Đã từng có thời, mỗi phát ngôn của Tập Cận Bình vang lên như mệnh lệnh thép, lan tỏa khắp các chiến khu của quân đội Trung Quốc. Ông xuất hiện đầy uy nghi trên lễ đài duyệt binh, tay giơ cao chào hàng dài xe tăng và tên lửa đạn đạo, tự tin khẳng định rằng “quân đội nhân dân” chính là thanh kiếm trung thành nhất của Đảng Cộng sản. Nhưng thời kỳ đó đã lùi vào dĩ vãng. Mùa hè năm 2025 chứng kiến một sự đảo chiều rõ rệt: tiếng nói của Tập giờ đây không còn hiệu lực tuyệt đối, và lực lượng quân sự từng được ông sắp đặt, thanh lọc và kiểm soát chặt chẽ, nay đang dần âm thầm rút lui khỏi quỹ đạo của ông.
00:00 Giới thiệu 01:00 Tuyên Bố Ngầm Chống Lại Tập Cận Bình 04:33 Giấc Mộng Hawaii Phương Đông Tan Vỡ 11:03 Chuyển Hướng Sang “Tạng Nam”: Một Canh Bạc Chiến Lược Đầy Nguy Cơ
Đã từng có thời, một phát ngôn của Tập Cận Bình Vang nên như mệnh lệnh thép
làm tỏa khắp các chiến khu của quân đội Trung Quốc.
Ông xuất hiện đầy uy nghi trên lễ đài duyệt bình,
tay dơ cao trào hàng dài xe tăng và tên lửa đạn đạo,
tự tin khẳng định rằng quân đội nhân dân chính là thanh kiếm trung thành nhất của Đảng Cộng sản.
Nhưng thời kỳ đó đã lùi vào dĩ vãng.
Mùa hè năm 2025 chứng kiến một sự đảo chiều rõ rệt,
tiếng nói của Tập giờ đây không còn hiệu lực tuyệt đối
và lực lượng quân sự từng đều ốc sắp đặt, thanh lọc và kiểm soát chặt chẽ
nay đang dần âm thầm rút lui khỏi quý đạo của ông.
Đây là một sự bất tuân có hệ thống,
nơi mệnh lệnh từ thượng tầng không còn tạo ra sự chuyển động như trước.
Phía sau hậu trường, Thượng tướng Trương Hậu Hiệp đã ban hành một chỉ thị ngắn gọn
nhưng đề xuất nặng, toàn quân giữ im lặng, không làm công cụ phục vụ lãnh đạo.
Lần đầu tiên kể từ khi Tập Cận Bình lên nắm quyền,
quân đội Tập thể từ chối xuất hiện trên sân khấu chính trị,
một hành động mang tình khớc từ đầy rõ ràng,
không cần đến bất kỳ tuyên bố chính thức nào từ cơ quan tuyên truyền.
Tuyên bố ngầm chống lại Tập Cận Bình
Trong bối cảnh căng thẳng tại Biển Đông vẫn đang âm ủy,
sự im lặng bất thường của quân đội Trung Quốc xung quanh bãi cạn Scarborough
trong hơn một tháng qua đang thú sự chú ý của giới phân tích quốc tế.
Không một hình ảnh, không một đoạn video nào được công bố
dù các hoạt động tuần tra quân sự vẫn tiếp tục diễn ra.
Vấn đề không nằm ở sự vắng mặt của hành động,
mà ở sự rút lui khỏi sân khấu tuyên truyền,
một quyết định có chú ý từ phía quân giải phóng,
phản ánh sự giãn nất trong mối quan hệ giữa quân đội và Chủ tịch Tập Cận Bình.
Scarborough, điểm nóng tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Philippines,
từ lâu là một quân cơ biểu tượng trong chiến dịch phô diễn sức mạnh của Bắc Kinh.
Thế nhưng trong 37 ngày gần đây,
cái tên này gần như biến mất khỏi toàn bộ hệ thống truyền thông nhà nước Trung Quốc.
