#3 BHUTAN VÀ NHỮNG BÍ MẬT CỦA HẠNH PHÚC

Bhutan, một vùng quốc nhỏ bé nằm giữa dãy Himalaya nơi người ta không đo lường sự phát triển bằng GDP mà bằng chỉ số hạnh phúc quốc gia Tôi biết đến Bhutan qua công sách Hạnh phúc là con đường của giáo sư Hà Vĩnh Thọ và từ đó trông tôi nhen lên một câu hỏi Liệu có thật một vùng đất mà con người sống chậm rãi trọn vẹn và hạnh phúc đến như vậy không? Chuyến đi này không chỉ để khám phá phong cảnh mà là để tìm hiểu cách người Bhutan sống Từ những nhà sư trong tu viện trên vách núi đến những nụ cười giảng dị bên đường Họ có gì trong cuộc sống mà khiến cả thế giới phải tò mò? Đây là một hành trình đi tìm định nghĩa khác về hạnh phúc Và mình mời các bạn cùng đang hành Xin chào các bạn Trước khi tiếp tục hành trình Mình xin tâm tác lại lịch trình 5 ngày tại Bhutan để các bạn tiện theo dõi nha Ngày đầu tiên, bay đến Bhutan Thăm quan ở Baro Ngày thứ 2, trekking Tiger Nest Ngày thứ 3, đi Punakha thăm Punakha Yong Ngày thứ 4, đi Thiem Phu, thủ đô của Bhutan thăm khu bảo tồn Tan Kim Ngày thứ 5, bay về Baro và bay về Việt Nam Bây giờ mình tiếp tục hành trình nha Mùa xuân ở miền trung Bhutan khi sương mai cầm vương trên những dải núi và tiếng trung gió khẽ khẽ văng lên từ các tu viện cổ Trên hành trình đến Punakha có một điểm dừng thật đặc biệt đó là Tâm Trúc Lạ Khang Một ngôi chùa nhỏ nằm lạnh lẽ lên dòng sông Baro được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ 15 bởi Thanh Tôn Giang Po một nhà sư, kiến trúc sư và là người tiên phong trong việc xây cầu treo tại Himalaya Đây là chiếc cầu sắt do chính ông thiết kế Hiện tại thì người ta không cho khách du lịch đi qua chiếc cầu này nữa vì nó đã quá cũ Họ xây một chiếc cầu khác cạnh đó Còn cầu cũ vẫn giữ như một kỹ vật Mọi người qua bên kia suối để vào thăm chùa Còn tụi mình thì thích xuống suối chơi và chụp hình lưu niệm Càng đến gần Punakha rắc tím bắt đầu xuất hiện Chakaranda hay còn được gọi là phưỡng tím không có nguồn gốc từ Bhutan Nhưng mỗi mùa xuân loài hoa này lại nở rộ như một làng sương mỏng Phủ tím kết lối vào dông và thông lũng Mỏng manh, yên ả và đẹp đến làng người Ở đây người ta tin phưỡng tím là dấu hiệu của sự thức tỉnh nhẹ nhàng trong tâm thức Và rồi Punakha Dông hiện ra và lạc nơi giao thoa giữa hai dòng sông tiên Đó là Pho Chu và Mo Chu Pháo đài này là một trong những công trình cổ kính và uy nghi nhất của Bhutan Được xây dựng vào năm 1637 Punakha Dông không chỉ là một di tích lịch sử mà còn là một trung tâm tôn giáo sống đồng Vào mỗi mùa đông Đức Tăng Thống Je Khenpo cùng giáo hội Trung ương sẽ tạm rời thủ đô Thiên Phu để về đây hành trì và điều hành các công việc thực sự Nơi này cũng là địa điểm tổ chức những sự kiện quốc gia trọng đại Từ lễ đăng quan của các vị vua cho đến đám cưới hoàng gia Với kiến trúc hòa quyện giữa cổ, đá và ảnh sáng tự nhiên Pháo đài Punakha rất hòa hợp với không gian và thiên nhiên xung quanh Trong sắc dịu dàng của hoa phượng tím trong sự trầm mặt của từng viên đá ta không chỉ đến đây để nhìn ngắm mà để lắng nghe chính mình Trong một thế giới ồn ảo đôi khi chữa lành chỉ bắt đầu bằng một khoảng lặng như thế này Chiều hôm đó tụi mình về khách sạn ở Punakha Tới khách sạn thì tụi mình bắt gặp một đoàn khách du lịch đang đốt lửa trại đang hát và nhảy múa với nhau Theo quan sát của tụi mình thì đoàn khách này là người Ấn Độ còn đoàn ứng dụng