trong quá trình đô thị hóa
nông thôn đã sản xuất để phục vụ
nhu cầu của thành thị
Khi thành phố rơi vào khủng hoảng kinh tế
nhiều người thất nghiệp
dẫn đến sức mua giảm
Khi đó các sản phẩm như thịt, trứng, sữa
và trái cây do nông dân sản xuất
không bán được
Một số nông dân còn bay nợ để mua máy móc
mà khả năng chịu đựng kinh tế của họ
thường yếu hơn
nên họ thường phá sản trước các doanh nghiệp ở thành thị
Vậy thì chuyển đến các thị trấn nhỏ
có tốt hơn không?
Cũng không khá hơn là bao nhiêu
Vì các thị trấn nhỏ nhìn chung
có cơ cấu kinh tế đơn giản
có thể chỉ phụ thuộc vào một hoặc hai
nhà máy để tạo việc làm
hoặc chỉ dựa vào một mỏ thang, một làng trài
hay ngành du lịch
Những nơi này thường rơi vào suy thoái
sớm hơn các thành phố lớn
Về tổng thể, sự ổn định kinh tế
của các thị trấn nhỏ vẫn yếu hơn
so với các thành phố lớn
Khi một quốc gia đã hoàn toàn đô thị hóa
và trải qua nhiều năm
sự phân cân lao động giữa các thành phố lớn
và nhỏ thường đã rõ ràng
mạch máu tài chính cũng đã xuyên suốt
cả quốc gia. Trong tình huống này
nếu bạn thất nghiệp ở các thành phố lớn
hoặc vừa và muốn trở về nông thôn
để sống cuộc sống ngưu làng chức nữ
nam cài cấy, nữ dệt vãi
thì điều đó càng trở nên
bất khả thi
Quá trình đô thị hóa ở Trung Quốc thực tế
đã tiến đến giai đoạn không thể đảo ngược
Như vậy, vấn đề thất nghiệp
ở các thành phố vẫn phải được giải quyết
bằng cách tìm kiếm các điểm tăng trưởng
mới trong nền kinh tế đô thị
Thất nghiệp ở thành phố phải được
giải quyết thông qua việc làm ở thành phố
Đây là con đường duy nhất hiện nay
Nhưng con đường này đang bị tắt
Hội nghị công tác đô thị
Trung ương lần này có tìm một
lối thoát vĩ mô, một tinh thần
quan trọng được hội nghị đưa ra
là chuyển từ việc mở rộng quy mô
xây dựng đô thị sang nâng cao
chất lượng, cụ thể là đẩy nhanh
cải tạo nhà nguy hiểm và nhà cũ
Nói một cách đơn giản, trước đây
Trung ương thúc đẩy chương trình
đổi mới hàng tiêu dùng cũ, thì lần này
thay nhà bằng hàng tiêu dùng
Trung ương cho rằng như thế sẽ tạo ra
nhu cầu thiết yếu về nhà ở
từ đó tạo ra một làn sóng nhu cầu mới
Nhưng đổi cũ lấy mới
ở phiên bản đô thị
lại nảy sinh vấn đề
Không ai tự đập nhà mình để tạo ra nhu cầu cả
Hơn nữa khi đổi chỗ ở
toàn bộ mạng lưới cuộc sống của họ sẽ
phải thay đổi, người ta không vì
mấy trăm ngàn nhân dân tệ bồi thường
mà chuyển đi nơi khác
Vậy nên việc cải tạo nhà nguy hiểm để đạt được
mục tiêu đổi cũ lấy mới cho thành phố
ranh giới giữa việc mang lại
lợi ích cho dân và làm phiền
dân chỉ là một đường mỏng manh
Nếu chính phủ thúc đẩy phong trào này
vì lợi ích riêng của họ
thì hầu như chắc chắn trong quá trình
thực hiện, nó sẽ biến thành
hài dân và quấy nhiễu dân
Xin hỏi những ngôi nhà nào
nên được liệt vào danh sách cải tạo
Điều kiện để được miễn cải tạo là gì
Tiêu chuẩn trợ giá
nên được định ra sao
Đây là một khoảng không gian rộng lớn
cho việc lạm quyền và tham nhũng
Vào cuối thời kỳ của một triều đại
bạn luôn thấy những hiện tượng như vậy
Các quan chức họp hành liên miên
ngày nào cũng bận rộn
liên tục đưa ra chính sách mới, biện pháp mới
Nhưng nếu bạn đứng ngoài
nhìn một cách lạnh lùng
bạn sẽ thấy những việc họ bận rộn
toàn là những chuyện vớ vẩn chẳng có tác dụng gì
Càng vào lúc này
họ càng không muốn thay đổi suy nghĩ của mình
và điều đó càng bọc lộ rõ ràng