Trong khi Bộ Tư lệnh Chiến Khu Nam của Quân Giải Phóng xác nhận rằng
hải quân và không quân vẫn tiến hành tuần tra quanh khu vực từ tháng 6 năm 2025,
thì không một hình ảnh nào được công bố,
trái ngược hoàn toàn với các đợt truyền thông rầm rỗ trước đây.
Sự thay đổi này không thể tách rời khỏi bối cảnh chính trị nội bộ ngày càng dối ghen của Trung Quốc.
Quân Giải Phóng, từng là lực lượng trung thành tuyệt đối với ông Tập,
dường như đang chủ động rút lui khỏi vai trò công cụ minh họa cho chiến thắng giả định.
Việc không cung cấp dữ liệu hình ảnh hay video cho thấy quân đội đã ngắt kết nối với hệ thống tuyên truyền của Đảng,
một hình thức phản kháng thụ động nhưng rõ ràng.
Lý do sâu xa nằm ở sự mất kiên nhẫn của giới chỉ huy quân Giải Phóng
trước việc quân đội bị sử dụng làm đạo cụ trong chiến dịch tô vẽ thành tích của ông Tập.
Scarborough đã nằm trong tầm kiểm soát của Trung Quốc từ năm 2012,
không có chiến công nào mới để khai thác.
Việc dựng lại một chiến thắng bằng hình ảnh chỉ nhằm phục vụ chính trị cá nhân
và quân đội không còn muốn đóng vai trò trong vượt kịch đó.
Không phải không có tiền lệ.
Đầu năm 2022, Trung Quốc từng công bố một đoạn video quân Giải Phóng cắm cờ ở thung đỗng Gaoguan,
biên giới Trung, Ấn sau vụ đụng độ năm 2020.
Tuy nhiên video bị nghi ngờ là giàn dựng,
thậm chí có tin đồn rằng diễn viên nổi tiếng ngô kinh và vợ anh đóng giả binh sĩ quân Giải Phóng.
Sự kiện này khiến quân đội Trung Quốc bị chỉ trích gai gắt,
dẫn đến các chiến dịch kiểm duyệt và bắt giữ người dùng mạng xã hội vạch trần sự thật.
Trong bối cảnh hiện tại, các động thái hạ tông quanh Scarborough không còn là ngẫu nhiên.
Theo nhiều nguồn phân tích từ Hồng Kông và Đài Loan,
Thượng tướng Chương Hậu Hiệp, nhân vật nắm thực quyền quân sự cao nhất hiện nay,
đã ra chỉ thị nội bộ, không tuyên truyền, không quay phim, không trình diễn.
Đây là một động thái kiềm chế chiến lược không chỉ nhằm tránh leo thang khu vực
mà còn thể hiện sự phản kháng mềm đối với Trung ương Bắc Kinh.
Điều đó có nghĩa quân Giải phóng đang chuyển từ tư thế phục tùng sang tự chủ,
đặc biệt trong việc giữ khoảng cách với chính sách tuyên truyền của ông Tập.
Việc quân đội từ chối hợp tác truyền thông không đơn thuần là một quyết định kỹ thuật,
mà là một tín hiệu chính trị sâu sắc.
Trong bối cảnh ông Tập đang chịu áp lực từ hàng loạt khủng hoảng,
kinh tế đình trệ, bất ổn xã hội và nguy cơ mất kiểm soát trong bộ chính trị,
thì việc mất đi công cụ tuyên truyền mạnh mẽ như quân Giải phóng
Không loại trừ khả năng quân đội Trung Quốc đang từng bước thoát ly khỏi trục tập cận bình
để chuẩn bị cho một giai đoạn truyền tiếp.
Việc không phối hợp tuyên truyền, giữ thế trung lập trong xung đột Biển Đông
và tránh các hành động có thể bị chính trị hóa,
tất cả đều cho thấy quân Giải phóng đang theo đuổi một chiến lược độc lập,
bảo vệ lợi ích quân sự chứ không bảo vệ hình ảnh một lãnh tụ.
Khi khẩu lệnh từ Trung Nam Hải không còn vang xa
và khi quân đội bắt đầu im lặng có chủ đích,
thì đó không đơn thuần là một thay đổi kỹ thuật mà là một thay đổi chế độ.