viên và đoàn tổ chức thì là người Bhutan Mọi người rất cởi mở Họ mời các thành viên trong đoàn Việt Nam tham gia cùng Tuy không hiểu các bài hát nhưng các bạn Việt Nam cũng hòa chung công khí đó Nhóm thành một vòng xung quanh đóng lửa và làm theo những động tác của các bạn Bhutan Đan Lạc Ở Bhutan niềm vui không đến từ những trung tâm thương mại ồn ào hay màn hình sáng rực Niềm vui ở đây đơn giản và sâu lắng hơn nhiều Ở các làng quê khi mặt trời lặng sau những giải Himalaya xa xa Người dân tù hợp quanh đóng lửa đàn hát và nhảy múa Không phải để biểu diễn mà là để kết nối với nhau Họ cũng dạo chơi qua những con đường mòn lên chùa Nơi thiên nhiên và tỉnh lạnh trở thành món quà giải trí tuyệt vời nhất Bhutan không thiếu tiếng cười Chỉ là tiếng cười ấy vang lên giữa núi đồi bên chén trà nóng và những trái tim thật thà Buổi sáng hôm ấy tụi mình dự định ghé Chimilakhan Đây là một trong những ngôi chùa đặc biệt nhất ở Bhutan Nổi tiếng với truyền thuyết kỳ lạ và những biểu tượng xinh sản Nhưng đôi khi những điều tốt đẹp nhất trên hành trình lại không nằm trong kế hoạch Trên con đường nhỏ dẫn vào chùa Tụi mình đi ngang một cánh đồng đang gạt Không có bảng tên không có điểm dừng du lịch Chỉ có những người nông dân Bhutan đang cúi mình gạt lúa mì giữa ánh nắng nhạt của mùa xuân Mình dừng lại không kịp suy nghĩ Chỉ đơn giản là muốn lưu giữ lại khoảnh khắc đó thật chân thật mộc mạc và thanh minh Xin chào mọi người Mình đang đứng trước một cánh đồng của Bhutan Đây là loại ruộng bậc thang giống như ruộng ở Tây Bắc của Việt Nam mình Nhưng người ta không có trồng lúa nước mà người ta trồng lúa mì Đây là lần đầu tiên mình thấy những cái cây lúa mì luôn Nhìn nó rất là lạ mọi người Ở một đất nước với hơn 70% diện tích là núi non Nông nghiệp Bhutan là một kỳ tích thầm lặng Người dân trồng các loại như lúa mì, lúa mạch và rau củ trên các thở ruộng bậc thang Mọi thứ đều được làm thủ công Không máy móc Không thuốc từ sau Không văn hóa học Chậm rãi sạch sẽ và gần như thuần tự nhiên Những người nông dân ở đây không nói nhiều Nhưng họ để lại cho mình một điều gì đó rất rõ ràng Một cảm giác đầy đủ Không phải từ vật chất mà từ sự kết nối với đất với trời và sự kết nối với nhau Mình đã không bước vào Chimilakhan hôm đó Nhưng có lẽ cánh đồng kia cũng là một ngôi chùa khác nơi mà con người cúi mình trước thiên nhiên Không phải để cầu nguyện mà là để gieo trồng Và đó cũng là một hình thức của sự thiên liên Sau buổi sáng ngắm người dân Bhutan ngặt lúa với những thở ruộng bậc thang vàng ống Tụi mình ghé vào một ngôi làng nhỏ bên đường Ngôi làng này yên tĩnh vắng lặng giống như những làng quê Việt Nam lúc mình còn 5-6 tuổi vậy Tụi mình tặng vài gói bánh kẹo cho mấy em nhỏ dễ thương rồi ghé qua tiệm tạp hóa mua ít đồ lạc vặt Hello How are you? Đẹp lắm Cần đó là một cửa hàng quà lưu niệm thật đặc biệt Những món đồ thủ công được làm bởi chính đôi tay của những người thợ khuyết thật Bhutan Cái túi bao nhiêu em? Túi này là 1.500 À khoảng... 