Khi nhắc đến Hải Vương Tinh – hành động xa nhất trong Hệ Mặt Trời, nhiều người nghĩ rằng đó là một nơi lạnh lẽo, tĩnh lặng và không có gì đặc biệt. Nhưng sự thật lại hoàn toàn ngược lại! Ẩn bên trong lớp khí quyển xanh sâu là những cơn giông bão, những dòng gió siêu thanh có tốc độ nhanh nhất trong Hệ Mặt Trời. Điều gì đang thực sự xảy ra tại nơi cách Mặt Trời hàng tỷ km này? Vì sao một hành tinh xa xôi như vậy lại hoạt động mạnh mẽ đến thế? ...
#khoahoc#vutru#replay -------------------------------------- ❤ Đăng ký kênh tại đây: / @topthuvi ❤ Tham gia hội viên ủng hộ kênh: / @topthuvi -------------------------------------- Tín dụng: Chúng tôi không sở hữu toàn bộ tư liệu trong video, nó thuộc về các tổ chức khoa học uy tín như: NASA / ESA / ESO / CSA / Roscosmos / SpaceX / Envato. Thông tin chi tiết xin vui lòng liên hệ theo phần giới thiệu của kênh. Trân trọng cảm ơn!
Ngắm các tinh tú trên bầu trời đêm luôn mang đến cho chúng ta cảm giác thú vị và huyền mí.
Khi khu vực bạn quan sát không bị ô nhiễm ánh sáng,
bạn có thể nhìn thấy một số hành tinh trong hệ mặt trời,
như kim tinh, mộp tinh, thổ tinh hay hỏa tinh.
Còn với hải vương tinh, hành tinh xa nhất hệ mặt trời,
thì bạn sẽ không thể nhìn thấy.
Bạn cần phải có sự trợ giúp của kính thiên văn.
Là hành tinh nhỏ nhất trong số các hành tinh khí khổng lồ,
hải vương tinh là hành tinh luôn thu hút sự quan tâm của giới khoa học.
Không chỉ vì nó nằm ở khoảng cách xa xôi vô cùng lạnh lẽo,
mà ở đó còn xuất hiện những hiện tượng kỳ lạ và bí ẩn.
Với một vị trí cách xa mặt trời,
người ta có thể nghĩ rằng đây là nơi yên tĩnh, không có nhiều biến động.
Nhưng sự thật lại ngược lại,
hải vương tinh sở hấu một bầu khí quyền đầy động lực
với những cơn bão khổng lồ và gió có tốc độ đáng kinh ngạc.
Nhưng tại sao lại như vậy?
Xin mời quý vị và các bạn cùng đi khám phá.
Câu chuyện về hải vương tinh bắt đầu từ những năm 1612
khi Galileo Galilei có những quan sát đầu tiên về hành tinh
bằng kính thiên văn tự chế của mình.
Ông đã có những ghi chép và hình vẽ về vị trí của một vật thể bí ẩn
mà sau này nó phù hợp với hải vương tinh.
Đến năm 1846 là cột mốc quan trọng khi hành tinh này được phát hiện.
Điều đặc biệt, nó không được chụp ảnh hay quan sát trực tiếp
mà nó được phát hiện nhờ các tính toán khoa học.
Khi các nhà thiên văn học nghiên cấu quỹ đạo của thiên vương tinh,
họ nhận ra rằng nó không hoàn toàn phù hợp với các mô hình lý thuyết của mình.
Điều này gợi ý rằng có một lực hấp dẫn khác
từ một hành tinh chưa được biết đến đang tác động lên hệ mặt trời.
Nhà toán học nổi tiếng Urbain Le Verrier
đã sử dụng các phương pháp tính toán để dự đoán vị trí của hành tinh bí ẩn này.
Và thật kỳ diệu, Johann Galileo,
một nhà thiên văn học thời bấy giờ đã tìm thấy hải vương tinh
đúng tại vị trí gần như chung khớp với dự đoán toán học.
Việc phát hiện ra hải vương tinh và mặt trăng lớn nhất của nó,
Triton, chỉ trong vài ngày đã trở thành một cột mốc trong lịch sử khoa học.
Tuy nhiên, với khoảng cách xa xôi và cách thước khiêm tốn của hải vương tinh
đã khiến việc nghiên cứu nó trở thành một thách thức lớn.
Chỉ đến năm 1989, khi tàu Voyager 2 bay qua hành tinh này,
chúng ta mới có được cái nhìn rõ nét đầu tiên về hành tinh.
Những hình ảnh từ Voyager 2 cho thấy
hải vương tinh có các vành hành tinh mở nhạt,
một bầu khí quyển xoáy động và nhiều mặt trăng mới chưa từng được biết đến.
Kể từ khi riêng vương tinh bị thước danh hiệu hành tinh của hệ mặt trời
và trở thành hành tinh lùn vào năm 2006,
cho đến nay, hải vương tinh đã chính thức trở thành hành tinh xa nhất hệ mặt trời.
Nó quay quanh mặt trời ở khoảng cách trung bình khoảng 30 đơn vị thiên văn AU,
tương đương 4,5 tỷ km.
Đây là một khoảng cách vô cùng lớn.
Nó lớn đến mức, ngay cả với công nghệ hiện tại,
một tàu thăm giò cũng phải mất tới 13 năm bay không ngừng nghỉ mới đến được hải vương tinh.
Ở khoảng cách xa xôi này, hải vương tinh có một chu kỳ quỹ đạo rất lâu.
Nó mất gần 165 năm để hoàn thành được một vòng quay quanh mặt trời.
Bởi vậy, kể từ khi phát hiện ra hành tinh cho đến nay,
con người mới chỉ chứng kiến hành tinh hoàn thành một vòng quay quanh mặt trời của nó mà thôi.
Với vị trí xa xôi, nhiệt độ trên hải vương tinh rất lạnh.
Các nhà khoa học cho rằng nhiệt độ trên hành tinh này vào khoảng âm 201 đến âm 218 độ C.
Thế nhưng, độ nghiêng trục quay của hành tinh này lại gần giống với trái đất,
nghiêng 28,32 độ, bằng lại các mùa rõ rệt trên hành tinh.
Nếu bạn có cơ hội đứng trên hải vương tinh,
bạn sẽ được tận hưởng 4 mùa, với mỗi mùa kéo dài trong khoảng 40 năm trái đất.
Ở thời điểm hiện tại, ở phía nam bán cầu của hành tinh đang trải qua mùa xuân.
Nó ấm hơn khoảng 10 độ so với phần còn lại.
Chính điều này đã khiến khí mê tan đông lạnh ở tầng đối lâu tan trải,
bay lên tầng bình lâu và làm cho bán cầu nam của hành tinh trở nên sáng hơn đáng kể khi quan sát từ trái đất.
Những hiện tượng kỳ lạ trên hải vương tinh không chỉ làm kinh ngạc các nhà khoa học,
mà còn thách thức trí tưởng đượng của nhân loại.
Bầu khí quyền đầy những cơn bão mạnh mẽ và gió siêu thanh
tiếp tục là một bí ẩn chưa thể giải đáp trên hành tinh.
