[ANTV] Áp lực mang tên: con nhà người ta || Chuyên gia tâm lý trị liệu Bùi Thị Hải Yến

Xin kính chào quý vị và các bạn! Thưa quý vị và các bạn! Từ lâu, cụ từ con nhà người ta đã trở thành nỗi ám ảnh của nhiều đứa trẻ. Đây là hình tượng mà các bậc phụ huynh thường dùng để nói về một đứa trẻ ngoan ngoãn học giỏi, thậm chí là hoàn hảo về mọi mặt nhằm mục đích giăn đe, đốc thúc con mình, cố gắng hơn. Thế nhưng việc so sánh giữa đứa trẻ này với đứa trẻ khác thì liệu có thực sự đẹp lại kết quả như mong muốn hay chỉ gây bất lội cho sức khỏe, tinh thần, thậm chí còn là bóng ma tâm lý đè nặng lên những đứa trẻ suốt những năm tháng thời thơ ấu. Mày học anh mày kìa! Anh mày giỏi như thế, dám mà học theo. Nhiều lần như thế, con có bảo với mẹ, thôi đừng so sánh nữa. Thì mẹ nói, so sánh cái gì? Thái độ cái gì? Mẹ dùng rất nhiều từ ngữ để chửi với con. Lúc nào con cũng khóc, rồi kết thúc bằng con xin lỗi. Bao nhiêu lần như thế, con tiếp tục nhẫn nhị, khó chịu thì chút giận lên đồ vật. Nhưng hôm nay con thực sự chịu đựng hết nổi rồi. Áp lực đè nén đã làm con ngày nào cũng nửa đêm bật dậy ngồi khóc, tự bấu vải ra thực mình, tự ghét bỏ chính cơ thể của mình. Chính xác là trong xã hội của chúng ta hiện nay thì đang có một hiện tượng là so sánh con nhà người ta. Và chính xác hơn nữa thì hiện tượng này không phải là gần đây mới có mà nó đã có từ lâu rồi. Xong thực sự thì gần đây nó khá là phổ biến. Mặc dù đã được nhiều thành tích cao trong học tập, nhưng cậu bé Hoàng Trung Hải vẫn luôn bị mẹ đem ra so sánh với các bạn cũ trang lứa có thành tích cao hơn. Em luôn cảm thấy áp lực trong chính ngôi nhà của mình. Việc này được lặp đi lặp lại rất nhiều lần, từ năm này qua năm khác. Mẹ Hải đã lấy việc so sánh này để thúc ép em học hành và nỗ lực nhiều hơn nữa. Vì đã quá quen, mỗi lần bị mẹ đem ra so sánh với con nhà người ta, em thử giả vờ như không nghe thấy gì, không phản biện, cũng không lên tiếng giải thích. Vì như vậy mẹ sẽ cho rằng em không nghe lời. Em cảm thấy rất là áp lực. Điều thứ 2 là bố mẹ luôn muốn con phải bằng bạn, bằng mẹ. Và bố mẹ suốt ngày lấy con ra để so sánh với những bạn khác trong lớp. Điều này khiến con rất là tội thân, áp lực và thất vọng. Là một bà mẹ, chị Nguyễn Thị Huyền thừa nhận, chị cũng đã rất nhiều lần so sánh con mình với con nhà người ta. Con trai út nhà chị Huyền, bé Tuấn Dương, rất hiếu động và có phần ngang bướng. Vị phụ huynh này thường xuyên phải nghe cô giáo chủ nhiệm phàn nàn về việc con ở trong lớp hay mờ mộng, không tập trung nghe giảng. Trong khi đó, trái ngược với Tuấn Dương, thì những người bạn của chị lại có con học rất giỏi, ngoan ngoãn và tự lập. Tâm lý so sánh con mình với con nhà người ta bắt đầu nảy sinh. Sao các bạn cũng cùng trang lứa như con? Thì các bạn biết giúp bố mẹ về nhà, các bạn biết tự lập. Con bây giờ con vẫn không biết tự lập, con không giúp bố mẹ được một cái việc gì trong nhà cả. Làm bố mẹ rất là thất vọng với con. Bố mẹ con thường xuyên so sánh con với các bạn khác, và mỗi lần như thế con cảm thấy rất là khó chịu. Khi mà bị bố mẹ so sánh như thế thì con tự dưng con cảm thấy