Trần Quang Khải: Đằng sau hào khí "Đoạt sáo Chương Dương độ" là nỗi lòng thi sĩ tuổi xế chiều

Đại Kỷ Nguyên - Văn hóa
1.8K người theo dõi
511 Lượt xem video·28 thg 7, 2025
0:00 Giới thiệu
00:47 Ngâm và bình thơ "Xuân nhật hữu cảm I"
06:51 Ngâm và bình thơ "Xuân nhật hữu cảm II"
11:50 Hồi tưởng cuộc đời của vị tướng làm nên lịch sử
12:45 Sóng gió chính trường và cái bắt tay lịch sử
13:26 Hưng Đạo Vương chủ động gạt bỏ hiềm khích
13:57 Vị thống soái làm nên lịch sử
Chào mừng quý vị đến với chuyên mục văn hóa của Đại Kỳ Nguyên.
Thưa quý vị, trong kho tàng văn học trung đại Việt Nam, có những vần thơ không chỉ chứa
đựng vẻ đẹp của ngôn từ mà còn ẩn dấu tâm sự của cả một đời người. Ít ai biết rằng,
đang sâu hào khí của một trong những vị tướng vĩ đại nhất nhà Trần, người có công lao thu
phục đất nước đứng thứ nhất, lại là một tâm hồn thi sĩ sâu lắng với những nỗi niềm riêng khi
tuổi xế chiều. Hôm nay, chúng ta hãy cùng nhau đặt dở những trang thơ của Lạc Đạo Tập để
cảm nhận tiếng lòng của triều minh đại vương Trần Quang Khải qua hai bài thơ xuất nhận hữu cảm,
và cùng nhìn lại cuộc đời phi thường của một bậc kỳ tài văn võ song toàn.
Nguyệt sắc vĩ vị
Dã hương lan
Đông phong đặc địa
Khởi xuân hàn
Phiên không các
Giác mông tương quân
Phát hỏa là
Bị vật nhuận tòng
Thiên ngoài vũ
Kinh tâm hồng thoái
Tích thị nhan
Khư sâu lại hư môi tường
Sổ kiếm ru rù
Ước cố sàn
Ánh trăng heo hát đêm dần tàn
Gió đông lành lành
Khởi xuân hàn
Trở mình hoa liu
Vương cao cát
Khom tre kẹo kẹt
Giấc mông tan
Trời vẫn đang mưa
Xuân tươi nhuận
Người trợt kinh tâm
Sắc đã từ sâu
Chỉ có ba chén rượu
Vỗ về bão kiêm
Nhớ cố sàn
Trong cái xe lạnh của một đêm xuân
Khi bạn vật đang cỡ mình thức giấc
Vị lão tướng cũng tỉnh mộng
Khung cảnh ngoài kia thật thi vị
Ánh trăng sắp tàn
Tiếng hoa liu chạm vào gác cao
Tiếng mưa xuân tí tách
Tới những giọt mật mùa xuân
Tới bạn vật tươi nhuận
Mùa xuân của thiên nhiên đang về
Nhưng trong lòng người
Lại là một nỗi ngậm ngùi
Cầu thơ kinh tâm hồng thoái tích thị nhan
Người trợt kinh tâm
Sắc đã tàn
Chính là tiếng lòng của cả bài thơ
Niềm vui xuân chỉ thoáng qua
Để rồi thi nhân giật mình
Nhận ra mái đầu mình đã bạc
Xuân sắc của đời người đã qua
Những năm tháng tuổi trẻ sôi nổi
Những hoài báo tôn hoành nơi xa trường
Này đã lùi vào quá khứ
Thành Bảo Kiếm
Từng cùng ông vào sinh gia tử
Lập nên bao chiến công hiển hách
Giờ chỉ còn là kỷ vật
Để vỗ về
Để cùng ông du du ức cố san
Man mác nhớ về núi sông xưa
Nỗi sầu của một người anh hùng khi về già
Có lẽ chỉ chén rượu và thơ ca
Mới có thể giãi bày
Và có lẽ khi lắng nghe bài thơ thứ hai
Chúng ta sẽ càng thấu hiểu hơn
Nỗi lòng ấy
Vũ bạch phì mai
Tế nhược ti
Bế môn ngột ngột
Tọa thư si
Nhị phần xuân sắc
Nhàn sai qua
Ngụ thập suy ông
Dĩ tự chi
Cố quốc tâm hoàn
Phi điều quyền
Ân ba hải hoát
Tung lân trì
Giải đạo
Đông phong
Phu nhất thi
Mưa trăng sưỡng mai
Mình tựa tơ
Giật mình khép cửa
Giã thẫn thờ
Nhị phần xuân sắc
Năm mươi tự biết
Chỉ còn thơ
Tâm hoài cố quốc
Chìm thanh mòi
Sông ân biển sông
Cá vây
Nay gió đông về
Hoài thơ
Nếu bài thơ đầu là một thoảng giật mình
Thì bài thứ hai là một sự chấp nhận trầm tĩnh
Ngụ thập suy ông
Dĩ tự chi
Năm mươi tự biết sức đã suy
Hào khí hừng hực năm nào
Nay đã lắng lại
Trở thành sự thong rong của một con người
Đã đi qua đỉnh cao của vinh quang
Dù lòng vẫn hướng về cố quốc
Nhưng ông biết đôi cánh của mình đã mỏi
Và đã đến lúc gói lại
Những lo toan quốc sự
Trở về với điển viên
Để cho ngọn gió đông hiền hòa
Giật nên những ý thơ hoài niệm
Vậy quá khứ nào
Đã tạo nên một tâm hồn vĩ đại
Và sâu sắc đến thế
Hồi tưởng về cuộc đời
Vị tướng làm nên lịch sử
Từ triều Minh Vương
Đến Thượng tướng Thái Sư Trần Quang Khải
Sinh năm 1241
Là hoàng tử thứ ba
Của vua Trần Thái Tông
