Ký ức món cù lao - Đặc sản miền sông nước.mp4
Đức Lê
1 người theo dõi
11 thg 8, 2025
Người ta nói rằng về giới sông nước miền Tây Nam Bộ là cứ như được về nhà mình vậy
Cảnh quê hương yên bình, còn bà con ở quê thì dễ thương mà hiếu khách lắm
Cứ bài ra đủ thứ món ngon mà thích đải, hết món này là tới món kia liền
Khách về thì chỉ việc ăn cho no bụng thôi, chứ đừng hồng mà từ chối được tấm chân tình của con người nơi đây
Cuộc sống nhà quê dẫu không có cao sang gì
Chỉ là những mái lá đơn sơ, những cây cầu nhỏ bắt qua con kinh trước nhà, những vườn cây sai trái
Vậy chứ mỗi khi mời khách là lúc nào cũng tươm tất, đủ đầy những hương vị đặc sản của nhà quê
Và con người ta mỗi khi về giới miền sông nước đều cố ở lại lâu nhất có thể
Và cố gắng tìm để thưởng thức càng nhiều càng tốt những món ăn đậm chất dân dã của nơi này
Bởi chỉ có như vậy thì mới coi như là đã cảm nhận hết được đầy đủ cái hương đất, tình người của xứ này
Nói tới miền Tây, ai cũng nhắc tới những món nướng dân dã nơi bờ ruộng, sân nhà
Nói tới bào thứ rau dại phong phú, mát lành
Nói tới cá tôm vô số
Nói tới những món bánh quê độc đáo
Và đặc biệt là những món mắm kho, canh chua thường xuyên xuất hiện trong những bữa cơm nhà
Mà nay đã được nâng tầm lên thành lẩu chua, lẩu mắm trứ danh khắp cả nước
Hãy nhắc tới các món canh, món lẩu
Thì nhất định phải nói tới sự trang hòa, sẻ chia và gắn bó với nhau của bà con xứ mình
Họ là những con người quanh năm lam lũ
Nhưng luôn cùng nhau đi qua những đắng cay cũng như ngon ngọt của cuộc đời
Từ ban đầu chỉ là tô canh dọn lên trên mâm cơm hàng ngày
Dần dần, bà con mình đã biến chuyển nó sang cách ăn mới
Nóng hổi hơn, cầu kỳ hơn và ngon lành hơn
Món canh như canh chua, canh thập cẩm
Giờ đây được nâng tầm thành món lẩu, món cù lao dùng để đại khách
Và để thể hiện sự thơm thảo, nghĩa tình
Bởi vậy không phải tự nhiên mà người ta nói vui rằng
Bà con mình đem hết lòng dạ tim gan mà đại khách rồi
Không giữ lại gì cho thân mình nữa hết
Cái nết hiếu khách này thể hiện qua lời ăn tiếng nói, cách đối đại
Và cả những món ăn mang hàm ý sâu xa nữa
Và một trong số đó chính là món cù lao
Món ăn của nghĩa tình, của sự trang hòa trong lối sống của con người nhà quê sông nước
Ngày xưa cứ mỗi khi nhà có khách hay đám tiệc vỗ quải
Và nhất là dịp cưới hỏi thì bắt buộc phải có món cù lao
Món ăn này có tim, có gan, có những sản vật của quê hương
Có vị ngọt ngào thanh mát như vị phù sa quê mình
Chỉ là món ăn thôi, nhưng nó chở mang cả đất, cả người
Và cả tấm chân tình ngọt ngào của vùng quê sông nước miền Tây Nam Bộ
Chữ cù lao đối với người dân miền Tây mình đó thì có lẽ đã rất là quen thuộc rồi
Nhưng đối với người dân ở những vùng miền khác thì chắc hẳn là
Quý vị đôi khi còn không biết cù lao là gì đúng không ạ?
