Đập Tam Hiệp Rung Chuyển: Trung Quốc Bí Mật Xả Lũ, 400 Triệu Dân Căng Như Dây Đàn
Một chuyên gia thủy lợi nổi tiếng gốc Hoa sống tại Đức là tiến sĩ Vương Tấn Lạc nhận định rằng không như tuyên truyền của nhà cầm quyền Trung Quốc rằng đập Tam Hiệp sẽ có tuổi thọ từ 500 tới 1.000 năm, mà thực tế chỉ từ khoảng 50 tới 100 năm là sẽ phải phá bỏ con đập này. Trong trường hợp đập Tam Hiệp bị vỡ, sẽ gây ra những cơn sóng thần cực lớn, chỉ mất từ 5 tới 10 phút là toàn bộ vùng hạ lưu sẽ bị xóa sổ, 1/3 diện tích Trung Quốc sẽ bị chôn vùi trong nước, hàng ngàn thành phố lớn nhỏ sẽ bị nhấn chìm từ 5 tới 10 mét.
00:00 Giới thiệu 00:33 Toàn Cảnh Đầu Mùa Lũ Năm 2025 04:49 Đập Tam Hiệp – Nguy Cơ Của 400 Triệu Người 08:16 Phản Ứng Của Chính Quyền Trung Quốc 10:47 Cảnh Báo Toàn Cầu
Thưa quý vị, theo hãng tin Reuters, miền Bắc và miền Tây Trung Quốc đang chuẩn bị ứng phó với nhiều trận lũ quét và lở đất hơn vào thứ Năm
khi mưa mận thường niên để lại nhiều tàn phá.
Cảnh báo đỏ đã được ban hành khi mưa di chuyển từ tỉnh Tư Xuyên, phía Tây Nam qua tỉnh Cam Túc, phía Tây Bắc và lên đến tỉnh Lương Ninh phía Đông Bắc.
Lượng mưa cực lớn và lũ lụt nghiêm trọng mà các nhà khí tượng học liên hệ với biến đổi khí hậu ngày càng đặt ra những thách thức lớn cho các nhà hoạch định chính sách
vì chúng đe dọa sẽ quá tải các hệ thống phòng chống lũ lụt cũ kỹ, khiến hàng triệu người phải di rời và tàn phá ngành nông nghiệp trị giá 2,8 nghìn tỷ đô la của Trung Quốc.
Toàn cảnh đầu mùa lũ năm 2025.
Vào 18h ngày 30 tháng 6, đỉnh lũ lớn nhất của sông Mân và sông Kim Sa trong mùa lũ năm 2025 đã đồng thời trạn qua thành phố Nguy Tân tỉnh Tư Xuyên,
Nguy Tân toạn lạc tại điểm hợp lưu của ba con sông, nơi sông Mân và sông Kim Sa hòa vào nhau để hình thành sông Dương Tử.
Theo dữ liệu tự ủy ban tài nguyên nước sông Dương Tử thuộc Bộ Thủy lội, đỉnh lũ tại cửa hương Nguy Tân đạt mức nước 267m vào lúc 18h,
với lưu lượng tối đa vượt 20.000m khối mỗi giây so với lượng nước lớn từ thực nguồn đổ về sông Dương Tử.
Mức nước trong hồ chứa Tam Hiệp tăng nhanh đáng kể, tính đến 14h ngày 2 tháng 7, mức nước trước đập Tam Hiệp đạt 152m, vượt 7m so với mức kiểm soát lũ quy định.
Hồ chứa nước ghi nhận lượng nước vào khoảng 30.000m khối mỗi giây, trong khi lượng nước xả ra là 20.400m khối mỗi giây.
Những trận mưa lớn gần đây đã tấn công miền Nam Trung Quốc, với lưu vực Tứ Xuyên là một trong những khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất.
Từ ngày 29 đến 30 tháng 6, mưa lớn trần ngập trên diện rộng, với một số khu vực ghi nhận lượng mưa cực đoan.
Vùng ảnh hưởng trải dài hơn 100.000km2, trong đó 70.000km2 ghi nhận mưa lớn.
Tổng lượng mưa trong một ngày vượt 14 tỷm mết khối, được ví như đổ 1.000 hồ Tây vào lưu vực Tứ Xuyên chỉ trong 24 giờ.