Dù xa xôi và lạnh giá, hải vương tinh vẫn là một hành tinh đầy sức hút
như một lời mời gọi những tâm hồn khám phá,
bước vào hành trình tìm hiểu những điều chưa biết nơi rìa ngoài hệ mặt trời.
Hải vương tinh sở hữu một loạt đặc điểm ấn tượng
khiến nó trở thành một trong những nơi kỳ lạ nhất mà con người từng khám phá.
Hành tinh này không chỉ có tốc độ gió nhanh nhất trong hệ mặt trời,
mà còn tồn tại những hiện tượng thời tiết và cấu trúc bên trong đáng kinh ngạc.
Đầu tiên, với khí quyền, hải vương tinh được bao bọc bởi nhiều tầng.
Tầng đối lưu thấp nhất, tầng bình lưu phía trên,
tiếp đến là tầng trung lâu, tầng nhiệt và tầng ngoài.
Những tầng này không chỉ định hình bầu khí quyền của hành tinh,
mà còn tạo nên các hiện tượng thời tiết kỳ lạ.
Hải vương tinh nổi tiếng với tốc độ gió vượt trội,
lên tới 2.160 km trên giờ tại xích đạo,
từng đường vận tốc siêu thanh.
Điều thú vị là các luồng gió này
thường di chuyển ngược chiều với chuyển động quay của hành tinh.
Cùng với đó, những cơn bão khổng lồ cũng thường xuyên xuất hiện,
chẳng hạn như vết tối lớn,
một cơn bão có kích thước tương đương trái đất,
được phát hiện bởi tàu Voyager 2 vào năm 1989.
Không giống như vết đỏ lớn của mập tinh,
các cơn bão trên hải vương tinh không phải là hiện tượng cố định.
Những quan sát từ kinh viễn vọng không gian hấp bù cho thấy
các cơn bão này biến mất chỉ sau vài năm,
và những đám mây sáng ở tầng cao
cũng đến rồi đi một cách khó đoán.
Điều này khiến các nhà khoa học đặt câu hỏi
tại sao hải vương tinh lại có bầu khí quyền sôi động như vậy,
trong khi hành tinh anh em là thiên vương tinh
có thành phần và kích thước tương tự
lại yên bình hơn rất nhiều.
Câu trả lời có thể nằm ở nội lực của hành tinh.
Hải vương tinh không phải là hành tinh lạnh nhất trong hệ mặt trời,
mặc dù nó nằm xa mặt trời nhất.
Trên thực tế, thiên vương tinh mới giữ danh hiệu
hành tinh lạnh nhất hệ mặt trời.
Sự khác biệt này được cho là do hải vương tinh
tỏa ra một nhiệt lượng đáng kể từ bên trong,
khiến hành tinh được sởi ấm,
trong khi thiên vương tinh gần như không tỏa nhiệt.
Một giả thuyết thú vị khác cho rằng,
một vụ vai trạm với một thiên thể lớn
đã làm tiêu hao năng lượng của thiên vương tinh
từ hàng tỷ năm trước,
khiến nó trở nên lạnh lẽo hơn.
Về thành phần, khí quyền của hải vương tinh
chứa 80% là hy rô,
19% heli
và một lượng nhỏ khí mê tan.
Chính mê tan mang lại cho hành tinh màu xanh đặc trưng,
nhưng sắc xanh của hải vương tinh đậm hơn nhiều
so với màu xanh lục lam của thiên vương tinh.
Các nhà khoa học cho rằng,
bên dưới lớp khí quyền là một lớp phủ lỏng trường nước,
ammonia và khí mê tan,
nơi áp suất lớn đến mức
khí mê tan có thể bị phá vỡ,
tạo thành kim cương.
Có giả thuyết còn cho rằng,
hải vương tinh có một đại dương các con lỏng,
nơi những khối kim cương rắn trôi nổi
và những cơn mưa kim cương có thể xảy ra.
Nếu điều này là sự thật,
đầy quả thực là một mỏ kim cương khổng lồ
của hệ mặt trời.
Đối với lõi của hải vương tinh,
là nơi áp suất lên tới 700 GPa,
gấp khoảng 7 triệu lần áp suất
trên bề mặt trải đất.
Đây là môi trường mà các lý thuyết
về cấu trúc hành tinh vẫn đang kiểm chứng,
và công nghệ mà con người có hiện tại
chỉ mới dừng lại ở việc mô phỏng,
chứ chúng ta chưa đủ khả năng
để đi xuyên xuống bên dưới của hải vương tinh
để kiểm chứng về điều đó.
Một đặc điểm đáng chú ý khác của hải vương tinh
là tư trường lịch lạ lùng của nó.
Tư trường của hành tinh này
nghiêng 47 độ so với trục quay,
tương tự thiên phương tinh,
dù trục quay của hải vương tinh
không bất thường như thiên phương tinh.
Điều này cho thấy,
tư trường có thể không xuất phát
từ lõi hành tinh,
mà từ một lớp chất lỏng dẫn điện
bao quanh lõi,
làm lịch hướng tư trường ra xa trục quay.
Hải vương tinh cũng sở hữu các cực quang,
nhưng chúng rất mờ và khác biệt.
Không chỉ xuất hiện ở các cực,
mà chúng còn được tìm thấy
ở các vĩ độ trung bình.
Ngoài khí quyền và tư trường,
hải vương tinh còn có một hệ thống
vành đai mờ nhạt.
Những vành đai này mỏng và có màu tối
rất khó quan sát
vì ánh sáng mặt trời ở khoảng cách này quá yếu.
Tuy vậy, chúng vẫn góp phần
làm tăng thêm sự kỳ bí cho hành tinh.
Tất cả những điều này cho thấy rằng,
hải vương tinh dù xa xôi
và khó tiếp cận,
nhưng là một thế giới đầy bất ngờ.
Từ tốc độ gió siêu thanh
đến những cơn mưa kim cương giả định,
hành tinh này không ngừng thách thức
hiểu biết của chúng ta,
mở ra những câu hỏi về cách các hành tinh
băng khổng lồ hoạt động và tiến hóa
trong vũ trụ.
Hải vương tinh, hành tinh thứ 8
trong hệ mặt trời, luôn mang đến cho con người
những điều kỳ thú và bí ẩn.
Một trong số đó là các vành đai
ở xung quanh.
Mặc dù hệ thống vành đai của hải vương tinh mờ
và kém hơn so với thổ tinh
hay thiên vương tinh,
nhưng chúng vẫn tồn tại.
Các vành đai quanh hải vương tinh
có thể bao gồm các hạt băng được phủ
bằng silicate hoặc vật liệu gốc carbon
khiến chúng có màu hơi đỏ.
Đây là hình ảnh rõ nét
về vành đai của hải vương tinh
và các mặt trăng được kinh viễn vọng
không gian James Webb chụp lại,
cho thấy có 3 vành đai chính bên trong
và 2 vành đai mờ hơn
mở rộng bên ngoài.
Những vòng cung sáng này
là tập hợp các vật chất tụ lại với nhau
nhưng vì lý do nào đó
mà chúng không phân tán ra toàn bộ chiếc nhẫn.
Đây là một bí ẩn lớn
mà các nhà khoa học
vẫn chưa thể giải thích được.