Cù lao có nghĩa là chỉ tới một cái mỏm đất nổi lên ở giữa sông
Đơn giản chỉ là một cái khái điểm về địa lý tự nhiên mà thôi
Nó bắt ngừa nguồn từ cái chữ Pulo ở trong tiếng Mã Lai có nghĩa là đảo
Người phương Tây thì phiên âm cái chữ này thành chữ Pulo
Còn người Việt mình thì lại gọi cái chữ này có nghĩa là cù lao
Cụ thể là trong cái cuốn Việt Nam tự điện của soạn giả Lê Văn Đức đó
Thì có giảng về cái từ cù lao này
Có nghĩa là một loại lẩu đựng cái thức ăn có nước ở bên trong
Rồi ở giữa thì có một cái ống để đựng thang lửa
Cái ống đựng thang lửa này có tác dụng là làm nóng thức ăn ở xung quanh
Trong quá trình mà người ta ăn lẩu
Cũng giống như cách người Việt mình ăn lẩu thời bây giờ thôi ạ
Về giới miền Tây Nam Bộ là về giới những dòng sông
Sông mênh mông chở nặng phù sa
Sông chở nặng ân tình
Và ôm lấy quê hương có những con người quanh năm giàu giải
Ở giữa lòng sông đâu chỉ có cá tôm
Đâu chỉ có nước lớn nước rồng
Mà còn có những giải cù lao ngày đêm được phù sa bồi đấp
Nên cây trái luôn xanh tươi
Và đời sống của bà con mình trên những giải cù lao luôn ấm no đầy đủ
Thiệt vậy cứ về quê đi
Người ta sẽ có dịp ghé ngang rất nhiều những dùng đất cù lao như thế
Đó là cụm cù lao Tứ Linh, Long Lân Quy Phụng của Bến Tre
Cù lao Tân Phú Đông, Tân Phong ở Tiền Giang
Rồi về Vĩnh Long thì có cù lao An Bình
Và cứ hầu như tỉnh nào cũng có những giải đất đặc biệt
Màng tên gọi cù lao như vậy cả
Nếu như cái cù lao là một sự sáng tạo của thiên nhiên
Thì món cù lao lại là một phát minh rất tuyệt vời
Của người dân miền sông nước Tây Nam Bộ
Không chỉ để giữ cho món ăn luôn ấm nóng
Mà nó còn nói lên tâm tư, những nỗi niềm
Sự yêu mến quê cha đất tổ của những con người bình dân lao động
Cái cù lao như một cái nồi nhỏ
Ở giữa là một ống tròn nổi lên để đựng thang
Ở dưới thì có chân đế để chứa trò tàng
Ngày xưa ở nhà quê mình
Nhà nào cũng sắm mấy cái cù lao để sẵn
Hể mà nhà có khách là có ngay dụng cụ nấu nướng
Hay mỗi khi nhà có đám tiệc
Đải nhiều mâm, nhiều bàn
Thì chạy giáp xóm là thế nào cũng mượn được mấy chục cái cù lao
Khách khứa tha hồ mà thưởng thức những món ngon
Mà chủ nhà chiêu đại
Ngồi xôm dày quanh cái cù lao nóng đỏ
Là như thấy ngay trước mắt mình
Những vải cù lao xanh tươi trù phú
Những nhiệp sống nhà quê thanh bình
Và trái bổng những yêu thương
Ăn rồi nhớ mãi cù lao
Thang hồng ở giữa, xôn sao tứ bề
Nào tôm cá thịt ê hề
Nào rau nào cải, món quê xin mời
Về với miền sông nước
Mà được thưởng thức cái món cù lao
Thì ta nói ăn no bể bụng luôn hà
Hầu như những loại thức ăn nào
Mà muốn ăn nóng và được bài biện
Trên cái loại bếp đặc biệt này
Thì người ta gọi chung đó là cù lao
Nhìn chung và bổ biến nhất
Thì vẫn có hai loại đó là cù lao chua và cù lao ngọt
Nghe cái tên thôi là thấy vị giác nó khác nhau
Trái ngược nhau rồi đúng không ạ
Nhưng mà khi thưởng thức đó
Thì cả hai loại cù lao này
Đều cho người ta chung một cái cảm nhận
Đó là đây là một món ăn
Có vị ngon không lẫn vào đâu được
Món cù lao truyền thống của miền sông nước quê mình
Là cù lao ngọt với nước dùng ngọt lừ
Và những loại rau củ tôm thịt sẵn có ở nhà quê
Hay dễ dàng mua được ở chợ
Bài biện ra cho đầy đủ nguyên liệu
Thì mới thấy hết sự kỳ công của món ăn này đó à nghen
Thịt thà thì có xương heo, giò sống, tim và gan heo
Được mần kỹ
Mớ tôm khô hoặc tôm tươi được lột giỏ cho khéo
Da heo khô chiên phồng
Còn phần rau cải thì đa dạng hơn rất nhiều
Kiểu như mùa nào thức nấy vậy
Chỉ cần rau củ có vị ngọt
Là đều đem nấu món này được hết
Có thể là cái bắp cải, củ cải đỏ, cải bẹn ngọt
Bông bí hay nụ bí
Thì đều hợp cả
Nghe qua hay nhìn sơ khâu chuẩn bị
Thì người nào tai mơ trong việc nấu nướng
Sẽ thấy quảng hồn luôn cho coi
