Cuộc gặp lịch sử giữa Modi và Tập Cận Bình tại SCO đã bộc lộ sự thật: Ấn Độ và Trung Quốc là hai kẻ đồng sàng dị mộng, chỉ đạt được thỏa thuận tối thiểu về hạ nhiệt biên giới. Trong khi Bắc Kinh hy vọng kéo New Delhi vào trục chống Mỹ thì Ấn Độ kiên quyết từ chối ký bất kỳ văn bản nào có thể bị hiểu nhầm. Đồng thời, liên minh Ấn-Nhật đang siết chặt hợp tác bán dẫn và công nghệ cao, chứng tỏ lực hút của phương Tây vẫn bất biến. Mỹ hài lòng khi Ấn Độ không rơi vào bẫy Trung Quốc, còn Nga thầm mừng vì không bị chìm dưới bóng Bắc Kinh tại SCO. Cuộc gặp này cho thấy rõ khái niệm tháp giá trị: ai nắm đỉnh tháp công nghệ sẽ đặt luật chơi toàn cầu. Trung Quốc dù nỗ lực lôi kéo nhưng vẫn chỉ mạnh ở đáy tháp, trong khi phương Tây tiếp tục thống trị đỉnh cao.
Ấn Độ từ chối ký tuyên bố chung, Trung Quốc vỡ kỳ vọng.
Ngày 31 tháng 8 vừa qua tại Thiên Tân, bên lề hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải SCO,
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình
đã có cuộc gặp trực tiếp hiếm hoi sau nhiều năm căng thẳng biên giới.
Cả hai bên cùng nhấn mạnh tinh thần hữu nghị và hợp tác với hình ảnh ẩn rụ rồng và voi
cùng tiến lên được phía Trung Quốc đẩy mạnh trên truyền thông.
Về mặt ngôn từ, đây là bức tranh đẹp.
Hai nền văn minh lớn nhất châu Á đúng đắn khi làm bạn, cam kết ổn định và tôn trọng lẫn nhau.
Nhưng ở tầng sâu, cuộc gặp này chỉ mới chạm tới điểm đồng thuận tối thiểu, hạ nhiệt biên giới.
Trong khi sự khác biệt chiến lược vẫn còn rất lớn giữa hai bên.
Thời điểm và động lực đặc biệt, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh SCO 2025 do Trung Quốc đăng cài,
được Bắc Kinh kỳ vọng trở thành sân khấu thể hiện sự đa cực và đoàn kết của phương Nam toàn cầu
để chống lại Hoa Kỳ và phương Tây.
Số lượng lãnh đạo dự họp đông đảo gồm 20 nguyên thủ chính phủ
cùng sự hiện diện của Tổng thống Nga Putin càng làm tính biểu tượng đậm đặc hơn.
Với Bắc Kinh, đây là dịp phô diễn thế liên kết giữa Nga và Trung Quốc
cũng như lôi kéo các quốc gia then chốt như Ấn Độ đứng gần hơn với mình.
Từ sau cuộc đụng độ Ganwan năm 2020, quan hệ trung ấn đã rơi xuống mức thấp nhất.
Việc khôi phục hòa diệu tối thiểu ở biên giới, mở lại kênh giao lưu nhân dân,
đường bay thẳng hành hương Kailash-Mansarova và giữ mặt trận Himalaya yên tĩnh
là lợi ích chung tức thời giữa hai nước.
Đặc biệt với Trung Quốc trong giai đoạn nội bộ và kinh tế còn nhiều thách thức,
phía Ấn Độ cũng cần không gian để tập trung phát triển và duy trì thế cân bằng giữa các cực quyền lực.
Ấn Độ cài phanh chiến lược
Điểm đáng chú ý là New Delhi đã chủ động cài phanh.
Dù gặp gỡ và nói những điều đẹp đẽ,
New Delhi kiên quyết giữ khoảng cách khỏi bất kỳ văn kiện chung nào
Khi Trung Quốc muốn biến SCO thành thông điệp đoàn kết chống bảo hộ,
Ấn Độ lại nhắc rằng,
ưu tiên số một của họ trong khung này là chống khủng bố và ổn định biên giới,
chứ không phải khẩu hiệu lớn về địa kinh tế.