Bên cạnh các vành đai,
hải vương tinh còn có 14 mặt trăng
đã được biết đến.
Tất cả đều được đặt tên
theo các vị thần nước trong thần thoại Hy Lạp.
Trong số này,
mặt trăng Triton là mặt trăng sáng nhất
với kích thước lớn nhất
chứa phần lớn khối lượng
của toàn bộ hệ thống mặt trăng của hành tinh này.
Triton không chỉ ấn tượng
bởi vẻ đẹp với hòa văn độc đáo
và màu cam cháy
mà còn bởi quỹ đạo nghịch hành của nó.
Việc Triton quay ngược chiều
so với chuyển động của hải vương tinh
gợi ý rằng đây có thể là một vật thể
bị hành tinh bắt giữ
thay vì được hình thành cùng hành tinh
từ thỏa ban đầu.
Một giả thuyết thú vị cho rằng
Triton chính là nguyên nhân
tạo ra vanh đai của hải vương tinh.
Các nhà khoa học tin rằng
quỹ đạo của Triton có thể đã
làm gián đoạn chuyển động của các mặt trăng khác
dẫn đến va trạng
và tạo thành đống đổ nát
cuối cùng hình thành các vanh đai
như chúng ta thấy ngày nay.
Triton thậm chí còn lớn
hơn cả diêm vương tinh
và có một bầu khí quyển loãng
với những đám mây mở đã được tàu vũ trụ Voyager 2
quan sát thấy khi bay ngang
qua mặt trăng.
Trong khi đó, mặt trăng
lớn thứ hai của hải vương tinh là
mặt trăng Proteus mang
một hình dạng bất thường.
Với đường kính 400 km,
nó đáng lẽ ra phải có hình cầu
giống như các mặt trăng nhỏ hơn
của thổ tinh như Mimas.
Tuy nhiên, những vai trạm trong quá khứ
đã khiến Proteus bị biến dạng
để lại các miệng hố khổng lồ
trên bề mặt.
Không những thế, các mặt trăng của hải vương tinh
còn chia làm hai nhóm.
Nhóm thứ nhất là các mặt trăng
nằm bên trong, quay quanh gần các vành đai.
Nhóm thứ hai là các mặt trăng
không đều, nằm xa hơn.
Một số mặt trăng bên trong
đóng vai trò như những người chăn cừu
giữ cho các vành đai ổn định.
Còn các mặt trăng bên ngoài,
đa phần là các vật thể bị bắt giữ,
lại có quỹ đạo hỗn loạn hơn.
Một số di chuyển theo chiều tiến,
trong khi số khác quay ngược chiều.
Hai mặt trăng xa nhất
của hải vương tinh là
Psaeometho và Neso, thực sự đặc biệt.
Chúng là những vệ tinh xa nhất
so với bất kỳ vệ tinh nào
đã được biết đến.
Với quỹ đạo kéo dài đến mức
mất tới 25 năm để chúng hoàn thành
một vòng quay quanh hải vương tinh.
Điều này phần lớn là nhờ vào
quả cầu hưu khổng lồ của hành tinh,
nơi lực hấp dẫn của nó vượt qua
sự ảnh hưởng hấp dẫn của mặt trời.
Sở dĩ quả cầu hưu lớn như vậy
là kết quả của việc
hải vương tinh nằm ở khoảng cách
xa mặt trời, nơi lực hấp dẫn
của ngôi sao yếu hơn rất nhiều
so với lực hấp dẫn mạnh mẽ của hành tinh.
Tất cả những khám phá
thú vị ở trên
không chỉ làm sáng tỏ các đặc điểm
độc đáo của hải vương tinh,
mà còn mở ra thêm những câu hỏi thú vị
về quá khứ hình thành
và sự tiến hóa của hành tinh xa nhất hệ mặt trời.
Bạn nghĩ sao về hành tinh này?
Hãy viết cảm nhận của mình
bên dưới phần bình luận
để chia sẻ cùng với mọi người nhé!
Hỏa tinh
là một thế giới lân cận
với hành tinh của chúng ta.
Hành tinh này không lớn.
Bán kính của nó chỉ bằng khoảng
53% so với bán kính trái đất.
Nó là hành tinh nhỏ thứ 2
trong thái dương hệ.
Kích thúc của nó chỉ lớn hơn thủy tinh mà thôi.
Tuy nhiên, hỏa tinh là một trong những thiên thể
sáng nhất khi nhìn từ trái đất
và bạn dễ dàng nhận ra nó
bởi màu đỏ cam đặc trưng
do sắt oxy có mặt rất nhiều
trên bể mặt hành tinh.
Khám phá về hỏa tinh
đã bắt đầu từ rất sớm.
Có rất nhiều điều để nói về một hành tinh
đặc biệt như nó.
Nhưng điều làm công chúng tò mò nhất
là hỏa tinh có thể ở được hay không?
Nghĩa là hành tinh có nước lòng
và khí quyền để hít thở hay không?
Vào giữa thế kỷ 17,
lần đầu tiên con người phát hiện ra
những trỏ măng trắng tinh
ở các cực của hỏa tinh.
Đến cuối thế kỷ 18,
William Herschel đã chứng minh
rằng các trỏ măng này
chúng lớn lên và co lại,
xèn kẽ vào mùa hè và mùa đông
ở mỗi bán cầu.
Vào giữa thế kỷ 19,
các nhà thiên văn học biết rằng
hỏa tinh có một số điểm tương đồng
với trái đất, ví dụ như độ dài
của một ngày trên hỏa tinh
gần bằng một ngày trên trái đất
và hỏa tinh cũng trải qua các mùa
giống như trên trái đất
nhưng thời gian dài gấp đôi
do một năm của nó dài hơn.
Những quan sát này dẫn đến
một suy đoán gây chấn động rằng
hỏa tinh có thể sinh sống được.
Vào năm 1854,
William Wewell,
một nhà khoa học
tại trường Trinity của Anh
đã đưa ra giả thuyết
hỏa tinh có biển, có đất liền
và có thể có các dạng sống.
Suy đoán về sự sống
trên hành tinh đỏ
tiếp tục bông nổ thời gian sau đó.
Đến năm 1908,
Lowell, một nhà thiên văn học
người Mỹ, là người đầu tiên đưa ra
quan niệm về canh đào trên hỏa tinh.
Chúng được suy đoán là công trình
của một nền văn minh
đã biến mất từ lâu.
Những hy vọng đã được nhen nhóm,
những câu chuyện về người ngoài hành tinh
đang sinh sống trên hỏa tinh
tưởng chừng không có hồi kết.
Nhưng tất cả đã trở nên yên lặng
kể từ khi tàu Mariner 4
của NASA bay tới hành tinh đỏ
vào năm 1965.
Nó đã thực hiện
chuyến bay ngang qua hỏa tinh
và lần đầu tiên gửi về những hình ảnh
cận cảnh bề mặt của hành tinh đỏ.
Người ta sững sờ
khi nhận ra rằng đó là một hành tinh
chết chóc, các hố phà trạm
khô khốc, không nước lòng,
không sinh vật sống và không có gì cả.
