Cả đất nước Philippines đang rung chuyển trong một cơn khủng hoảng chưa từng có. Từ giảng đường tới quảng trường, hàng trăm nghìn người đồng loạt xuống đường, biến những cuộc “biểu tình” thành làn sóng phản kháng lan khắp cả nước. Họ giương cao biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu, nhắm thẳng vào căn bệnh tham nhũng đã ăn sâu trong bộ máy chính quyền. Không khí ấy khiến cả xã hội rung chuyển. Mỗi bước chân của người dân không chỉ là sự nổi giận của một thế hệ, mà còn là tiếng chuông cảnh tỉnh cho một đất nước vốn đã quen sống chung với bất công và sự tha hóa quyền lực. Những gì đang diễn ra không còn là vài cuộc tụ tập lẻ tẻ, mà là dấu hiệu của một cơn bão chính trị thực sự đang hình thành.
Cả đất nước Philippines đang rung truyền trong một cơn khủng hoảng chưa từng có
Từ giảng đường tới quảng trường, hàng trăm nghìn người đồng loạt xuống đường
Bởi những cuộc biểu tình thành làn sóng phản kháng lan khắp cả nước
Họ dưng cao biểu ngữ, hô vang khẩu hiệu nhắm thẳng một căn bệnh tham nhũng
đan sâu trong bộ máy chính quyền
Không khí ấy khiến cả xã hội rung truyền
Mỗi bước chân của người dân không chỉ là sự nổi dận của một thế hệ
mà còn là tiếng chuông cảnh tình
cho một đất nước vốn đã quen sống chung với bất công và sự thao hóa quyền lực
Những gì đang diễn ra không còn là vài cuộc tụ tập lẻ tẻ
mà là dấu hiệu của một cơn bão chính trị thực sự đang hình thành
Nhưng trên biển Đông khói lửa cũng chẳng kém hơn ngột ngạt
Tàu Trung Quốc và Philippines liên tục đối đầu
Tại Scarborough, vòi rồng vai trạm thậm chí cả thương vong
Tất cả biến vùng biển nhỏ bé thành điểm nóng quốc tế
Với Bắc Kinh, đó chỉ là biện pháp kiểm soát hợp pháp
Nhưng đối với ngư dân Philippines đó là sự xâm phạm trắng trợn
và ngư trường truyền thống
Hai cơn bão, một trong lòng xã hội, một ngoài khơi biển đảo
đàn sen tạo thành tình thế loạn trong loạn ngoài
Hiếm thấy, Philippines lúc này không chỉ đơn thuần là một quốc gia khủng hoảng
mà còn là tấm gương phản chiếu cho cả khu vực
Nhắc nhở rằng sự bất ổn có thể bùng lên bất cứ lúc nào
nếu những mâu thuẫn bị đẩy đến tận cùng
Trong bức tranh hỗn loạn ấy, ngòi nổ nguy hiểm nhất
lại bắt đầu từ ngay trong lòng xã hội
Nơi sinh viên và thế hệ trẻ đang biến sự phẫn nộ thành hành động cụ thể
Philippines với ngôi truyền thống lâu đời trong việc sinh viên và giới trẻ
đóng vai tròn nòng cốt của các biến động chính trị
Nhắc lại cách mạng ESA vào năm 1986
người ta sẽ nhớ tới hình ảnh sinh viên xuống đường
có phần làm sụp đổ chế độ của Ferdinand Marcos
cha của Đức Kim Tổng thống Philippines hiện nay
Ferdinand Marcos Jr.