450.000 đồng 10m ok 10m, dễ thương Túi này đeo ngang luôn Yes Ok Trên hành trình từ Punakha đến Thimphu có một nơi mà ai đi ngang cũng chậm lại Đó là đèo Dojula Nằm ở đầu cao hơn 3.100m so với mặt nước biển Nơi đây không chỉ là một điểm giao thông mà nó còn là một khoảnh khắc tĩnh lặng giữa trời và đất Giữa làng xuân dày đặc của buổi sớm là 108 ngôi trò tên những bão tháp trắng nhỏ xếp thành vòng tròn quanh một ngọn đồi Các bão tháp được xây dựng để tưởng niệm những người lính Bhutan đã hy sinh trong một cuộc xung đột biên giới với Ấn Độ năm 2003 Một tượng đài không mang tính hùng ca mà đó là một lời nguyện cầu cho hòa bình Đèo Dojula thường chim mình trong sương nhưng vào những ngày trời quang mây tạnh thì nơi đây là một bể ngắm Himalaya hiếm có với dãy gang khà Phrensum vương cao ở phía xa Ngọn đuối này được xem là cao nhất thế giới chưa từng có người leo lên đỉnh bởi luật của Bhutan cấm xâm phạm đỉnh núi thiên Trên một ngọn đồi ở phía bắc thủ đô Thiên Phu có một nơi không đông khách du lịch một không gian tỉnh lặng bên những rạng thông Người Bhutan gọi nơi này là khu bảo tồn Takin nhưng với mình nó giống như một cánh rừng thiên dành riêng cho một sinh vật kỳ lạ Đây là nơi cư trú của Takin linh vật quốc gia của Bhutan Takin là một loài thú có ngoại hình kỳ lạ gần như siêu thật với thân hình giống bò đầu thì giống dê và dán đi lửng thử như thể mang cả một truyền thuyết trên lưng Truyền thuyết kể rằng vị thánh huyền thoại Druppa Khunli người được bệnh danh là Thánh Điên từng được dân làng mời dụng bữa và sau đó yêu cầu ông tạo ra một con vật kỳ diệu Ông ăn hết cả đậu dê và thân bò rồi sau đó ghép hai phần lại vài phút sau con thú đứng dậy sống động và đó chính là Takin Mình không biết vì sao nhưng mà khi nhìn vào đôi mắt của Takin có một điều gì đó rất là cổ xưa rất là Bhutan một sự hiện diện không ồn ào nhưng đủ làm cho người đối diện phải lặng đi Vì cắn liền với câu chuyện tâm linh nó vài vật này được tôn vinh như một biểu tượng văn hóa tâm linh và bản sách dân tộc của người Bhutan Trong thế giới động vật Takin là một loài vật quý hiếm và rất khó phân loại Chỉ sống ở vùng núi cao dọc dãy Himalaya từ Bhutan, Tây Tạng cho đến Myanmar Dù có dáng vẻ còng kền nhưng Takin có thể leo dốc trèo đồi rất là giỏi Chúng thường sống theo bày hiền lành, nhút nhát Có thể bạn không thấy Takin trong danh sách top địa điểm phải đến ở Bhutan nhưng nếu có dịp bạn hãy đến đây lặng lẽ đứng giữa rừng và cảm nhận sự sống đang thở thật chậm rãi vững chảy theo cách riêng của Bhutan Từ bất kỳ góc nào của thiên phu bạn cũng có thể thấy ngài uy nghi, lặng lẽ như một người giữ nhịp cho toàn thành phố Đây là phỏ tượng Phật lớn nhất Bhutan và cũng là một trong những nơi khiến mình lặng đi lâu nhất trong hành trình Phỏ tượng cao 51,5 mét được đút bằng đồng và nhát vàng Bên trong lòng tượng là 125.000 tượng Phật nhỏ mỗi tượng lại chứa được một lời nguyện lành Công trình được khánh thành vào năm 2015 nhận kỷ niệm 60 năm ngày sinh của vị vua thứ tư Chidme Singhe Wangchuk Người Bhutan tin rằng mỗi khi ta chim bái tượng Phật một phần trong ta sẽ được thức tỉnh không ổn ào, không ép buộc chỉ là một sự cỡ nhắc dễ dàng về lòng tử tế về sự biết đủ và về ánh sáng bên trong chính mình Từ đây toàn cảnh thung lũng thiên phu hiện ra bên dưới những mái nhà đỏ nâu những đồi thông những lớp mây lửng lợi trôi qua nóc chùa một đô thị hiện đại nhưng không mất gốc một thủ đô nhưng vẫn sống trong nhịp của thiền Buổi sáng cuối cùng ở Bhutan đây là căn phòng nhỏ giữa trung tâm thiên phu không phải là một khách sạn sang trọng nhưng đủ yên tĩnh để nghỉ ngơi và ngắm dòng người qua lại phía sau cửa sổ mình đi bộ dọc công phố mua một ly cà phê ấm đơn giản như chính nhiệp sống ở đây không vội