Quân Giải phóng không còn là thanh kiếm trung thành của Đảng
mà đang trở thành lực lượng định hình chính trị mới trong thời kỳ hậu tập.
Giấc mộng hạo ai phương đông tàn vỡ
Sự thân trọng bất thường của quân Giải phóng quanh Scarborough không chỉ là một quyết định chiến thuật ngắn hạn.
Đó là dấu hiệu cho thấy một sự tê liệt sâu bên trong hệ thống chỉ huy,
nơi bộ máy từng vận hành như đồng hồ thụy xí giờ đây đang mắc kẹt trong sự sợ hãi,
dối loạn và mất phương hướng.
Mọi tham vọng bành trướng, kể cả giấc mộng hạo ai phương đông
từng được các nhóm diều hâu ở Bắc Kinh ấp ủ đều đang lặng lẽ rơi vào trạng thái đỉnh trệ.
Theo tính toán chiến lược ban đầu, nếu Trung Quốc có thể cài tạo Scarborough thành một đảo nhân tạo quy mô lớn
với đường băng đôi, căn cứ hậu cần và radar kiểm soát eo biển Ba Hì
thì nước này sẽ hình thành một tam giác thép hoàng sa, trường sa, hoàng nham
chiếm lĩnh toàn bộ biển đông từ Tây Sang Đông.
Trong lý tưởng của Bắc Kinh, đây sẽ là phiên bản hạo ai của Trung Quốc
kiểm soát tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất toàn cầu, tương tự vị thế của Mỹ ở Thái Bình Dương.
Tuy nhiên hiện thực địa chính trị không hề thuận lợi cho giấc mộ đó.
Scarborough cách đảo Luzon, Philippines chỉ 120 hải lý và là một khu vực nằm trong vùng đặc quyền kinh tế
AS của Philippines theo phán quyết tòa trọng tài thường trực năm 2016.
Bất kỳ động thái cài tạo nào của Trung Quốc tại đây đều bị xem là xâm phạm chủ quyền quốc gia của Manila.
Hoa Kỳ đã nhiều lần tuyên bố công khai rằng Scarborough là lặn danh đỏ
và bất kỳ nỗ lực nào nhằm quân sự hóa khu vực này sẽ bị đắc trả
không chỉ bằng ngoại giao mà cả bằng sức mạnh quân sự.
Điều đáng lo ngại với Bắc Kinh không phải là nguy cơ bị Mỹ, Nhật, Philippines phản ứng
mà là nội bộ quân giải phóng đang không ai muốn chỉ huy một hành động như vậy.
Các sĩ quan cấp cao sau nhiều năm chứng kiến Đồng Liêu bị thanh trừng trong các đợt đốt lò của ông Tập
hiện tại đều chọn cách né tránh dù do.
Họ không phản đối trực tiếp nhưng cũng không hành động, tạo thành một dạng từ chối mềm
một hình thức bất tôn dân sự trong quân đội hiện đại.
Trong sau tháng cuối năm 2023, chiến dịch chống tham nhũng quân sự mà ông Tập phát động
đã hạ bể ít nhất 15 sĩ quan cấp cao và quan chức công nghiệp quốc phòng
bao gồm cả những nhân vật đứng đầu lực lượng tên lửa, lực lượng nắm giữ vũ khí chiến lược của Trung Quốc.
Các dũng phủ không mong muốn là sự phá vỡ niềm tin và văn hóa ra quyết định.
Tư tưởng cẩn thận giữ thân bắt đầu lan rộng trong giới quân sự
khi mỗi quyết định sai có thể đồng nghĩa với kết thúc sự nghiệp
hoặc tệ hơn mất tự do.
Một báo cáo của The Eurowatch.de
2024 chỉ ra rằng các sĩ quan trung cấp của quân Giải phóng hiện rất ngại đưa ra đề xuất chiến dịch.
Tất cả đều chờ đợi chỉ đạo tuyệt đối từ cấp trên
nhưng bản thân cấp trên lại không muốn đưa ra chỉ đạo
vì sợ bị quy trách nhiệm nếu thất bại.
Hậu quả là một chuối đình trệ từ trên xuống dưới
nơi mỗi mắt xích đều có cụm, không ai dám chủ động.