Nước dùng của món cù lao này
Được hầm kỹ bằng xương và tôm khô
Nên ngọt lừa vị tự nhiên
Không cần phải nêm thêm đường hay bột ngọt nữa
Phần tôm thịt sẽ được luộc cho vừa chính tới
Rồi vớt ra để cho ráo
Còn rau cải sẽ được lặt rửa sạch
Rồi cắt miếng dừa ăn
Hay tỉa bông tỉa qua cho bắt mắt
Rồi để riêng một bên
Khâu chuẩn bị như vậy cơ bản là xong rồi đó
Giờ chỉ cần kiếm người nào khéo tay
Bài đồ ăn vô cái cụ lao nửa là dọn mâm được rồi
Đậy nắp lại
Rồi mới gắp mớ thang đang cháy đỏ ở bếp
Bỏ vô cái ống thang
Người ta xếp tất cả các loại thịt thà
Và rau cũ vào trong cái cụ lao cho đều, đẹp
Rồi chan nước dùng vô cho ngập
Nhớ đơn thêm dĩa bún cho bự
Với rót chén nước mắm
Xắt ớt bỏ vô là đủ bộ ngon lành
Để dọn mâm lên đái khách được rồi đó
Cái ống thang đỏ rực
Làm phần nước ở mé ngoài cái cụ lao nóng sôi lên
Bốc khỏi nghi ngút và thơm phương phức
Chỉ nhìn thôi là thấy thèm lắm rồi
Gắp bún vô chén rồi chan miếng nước cụ lao vô
Gắp miếng tim, miếng răng
Chấm trong nước mắm cay
Miếng rau cải nhai giòn giòn
Đưa chén lên thổi phụ phụ mấy cái
Rồi húp miếng nước cụ lao
Mà ngây ngất vì cái vị ngon của nó
Ngọt ngào như tấm lòng của người dân quê mình
Và thanh mát như màu xanh mên mông
Của dùng quê sông nước ngàn năm yên bình này
Cụ lao ngọt mang vị ngọt của quê hương
Vị ngọt của lòng người
Và nhất định phải có gan và tim heo
Như một cách minh chứng cho lòng hiếu khách
Của bà con quê mình vậy
Đối đại với nhau bằng tất cả tim gan
Tất cả chân tình
Nếu như cụ lao ngọt mang vị ngọt dịu dàng
Thì món cụ lao chua
Sẽ là một bức tranh thanh mát
Của cái vị chua đậm đà
Đặc trưng cho phong cách ẩm thực miền sông nước
Cụ lao chua chính là sự nâng tầm
Của món canh chua quen thuộc
Được dọn trong cái cụ lao
Để món ăn luôn ấm nóng
Vì vậy mà cũng ngon
Và đa dạng hơn rất nhiều
Đó là sự đa dạng
Trong các cách tạo độ chua
Như vị chua của cơm mẻ trái bần
Hay lá me non trái giác
Rồi tới sự đa dạng
Trong các loại thịt cá nữa chứ
Và hầu như
Để nấu cụ lao chua
Người ta chỉ nấu bằng các loại thủy sản
Như tôm, lương, cua, cá
Cũng như những loại rau
Có vị nhẫn, đắng
Hay hơi chát
Như tai tượng, cải bẻ xanh
Rau nhúc, biên điển, bông súng
Sò đũa
Và do là món ăn có vị chua
Tuy ngon miệng
Nhưng mang ý nghĩa của sự chua chát
Nên ngày xưa
Không bao giờ được đải trong đám tiệc
Nhất là đám cưới hỏi
Mà chỉ dọn ăn, tiếp khách hàng ngày
Dẫu vậy
Nhưng cái cụ lao chua
Giới vị ngon đặc biệt của nó
Vẫn khiến người ta đã ăn rồi
Thì cứ nhớ hoài, nhớ mãi
Cuộc sống ngày mới đổi thay rất nhiều
Tân tiến, hiện đại hơn
Nhưng chính nó lại làm mai 1D
Những nét mộc mà quê mùa
Của ngày xưa cũ
Ngày nay
Người ta đải đám tiệc bằng bếp ga, lẩu điện
Thay cái cụ lao chua
Bằng lẩu thái
Còn cái cụ lao ngọt
Thì dần dần cũng biệt tâm
Bởi vậy mà bây giờ
Cái cụ lao được coi như hàng hiếm, đồ cổ
Tuổi nhỏ, thời nay
Nhìn nó đầy lạ lắm
Còn người xưa
Thì mỗi bận hiếm hoài nhìn thấy
Là mắt lại rưng rưng
Như nhớ tiếc về 1 vị ngon ngọt
Mát thở nào
Và lưu luyến không nguôi
Về những tháng ngày đã cũ
Miền Tây Nam Bộ
Trong tấm lòng của người bản địa
Chính là sự gắn bó
Trong tâm tưởng của những kẻ xa quê
Là nỗi nhớ thương gia viết
Còn đối với khách phương xa
Thì dùng đất này chính gốc
Là sự trù phú
Với bao nhiêu điều lạ lắm
Với những con người không câu nệ, không khách xáo
Lại càng không cầu kỳ kiểu cách
Tất cả thể hiện rõ nét
Qua cái nếp sóng nói chuyện đối đải hàng ngày
Cái nếp sóng bình dị chân chất
Rồi càng rõ ràng hơn
Trong cái phong cách ẩm thực
Với những món ăn mang hương vị vô cùng độc đáo
Cũng giống như món cụ lao
Mà chương trình đặc sản miền xuân nước
Đã giới thiệu đến quý vị trong chương trình ngày hôm nay
Ăn 1 miếng cụ lao
Lòng nao nao nhớ hoài miền quê cũ