Tứ Xuyên, nổi tiếng với mạng lưới sông Sơi Đặc, đang chịu lũ lụt nghiêm trọng ở các sông vừa và nhỏ tại 17 khu vực, bao gồm Ba Trung và Quảng Nguyên.
Lượng mưa lớn khiến mức nước vượt xa ngưỡng cảnh báo, đẩy các con sông lớn như sông Mân, sông Thanh Y và sông Sa Lăng,
các nhành chính của thượng lưu sông Sơn Tử, tăng mức nước nhanh chóng.
Nhiều trạm thủy điện và hồ chứa trên toàn tỉnh vượt phải mở cổng xá lũ, dẫn đến lũ lụt hạn lưu và ngập úng đô thị nghiêm trọng,
khi mưa lớn kéo dài dòng nước vào thượng lưu sông Mân tăng mạnh.
Vào 22 giờ ngày 29 tháng 6, hồ chứa Tử Bình Phố phía tây bắc Thành Đô, thu phố tỉnh đã tăng lượng xá nước.
Hệ thống thủy lợi cổ đô Giang Yển bảo vệ Thành Đô suốt 2.280 năm, ghi nhận đỉnh lũ lớn nhất trong năm vào khoảng 4 nước sáng ngày 1-7.
Thành Đô nằm ở trung tâm của đợt mưa cực đoan này và áp lực từ việc xả nước thượng nguồn đã gây ngập úng đô thị trên diện rộng.
Nhiều khu vực ở Thành Đô chìm trong nước, tại gà phố Thiên Phủ số 3 trên tuyến tàu điện ngầm Thành Đô, nước tràn vàng như thác đổ.
Ở khu công nghệ cao Thành Đô, bãi đũa xe ngầm của một khu sân cư bị ngập trong 30 phút, nhấn chìm hơn 50 phương tiện.
Tại quận Cẩm Giang, một nhân viên xa đồ ăn đã phải dùng bè cao su để giao bữa ăn.
Theo hãng tin Reuters, mùa mưa bão Đông Á năm 2025 đến sớm, với mưa lớn xuất hiện dày đặc ở miền Trung và Nam Trung Quốc,
các nhà khí tượng học cảnh báo rằng biến đổi khí hậu làm xa tăng mưa cực đoan, đẩy các công trình đê điều vào tình trạng quá tải,
đe dọa nhấn chìm hàng triệu người và gây thiệt hại cho nền công nghiệp trị xá 2,8 nghìn tỷ USD của Trung Quốc.
Theo Cục Khí tượng Trung Quốc, lượng mưa ở Hà Liêu sông Sương Tử từ đầu mùa cao gấp đôi trung bình nhiều năm, khiến nhiều sông lớn chảy xiết.
Cơ quan Thủy lợi quốc gia Trung Quốc đã phát cảnh báo đỏ về mưa lũ tại 6 tỉnh và đặc khu với nhiều sông vượt mức lịch sử,
thiệt hại kinh tế từ thiên tai sức lớn.
Năm 2024, lũ lụt gây thiệt hại hơn 10 tỷ USD và năm 2020, một mùa mưa kỷ lục, con số này gấp 3 lần.
Thực tế cho thấy hậu quả nghiêm trọng của đợt mưa này.
Hãng tin Reuters cho biết, tại huyện Thái Bình Hán Nam, mưa lớn khiến sông Đại Hà tràn bờ, cuốn trôi 5 người và làm 3 người mất tích.
Ở tỉnh Cam Túc, 2 công nhân bị trôn vùi trong một vụ lở đất tại công trường xây dựng.
Thảm họa cũng xảy ra ở miền Nam.
Tại Quý Châu, mức nước sông tăng vọt gấp hàng chục lần gây ngập lụt Quảng Châu.
Cơ quan chức năng ghi nhận mức nước tại huyện Đồng Sang, Quý Châu đạt kỷ lục, vượt mức báo động 4m, khiến ít nhất 6 người thiệt mạng.
Mạng xoại tràn ngập video người dân bám vách đê, ô tô bị cuốn trôi trong sòng nước lũ.
Tại Quảng Đông, nhiều khu vực mất điện do đường xây ngập nước.
Và ở tây Nam Chủng Khánh, lượng mưa 304mm trong một ngày buộc 18.000 người phải sơ tán khẩn cấp.