Trong một quân đội hiện đại, điều này tương đương với sự suy sụp cơ chế chỉ huy.
Không chỉ báo quốc tế,
truyền thông trong đất Trung Quốc cũng từng giám tiếp thừa nhận thực trạng này.
Một bài phân tích của Bear Fair Center for Science and International Affairs
tại Harvard cho biết, trong các cuộc tập trận gần đây
phi công quân Giải phóng thường xuyên phải xin lệnh từ mặt đất
trong các tình huống khẩn cấp, thay vì tự quyết định.
Khi hệ thống chỉ huy mặt đất không theo kịp tình huống
toàn bộ chiến dịch trở nên rối loạn.
Trong bối cảnh đó, không có gì ngạc nhiên
khi ý tưởng cài tạo Scarborough bị đóng băng trong im lặng.
Không có văn bản hủy bỏ, không có phát ngôn bác bỏ,
chỉ đơn giản là không ai trong quân đội muốn khởi động.
Không ai muốn trở thành kẻ ra lệnh nếu kế hoạch thất bại
hoặc leo thang thành xung đột Mỹ, Trung.
Trong hệ thống chính trị hiện nay,
ra lệnh đánh có thể là tấm vé một chiều tới chạy giam, không phải đài vinh quang.
Sự chỉ hoãn có chủ đích này chính là minh chứng rõ ràng
cho sự mâu thuẫn giữa tầm nhìn chính trị và thực tiễn quân sự.
Ông Tậm có thể vẽ ra một hình ảnh quân giải phóng hiện đại,
sẵn sàng giải quyết các mâu thuẫn lịch sử.
Nhưng chính sách thanh chừng không ngừng nghỉ của ông đã triệt tiêu lòng tin
và sự tự do ra quyết định trong toàn hệ thống.
Khi không ai dám nhận trách nhiệm,
cũng sẽ không có ai thực thi những kế hoạch mạo hiểm.
Thậm chí sâu xa hơn, hệ thống này đang tự điều chỉnh để tồn tại
bằng cách bất tuân một cách có tổ chức,
bằng cách để kế hoạch tự chết trong sự chỉ hoán.
Đây là một hình thái phản kháng rất đặc trưng trong các thể chế độc tài quân sự hóa,
nơi không ai dám chống đối công khai,
nhưng cũng không ai hành động vì biết kết cục có thể là tainh họa cá nhân.
Nói cách khác, giấc mơ Hawaii phương Đông không chết vì sức ép từ Mỹ,
mà chết ngay từ bên trong hệ thống quân giải phóng,
nơi không còn ai dám là người đầu tiên nhấn còi mở ngàn.
Trong khi Bắc Kinh đang rời vào thế khó tự tạo,
một mặt không thể tiến hành quân sự hóa Scarborough,
một mặt khác lại không thể công khai thừa nhận sự bất lực,
thì Việt Nam, với vị trí địa chính trị trọng yếu và kinh nghiệm đối phó lâu dài với Trung Quốc,
đang nổi lên như một bên hưởng lợi trực tiếp từ cục diện này.
Trước hết, sự bất động của quân giải phóng tại Scarborough
tạo ra một khoảng trống quân sự tạm thời ở Biển Đông,
nơi Trung Quốc buộc phải kìm hám các hành động khiêu khích và phô trương sức mạnh.
Đây là cơ hội chiến lược để Việt Nam ra cố các vị trí phòng thủ tại Trường Sa và Hoàng Sa,
nâng cấp cơ sở hạ tầng, mở rộng hiện diện dân sự lẫn quân sự
một cách ít bị áp lực từ Bắc Kinh hơn so với các năm trước.
Khi quân giải phóng mất đi khả năng triển khai nhanh và gian đe toàn diện,
biên độ hành động của Việt Nam được mở rộng rõ rệt.
Thứ hai, sự do dự của Trung Quốc khiến các nước trong khu vực,
đặc biệt là Mỹ, Nhật Bản, Úc và Ấn Độ,
càng có lý do để tăng cường quan hệ với Việt Nam như một đối tác phòng thủ quan trọng.