ghét các bạn ấy hơn. Hiện tượng so sánh con nhà người ta không chỉ dừng lại ở câu cửa miệng hay là câu nói vu vơ, vô thức của các bậc phụ huynh, mà nó như một thói quen đã ăn sâu vào tiềm thức từ thế hệ này qua thế hệ khác. Những đứa trẻ lớn lên ít nhất một lần, hay thậm chí nhiều lần trong đời đã phải nghe câu so sánh từ các bậc phụ huynh. Thế ít con kém không được như kỳ vọng là đem ra so sánh. Từ cân nặng, chiều cao, cho đến điểm số. Cái gì cũng có thể trở thành mục tiêu để các bậc phụ huynh đặt lên bản cân so sánh. Nhiều cha mẹ ngây thơ nghĩ rằng, so sánh là cách để con mình nhìn lại bản thân đang yêu kém ở đâu và phân đấu. Một hành vi giáo dụng phản khoa học nhưng lại được áp dụng tràn lan và vô tội vạn. Theo bác sĩ tâm lý Nguyễn Đình Nam, sở dĩ việc so sánh với con nhà người ta đã trở thành câu cửa miệng của nhiều phụ huynh, xuất phát từ việc những vị phụ huynh này chưa biết cách giáo dụng con như thế nào. Cái việc là so sánh với con nhà người ta như thế này, thì rõ ràng đấy là một cái cách mà bố mẹ đã cố định rằng con phải được như thế. Con phải đi theo cái đường hướng như thế. Đó là do các phụ huynh của chúng ta chưa hiểu hết về cách giáo dụng con cái của mình, làm sao để con mình tốt hơn, để phát triển theo đúng hướng ở đâu. Cái sự so sánh, cái việc là phụ huynh đưa con mình ra để có những áp lực hay là cái việc là so sánh với con nhà người ta, nó lại xuất phát từ tình yêu thương. Tuy nhiên nó lại là một tình yêu thương có kỳ vọng. Kỳ vọng rằng con mình giỏi, kỳ vọng về thành tích, thành tích cho con và cả cái sự nở may nở mặt của mình nữa. Con nhớ Bộ Giáo dục và Đào tạo đã yêu cầu nhà trường không công khai điểm số học sinh dưới bất kỳ hình thức nào trong các cuộc học phụ huynh. Mọi trao đổi và gặp gỡ được thực hiện trong các cuộc gặp 1-1 giữa giáo viên và cha mẹ. Việc đánh giá thành tích học tập, thi đua cho học sinh cũng hạn chế việc sử dụng điểm số. Mục đích của việc làm này là tôn trọng quyền cá nhân, bảo vệ sự riêng tư cho các em học sinh và cũng là để chấm dứt hiện tượng so sánh giữa bạn này với bạn khác. Nhưng trong thời đại công nghệ số, nhiều phụ huynh vô tư khoe thành tích học tập của con lên mạng xã hội mà không biết rằng điều này đã vô tình khiến hiện tượng so sánh điểm số trong cộng đồng các vị phụ huynh không thể chấm dứt. Các phụ huynh của chúng ta cũng từng bị giáo dục nêu gương như vậy, cũng đã từng bị so sánh với anh này, bạn này, con nhà bác này hoặc thậm chí là những người bạn bè của mình. Cái áp lực đồng trang lứa người ta gọi là peer pressure là nó diễn ra từ cái ngày mà bắt đầu có những hưởng tượng về giáo dục. Chứ không phải là đến bây giờ mới có và nó chuyển giao từ thế hệ này đến thế hệ khác. Ở lứa tuổi còn non nớt, đứng trước sự tấn công của hành vi so sánh với con nhà người ta, nhiều em không có sức phản kháng, chọn cách im lặng, nảy sinh tâm lý ghen ghét, chán nản. Đã có những group lập ra để phản đối việc so sánh của các bậc phụ huynh. Những bài viết thể hiện suy nghĩ từ trong sâu thẳm khi đứng trước mũi rùi mang tên con nhà người ta. Liệu rằng khi đọc những dòng chữ này, các