Họ Thả Trâu Nước Lên Đảo Hoang 5 Năm Sau Cả Thế Giới Ngỡ Ngàng!

Bạn có tin rằng, chỉ với 7 con châu nước, người ta có thể hồi sinh cả một vùng đất chết rộng lớn mà ngay cả những công nghệ hiện đại nhất cũng phải chịu thua? Thật khó tin phải không? Nhưng đó là câu chuyện có thật đang diễn ra ngay tại châu Âu. Khi con người nghĩ rằng mình có thể chế ngự tự nhiên bằng đê bao, ruộng đồng và các khu công nghiệp, họ đã vô tình tàn phá tới 90% diện tích đất ngập nước trên khắp châu Lục. Những lá phổi xanh vốn giữ nhiệm vụ điều tiết nguồn nước, bồi đắp phủ xa và là nơi trú ngụ của muôn loài bỗng chốc biến mất, kéo theo sự sụp đổ của một hệ sinh thái đã vận hành ổn định suốt hàng ngàn năm. Một thí nghiệm kỳ quạc đã diễn ra vào tháng 5 năm 2019 trên dòng sông Đan Úc. Một chiếc xà lan chở theo các nhà bảo tồn cùng 7 con châu nước trôi lặng lẽ tiến về phía đảo Ermakov, một giải đất rộng khoảng 3.500 hectare Vùng đất này thuộc vùng châu thổ sông Đan Úc với tổng diện tích hơn 4.000 km2 vốn là vùng châu thổ lớn thứ 2 châu Âu và từng được công nhận là di sản thế giới. Nơi đây từng là ngôi nhà thiên đường của hơn 300 loài chim quý như bồ nông, cò quăm, đại bàng đuôi trắng cùng hàng chục loài cá nước ngọt. Thế nhưng dưới thời Liên Xô, người ta đã đắp đê bao quanh đảo, rút cạn kiệt nguồn nước để biến đâm lầy thành đất trồng trọt. Đến khi việc sản xuất nông nghiệp không còn hiệu quả, con người bỏ đi để lại một giải đất khô cằn và những tổn thương nặng nề. Khi con người rút lui, thiên nhiên lại chẳng thể tự chữa lành như mong đợi. Không có cá quay về, cũng chẳng thấy bóng dáng các đàn chim di cư. Thứ duy nhất tràn ngập và nuốt chửng hòn đảo chính là thảm lao sậy khổng lồ. Trong một hệ sinh thái đã biến dạng, cây lao sậy phát triển quá nhanh Chúng mọc dày đặc, vươn cao từ 2-4 mét và che phủ tới 80-100% diện tích đảo. Nhìn từ trên cao, hòn đảo vẫn khoác lên mình màu xanh ngút ngàn, nhưng đó là một màu xanh đơn điệu, dấu bên dưới là một nghĩa địa sinh thái đang chìm dần trong ngạt thở. Thảm lao sậy dày đặc này đã chẳng đứng từ 70-95% lượng ánh sáng mặt trời chiếu xuống mặt nước. Thiếu ánh sáng thảm thực vật thủy sinh chết dần khiến lượng oxy hòa tan trong nước giảm nghiêm trọng xuống dưới 2mg trên 1 lít, mức độ không một loài cá nào có thể tồn tại. Môi trường sinh sản của cá bị thu hẹp hơn một nửa, kéo theo sự sụt giảm nghiêm trọng của các loài côn trùng thủy sinh. Không có thức ăn, lại mất đi những bãi bùn nông thoáng đắng để săn mồi. Số lượng các loài chim lội nước và chim di cư tại đây đã suy giảm đến 50%. Những cây lao sậy không có lỗi, lỗi nằm ở chỗ hòn đảo đã mất đi dòng chảy tự nhiên và thiếu vắng dấu chân của các loài động vật ăn cỏ cỡ lớn. Những tác nhân vốn giúp kìm hám sự sấm lấn của loài cây này. Thấy rõ gốc rễ vấn đề, các nhà khoa học hiểu rằng muốn thả động vật thì trước tiên phải mang nước trở lại hòn đảo. Những con đê cũ đã làm giảm tới 70% lượng nước lũ, biến vùng đất ngập nước này thành một cái hồ cạn tù động chỉ sâu khoảng 10cm. Bước ngoặt đến vào năm 2009 khi một phần đê bao được phá bỏ, giúp nước sông đa núp tràn vào mạnh mẽ. Mực nước trên đảo bắt đầu lên xuống tự nhiên từ 40cm đến 