Ngày đây, thế hệ gen Z của Philippines đang thừa hưởng tinh thần đó
trong một bối cảnh hoàn toàn khác
Họ lớn lên trong kỷ nguyên mạng xã hội
Nơi Tiktok hay Facebook trở thành công cụ để bày tỏ quan điểm và huy động đám đông
Chỉ cần một hashtag, một video, một biểu tượng được lan truyền
đám đông có thể tụ tập chỉ trong vài giờ
Biểu tượng cờ hải tắc trong truyện tranh One Piece
vốn được giới trẻ gắn với hình ảnh những kẻ yêu thế muốn vùng lên
đã trở thành biểu tượng bất đắc dí của phong trào
Nó phản ánh cách gen Z biến những sản phẩm văn hóa đại chúng thành ngôn ngữ chính trị mới
Cơn bão biểu tình hiện tại bùng phát từ các cáo buộc tham nhũng
trong những dự án phòng chống lũ lụt
Philippines là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nến nhất của thiên tài
Thế nhưng nhiều dự án chống lũ trị giá hàng tỷ peso bị biến thành mỏ lợi bất chính
Người dân phẫn nộ, sinh viên và thanh niên giận dữ
Các tổ chức xã hội và giáo hội công giáo cũng lên tiếng ủng hộ phong trào
Hàng chục nghìn ngường xuống đường, nhiều trường sinh viên đại học, thầy cô cùng tham gia biểu tình
Vấn đề ở chỗ những phong trào kiểu này luôn đi kèm với những nguy cơ
Thứ nhất là đối đầu trực tiếp với bộ máy an inh
Philippines không xa lạ gì với cảnh sinh viên bị bắt giữ, thậm chí bị thương vong trong những cuộc xuống đường
Nếu quy mô biểu tình lan rộng thành bạo loạn, việc đụng đổ vũ trang là khó tránh khỏi
Thứ hai, phong trào dễ bị lợi dụng
Một khi thiếu thông điệp minh bạch, sinh viên có thể trở thành công cụ bị dẫn dắt trong các cuộc đấu đá chính trị
Thứ ba, mạng xã hội có thể giúp phong trào nhanh chóng tập hợp đông đảo người tham gia
Nhưng nó cũng đầy giấy những rủi rò, tin giả hay những chiến dịch bồ nhọ dễ dàng lan truyền
Khiến dư luận thay đổi và phong trào mất uy tín
Nguy hiểm hơn nếu các cuộc biểu tình vượt ra khỏi giới hạn ồn hòa và biến thành bạo lực
Chính quyền sẽ ngay lập tức có lý do để chấn áp mạnh tay
Bài học từ Nepal còn mới nguyên
Chỉ trong vài ngày, sinh viên và thanh niên Nepal biến mạng xã hội thành công cụ tập hợp cực kỳ hiệu quả
Họ xuống đường phù kín quảng trường Kamandu, chính phủ lúng túng đối phó
Nhưng đi kèm là cảnh bạo loạn, thương vong và hỗn loạn xã hội
Một phong trào xuất phát từ mục tiêu chính đáng đã biến thành khủng hoảng toàn diện
Philippines có nhiều điểm tương đồng, kinh tế khó khăn
Chi phế sinh hoạt tăng, tham nhũng kéo dài, niềm tin về chính trị suy giảm
Chỉ cần một mồi lửa, phong trào thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát
Ngoài ra, đất nước này cũng mang trong mình một lịch sử
Phong trào sinh viên nhiều thăng trầm gắn với không ít lần chấn áp từ phía chính quyền
Điều đó vừa tạo nên ký ức đau thương về để lại những dấu vết thân trọng trong xã hội
Tuy vậy, với một thế hệ Gen Z lớn lên trong môi trường online
Khả năng vượt qua những rào cản truyền thống để thể hiện tiếng nói của mình
Vẫn là điều không thể xem nhẹ
Trong đất chưa yên vì biểu tình dồn dập ngoài khơi Biển Đông, Philippines lại phải gồng mình
Trước một thách thức khác không kém phần dữ dội
Đó là cuộc tranh chấp với Trung Quốc tại Scarborough
Bãi cạn nhỏ bé này từ lâu đã là điểm nóng
Không chỉ vì chữ lượng thủy sản dồi dào
Mà còn là vì vị trí nằm ngay trên tuyến hàng hải huyết mạch
Giờ đây nó một lần nữa bùng lên
Chỉ trong ít ngày tình hình leo thang chóng mặt
Tàu Philippines và Trung Quốc liên tiếp va chạm
Voi dông được sử dụng
Thậm chí có một thủy thủ Philippines bị thường
Hình ảnh đó lan truyền khắp truyền thông
Khiến dự luận giận dữ và buộc chính phủ phải phản ứng mạnh
Với Philippines đây không đơn thuần là một cuộc cãi vã ngoại giao
Nó mang tính sống còn đối với lợi ích quốc gia
Scarborough không chỉ là một bãi cạn
Mà còn là ngư trường nuôi sống hàng vạn ngư dân
Đồng thời là cửa ngõ kiểm soát
Một tuyến đường biển quan trọng bậc nhất
Nếu để mất Manila sẽ đánh mất cả lợi thế kinh tế lẫn an ninh