AP News dẫn nguồn báo nhà nước Trung Quốc cho biết hàng chục nghìn người đã được si sời đến các trung tâm an toàn khi lũ ập đến.
Sự phát triển đô thị quá nhanh dường như làm trầm trọng thêm vấn đề.
Chính quyền Đảng Cộng sản vốn kiểm soát toàn bộ truyền thông, đặc biệt kín tiếng về thiệt hại do lũ lụt.
Việc kiểm soát thông tin càng trở nên nghiêm ngặt sau trận lũ năm 2021 tại Trịnh Châu, khiến 39 người thiệt mạng xuối lòng đất,
trong đó 14 người chết đuối trong một đoàn tàu điện ngầm bị ngập, dù con số thực tế vẫn gây tranh cãi.
Sự kiện này đã kích động các cuộc biểu tình phản đối thiết kế kém an toàn, tham nhũng và phản ứng chậm chẽ của chính quyền.
Cảnh báo lũ quét cũng được ban hành cho khu vực phía Bắc Nội Mông,
trong khi tỉnh Đảo Hải Nam ở Cực Nam được lệnh chuẩn bị ứng phó với mưa lớn kéo dài.
Đập Tăm Hiệp, Nguy cơ của 400 triệu người
Thưa quý vị, Đập Tăm Hiệp là công trình thủy điện kiểm soát lũ lớn nhất thế giới với chiều cao 185m và dung tích chứa xấp xỉ 39 tỷ mét khối.
Đập kết hợp 26 tổ máy 18.000 MW, khởi công năm 1994, hoàn thành năm 2012, từ hứa giảm mức lũ lụt từ 10 năm xuống 100 năm mới lặp lại.
Tuy nhiên, hiệu quả thực tế đang bị tranh cãi.
Theo số liệu chính thức, đập đã hạ liêu đỉnh lũ, tích trữ nước mùa mưa để từ từ xả xuống hạ nguồn.
Nhưng nhiều chuyên gia môi trường cho rằng công suất lưu trữ thực tế rất khiêm tốn.
Fan Xiao, khỹ sư địa chất Trung Quốc, cảnh báo đập chỉ ngăn được khoảng 9% lượng lũ lịch sử và gần như không giúp gì cho lượng mưa lớn ở thượng nguồn dương tử.
Ông nhấn mạnh đập chỉ tạm thời hoãn lũ thượng nguồn, còn mưa giữa sông vẫn gây ngập nặng vùng hạ liêu.
Theo tin Reuters, dẫn lời Rick Shaw Sandman, Đại học Alabama nhận định rằng đập Tăm Hiệp chỉ có thát dụng khi lũ cỡ vừa phải.
Trong các cơn bão cực đoan, công trình này gần như vô hiệu và thậm chí có thể làm trầm trọng thêm tình trạng xói mòn ở hạ liêu.
Trong khi đó, truyền thông Trung Quốc trước nay tuyên bố mọi biến dạng về kết cấu đều nằm trong giới hạn thiết kế.
Hồi năm 2019, báo Tân Hoa xã đã trích lời lãnh đạo đập Tăm Hiệp khẳng định đập chỉ dịch chuyển vài mm khi nhiệt độ thay đổi, tuyệt đối an toàn.
Tuy nhiên, những năm qua, cư dân vẫn thấy hiện tượng đập uốn cong khi nước trong lòng hồ lên cao, khiến niềm tin với tuyên bố của chính quyền thêm lung lay.
Tăm Hiệp là đập thủy lợi lớn nhất thế giới, được xây dựng từ 1994 và hoàn thiện vào năm 2006.
Bác chấp sự phản đối của nhiều người, năm 1991, giáo sư Phật Lý Trung Quốc Tiền Vĩ Trưng công bố bản nghiên cứu nêu nguy cơ nếu đập Tăm Hiệp bị vỡ
sẽ nhấn chìm 6 tỉnh hạ liêu sông Sơn Tử, khiến hàng trăm triệu người sẽ rơi vào đường cùng.
Ông Hoàng Vạn Lý, chuyên gia thủy lợi nổi tiếng Trung Quốc, cũng từng ba lần gửi thư cho ông Giang Trịch Dân, khuyên không nên xây dựng đập Tăm Hiệp,
vì xây dựng rồi sau này cũng phải bỏ. Ông chỉ ra tác hại của đập Tăm Hiệp từ các khía cạnh địa chất, môi trường, sinh thái và quân sự.