Chỉ trong nửa đầu năm 2025, Việt Nam đã ký kết
hoặc nâng cấp hàng loạt thỏa thuận hợp tác quốc phòng với Tokyo, New Delhi và Canberra,
trong khi Washington liên tục khẳng định cam kết hỗ trợ an ninh hàng hải
và truyền giao công nghệ lưỡng dụng cho Hà Nội.
Trong mắt cộng đồng quốc tế, Việt Nam ngày càng được xem như một trụ cột ổn định
trong chiến lược Ấn Độ-Dương-Thái Bình Dương,
đặc biệt khi Trung Quốc tỏ ra bất ổn cả về chính trị lẫn quân sự.
Thứ ba, sự sụp đổ về niềm tin và kỳ luật trong hệ thống quân giải phóng,
cùng với việc Trung Quốc mất khả năng ra đòn phủ đầu ở Scarborough,
làm suy giảm uy tín của Bắc Kinh trong mắt các nước ASEAN.
Điều này tạo điều kiện để Việt Nam vận động các đối tác
trong khối củng cố lập trường chung về Biển Đông,
từng bước khôi phục lại tiếng nói tập thể mà lâu nay bị chia rẽ
bởi áp lực kinh tế, chính trị từ Trung Quốc.
Nếu biết tận dụng đúng thời điểm, Hà Nội hoàn toàn có thể dẫn dắt lại
tiến trình xây dựng bộ quy tác ứng sự cốc với lập trường kiên quyết hơn,
Cuối cùng, về mặt dài hạn, sự bất ổn trong chỉ huy quân sự Trung Quốc
sẽ buộc Bắc Kinh phải tái cấu trung nội bộ trước khi có thể
hành động quân sự quy mô lớn tại Biển Đông.
Khoảng thời giá trị trệ này có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm,
chính là giai đoạn vàng để Việt Nam tăng tốc nhiện đại hóa quốc phòng,
củng cố thế trận phòng thủ ba tầng trên biển, trên không, trong không gian số.
Với sự hỗ trợ kỹ thuật và chia sẻ tình báo từ các cường quốc,
Việt Nam có thể nâng cao năng lực cảnh giới từ sớm, tăng khả năng gian đe
và xây dựng thế trận phòng thủ chủ động, thứ mà Bắc Kinh rất ngại đối đầu.
Chuyển hướng sang Tạng Nam, một canh bạc chiến lược đẩy nguy cơ.
Khi mặt trận Biển Đông tạm lắng vì nội bộ quân giải phóng tê liệt,
Bắc Kinh dường như đang chuyển trọng tâm sang khu vực biên giới chung,
Ấn, cụ thể là vùng mà họ gọi là Tạng Nam, tức bang Arunachal Pradesh của Ấn Độ.
Một bài viết gần đây trên Nhân dân Nhật Báo đã bóng gió về hướng chiến lược mới
từ biển sang lục địa, ám chỉ rõ ràng toan tính dịch chuyển chiến trường về phía Tây Nam.
Đây là một trong những thông điệu quân sự hiếm hoi xuất hiện công khai,
cho thấy một sự tái định hướng chiến lược nghiêm túc từ Bắc Kinh.
Trái với Biển Đông, nơi mọi động thái quân sự đều dễ bị quốc tế hóa
và vấp phải phản ứng mạnh từ Mỹ, Nhật, Úc, biên giới chung,
Ấn vẫn là một điểm nóng song phương tương đối tiên tiếng, ít bị giám sát quốc tế hơn.
Bắc Kinh có thể tin rằng gây sức ép tại Tạng Nam sẽ ít rủi ro hơn
vì Washington khó có lý do can thiệp trực tiếp khi New Delhi không phải đồng minh hiệp ước.
Hơn nữa, lịch sử để lại ảo tưởng nguy hiểm.
Trong cuộc chiến 1962, quân giải phóng từng áp đảo quân ấn chỉ trong vài tuần.
Giấc mộng đánh nhanh thắng nhanh dường như vẫn ám ảnh tư duy quân sự Trung Quốc đến tận hôm nay.
Tuy nhiên, chiến trường Himalaya hiện tại khác xa thời Ma Trạch Đông.