Vì vậy chính phủ buộc phải chọn con đường
Phương ngoại giao và quân sự
Trên bình duyện ngoại giao Philippines
Tìm cách đưa vấn đề ra các diễn đàn quốc tế
Tăng sức ép lên Trung Quốc
Và tranh thủ sự hậu thuẫn từ đồng minh
Trên phương diện quân sự Manila siết chặt hợp tác an ninh
Tập trận chung với Mỹ
Và thảo luận về thỏa thuận cho phép
Binh sĩ vũ khí tài hiện diện thường xuyên
Đó là nỗ lực dựng thêm lá chắn từ bên ngoài
Để cân bằng trước sức ép ngày càng lớn
Thế nhưng Mỹ trở thành tiền tuyến
Trong cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung
Đồng nghĩa với việc Philippines sẽ phải hứng chịu nhiều áp lực
Trung Quốc hoàn toàn có thể áp dụng biện pháp trả đũa
Cả về kinh tế lẫn quân sự
Scarborough vì thế không còn là một bãi đá san hô bình thường
Nó đã trở thành mảnh ghép quan trọng
Trong ván cơ biển đông
Nơi Trung Quốc muốn chứng minh tham vọng
Và mở rộng ảnh hưởng chiến lược
Philippines bằng cách chống trả
Nhưng cái giá của vai trò này
Chắc chắn không hề rẻ bởi Manila
Đang bị cuốn sâu vào vòng xoáy cạnh tranh
Mà chính họ cũng khó kiểm soát
Bức tranh loạn trong loạn ngoài của Philippines
Là lời nhắc nhở đắt giá cho khu vực
Tuy khác biệt nhưng vẫn cần coi đây là bài học
Để không bao giờ rơi vào vòng xoáy tương tự
Trước hết phải khẳng định rõ ràng
Hoàn cảnh Philippines hoàn toàn không giống Việt Nam
Ở bất kỳ góc độ nào
Việt Nam hiện nay là quốc gia ổn định, phát triển
Có sự đồng thuận xã hội và sự lãnh đạo nhất quán
Không có chỗ cho những cuộc biểu tình
Cực đoàn do Gen Z hay sinh viên dẫn đầu
Càng không có khả năng rơi vào vòng xoáy hốt loạn
Như Nepal hay Philippines
Tuy nhiên những gì đang diễn ra
Ở các quốc gia trong khu vực
Vẫn mang lại nhiều bài học quan trọng
Bài học thứ nhất là về quản trị xã hội
Tham nhũng nếu để lan rộng và không được xử lý minh bạch
Sẽ trở thành mầm móng bất mãn
Dễ tích tụ thành làn sóng phản kháng
Bài học thứ hai là về
Truyền thông xã hội
Mạng xã hội có thể là công cụ tích cực
Để phản ánh tâm tư
Nhưng nếu buông lòng quản lý
Nó dễ trở thành nơi lan truyền tin giả và kích động
Và bài học thứ ba là về kinh tế dân sinh
Khi đời sống người dân khó khăn
Chi phí tăng cao
Bất kỳ chính sách sai lầm nào
Cũng có thể trở thành môi lửa cho bất ổn
Việt Nam khác biệt ở chỗ
Nền tảng chính trị xã hội cực kỳ vững chắc
Và đã chứng minh khả năng kiểm soát tốt tình hình
Qua nhiều sự kiện
Nhưng để duy trì sự khác biệt đó
GEN Z Việt Nam không giống GEN Z Philippines
Nhưng vẫn là thế hệ
Có khát vọng và có nhu cầu được thể hiện
Nếu được định hướng và tạo cơ hội đúng đắn
Họ sẽ là động lực phát triển
Một đất nước hùng cường và vững mạnh
Do đó nhìn vào Philippines không phải để lo lắng
Mà để nhắc nhở
Nhắc nhở rằng sự ổn định không phải là điều tự nhiên
Mà phải được duy trì bằng sự minh bạch công bằng
Và gắn kết xã hội
Philippines hôm nay là minh chứng rõ ràng
Cho một đất nước đang bị kẹp giữa hai gọn kìm
Trong nước thì loạn lạc bởi biểu tình
Ngoài biển thì sóng gió bởi tranh chấp chủ quyền
Một chính phủ vừa phải dồn lực dẹp loạn
Trong nước vừa phải căng mình
Giữ vững chủ quyền ngoài biển khơi
Đó là tình thế loạn trong loạn ngoài
Thường chừng không có lối thoát
Việt Nam không giống Philippines
Nhưng những gì đang diễn ra ở Manila
Ở Camandu hay Jakarta
Là lời nhắc nhở rằng khu vực Đông Nam Á và Nam Á
Vẫn luôn tiềm ẩn nguy cơ bất ổn
Giữ vững ổn định chống tham nhũng
Lắng nghe tiếng nói của xã hội và giới trẻ
Đó mới là cách để Việt Nam tránh xa vòng xoáy hỗn loạn
Mà láng giềng đang đối diện
Bài học rút ra là sự giận dữ
Có thể bùng nổ bất cứ lúc nào
Nếu thiếu minh bạch và định hướng
Một quốc gia chọn được con đường khôn ngoan
Sẽ biến sức ép thành động lực phát triển
Ngược lại, nếu đều mâu thuẫn tích tụ và mất kiểm soát
Mọi thành quả có thể hóa cho bụi
Chỉ trong chốc lát
Và chính ở ngã rẽ ấy, Philippines trở thành tấm gương
Phản chiếu cho cả khu vực
Buộc mỗi quốc gia phải tự hỏi mình sẽ đi theo con đường nào