Chính vì thế, Ấn Độ đã từ chối ký tuyên bố chung ở cấp bộ trưởng quốc phòng vào tháng 6 năm nay
vì văn bản bị cho là thiên vị Pakistan,
né tránh nêu đích danh vụ tấn công khủng bố Mumbai.
Tiền lệ này là chìa khóa để hiểu lập trường của New Delhi tại thượng đỉnh SCO.
Hai giấc mộng khác nhau, cuộc gặp này thực sự phô diễn hai kẻ đồng sang dĩ mộng.
Bắc Kinh muốn dùng cuộc gặp để mở khóa phương án giảm đau trước sức ép thuế quan
và tái cấu trúc chuỗi cung ứng do Hoa Kỳ dẫn dắt.
Nếu kéo được Ấn Độ về gần quỹ đạo của mình,
ít nhất để Ấn Độ trung lập trước cuộc chiến thuế,
Trung Quốc sẽ giảm được rủi ro cô lập ở châu Á.
Thông điệp rồng và voi cùng tiến,
hãy lựa chọn đúng đắn khi làm bạn được lập lại để tạo cảm giác hai cường quốc châu Á này
Để dọn đường, Bắc Kinh đã tham dò bằng bức thư kín gửi Tổng thống Ấn Độ
mốc mưu theo tiết lộ của Bloomberg,
bày tỏ lo ngại về các thỏa thuận mỹ ấn bất lợi cho Trung Quốc
và giới thiệu đầu mối cấp cao để kết nối ngoại giao.
Trong khi đó, giấc mộng của Ấn Độ giản dị hơn, nhưng cứng rắn hơn.
Họ muốn giữ biên giới yên ổn, mở lại canh giao lưu tối thiểu,
nhưng không đánh đổi độc lập chiến lược.
Với New Delhi, lợi ích sống còn nằm ở ba tầng,
kiểm chế rủi ro Himalaya để không bị sao nhãng khỏi tăng trưởng,
duy trì thế đòn bày giữa Mỹ và Nga,
và tránh bị khóa vào bất kỳ tuyên ngôn nào có thể làm tổn hại quan hệ với Washington,
Tokyo cùng các nước trong bộ tứ.
Kết quả khiêm tốn nhưng thực dụng
Kết quả dễ thấy nhất và gần như duy nhất của cuộc gặp Modi tập là hạ nhiệt biên giới.
Đôi bên đồng ý duy trì trạng thái hòa bình tại Himalaya,
bàn đến việc nối lại các chuyến bay thẳng và mở lại tuyến hành hương.
Đây là những bước đi thực dụng ít tốn kém nhưng tạo ra hiệu ứng hình ảnh lớn,
khôi phục phần nào niềm tin giữa nhân dân hai nước.
Tuy nhiên, điều Trung Quốc mong nhất lại chưa có, sự gắn kết chiến lược từ phía Ấn Độ.
Thông điệp hữu nghị hợp tác vẫn cần, nhưng New Delhi không trao cho Bắc Kinh
bất kỳ cam kết nào có thể được hiểu là đứng về phía Trung Quốc để đối trọng với Mỹ.
Trên thực tế, ở các diễn đàn đa phương,
Ấn Độ nhiều lần chứng minh sẵn sàng lui lại hoặc không ký tuyên bố chung
nếu điều đó đi ngược lợi ích cốt lõi như lập trường chống khủng bố hay cân bằng chế lược.
Tàm giác phức tạp Trung Ấn – Pakistan
Với Trung Quốc, đây có thể được coi là vỡ kỳ vọng.
Họ cần khoảng thờ kinh tế và đối ngoại khi Mỹ đang xiết thế vây và chuỗi cung ứng.
Việc kéo Ấn Độ lại gần sẽ giúp Trung Quốc kể câu chuyện về châu Á hợp lực.