80cm, diện tích mặt nước rộng gấp đôi trước đây. Lượng oxy trong nước cũng tăng cao, tạo môi trường sống lý tưởng cho các đàn cá quay về. Khi nguồn nước đã ổn định, hòn đảo cần thêm những con vật nuôi giúp cải tạo và định hình lại mặt đất và nhiệm vụ đó được giao cho 7 con trâu nước. Khác với loài bò, vốn chỉ ưa thích những đồng cỏ khô giáo, trâu nước lại là những sinh vật sinh ra để dành riêng cho vùng đầm lầy. Chúng có thể dễ dàng lội qua những lớp bùn lún sâu, ngâm mình nhiều giờ trong làn nước nông và đặc biệt là thích ăn những búp lao sậy non cứng cáp, thứ mà hầu hết các loài gia súc khác đều ngoảnh mặt quay đi. Việc đưa trâu nước trở lại giải đất này không phải là một quyết định ngẫu nhiên. Dù loài trâu nước hiện đại có nguồn gốc từ châu Á, nhưng các bằng chứng sinh thái cho thấy tổ tiên của chúng từng gắn bó chặt chẽ với vùng châu Thổ, sông Đa Núp cho đến khoảng một thế kỷ trước. Sự xuất hiện của chúng sẽ giúp hàn gắn lại một mắt xích sinh thái quan trọng đã bị con người vô tình phá vỡ. 7 cá thể trâu nước đầu tiên bao gồm 5 con đực và 2 con cái đang mang thai được tuyển chọn kỹ lưỡng từ vùng Tây Ukraine. Sau khi trải qua các quy trình kiểm tra sức khỏe khắt khe, chúng đã vượt hành trình đường bộ dài hơn 1.000 km rồi tiếp tục lên xà lan rẽ sóng tiến ra đảo. Nhóm nghiên cứu đã thả đàn trâu tự do trên diện tích 3.500 ha mà không dựng hàng rào, không xây chuồng trại và không cung cấp thức ăn nhân tạo. Nhờ khả năng thích nghi kinh ngạc từ 7 cá thể ban đầu, đàn trâu đã phát triển mạnh mẽ lên gần 20 con với những lứa nghé mới được sinh ra ngay trên mặt đất tự do này. Điều tạo nên sự khác biệt không nằm ở số lượng cá thể mà nằm ở chính những hành vi bản năng hàng ngày của đàn trâu. Mỗi con trâu trưởng thành nặng từ 300 đến 500 kg tiêu thụ trung bình từ 25 đến 40 kg thực vật tươi mỗi ngày. Cả đàn trâu có thể ăn tới hàng trăm tấn cây cỏ mỗi năm. Quan trọng hơn chúng không ăn sạch bách theo kiểu hủy diệt. Chúng gặm cỏ chỗ cao chỗ thấp chỗ dày chỗ mỏng, vô tình tạo ra một bức tranh cảnh quan lổi lõm đầy tính đa dạng. Nhờ cách ăn không đồng đều của đàn trâu vô tình giúp đất đai có nhiều khoảng trống lộ ra những bãi bùn thoáng và vũng nước nông sen kẽ nhau. Nơi đây trở thành ngôi nhà hoàn hảo cho các loài cá, côn trùng và chim nước sinh sống. Dưới tác động của những bước chân nặng nề hòn đảo bắt đầu chuyển mình. Mỗi ngày, đàn trâu di chuyển từ 5 đến 10 km tác động trực tiếp lên khoảng 40% diện tích đảo. Chưa hết, lượng phân khổng lồ khoảng 100 đến 150 tấn mỗi năm mà chúng thải ra lại là nguồn phân bón cực tốt cho vi sinh vật và sâu bọ phát triển. Nhờ thế, cá và chim chóc lại có thêm một nguồn thức ăn dồi dào. Đặc biệt hơn, nhờ bộ lông dày và đường tiêu hóa của mình, trâu nước còn vô tình trở thành những xe chở hạt giống, gieo mầm cho hơn 200 loài cây cọ khắp hòn đảo. Mỗi khi lội xuống đầm tắm con bùn để tránh nắng, thói quen đắm mình và lăn lộn của trâu lại vô tình tạo ra hàng chục hố nước nhỏ rộng trừng vài chục mét vuông. Nhờ những vũng bùn và hố nước tự chế này, hàng ngàn sinh vật nhỏ bé như ếch nhái, cá con hay sâu bọ đã có nơi trú ẩn an toàn qua mùa khô hạn khắc nghiệt. Trâu nước chẳng hề