Vì nguyên nhân này mà ông không được mời tham gia sự án Tăm Hiệp và bị gắn mác phản tư cánh hữu.
Có nhận định cho rằng trong chiến dịch đàn áp phong trào Thiên An Môn tại Trung Quốc ngày 4-6-1989,
cựu Thủ tướng Trung Quốc Lý Bằng là nhân vật tích cực nhất, sau khi ông Giang Trịch Dân nhậm chức Tổng bí thư,
cũng ngầm hiểu quan điểm trả công cho họ Lý của ông đạng Tiểu Bình.
Năm 1992, Giang Trịch Dân thúc đẩy cho bằng được kế hoạch xây dựng đập Tăm Hiệp sau những cuộc tranh cãi lớn trong nội bộ.
Tại cuộc biểu quyết của Quốc hội Trung Quốc vào năm 1992 về kế hoạch xây đập, có gần một phần ba số đệ biểu phản đối hoặc phiếu chống,
hơn hai phần ba số còn lại là đảng viên do bị áp kỷ luật đảng nên buộc phải tán thành.
Các vụ bề bối tham nhũng cũng gây ra nhiều điều tiếng đối với dự án này.
Trước khi bắt đầu tích chữ nước cho đập vào năm 2003, Đoàn Kiểm tra Công trình của Nhà nước Trung Quốc
đã phát hiện có hơn 80 viết nứt trên bề mặt đập và tin này đã khiến dân chúng vô cùng lo ngại.
Một chuyên gia thủy lợi nổi tiếng gốc Hoa sống tại Đức là tiến sĩ Vương Tấn Lạc nhận định rằng,
không như tuyên truyền của nhà cầm quyền Trung Quốc, rằng đập tâm hiệp sẽ có tuổi thọ từ 500 tới 1.000 năm,
mà thực tế chỉ từ khoảng 50 đến 100 năm là sẽ phải phá bỏ con đập này.
Trong trường hợp đập tâm hiệp bị vỡ, sẽ gây ra những cơn sóng thần cực lớn, chỉ mất từ 5 đến 10 phút là toàn bộ vùng hạ lưu sẽ bị xóa sổ.
Một phần ba di tích Trung Quốc sẽ bị chôn vùi trong nước, hàng ngàn thành phố lớn nhỏ sẽ bị nhấn chìm từ 5 đến 10 mét.
Hiển nhiên, Trung Quốc lâm vào tình trạng thiếu điện, khoa công nghệ tan tành, kinh tế suy sụp, đói kém, bệnh dịch sẽ bình hành khi mất đi nguồn cung cấp điện khổng lồ.
Trong khi đó, lực lượng quân sự của Trung Quốc, đặc biệt là bộ đội dư bị, có khoảng 40% đã tập trung tại các khu vực này.
Phản ứng của chính quyền Trung Quốc
Đối mặt với áp lực dư luận, giới chức Trung Quốc chủ trương khoanh vùng thông tin,
báo chí trinh thống chỉ đăng thông cáo báo cáo trong khi người dân phải tự chùm đèn đưa tin.
Hãng AP News cho biết, nhiều bức ảnh lũ lụt động trời ở Trung Quốc được lan truyền trên mạng xã hội để tránh kiểm duyệt chặt chẽ.
Chính quyền đặc biệt kiệm lời về con số thương vong, nhất là sau sự kiện Trịnh Châu 2021,
trong trận lũ ngầm năm 2021, 39 người thiệt mạng ở tàu điện ngầm và công chúng phải đấu tranh đến mức chính quyền mới chịu công bố con số.
Tuy nhiên, phát ngôn chính thức luôn nhấn mạnh đập tâm hiệp an toàn.
Báo Global Times tuyên bố đập tuyệt đối an toàn có thể tồn tại đến 1.000 năm
Các lãnh đạo nhà nước ra sức bỏ bỏ mọi lo lắng.
Bộ môi trường lẫn nhà quản lý đập tâm hiệp đều khẳng định sự án đang ở phạm vi đàn hồi cho phép, không có dấu hiệu đổ vỡ.
Sự ngăn chặn thậm chí cầm đoán ý kiến của các chuyên gia độc lập đã khiến nhiều người giận dữ.