Nhưng để được vậy, Bắc Kinh phải chấp nhận điều kiện của New Delhi về biên giới,
an ninh và chống khủng bố vốn đụng chạm trực tiếp đến lợi ích của Pakistan,
đồng minh thân cận của Trung Quốc trong khu vực.
Thế tàm giác Trung Ấn – Pakistan luôn khiến mọi tuyên bố chung dễ rơi vào bế tắc.
Nhất là cuộc đụng độ giữa Ấn Độ và Pakistan hồi tháng 5 vừa qua
đã thấy rất rõ sự hỗ trợ của Trung Quốc về mặt vũ khí cho Pakistan.
Mình hài lòng với kết quả.
Với Mỹ, đây lại là tin tốt.
Việc Ấn Độ giữ lập trường độc lập, không ký các văn bản mơ hồ về khủng bố cho thấy,
New Delhi đã không đi vào trục của Trung Quốc dù tình trạng biên giới đã hạ nhiệt.
Điều này giúp Washington yên tâm rằng Ấn Độ vẫn gắn chặt với bộ tứ và IPEF.
Trong nội bộ nước Mỹ, ưu tiên hàng đầu hiện nay là bảo đảm chuỗi an ninh cung ứng
và mở rộng các đòn thuế với châu Á.
AP thậm chí đưa tin Tổng thống Trump đã áp thuế lên cả Ấn Độ vì vấn đề dầu Nga,
chứng tỏ Washington sẵn sàng dùng đòn kinh tế có chọn lọc để ép New Delhi điều chỉnh,
trong khi vấn đề ngỏ hợp tác công nghệ và quốc phòng miến là Ấn Độ không ngả về phía Bắc Kinh.
Nga, kẻ thù hường thầm lặng.
Người chơi khác đang mỉm cười sau cuộc gặp cấp cao ấn chung là Nga.
UTIM có mặt tại thiên tân với mục tiêu nâng cao vai trò của Nga
trong phương Nam toàn cầu để tạo đối trọng với Mỹ.
Khi Ấn Độ không ký các văn bản mang màu sắc quan điểm của Bắc Kinh,
hội nghị SCO đã bộc lộ tính không thống nhất mỗi nước một kiểu
thay vì đi theo sự áp đặt của Trung Quốc.
Điều này giúp Nga không bị chìm dưới bóng của Bắc Kinh ngay tại diễn đàn do hai nước đồng sáng lập.
Với Moscow, Ấn Độ luôn là quân bài chiến lược để kiềm chế Trung Quốc.
Một Ấn Độ giữ khoảng cách với Bắc Kinh càng mở cho Nga cơ hội đóng vai người điều phối trong SCO.
Liên minh Ấn-Nhật siết chặt
Trong diễn biến khác có liên quan, vào cuối ngày 31 tháng 8,
truyền thông Nhật đồng loạt đăng tin Thủ tướng Nhật Isiba và Thủ tướng Ấn Độ Modi
Đây chính là nhà máy sản xuất thiết bị bán dấn trọng yếu của Nhật.
Hai thủ tướng thậm chí còn đi cùng tàu Shinkansen từ Tokyo lên Sendai trước khi thị sát dây chuyển.
Nếu đặt sự kiện này trong bối cảnh trung ấn hại nhiệt nhưng không liên kết quá sâu,
ta sẽ thấy rõ màn xuất hiện trung giữa ông Modi và ông Isiba là tín hiệu trục ấn Nhật
đang siết chặt những mắt xích chiến lược nhất, bán dấn, an ninh kinh tế và chuỗi cung ứng.
Họ có sự khóa chặt liên minh bán dấn theo kiểu bổ sung năng lực.
Nhật có thế mạnh về thiết bị, hóa chất, vật liệu và chính sách kiểm soát xuất khẩu công nghệ lõi.
Ấn Độ có thị trường lớn, nhân lực kỹ sư rồi giàu,
yêu đãi chính sách cùng các dự án đóng gói kiểm định đang tăng tốc.
Khi kết hợp, mô hình sẽ là thiết bị Nhật lắp ráp đóng gói Ấn Độ,
chuỗi bán dấn China Plus One thân Mỹ-Nhật-Ấn, tháp giá trị và cuộc đua lên đỉnh.