bậc phụ huynh có tỉnh ngộ, có nhận ra phương pháp đem con mình đi so sánh. Chính là đang thu trột sự phấn đấu, nỗ lực của một đứa trẻ, khiến chúng tự ti, thậm chí ngày càng đẩy sâu vào vùng tối của những suy nghĩ tiêu cực. Hải Yến cũng biết rằng là có những group đó luôn và nhiều group. Thậm chí là nó còn có thể tạo thành một cái từ là cộng đồng rồi chứ không phải là các nhóm nhỏ nữa. Các bạn mà có những cái phản ứng với việc bị so sánh hoặc là trào lưu con nhà người ta. Thậm chí là trên những chương trình Tiktok, chính các bạn trẻ đến với tâm lý NRC đưa cho Hải Yến luôn. Những cái Tiktok rất là nổi luôn, rất là nhiều review luôn về cái hiện tượng là con nhà người ta. Và nó như là một cái làn sóng. Các ba mẹ hãy nghĩ đến con của mình. Mỗi một lần mình so sánh, mỗi một lần mình gây ra áp lực với con thì cũng giống như là mình chất thêm cái đồ đó. Và đôi khi nó chỉ một câu rất nhỏ thôi cũng làm cho đứa con ngã khuịn xuống. Hậu quả là có những đứa trẻ đã không chịu được sự tổn thương về tâm lý kéo dài. Nhiều trẻ đã chọn cách bỏ nhà, thậm chí tiêu cực hơn là tự tử để giải thoát áp lực điểm số từ phía cha mẹ. Việt Nam chưa có số liệu thống kê đầy đủ, nhưng những cái chết trực tiếp hoặc gián tiếp liên quan đến điểm số đã xảy ra gần đây. Nguyên nhân của các vụ việc này có thể xuất phát từ việc cha mẹ chưa hiểu quan tâm đến tâm lý con trẻ. Và không thể phủ định việc so sánh con cái cũng nằm trong số nguyên nhân đó. Tức là khi bị so sánh quá nhiều với con người ta, các bạn cảm thấy tự ti về bản thân mình. Các bạn giảm lòng tự trọng, các bạn cảm thấy là mình không thực sự được yêu thương. Các bạn cảm thấy thực sự là sự yêu thương, sự tôn trọng trong gia đình nó có cái giá của nó. Vậy thì rõ ràng nó mất đi cái điểm tựa về tinh thần trong gia đình. Khi mà các bạn giảm cái lòng tự trọng thì đấy là một trong những nguyên nhân lớn, một trong những nguyên nhân lớn về tâm lý mà gây ra cái diễn tượng trầm cảm. Cái rối loạn trầm cảm của trẻ em và vị này nhiên. Do vậy khi mà trầm cảm đến thì các bạn không có cái điểm tựa về gia đình của các bạn. Thực sự là các bạn có thể quay trở lại. Thì do đó là một phần nhỏ trong đó các bạn bị trầm cảm dẫn đến từ trầm cảm nhẹ cho đến trầm cảm nặng. Và dẫn đến cuối cùng là các bạn có những hành vi về tự sát kết thúc của sống của mình. Chúng ta những bậc phụ huynh thì có nên thôi chấm dứt cái việc so sánh với con nhà người ta, thôi gây áp lực tâm lý lên con em mình. Chị ý kiến sao về vấn đề này ạ? Nên và rất nên. Bởi vì chính những cái hành động đó gây áp lực lên con em mình mà. Và nếu như tất cả các ba mẹ mà có thực sự có kiến thức về tâm lý, chẳng hạn mình thắt nút, mình biết gỡ nút, mình tạo áp lực, nhưng mình cũng biết giải quả áp lực thì không sao cả. Nhưng mà mỗi người chúng ta làm một ngành một ngày, mỗi người chúng ta lại có sở trưởng trong cái lĩnh vực chuyên môn của mình thôi. Nên bố mẹ thắt nút mà không biết tháo nút. Đúng không ạ? Áp lực thì tạo kim cương, nhưng mà cứ áp lực mãi thì cũng không dễ để cho viên kim cương đấy nó được tỏa sáng. Thế thì chúng ta cần phải biết giải tỏa nữa. Nên