Như hãng AP nhấn mạnh, sự luận bất bình với những điều khoản đền bù và hướng sơ tán khi mưa lũ xảy ra bởi nhà công quyền thiếu minh bạch.
Sự mâu thuẫn giữa thực tế nghiêm trọng ở hiện trường và thông tin chính thức có phần che xấu khiến lòng tin của dân chúng bị giã nứt.
Lũ lụt liên tiếp gây tổn thất khổng lồ cho Trung Quốc về nhiều mặt.
Nông nghiệp chịu thiệt hại nặng, ví dụ mưa lớn tại vùng Diêm Trang, Trùng Khánh đã cuốn trôi 1.800 hectare lúa màu,
gây thiệt hại khoảng 82 triệu nhân dân tệ, tức hơn 11 triệu USD.
Hệ thống giao thông và sản xuất bị sán đoạn, nhiều tuyến cao tốc ở khí trâu sát lở, nhà máy chế biến nông sản
hoặc cơ sở nông nghiệp tại các tỉnh bị lũ đã phải ngừng hoạt động, đe dọa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Thương mại cũng bị tác động.
Hãng Reuters lưu ý trong đợt lũ năm 2020, thiệt hại kinh tế gấp 3 lần so với năm trước, xấp xỉ vài chục tỷ USD.
Về nhân đạo, hàng chục nghìn hộ gia đình bị ảnh hưởng và di rời khẩn cấp,
nhiều ngôi làng hạ xu đợt tâm hiệp đứng trước nguy cơ bị ngập, chính quyền cam kết hỗ trợ.
Ngày 28 tháng 6 năm 2025, Bắc Kinh thông báo tăng đáng kể hỗ trợ tài chính cho người dân vùng lũ,
bao gồm chi trả trực tiếp thiệt hại tài sản và bồi thường ra súc bị chết ngập.
Tuy nhiên lịch sử cho thấy việc dùng dân sinh để điều tiết lũ đã gây bức xúc chính trị.
Chỉ năm 2023, nửa triệu cư dân Hà Bắc gần Bắc Kinh phải sơ tán vì nước lũ và đã nổi ra các cuộc biểu tình
phản đối chính sách điều dòng đập nước cho rằng chính quyền hy sinh nhà cửa, nông sản để cứu thành phố.
Còn tại Trịnh Châu, sự che xấu thông tin khiến người dân phẫn nộ khi biết rằng các công trình đê điều
và thiết kế hạ tầng yếu kém, dẫn đến nhiều sinh mạng thương vong. Lo ngại lan rộng trên chính trường,
dư luận Trung Quốc và quốc tế đang theo dõi xem liệu Tập đoàn Tam Hiệp và Chính phủ Bắc Kinh
sẽ chịu trách nhiệm như thế nào nếu xảy ra thảm họa vỡ đập.
Diễn biến lũ lụt ở Trung Quốc năm 2025 một lần nữa khẳng định xu hướng cực đoan của thời tiết so biến đổi khí hậu.
Hàng rồi tờ dẫn lời các nhà khoa học rằng mưa lớn và lũ lụt sồn sập ngày càng liên quan mật thiết
đến biến đổi khí hậu, đầy thách thức bảo vệ sinh mạng và tài sản vượt khỏi tầm kiểm soát cũ.
Giới chức Trung Quốc còn cảnh báo những trận lũ siêu cường có thể sinh ra những sự kiện thiên
nga đen mang tính bất ngờ, trong đó việc vỡ đập Tam Hiệp được xem là kịch bản cực kỳ nghiêm trọng.
Đây không chỉ là bài học cho Trung Quốc. Trên toàn cầu, các công trình thủy lợi, thủy điện lớn cũng
phải lường trước những thảm họa chưa từng có trong lịch sử. Hàng loạt chuyên gia bảo vệ môi trường cảnh báo
thân trọng khi tự tin can thiệp mạnh mẽ vào thiên nhiên bởi biến đổi khí hậu đang tạo ra những kịch bản
chưa lường hết được. Đến một lúc nào đó, chính sách kiểm soát lũ lụt chặt chẽ hay cách ly thiên tai như đập Tam Hiệp
có thể không còn đủ. Cộng đồng quốc tế cần học bài học này để tăng cường hợp tác và tìm giải pháp bền vững
trước nguy cơ toàn cầu.