Sinh già đã mang cho mình dòng máu đế vương
Nhưng ông không chỉ là một hoàng tử hưởng vinh hoa
Mà còn là một tài năng xuất chúng
Được rèn rũa từ nhỏ
Thầy của ông là bảng nhãn Lê Văn Hiếu
Một nhà sự học
Một học giả uyên bác
Nhờ vậy ông sớm đã là người học rộng tài cao
Thậm chí ám hiểu
Cái ngôn ngữ của các tộc người thiểu số
Tài năng của ông nhanh chóng
Được vua anh là Trần Thánh Tông nhìn nhận
Năm 20 tuổi
Ông được phong làm thái quý
Chính thức bước vào vũ đại chính trị
Năm 24 tuổi
Ông được giao trọng trách chấn thủ Nghệ An
Con đường của ông dường như được trải sẵn
Để trở thành một trụ cột
Của triều đình
Sóng gió chính trường
Và cái bắt tay lịch sử
Nhưng con đường của một bậc kỳ tài
Không bao giờ bằng phẳng
Vị trí cao nhất của ông khi đó
Tướng Quốc Thái Uý
Đứng trên cả hưng đạo vương Trần Quốc Tuấn
Giữa hai người ngoài mối mâu thuẫn
Giữa hai chi trong hoàng tộc
Còn có cả những bất hòa cá nhân
Một bên là tướng Văn
Một bên là tướng Võ
Sự tồn tại của mối bất hòa này
Chính là hiểm họa lớn nhất
Cho non sông trước vó ngựa
Của quân xâm lược nguyên mông
Và chính trong bối cảnh
Ngàn cân treo sợi tóc ấy
Lịch sử nhà Trần đã ghi lại
Một trong những khoảnh khắc đẹp nhất
Của tình quân thần
Hưng đạo vương chủ động gạt bỏ hiểm khích
Sự sách ghi chép rằng
Ông đã mời Trần Quốc Thái
Xuống thuyền mình chơi
Rồi thân trinh dùng nước thơm
Tắm cho Quang Khải và nói
Hôm nay được tắm cho Thượng Tướng
Trần Quang Khải cũng đáp lại
Hôm nay được Quốc Công tắm rửa cho
Cái khoát tay cởi áo cho nhau
Không chỉ gột rửa bùi Trần
Mà còn gột rửa
Tất cả những tị hiểm
Để từ đó
Hai ngôi sao sáng nhất của nhà Trần
Cùng đồng lòng phò vua cứu nước
Vị thống xoái làm nên lịch sử
Khi vó ngựa nguyên mông
Một lần nữa dày xéo non sông
Vào năm 1285
Trần Quang Khải đã trở thành
Một trong những mũi giáo sắc bé nhất
Của quân đội Đại Việt
Dưới sự điều phối chung của Quốc Công
Tiết chế Hưng Đạo Vương
Ông đã chỉ huy những trận đánh
Làm thay đổi cuộc diện chiến tranh
Từ việc chấn thủ Nghệ An
Cầm chân và làm tiêu hao sinh lực địch
Cho đến cuộc phản công thần tốc ngoài Bắc
Ông cùng các tướng lính chỉ huy
Quân lính Cảm Tử
Tấn công thẳng vào đồn thủy quân
Của Giặc ở bến Trương Dương
Trận đánh kinh thiên động địa ấy
Đã khiến quân nguyên phải bỏ thuyền
Chạy lên bờ, dối loạn
Thừa thắng, ông cho quân truy kích
Đến tận chân thành Thăng Long
Rồi dùng kế phục binh
Đánh cho quân Giặc đại bại
Buộc thoát hoan, phải bỏ kinh thành mà chạy
Trong vòng chưa đầy hai tháng
Hai chiến thắng lừng lẫy
Tại Hàm Tử và Trương Dương
Do ông góp phần chỉ huy
Đã làm nứt lòng quân dân cả nước
Và ngày vua Trần trở về kinh đô
Trong không khí khải hoàn
Vị tướng Tài Ba lại trổ tài thi phú
Viết nên bài thơ bất hủ
Tụng giá hoàn kinh sư
Đoạt sáo Trương Dương đổ
Cầm hồ Hàm tử quan
Thái bình tu nỗ lực
Vạn cổ thử giang san
Bốn câu thơ cô đọng
Hào sàng
Đã tạc vào lịch sử
Hào khí của một dân tộc bất khuất
Và tầm vóc của một vị tướng huyền thoại
Khi khói lửa
Chiến trinh đã lùi xa
Khi non sông đã vững bền vạn thùa
Vị lão tướng năm nào
Lại trở về với những vần thơ man mát
Nỗi niềm, những bài thơ
Xuân nhật hiểu cảm
Cảm xúc ngày xuân
Chính là lúc ông đối diện với quy luật
Của thời gian nhìn lại một đời
Cống hiến không mệt mỏi
Trần Quang Khải không chỉ là một
Bức tường thành của non sông
Người được vua Trần Thánh Tông khen tặng
Lưỡng chiều trung hiếu thế gian vô
Ông còn là một thi sĩ
Với tâm hồn đa cảm
Để lại cho hậu thế một di sản trọn vẹn
Một sự kết hợp tuyệt vời
Giữa cương và nhu
Giữa võ và văn
Là một ngôi sao tỏa sáng vĩnh hằng
Trên bầu trời lịch sử Việt Nam
Chương trình của chúng tôi hôm nay
Xin được khép lại tại đây
Cảm ơn quý vị đã chú ý theo dõi
Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị
Trong những chương trình lần sau