Ngay cả những người
từng lạc quan nhất về sự sống trên hỏa tinh
cũng lặng lẽ bỏ đi
sau khi chứng kiến cảnh tượng thực tế
về hành tinh đỏ.
Mặc dù quan điểm về một nền phân minh
từng tồn tại trên hỏa tinh
đã bị loại bỏ, nhưng bây giờ
chúng ta có thể khẳng định chắc chắn rằng
khoảng vài tỷ năm trước
hỏa tinh từng tồn tại nước lòng
trên bề mặt và có một bầu khí quyển dày.
Sau đó
do lõi của hành tinh nguội đi nhanh chóng
hỏa tinh đột ngột mất từ trường
khiến cả nước và bầu khí quyển
đều biến mất, để lại
lòng hồ khô cạn mà chúng ta thấy
ngày nay.
Nhưng rốt cuộc, toàn bộ nước và khí quyển
của hỏa tinh đã biến đi đâu?
Chắc hẳn nhiều người trong chúng ta
sẽ trả lời, đó là
thoát ra ngoài không gian.
Điều này quả thực không sai,
nhưng chưa đầy đủ.
Có hai nơi mà chúng có thể đến.
Một là thoát ra ngoài không gian,
hai là chảy xuống lòng đất.
Bây giờ, hãy xem xét
từng trường hợp để xem quá trình đó
diễn ra như thế nào.
Về khí quyển, khoảng
4 tỷ năm trước, hỏa tinh mất đi
từ trường, khiến bức xạ mặt trời
và bức xạ vũ trụ trực tiếp
tấn công tầng điện ly của hỏa tinh.
Các phân tử nước và CO2
trong khí quyển bị phá vỡ
thành các nguyên tử, và các nguyên tử này
dễ dàng thoát ra khỏi bầu khí quyển
bay vào không gian.
Quá trình này đã được các tàu quỹ đạo
quay quanh hỏa tinh như Mars Global
Superjoy và Mars Express phát hiện.
Các hạt khí quyển
yêu hóa kéo lê vào không gian
phía sau hành tinh đỏ.
Một phần khí quyển đã thoát
ra ngoài không gian, nhưng chúng đã
thoát bao nhiêu, và phần còn lại
chúng ở đâu?
Chà, vấn đề bắt đầu trở nên
thú vị hơn để khám phá.
Phần còn lại được cho là vẫn bao
quanh hành tinh đỏ.
Hiện nay, hỏa tinh vẫn có khí quyển
mặc dù vô cùng mỏng manh.
Để hình dung,
khí quyển của hỏa tinh chưa bằng 1%
khí quyển trái đất.
Mật độ khí quyển cao nhất trên hành tinh đỏ
chỉ bằng mật độ khí quyển ở độ cao
35 km trên trái đất.
Ý tôi là chúng cực kỳ loãng.
Suốt nhiều năm qua,
các nhà địa chất hành tinh
đã nghiên cứu hỏa tinh một cách cẩn thận
để xem bầu khí quyển của nó
đã đi đâu.
Trong một nghiên cứu mới đây đến từ
các nhà điều tra của MIPS, họ phát hiện
ra rằng khí quyển của hỏa tinh
còn có một nơi khác để đến.
Đó là đất xét smectis.
Đây là loại khoáng vật dầu sắt
được hình thành từ phản ứng
giữa đá và nước.
Mỗi hạt khoáng chất smectis
đều có nhiều nếp gấp, có thể giữ lại
carbon trong hàng tỷ năm.
Tình cờ, nhóm nghiên cứu
đã xem bản đồ của hỏa tinh và nhận ra
hành tinh đỏ được bao phủ
bởi rất nhiều smectis.
Nếu hỏa tinh có nhiều smectis
như vậy thì suy rộng ra
có rất nhiều carbon được giữ lại
trong loại đất xét đó.
Một con đường khác của khí quyển
mà bạn có lẽ không ngờ đến
đó là đóng thành băng khô.
Tại các cực
có những trỏ băng trắng xóa.
Những trỏ băng vĩnh cửu này
bao gồm nước đóng băng và băng khô
tức gel 2 đông lạnh.
Phía trên các lớp băng nước dày hàng
km là các phiến băng khô
được lắng động trong mùa đông.
Nhiên cấu tổ tạo quỹ đạo sao hòa
trong 16 năm phát hiện ra rằng
mỗi mùa đông trên hỏa tinh
có khoảng 3.000 tỷ đến 4.000 tỷ tấn
carbon dioxide đóng băng.
Còn số này chiếm
từ 12% đến 16%
khối lượng của toàn bộ khí quyển hành tinh đỏ.
Nhưng khi mùa xuân đến
các cực tiếp xúc với ánh sáng
mặt trời, gel 2 đông lạnh
sẽ thăng hoa và làm nứt
các khối băng. Điều này tạo ra
một hiện tượng độc đáo mà ta hay gọi
là nhện trên hỏa tinh.
Như vậy, khí quyển
của hỏa tinh một phần đã bị thoát ra
ngoài không gian, một phần bị giữ lại
trong khoáng chất negative trong đất
hoặc tích tụ trong những tròm
băng khô ở các cực.
Vậy phải rằng, điều tương tự cũng xảy ra
với nước trên hành tinh đỏ.
Việc tìm hiểu
về nước của hỏa tinh đã mất như thế nào
thậm chí còn thú vị hơn.
Khi hỏa tinh liên tục
bị tấn công bởi bức sạ mặt trời,
nước sẽ bốc hơi nhanh hơn.
Nếu như trên trái đất,
nước bốc hơi và ngưng tụ thành
các đám mây và rơi trở lại
mặt đất, thì hỏa tinh không có kịch bản
tuần hoàn như thế.
Các phân tử nước bốc hơi không được khí quyển
bảo vệ, chúng bị phá vỡ
thành các nguyên tử H2 và O2
và rồi nhanh chóng thoát ra ngoài
không gian. Trong khi
một lượng nước đã thoát ra ngoài không gian,
thì một phần nước đã ngấm xuống đất.
Vào năm
2020, sử dụng
tàu thiết bị định vị radar trên
tàu Mars X-Red của
Cơ quan Vũ trụ châu Âu, các nhà khoa học
đã phát hiện 4 hồ nước ngầm
bên dưới bề mặt của hỏa tinh.
Phát hiện này đã gây bất ngờ lớn
cho cộng đồng khoa học khi ấy.
Không ngờ, ẩn náu bên dưới
lớp đất đá và bụi màu đỏ cam
là những đại dương ngầm rộng lớn
lên đến hàng chục km.
Trong đó, một hồ lớn
có kích thước 20 x 30 km
và ba hồ khác nhỏ hơn
có kích thước khoảng 10 x 10 km.
Chúng được ngăn cách với nhau
bởi những giải đá khô
cách bề mặt khoảng 1,5 km.
Ngoài ra, nước trên
hỏa tinh ngày nay vẫn hiện diện
trên bề mặt dưới dạng băng
ở các cực.
Hỏa tinh có hai tròm băng vĩnh cửu
ở hai cực, phần lớn là nước đá
và một ít băng khô.
Theo tính toán, thể tích nước đá
ở tròm băng cực nam nếu tan chảy
sẽ đủ để bao phủ hầu hết
bề mặt của hành tinh này
với độ sâu khoảng 11 m.