nếu như mà ba mẹ mà là cái người mà chưa có cái khả năng tháo nút và giải tỏa, thì phải rất là cẩn trọng trong cái việc giao tiếp với con, cẩn trọng trong những cái việc là mình có thể vô tình tạo áp lực, và thậm chí là tạo ra những cái nó quá cản trọng về cái việc các bạn có thể tự tin và thỏa sáng. Chúng ta cần có những cái giải pháp nào để chấm dứt cái thói quen vốn dĩ đã ăn sâu vào tiềm thức này của các bà phụ huynh ạ. Chúng ta thấy rằng là nếu như mà ba mẹ nào, gia đình nào mà có cái hiện tượng là so sánh con nhà người ta ấy, thì nó là cái thói quen đấy ạ, thói quen của phụ huynh luôn. Vậy thì thực ra muốn thay đổi một thói quen, và nếu nó là cái thói quen chưa tương hỗ, chưa tốt thì cần phải được thay nó bằng một cái thói quen tốt đẹp, tích cực khác. Thì đấy là cái phương pháp là tốt nhất. Chúng ta thay vì cái việc là so sánh thì hãy khen con nhà người ta, thì đồng thời lập tức cũng nghĩ đến cái chuyện mình cũng phải khen con mình. Rõ ràng là so sánh con nhà người ta là bởi vì thấy con mình có điểm này điểm kia chưa tốt, vậy thì chưa tốt, nguyên tắc có thể phạt. Xong phải luôn luôn nhớ là mình có thừa. Ba nữa là thói quen trong giao tiếp kết nối. Mình cần phải sửa mình, có một câu rất là hay, đó là cây khô là bởi đất cần. Nhìn cây sửa đất, nhìn con sửa mình. Cho nên là cái thói quen trong giao tiếp kết nối, ba mẹ cần phải chủ động sửa mình trước để tạo ra kết nối với con bằng sự yêu thương, bằng sự thấu hiểu, bao dung, chấp nhận. Hay là có những cái thói quen rất là đơn giản, và làm xóa nhòa đi cái việc so sánh con nhà người ta. Ví dụ như là cùng nhau thực hiện việc các thành viên ôm nhau hàng ngày bao nhiêu cái, mình tự nói với nhau, rồi hôn nhau, rồi nói lời khen, nói lời yêu, hay là tạo ra cái thói quen là gia đình có những khoảng thời gian chất lượng bên nhau. Thì đấy là những cái cách mà chúng ta có thể thiết lập để mà xóa nhòa đi những cái thói quen, giải quyết đi, thay thế đi những cái thói quen chưa đủ tốt. Và bản thân chính các em cũng cần phải lên tiếng khi cảm thấy quá áp lực trước cái việc mà các bậc phụ huynh đem mình ra so sánh với con nhà người ta. Chị ý kiến sao về vấn đề này ạ? Rất là đúng luôn. Những câu chuyện ở đây thì chúng ta biết là các em nhiều khi muốn nói nhưng mà không dám nói. Hoặc là các em nhiều khi muốn nói nhưng chán không nói. Bởi vì nói thì ba mẹ sẽ lại phản biện lại bằng con nhà người ta. Con nhà người ta không có cãi bố mẹ như thế. Con nhà người ta không có như thế. Con nhà người ta chăm chỉ. Con nhà người ta ý thức. Cái kiểu như vậy. Thế thì thực sự là một trong những cái điều mà Hải Yến rất là khuyên khích đó là hãy mạnh mẽ, hãy tự can đảm nói ra cái sâu thẳm bên trong mình. Thực sự nó là một điều cực kỳ nên. Cái câu chuyện là làm thế nào đấy thực sự là người lớn cần phải hỗ trợ để các bạn có được cái bản lĩnh này. Các bạn có được cái khả năng này. Thậm chí các bạn có cái thói quen này. Để sau đó không chỉ là ở gia đình đâu. Trong cuộc sống mà chúng ta nói được chính xác cái điều chúng ta muốn một cách phù hợp thì nó sẽ rất là tuyệt vời. Vâng, xin trân trọng. Cảm ơn chị ạ.