chủ động đi giải cứu ai, nhưng chính sự cọ sát giữa thân hình khổng lồ của chúng với bùn đất và làn nước đã đánh thức sức sống Chỉ sau vài năm ngắn ngủi, những thảm lao sậy u ám từng phủ kín toàn bộ hòn đảo giờ đã giảm đi một nửa, chỉ còn khoảng 50-70%. Cầy lao sậy không mất hẳn mà được giữ ở mức cân bằng vừa phải. Ánh nắng mặt trời lại có cơ hội chiếu xuống mặt nước và lấp lánh trên những bãi bùn trống. Nhìn từ xa hay từ trên cao xuống, hòn đảo không còn là một màu xanh phẳng ly, chán ngắt nữa. Nơi đây đã lột xác thành một thế giới rộn ràng, đầy sức sống với từng đàn cá con sâu bọ và chim chóc rủ nhau kéo về làm tổ. Cuộc thử nghiệm sinh thái này vẫn đang đứng trước những thử thách đầy biến động. Tình hình chiến sự gia tăng tại vùng biên giới đã khiến công tác nghiên cứu, theo dõi và giám sát đàn châu nước cũng như sự biến đổi của cảnh quan gặp nhiều trở ngại. Một dự án phục hồi tự nhiên muốn duy trì thành công lâu dài tuyệt đối không thể thiếu sự đồng hành sát sao của con người. Nếu đàn châu phát triển quá nhanh, áp lực gặm nhấm lên thảm thực vật sẽ vượt ngưỡng chịu đựng. Ngược lại, nếu đàn quá thưa thớt, tác động sinh thái sẽ chẳng đủ để chống lại sự lấn lướt trở lại của những cây lau sậy. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu toàn cầu giống như một đám mây đen đang đe dọa thành quả này. Người ta dự báo vùng châu thổ sông Danube có thể nóng thêm gần 2 độ C trong vài chục năm tới, khiến hạn hán kéo dài và dòng nước chảy thất thường hơn. Nếu thiếu vắng những đợt lũ theo mùa, nguồn nước trên đảo sẽ nhanh chóng cạn kiệt, đẩy hệ sinh thái vừa chớm nở trở lại nguy cơ suy kiệt ban đầu. Nhìn rộng ra các vùng lân cận tại Rumani như các dự án phục hồi đất ngập nước từng rất thành công ở Mamugia hay Karasuhat, bài toán bảo tồn luôn song hành cùng những xung đột lợi ích kinh tế. Khi thiên nhiên vừa hồi sinh với sự trở lại của hàng ngàn loài cá và chim quý, nhiều người muốn rút cạn nước để lấy đất trồng trọt và điều này có thể khiến những vùng đất ngập nước vừa được hồi sinh một lần nữa bị đe dọa. Điều này đặt ra một câu hỏi hóc búa Làm sao để thiên nhiên được chữa lành nhưng vẫn đảm bảo được sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương? Làm sao để chúng ta không lặp lại vết xe đổ cũ khi chỉ coi đất đai là cỗ máy vắt cạn tài nguyên? Hành trình hồi sinh lại vùng đất này không chỉ là chuyện của các nhà khoa học mà còn để lại cho chúng ta một bài học sâu sắc về cuộc sống Thiên nhiên khi được trả lại những gì tự nhiên nhất như dòng nước chảy đất bùn và dấu chân của động vật thì mọi thứ sẽ tự chữa lành Đôi khi điều chúng ta cần làm nhất lại là dừng lại để lắng nghe và trao trả mọi thứ về đúng vị trí nguyên bản của nó Khi mối quan hệ rơi vào bế tắc hãy bắt đầu bằng sự thấu hiểu Khi tâm trí kiệt sức hãy cho phép bản thân được nghỉ ngơi và khi cuộc sống trở nên hỗn loạn hãy tìm lại nhịp điệu tự nhiên thay vì cố gắng gồng mình gánh vác Sự phục hồi bền vững nhất luôn bắt đầu từ sự tôn trọng nhịp sống tự nhiên Theo bạn trước sự tổn thương của hành tinh con người nên tiếp tục can thập bằng công nghệ hay nên lùi lại một bước để trả lại khoảng không cho thiên nhiên tự chữa lành