Nhìn lại cách hành tinh đỏ
bị mất nước và khí quyển ra sao
khiến chúng ta không khỏi bất ngờ.
Hóa ra, có nhiều con đường
mà chúng có thể đi
hơn là nghĩ đơn giản chúng thoát
ra ngoài không gian.
Bằng cách hiểu về hỏa tinh đã mất đi
những yếu tố quan trọng của sự sống như thế nào,
chúng ta không chỉ làm sáng tỏ
về một giai đoạn đầy biến động
trên hành tinh đỏ,
mà còn có thể sử dụng hành tinh này
làm ví dụ để nghiên cứu
về các hành tinh xung quanh
các ngôi sao khác ngoài hệ mặt trời.
Kim tinh, trái đất và hỏa tinh
đều nằm trong vùng
có thể sống được quanh mặt trời.
Nhưng vòng quay của vũ trụ
đã đẩy chúng đến những kịch bản rất khác.
Kim tinh nóng như địa ngục
với bầu khí quyển độc hại.
Còn hỏa tinh thì mất đi điều kiện
lý tưởng cho sự sống
trong hàng tỷ năm trước.
Tuy nhiên, việc xem xét sự sống
giữa hai hành tinh ở trên
chắc chắn các nhà khoa học
sẽ ưu tiên hỏa tinh hơn.
Vậy câu hỏi đặt ra đó là
chúng ta có thực sự sống được
trên hành tinh đỏ hay không?
Về mặt lý thuyết thì hoàn toàn có thể,
nhưng từ lý thuyết đến thực tế
bao giờ cũng là một khoảng cách xa xôi.
Trước khi nghĩ đến việc
một ngày trên hỏa tinh
sẽ như thế nào,
tốt hơn là chúng ta nên
nghĩ đến việc con người sẽ sống
sót ra sao trong hành trình
dài để đến hành tinh đỏ.
Bức xạ mặt trời thực sự là một vấn đề
lớn trong suốt hành trình.
Một con bão mặt trời dữ dội
sẽ gây ra thảm họa chết chóc
cho con người trên các tàu vũ trụ.
Ngay cả khi đã vượt qua
một hành trình dài,
hỏa tinh cũng không hẳn chào đón chúng ta.
Bầu khí quyển vô cùng mỏng
và hầu như toàn bộ được tạo
Mặc dù vậy, chúng ta có thể lạc quan là
NASA đã điều trí thành công
oxy từ bầu khí quyển
mỏng manh của hỏa tinh.
Chúng ta có thể nhanh chóng trú ẩn
tránh bức xạ có hại
ở bên trong những căn cứ
đã được xây dựng từ trước.
Những căn cứ này có thể không xa hoa
nhưng đủ để con người sinh sống thoải mái.
Ít nhất là không có nguy hiểm nào xảy ra cả.
Mặc dù bão bụi thường xuyên xảy ra
nhưng chúng không quá mạnh
cũng không có khả năng
những miệng núi lửa yên tĩnh
bất ngờ phun trào trở lại.
Những vi hành ra sẽ phải sống
trong môi trường khép kín
và phải mặc những bộ đồ vũ trụ nặng nề
suốt thời gian dài trên hỏa tinh.
Hành tinh đỏ
không phải là nơi dễ sống
nhưng con người có thể cải tạo nó
để có những điều kiện gần giống với trái đất
thì chúng ta có thể định cư lâu dài.
Nhưng chắc chắn
đó là công việc vô cùng gian nan
và tốn kém.
Còn về những lợi ích và tác hại
của việc cải tạo hỏa tinh
tôi sẽ đề cập đến trong một video khác.
Riêng tôi, tôi không mong muốn gì hơn
là một cơ hội ghé thăm hành tinh đỏ
nhưng tôi sẽ không muốn
đổi ngôi nhà tôi đang sống ở trái đất
để đến một nơi khô cằn, lạnh lẽo
như hỏa tinh.
Bây giờ là mấy giờ trên mặt trăng?
Một câu hỏi tưởng chừng đơn giản
nhưng nó sẽ không dễ dàng
để đưa ra câu trả lời chính xác.
Vào tháng 4 năm 2024
Nhà Trắng đã đưa ra
một thách thức cho các nhà khoa học
yêu cầu họ thiết lập
một tiêu chuẩn thời gian theo dõi mặt trăng
nhằm hướng đến sự hiện diện quốc tế
ngày càng nhiều ở trên đó
và định hình cho những căn cứ mặt trăng
trong tương lai.
Câu hỏi đang được giải đáp
không phải là bây giờ là mấy giờ trên mặt trăng
chính xác nó phải là
thời gian trôi trên mặt trăng sẽ như thế nào.
Bất kỳ ai
cũng có thể bấm giờ
hoặc cũng có thể cài đặt thời gian
bởi chiếc đồng hồ.
Tuy nhiên, vật lý sẽ quyết định
thời gian sẽ trôi qua như thế nào.
Vào những năm đầu của thế kỷ 20
Albert Einstein đã xác định rằng
hai người quan sát
sẽ không thống nhất được về việc
một giờ dài bao nhiêu
nếu họ không di chuyển cùng với tốc độ
theo cùng một hướng.
Điều này có nghĩa
sự trôi của thời gian sẽ phụ thuộc
vào tốc độ, lực hấp dẫn
và vị trí. Bởi vậy,
theo thuyết tương đối của Einstein
cho rằng, không có thứ gì
gọi là thời gian tuyệt đối.
Một chiếc đồng hồ trên trái đất
sẽ chạy chậm hơn so với một chiếc đồng hồ
trên quỹ đạo do tác động
của lực hấp dẫn. Đó là
lý do tại sao các vệ tinh
GPS trên quỹ đạo luôn phải
tính toán đến tính tương đối.
Nó căn cứ vào giờ phối hợp
quốc tế và giờ tiêu chuẩn khác
trên trái đất để tinh trình
thời gian sao cho chính xác nhất.
Quay trở lại yêu cầu
của Chính phủ Hoa Kỳ về việc
xác định thời gian trôi chính xác trên mặt trăng.
Câu chuyện tưởng chừng
khá đơn giản, tuy nhiên
nó không dễ dàng như chúng ta tưởng tượng.
Việc xác định chính xác
thời gian trôi trên mặt trăng là điều
hết sức khó khăn bởi sự phức tạp
về chuyển động và lực hấp dẫn
giữa trái đất và mặt trăng.
Mặt trăng đang chuyển động
so với bất kỳ địa điểm nào trên trái đất
do sự tự quay của trái đất
cũng như chuyển động của mặt trăng trên quỹ đảo.
Điều này có nghĩa
bất kỳ đồng hồ mặt trăng nào
đều có thời gian trôi khác
với đồng hồ trên trái đất.
Nhà vật lý lý thuyết
Bijunath Patla
thuộc Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ
tại Colorado cho biết
nếu chúng ta ở trên mặt trăng
đồng hồ sẽ chạy khác so với trên trái đất.
Ông lưu ý rằng
chuyển động của mặt trăng so với chuyển động của chúng ta
khiến đồng hồ trên mặt trăng
chạy chậm hơn so với đồng hồ tiêu chuẩn
trên trái đất.