Để hiểu rõ tại sao các nước vẫn hướng về phương Tây dù Trung Quốc nỗ lực lôi kéo,
chúng ta cần hiểu khái niệm tháp giá trị.
Hãy hình dung một tam giáp.
Đáy tháp là nơi tập trung khai thác tài nguyên,
tinh luyện gia công khối lượng lớn với biên lợi nhuận thấp và cạnh tranh chủ yếu bằng giá.
Thân tháp là khâu lắp giáp tích hợp, sản xuất theo thiết kế và chuẩn của người khác.
Biên lợi nhuận nhìn hơn, nhưng vẫn phụ thuộc vào ai nắm công nghệ lõi.
Đỉnh tháp chính là phần lõi, công nghệ lõi, kiến trúc công nghệ, chuẩn mức quốc tế, nền tảng phần mềm,
công cụ thiết kế, hệ sinh thái tài chính, pháp lý.
Đây mới là nơi có biên lợi nhuận cao và quan trọng nhất, vì họ có quyền đặt luật chơi.
Lấy iPhone làm minh họa.
Phần đáy tháp là nguyên liệu như đất hiếm, đồng, cobalt,
được khai thác ở Châu Phi, Nam Mỹ, Trung Quốc công đoạn nặng nhọc, biên lợi nhuận thấp.
Thân tháp là việc lắp giáp iPhone ở Trung Quốc, Việt Nam, Ấn Độ,
theo bản thiết kế có sẵn lợi nhuận vừa phải, nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào Apple.
Đỉnh tháp nằm ở Mỹ, nơi Apple giữ bản quyền thiết kế, hệ điều hành iOS,
chip i-series, App Store và hệ sinh thái phần mềm dịch vụ,
đem lại biên lợi nhuận khổng lồ và cho phép Apple đặt luật chơi toàn cầu.
Lực hút bất biến của phương Tây.
Thực ra sức hút của phương Tây vẫn nguyên vẹn.
Trên thế giới, nước nào cũng muốn làm ăn với phương Tây, Hoa Kỳ.
Mỹ, Nhật, EU vẫn nắm giữ đỉnh tháp giá trị, quyền sở hữu trí tuệ, công cụ bán dẫn,
hệ điều hành, mạng lưới tài chính và cả luật chơi minh bạch.
Đó chính là mỏ neo buộc các quốc gia tiếp tục hướng về phương Tây để bứt phá ở tầng cao.
Lợi thế của Trung Quốc nằm ở đáy nhưng nhẹ ở đỉnh.
Mạnh về sản xuất, tình luyện nguyên liệu có vai trò công sưởng nhưng yếu
ở lớp lõi công nghệ nền tảng, chuẩn quốc tế hay kiến trúc hệ sinh thái.
Ở đáy có thể đông có thể nhiều nhưng đỉnh tháp mới quyết định quyền lực lâu dài.
Cho nên Ấn Độ, Nhật Bản, châu Âu và cả ASEAN đang chọn liên kết công nghệ và chuẩn mực
với phương Tây, chỉ hợp tác chọn lọc với Trung Quốc ở phần nguyên liệu và sản xuất.
Kết luận, cuộc gặp và bài học lớn.
Cuộc gặp ông Modi với ông Tập Cận Bình khiến Trung Quốc vỡ kỳ vọng.
Đây là lát cắt cho thấy Trung Quốc có vồn vã lôi kéo bất kể nước nào,
họ vẫn không tin tưởng Bắc Kinh.
Nếu phải chọn, họ sẽ chọn Hoa Kỳ.
Cuối cùng đều như vậy, trừ những nước không biết thời thế.
Dù xoay trục tới lui ngang dọc, lực khuất của lõi công nghệ đỉnh tháp
vẫn nằm trong tay phương Tây và Hoa Kỳ.
Các nước khác buộc phải xoay quanh đỉnh tháp đó, kể cả Trung Quốc.
Đó là thực tế cứng rắn của thế giới hiện đại.