Trước hết, về hậu cần và không quân, quân giải phóng đối mặt với loạt bất lợi nghiêm trọng.
Các sân bay tiền phương Trung Quốc nằm ở độ cao 4.000 đến 4.500 mét,
khiến không khí loãng làm giảm một nửa tài trọng chiến đấu.
Trung Quốc cũng thiếu máy bay tiếp dầu, yếu tố thiết yếu để khắc phục điểm yếu này.
Trong khi đó, Ấn Độ có lợi thế cất cánh từ vùng thấp,
mang đầy tài trọng, triển khai nhanh và linh hoạt hơn.
Không quân Ấn còn vượt trội về chiều sâu chiến lược,
trải dài hàng chục sân bay dọc biên giới với hệ thống phân tán, dự phòng và sửa chữa nhanh.
Trong khi đó, quân giải phóng chỉ có 4 sân bay tiền phương Hò Tàn, La Sa, Nga Ri, Si Gaze
đều dễ tổn thương và không có khả năng phục hồi nhanh nếu bị tập kích.
Một cựu sự quan IAF từng ước tính, để vô hiệu hóa chỉ một sân bay Ấn trong 24 giờ,
quân giải phóng cần ban tới 220 tên lửa đạn đạo.
Với tổng kho tên lửa chỉ khoảng 1.200 quả,
Trung Quốc có thể kiệt sức hậu cần chỉ sau 2-3 ngày giao tranh nếu đối đầu toàn diện.
Ngoài ra, quân giải phóng còn chịu áp lực tâm lý lớn,
phần lớn binh sĩ là con một chưa từng trải qua chiến tranh thực tế.
Trong khi đó, Ấn Độ đã bố trí lực lượng sơn cức tinh nhuệ dọc tuyến biên giới,
sẵn sàng cho một cuộc chiến tiêu hao kéo dài trong địa hình rừng núi hiểm trờ.
Nếu không thể đánh nhanh, quân giải phóng sẽ xa lầy,
và đây là điều mà bất kỳ chiến lược gia nào cũng muốn tránh.
Đáng lo hơn, có dấu hiệu cho thấy Trung Quốc đang tính đến cả đòn đánh vòng.
Các nguồn tin từ Myanmar và Ấn Độ cho biết quân giải phóng
đang tăng cường hiện diện hậu cần tại Bắc Myanmar,
thiết lập kho bái và tiến vận tải gần biên giới.
Nếu kiểm soát được Sườn Đông Arunachal qua Myanmar,
Bắc Kinh có thể mưu tính một thế gọn kìm.
Tuy nhiên, đây lại là một rủi ro mới.
Phụ thuộc vào Myanmar, quốc gia đang bất ổn
và nằm ngoài khả năng kiểm soát hoàn toàn của Trung Quốc,
sẽ khiến kế hoạch này cực kỳ mong manh.
Tự chung, việc chuyển hướng sang Tạng Nam không phải là giải pháp thoát hiểm cho Bắc Kinh,
mà là một canh bạc lớn với rủi ro địa chiến lược khôn lường.
Trung Quốc có thể khơi màu được chiến sự,
nhưng khả năng kiểm soát, duy trì và chiến thắng thì không chắc chắn.
Giới quân đội Trung Quốc hiểu điều đó
và không ít tiếng nói phản đối đã bắt đầu xuất hiện bên trong quân giải phóng.
Khi chiến tranh không còn là lựa chọn vinh quang mà trở thành mầm họa chính trị,
ngay cả những tướng lĩnh trung thành nhất cũng sẽ bắt đầu cân nhắc lại
ai sẽ là người chịu trách nhiệm nếu mọi thứ đổ vỡ.
Trong bối cảnh đó,
việc Bắc Kinh chuyển trọng tâm từ Biển Đông sang Tạng Nam không chỉ là dấu hiệu của một chiến lược mới,
mà còn là lời thú nhận ngầm rằng quân giải phóng hiện không đủ sức đương đầu với các đối thủ trên biển.
Và khi đã phải chọn đánh trên mặt đất vì sự mỹ trên mặt nước,
thì đó chính là biểu hiện rõ nhất cho sự co cụm trong chiến lược toàn cầu của Trung Quốc.