Tuy nhiên, lực hấp dẫn của mặt trăng
lại thấp hơn trái đất
khiến đồng hồ mặt trăng sẽ chạy nhanh hơn.
Bởi vậy, nếu chúng ta đặt
một đồng hồ trên mặt trăng
chúng sẽ bị răng co bởi hai thế lực.
Một thứ khiến chúng chạy chậm hơn
thứ còn lại khiến chúng chạy nhanh hơn
so với đồng hồ trên trái đất.
Khi các nhà khoa học
sử dụng thuyết tương đối của Einstein
tính toán chính xác
về sự trôi giặt thời gian trên mặt trăng.
Kết quả cho ra
sự trôi giặt thời gian là 56 microseconds
mỗi ngày,
tương đương 0,000056
giây mỗi ngày.
Điều này có nghĩa
đồng hồ trên mặt trăng sẽ trôi nhanh hơn
so với đồng hồ trên trái đất,
cụ thể là nhanh hơn 0,000056
giây mỗi ngày.
Các nhà khoa học cho biết
mặc dù sự khác biệt
56 microseconds mỗi ngày
là rất nhỏ theo tiêu chuẩn của con người,
nhưng lại rất quan trọng
khi các nhà khoa học điều khiển
các nhiệm vụ tàu vũ trụ
với độ chính xác cao
hoặc duy trì liên lạc
giữa trái đất và mặt trăng,
nhất là khi mặt trăng đang ngày càng
có nhiều các sứ mệnh quốc tế
và là nơi chỉ định
xây dựng các căn cứ bền vững
trong tương lai.
Sharon Gramling, kỹ sư hệ thống
tại trung tâm bay Gondad của NASA
cho biết, khi nói đến điều hướng,
sự trôi giặt 56 microseconds
mỗi ngày giữa
một chiếc đồng hồ trên mặt trăng
và một chiếc đồng hồ trên trái đất
là một sự khác biệt lớn,
vì vậy bạn phải thích ứng với điều đó.
Ở thời điểm hiện tại,
việc định vị chính xác tàu vũ trụ
phải dựa vào việc đồng bộ hóa
thời gian, bao gồm sự chi phối
và việc sử dụng sóng vô tuyến
truyền đi với vận tốc ánh sáng.
Tức chỉ trong một nano giây,
sóng vô tuyến sẽ truyền đi khoảng
30 cm. Bởi vậy,
nếu thời gian không được đồng bộ,
56 microseconds lệch trên mặt trăng
có khả năng dẫn tới
lỗi định vị lên tới 17 km
mỗi ngày.
Bạn thấy đó, việc đồng bộ thời gian
là cực kỳ quan trọng. Nếu không,
các nhà khoa học sẽ không thể định vị
chính xác tàu vũ trụ của mình
đang ở đâu trong không gian.
Vào ngày 21 tháng 7
năm 1969,
một thiết bị bí ẩn
của NASA có tên viết tát là
LRRR
được triển khai trên mặt trăng
trong sứ mệnh nổi tiếng Apollo 11.
Thiết bị này được thiết kế
để kiểm tra thuyết tương đối rộng
của Einstein trên mặt trăng.
Cũng là thiết bị cần thiết để hiểu được
tốc độ khác nhau mà đồng hồ chạy
trên mặt trăng so với chảy đất.
Thiết bị bao gồm
một loạt các tấm phản xạ góc
được đặt trong một tấm.
Các nhà khoa học sẽ sử dụng các chuồng laser
được gửi từ chảy đất chiếu vào thiết bị
để nó phản xạ lại.
Thời gian mà tín hiệu phản hồi
có thể được dùng để đao khoảng cách
từ nguồn phát tín hiệu
đến vị trí của thiết bị.
Tuy nhiên, ngay sau khi thiết bị được triển khai,
các nhà khoa học đã cố gắng
phát hiện các tín hiệu phản hồi
nhưng không có kết quả.
Do thời gian quan sát hạ chế
và họ không chắc chắn
trong việc xác định vị trí chính xác của thiết bị.
Rất may mắn sau đó,
khi sử dụng các đài quan sát lớn hơn,
cuối cùng họ đã nhận được
các tín hiệu phản hồi
giúp các nhà khoa học có bước đột phá
khi phép đào khoảng cách
có độ chính xác lên tới 15 mét.
Một việc rất khó khăn
khi xác định thời gian trôi
chính xác trên mặt trăng
là mặt trăng bị ảnh hưởng rất nhiều
bởi lực hấp dẫn của trái đất,
của mặt trời,
các hành tinh ở xung quanh,
thậm chí cả các vệ tinh
trên quỹ đạo của trái đất
nên mọi con số chỉ mang tính tương đối.
Để đưa ra được con số đồng hồ
trên mặt trăng chạy nhanh hơn
56 microseconds mỗi ngày
so với đồng hồ trái đất,
các nhà khoa học đã phải tính toán
rất nhiều lực hấp dẫn có thể ảnh hưởng đến mặt trăng
nhằm đưa ra một con số
tương đối cuối cùng.
Thật là trùng hợp
khi con số này bằng chính xác
con số của một nghiên cầu khác
được thực hiện độc lập bởi các nhà khoa học
đến từ Đại học Missouri
và Đài quan sát Hải quân Hoa Kỳ.
Họ cũng đưa ra con số là
56 microseconds mỗi ngày.
Điều này đã khiến nhiều nhà khoa học
phấn khích và đặt ra câu hỏi
đây có phải là mô hình
mà chúng ta có thể chuẩn hóa cho mặt trăng hay không?
Tất nhiên,
để chuẩn hóa và thống nhất
một mô hình,
các nhà khoa học cần nhiều hơn thế.
Tuy nhiên,
việc các nghiên cứu khác nhau
trò ra những kết quả giống nhau
là một tín hiệu tích cực
giúp các nhà khoa học
có những con số chính xác
và tin cậy hơn.
Bây giờ,
các bạn đã biết rằng
đồng hồ trên mặt trăng
sẽ trôi như thế nào
so với đồng hồ trên trái đất rồi đúng không?
Hy vọng rằng
trong thời gian tới,
các nhà khoa học sẽ có thêm nhiều những nghiên cứu mới
để giúp nhân loại hiểu hơn
về mặt trăng, vệ tình tự nhiên duy nhất
của trái đất.
Trước năm 1992,
các nhà khoa học đã nghi ngờ
về sự tồn tại của các thế giới
ngoại hành tinh.
Nhưng phải đến năm 1992,
khi ngoại hành tinh đầu tiên được tìm thấy,
người ta mới chính thức công nhận
sự tồn tại của chúng.
Tính đến ngày 7 tháng 11
năm 2024,
có 5.787 ngoại hành tinh
được xác nhận.
Hàng nghìn thế giới khác
vẫn đang nằm trong danh sách chờ xác nhận.
Thực tế,
với 5.787 ngoại hành tinh
là một con số khiêm tốn
trong vũ trụ.
Chúng ta biết rằng vũ trụ có hàng tỷ tỷ ngôi sao.
Chỉ xét riêng
dài ngân hà của chúng ta,
ngôi sao được ước tính từ 100
đến 400 tỷ ngôi sao
và cũng có chừng đó các hành tinh
có trong dài ngân hà.