vã, không tớt bật mọi thứ đều có thời gian điên của nó và mình cũng học được cách không cần đi nhanh để thấy được nhiều hơn chuyến xe đưa tụi mình về lại Paro, nơi khởi đầu và cũng là nơi kết thúc hành trình này ở Paro, tụi mình thuê trang phục truyền thống của người Bhutan nam thì gọi là Go còn nữ gọi là Kira những bộ quần áo không chỉ đẹp ở phong dáng mà còn chứa đựng nền văn hóa để cao sự tôn trọng, sự chỉnh tru và lòng tự hào dân tộc khi mặc bộ đồ truyền thống của Bhutan vào và đứng trước pháo đài Paro tự dưng mình không cảm thấy tách biệt với Bhutan mà có một sự kết nối gì nó rất lạ lùng như thế mình đang thuộc về nơi này dù chỉ là trong một khoảnh khắc sau hành trình tuy chưa quá dài nhưng cũng không gọi là ngắn ngủi này mình nghiệm ra những điều làm cho người dân Bhutan được mệnh danh là một dân tộc hạnh phúc nó đến từ các chính sách của chính phủ lẫn nền tảng tâm linh và những yếu tố địa lý mà người Bhutan đang có được thứ nhất yếu tố địa lý nằm sâu trong lòng dãy Himalaya Bhutan được bao bọc bởi núi non hiểm trở và những con đường quanh co chính địa hình khắc nghiệt ấy đã trở thành lớp áo tự nhiên giúp đất nước nhỏ bé này tránh khỏi ách đô hộ dù từng trải qua một vài cuộc chiến trong lịch sử như cuộc chiến với Tây Tạng, Anh hay Ấn Độ nhưng không chỉ bảo vệ về mặt quân sự sự cô lập địa lý thứ nhất còn giữ cho Bhutan một điều quý giá hơn đó là bản sắc văn hóa ở đây, văn hóa, tính ngưỡng và nhịp sống cổ xưa vẫn riêng riêng rõ ràng như thể thời gian chưa từng trôi qua thứ hai, yếu tố chính sách quốc gia ở Bhutan hạnh phúc không phải là đích đến mà là định hướng phát triển quốc gia thay vì chạy theo GDP Bhutan đo lường sự tiến bộ bằng chỉ số hạnh phúc quốc gia nơi con người, thiên nhiên văn hóa và tinh thần cùng được gìn giữ thay vì tập trung vào GDP như phần lớn các quốc gia khác Bhutan chú trọng vào GNH với 4 trụ cột phát triển kinh tế bình vẩn bảo tồn văn hóa, bảo vệ môi trường và quản trị tốt Chính phủ Bhutan cung cấp y tế và giáo dục miễn phí cho toàn dân điều này làm giảm bớt gánh nặng tài chính đặc biệt là ở nông thôn và tạo được sự công bằng xã hội Thứ ba và quan trọng nhất đó là yếu tố con người Hạnh phúc của Bhutan nằm trong chính cách người dân nơi đây sống và nghĩ Họ hiền lành, sống chậm và luôn chọn tử tế trong từng hành động nhỏ Họ không cần nhiều để thấy đủ chỉ cần thiên nhiên, gia đình và lòng bình an Với hơn 3 phần tư dân số theo Phật giáo Kim Cương Thừa Tâm linh không nằm trên bàn thờ mà hiện diện trong từng bước chân từng lời nói, từng hơi thở Họ tụng kinh mỗi sáng hành thiền mỗi chiều và quán niệm về cái chết không để sợ, mà để sống sâu sắc hơn Có lẽ chính những con người như thế mới thực sự làm nên một quốc gia hạnh phúc Nói tới đây không phải là để chúng ta so sánh giữa Bhutan và các quốc gia khác Mỗi quốc gia mỗi vùng lãnh thổ trên trái đất này đều có vai trò riêng là nơi để con người cùng trải nghiệm những bài học Có nơi sẽ cho ta bài học về chiến tranh Nơi khác cho ta bài học về lòng trắc ẩn Có nơi lại cho ta bài học về chủ nghĩa vật chất Có lẽ Bhutan là nơi mà sau khi những linh hồn đã trải qua đủ hết những hỷ nộ, ái ố rồi Họ sẽ quy tụ về đây để trải nghiệm một cảnh giới của hạnh phúc vô điều kiện Có những sự tinh khiết trong tình người mà chúng ta dành cho nhau Cảm thấy được yêu thương Trời ơi kìa kìa cái mặt kìa Nhìn cái mặt này nha