Nếu đem con số 5.787
ngoại hành tinh được xác nhận
so sánh với số lượng
các hành tinh trong dài ngân hà,
thì nó chỉ được xem như một hạt cát
trong sa mạc Sahara mà thôi.
Hầu hết
các ngoại hành tinh đã được tìm thấy
nằm ở một vùng tương đối nhỏ
trong thiên hà của chúng ta.
Nhỏ trong trường hợp này được tính
theo hàng nghìn năm ánh sáng
từ hệ mặt trời, trong đó
một năm ánh sáng tương đương với khoảng
9,5 nghìn tỷ km.
Ngay cả ngoại hành tinh gần chúng ta nhất,
Proxima Centauri B
cũng cách chúng ta tới
4,2 năm ánh sáng.
Với tốc độ của các tàu vũ trụ hiện có,
con người sẽ mất hàng ngàn
năm để đến được ngoại hành tinh gần nhất.
Tàu thăm dò mặt trời Parker
hiện là tàu vũ trụ
nhanh nhất mà con người từng chế tạo.
Với tốc độ vượt trội
hơn 600.000 km trên giờ.
Tuy nhiên, ngay cả
với tốc độ này, Parker
vẫn phải mất 7.500 năm
để đến Proxima Centauri.
Đây dường như là một
việc không thể nằm ngoài
khả năng của khoa học hiện có.
Vậy câu hỏi đặt ra là
việc tìm kiếm các thế giới xa xôi này
có ích gì khi mà chúng
quá xa, con người nếu
không thể đạt tới công nghệ dịch chuyển tức
thời thì sẽ chẳng có một tàu vũ trụ nào
có thể đưa chúng ta ghé thăm
những thế giới như vậy.
Vâng, đó là những câu hỏi
mà tôi thường xuyên nhận được khi làm
nội dung về các thế giới 2.0
của Trẻ Đất cách chúng ta hàng trăm
thậm chí hàng ngàn năm ánh sáng.
Thành quả
của hơn 33 năm khám phá
không chỉ dừng lại ở việc
xác nhận sự tồn tại của các ngoại hành tinh.
Bởi nếu là như vậy,
chúng ta đáng lẽ có thể dừng lại
ở năm 1992
ngay sau khi cái đầu tiên được xác nhận.
Vì vậy, hãy cùng điểm qua
một số lý do khiến
việc nghiên cấu các ngoại hành tinh
trở nên quan trọng với các nhà khoa học.
Đầu tiên,
thỏa mãn trí tò mò và đam mê khám phá.
Mỗi khi nhìn
lên bầu trời đêm u tối,
hàng trăm câu hỏi lại xuất hiện
trong tầm trí chúng ta.
Cái mà chúng ta thực sự muốn biết là
có gì ở ngoài đó,
các ngoại hành tinh trông như thế nào,
có hệ hành tinh nào
giống như hệ mặt trời của chúng ta hay không?
Nếu có,
thì chúng phổ biến đến mức nào?
Cuối cùng,
hành trình thám hiểm ấy hứa hẹn
sẽ giải đáp được hai câu hỏi sâu sắc nhất
của loài người.
Chúng ta đến từ đâu
và chúng ta có đơn độc trong vũ trụ hay không?
Từ lâu,
chúng ta đã nhận ra rằng
sự sống trên hành tinh của chúng ta
có nguồn gốc từ ngoài vũ trụ.
Một giả thuyết khá vững chắc cho rằng
một thiên thạch hoặc tiểu hành tinh
cổ đại đã mang nước
và các khối xây dựng sự sống
đến trái đất.
Với quan điểm như vậy,
sự sống cũng có thể xuất hiện
ở bất cứ đâu trong vũ trụ
và nếu có,
thì chúng ta sẽ tìm kiếm chúng
trên các thế giới ngoài hành tinh.
Từ những hiểu biết về sự sống
đã hình thành và tiến hóa trên trái đất,
dù rộng ra,
sự sống nếu có tồn tại trên các hành tinh khác
cũng sẽ bắt nguồn từ nước lòng.
Vì vậy,
một hành tinh nằm trong vùng hỗ trợ sự sống
của sao chủ,
nơi nước lòng có thể tồn tại trên bề mặt
với một bầu khí quyền phù hợp
là tất cả những tiêu chí hàng đầu
để chúng ta hy vọng vào một thế giới
có khả năng sinh sống được.
Như vậy, công cuộc tìm kiếm
các thế giới mới
không chỉ thỏa mãn trí tò mò
về các thế giới khác
mà còn là cách để chúng ta tìm kiếm
và khẳng định vị trí của mình
trong vũ trụ rộng lớn này.
Nghiên cấu các hệ thống đa dạng này
không chỉ giúp chúng ta tìm hiểu
về cách các hệ thống hình thành và tiến hóa
mà còn cung cấp những manh mối thiết yếu
để hiểu liệu sự sống
có thể tồn tại ở nơi nào khác
trong vũ trụ hay không
và chúng đang ở đâu.
Từ những bài học kinh nghiệm
mà chúng ta biết về các thế giới ngoại hành tinh,
chúng ta có thể hiểu
về cách hệ mặt trời và trái đất
được tạo ra.
Cuộc hành trình săn tìm ngoại hành tinh đó
đã phong phú biết bao.
Trong một video gần đây có tiêu đề
những hành tinh kỳ lạ và đáng sợ
bực nhất vũ trụ, tôi đã tiết lộ
các hành tinh từ nhỏ đến lớn.
Từ những hành tinh cực kỳ lập dị
cho đến những hành tinh có quỹ đạo
kỳ quái như siêu trái đất,
một tinh nóng,
hải phương tinh mini,
thế giới dung nham,
mưa ả xít, mưa thủy tinh, v.v.
Bây giờ,
chúng ta biết rằng, ngoài những hệ thống
khét tiếng với kiểu thời tiết cực đoan,
đâu đó vẫn có những hệ hành tinh
vô cùng tiềm năng cho sự sống.
Chẳng hạn, chúng ta đã tìm thấy
hệ thống Chappiet 1
với 7 hành tinh quay quanh 1 ngôi sao.
Ý tôi là hệ thống có số lượng hành tinh
giống hệ mặt trời nhất
trong vũ trụ.
Chúng ta cũng lọc ra được một danh sách
về các thế giới tiềm năng cho sự sống.
Chúng là đại diện tiềm năng nhất
cho phiên bản 2.0 của trái đất
như Chappiet 1E,
Proxima Centauri B,
TOI 700D,
Chi Garden B,
ROS 128B, v.v.
Không chỉ săn tìm
các thế giới ngoại hành tinh,
mà ngay cả các mặt trăng của ngoại hành tinh
cũng được chú ý.
Vậy tại sao các nhà khoa học
lại tìm kiếm mặt trăng của chúng?
Nó không chỉ đơn thuần
là xác nhận sự tồn tại,
mà còn là để tiết lộ những kho tàng phong phú
mà chắc chắn chúng sẽ tiết lộ
cho chúng ta.
Các mặt trăng trong hệ mặt trời
vốn đã đa dạng một cách đáng kinh ngạc.
Hãy tưởng tượng xem
các ngoại mặt trăng có thể đa dạng
như thế nào.
Ngoại mặt trăng sẽ đại diện cho một vật thể thiên văn
hoàn toàn mới và là phần thường
thêm xứng đáng cho cuộc săn tìm
ngoại hành tinh.
NASA hiện dành một phần lớn
nguồn lực và tài trợ của mình
để nghiên cứu các ngoại hành tinh
và mặt trăng của nó.
Công việc này chiếm một phần lớn
thời gian của các đài quan sát thiên văn
cả trên mặt đất và ngoài không gian.
Có một điều thú vị đó là
bất cứ một đài quan sát thiên văn lớn nào
đều có khả năng quét bầu trời
lọc ra các ngoại hành tinh bí ẩn.
Một vài cái tên
có thể bạn đã quen thuộc
như kính viễn vọng rất lớn
VLT ở Chile
và cả các kính viễn vọng không gian
như X-Chandra, Kepler,
Hubble, TESS
và James Webb.
Trong số này, Kepler
là chiếc kính có phát hiện kỷ lục nhất.
Kính viễn vọng không gian
Kepler được phóng vào năm 2009
và đã được cho nghỉ hâu
vào tháng 10 năm 2018.
Sau 9 năm hoạt động,
Kepler đã để lại di sản
khổng lồ với 2.600
ngoại hành tinh được phát hiện
nhiều trong số đó là những thế giới
đầy hứa hẹn cho sự sống.
Kế nhiệm Kepler
là một cái tên cũng rất nỗi quen thuộc
với chúng ta, vệ tinh khảo sát
ngoại hành tinh TESS của NASA.
Kính viễn vọng không gian
TESS của NASA là chiếc kính
viễn vọng được thiết kế để tìm kiếm
các hành tinh bên ngoài hệ mặt trời.
Nó được phóng lên quỹ đạo
vào năm 2018.
Chiếc kính sử dụng một loạt
các camera trường rộng
đã quét được 85% diện tích bầu trời
quan sát những ngôi sao
sáng nhất gần trái đất.
Tính đến nay, nó đã xác nhận
sự tồn tại của 432
ngoại hành tinh và có
7.138 ứng cử viên
ngoại hành tinh đang chờ được xác nhận.
Một con số ấn tượng
với chiếc kính mới chỉ gần 6 năm tuổi.
Có nhiều phương pháp để phát hiện
một ngoại hành tinh, nhưng phổ biến
nhất là phương pháp quá cành.
Hiểu đơn giản là khi một hành tinh
đi qua trực tiếp giữa ngôi sao trủ
và kính viễn vọng quan sát, hành tinh
sẽ chặn một phần ánh sáng của ngôi sao đó.
Trong một khoảng thời gian
ngắn hành tinh đi qua, ngôi sao
đó sẽ mờ hơn một chút.
Đó là một thay đổi rất nhỏ, nhưng
nó đủ để khiến các nhà thiên văn học biết đến
sự hiện diện của một ngoại hành tinh
xung quanh một ngôi sao xa xôi.
Phương pháp này đã giúp tìm ra
nhiều nhất ngoại hành tinh,
nhưng phương pháp này có xu hướng thiên
về quan sát gần ngôi sao.
Do đó, 85% hành tinh được tìm thấy
bị ngôi sao khóa thủy chiều,
nghĩa là một mặt của hành tinh
luôn hướng về ngôi sao,
trong khi mặt còn lại hướng ra ngoài không gian.
Điều này khiến hành tinh
khó duy trì sự sống, do
điều kiện thời tiết vô cùng khắc nghiệt.
Nửa hướng về ngôi sao sẽ nóng cực độ,
trong khi mặt còn lại
sẽ lạnh lẽo tối tăm.
Với những thế giới như vậy,
người ta chỉ hy vọng mong manh
về khu vực giáp danh giữa hai nửa,
nơi mà khí hậu sẽ ôn hỏa hơn.
Thứ hai là phương pháp vận tốc xuyên tâm.
Khi một hành tinh quay quanh một ngôi sao,
ngôi sao đó cũng di chuyển
theo quỹ đạo nhỏ của riêng nó
xung quanh tâm khối lượng của hệ thống.
Các biến thể trong vận tốc
hướng tâm của ngôi sao,
tức là tốc độ mà nó di chuyển
về phía gần hoặc ra xa trái đất,
có thể được phát hiện
từ các dịch truyền trong các vạch
quang phổ của ngôi sao do hiệu ứng Doppler.
Có thể quan sát thấy
các biến thể vận tốc hướng tâm cực nhỏ,
một mét trên dây,
hoặc thậm chí nhỏ hơn.
Phương pháp thứ ba,
đó là chụp ảnh.
Các nhà khoa học có thể sử dụng
phương pháp chụp ảnh các ngoại hành tinh
bằng cách loại bỏ ánh sáng trói lóa
của ngôi sao chủ mà chúng xoay quanh.
Thông thường, các ngoại hành tinh
ở rất xa trái đất
và chúng mờ hơn hàng triệu lần
so với ngôi sao chủ của nó.
Chính vì vậy, để chụp ảnh
được các ngoại hành tinh là một điều rất khó khăn.
Để khắc phục vấn đề này,
các nhà khoa học đã sử dụng
những dụng cụ chuyên nghiệp
để ngăn chặn ánh sáng trói lóa
của ngôi sao chủ để chụp ảnh các hành tinh.
Phương pháp này cũng tương tự như việc
bạn đeo một cặp kính dâm đi ngoài nắng,
ánh nắng của mặt trời
sẽ giảm đi một cách rõ rệt.
Ngoài ba phương pháp chính ở trên,
còn có một số phương pháp khác
như trọng lực vi phân
hay phương pháp chiêm tên, v.v.
Cho đến nay,
đã có 5.787 ngoại hành tinh
được xác nhận và đặt tên.
Hàng nghìn hành tinh khác
đang trong chế độ chờ.
Mặc dù vậy,
chưa một hành tinh nào trong số này
có sự giống.
Điều này thực sự là một câu hỏi lớn
cho giới khoa học.
Có thể là chúng ta chưa gặp may,
hoặc cũng có thể là sự sống ngoài vũ trụ
không giống với chúng ta.
Nhưng bằng sự tìm tòi
và học hỏi không ngừng,
tôi tin rằng một thế giới
có tồn tại sự sống sẽ sớm lộ diện.
Các đài quan sát thế hệ mới
như James Webb
với khả năng nhìn tuyệt vời vào không gian sâu thẳm
đang sẵn tay để tìm ra
những phiên bản 2.0 của trái đất.
Cuối cùng, tôi tin vào câu nói
khi bạn khao khát một điều gì đó,
cả vũ trụ sẽ hợp lực
giúp bạn đạt được điều đó.
Vâng, hy vọng vũ trụ sẽ nghe thấy
lời cầu nguyện của chúng ta.
Đến đây, video của Top Thú vị
cũng xin được tạm dừng.
Nếu thấy video hay,
đừng quên like và đăng ký kênh
để ủng hộ Top Thú vị nhé.
Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại
quý vị và các bạn trong những video tiếp theo.
Thân ái, chào, tạm biệt!