Phần 5: Tức giận Theo tác phẩm: Hiểu Về Trái Tim - Tác giả: Thích Minh Niệm “Để chữa lành những tổn thương và nổi đau, cách tốt nhất và hữu hiệu nhất là cần hiểu rõ được trái tim, tâm hồn của mình, và của người khác, cuốn sách audio book Hiểu về Trái Tim chính là cuốn sách giúp bạn đọc làm được điều đó: Hiểu rõ và chữa lành trái tim, tâm hồn của mình và của những người xung quanh, để mọi người cùng được sống trong hạnh phúc và yêu thương. Với cuốn sách này, chúc bạn đọc sẽ luôn hạnh phúc và không bao giờ phải sống với một trái tim tan vỡ hay một tâm hồn tổn thương”.
Thưa quý vị và các bạn,
trong dòng dạy tất bật của cuộc sống,
có bao giờ chúng ta dừng lại và tự hỏi
tại sao ta giận, tại sao ta buồn,
tại sao ta hạnh phúc,
tại sao ta thấy cô đơn.
Tất cả những hiện tượng tâm lý ấy
không ngừng biến hóa trong ta
và tác động lên đời sống của ta.
Nhưng ta lại biết rất ít về nguồn gốc
và sự vận hành của nó.
Chỉ cần một cơn giận
hay một ý niệm nghi ngờ
cũng có thể quét sạch năng lượng bình yên trong ta
và khiến ta nhìn mọi thứ đều sai lệch.
Từ thất bại này
đến đổ vỡ khác
mà ta không lý giải nổi.
Chỉ biết dùng ý chí để tự nhắc nhở mình
cố gắng tiến bộ hơn.
Cho nên, hiểu về trái tim
chính là nhu cầu căn bản nhất của con người.
Khi gặp chuyện trái nghịch
nhất là tổn hại đến quyền lời hay danh dự
là cơn giận cứ không hẹn mà đến.
Dù lúc ấy có ai nhắc nhở ta
cũng gạt ngang.
Lý trí cũng đứng lặng chào thua cảm xúc.
Từ thất bại này đến thất bại khác
ta trở nên căm ghét cơn giận của mình.
Trách cha mẹ trao chi cho mình
cái tính làm khổ mình, khổ người như thế.
Giới thiệu bài viết tức giận
nằm trong tác phẩm Hiểu về trái tim.
Mỗi khi nổi giận
ta thường cho rằng
chính người kia đã làm cho ta giận.
Như thể cơn giận đang ở trong ta
là do họ đem tới.
Vì thế, ta luôn tìm mọi cách để trả đũa.
Dù ít nhất là một câu nói
hay một hành động
khiến người kia phải đau điến
thì ta mới hạ giả.
Ta cho rằng
ta làm như thế thì mới mạnh mẽ
để họ không còn dám chọc giận ta nữa.
Sự thật là càng trả đũa
thì cơn giận càng lớn mạnh.
Ta càng đuối sức
và chính ta chịu lộ lạ nhiều nhất
bởi khi giận
năng lượng trong ta bị đốt sạch.
Cơ thể liên tục phóng tích ra
các chất kích thích
adrenaline và cortisol
gây rối loạn chú trình sinh học của cơ thể
nhất là dịp tim
và hơi thở tăng dồn dập.
Tệ hại hơn
là ta rơi vào tình trạng hôn mê tạm thời
nhìn mọi thứ đều sai lệch
suy nghĩ không còn sáng suốt
và không thể kiểm soát nổi mọi hành vi của mình.
Nếu thế hệ trước
mà gần nhất là cha mẹ
có tính nóng giận
thì ta khó thoát khỏi sự trao truyền
từ nhiễm sắc thể DNA
hay ảnh hưởng từ cách nói năng
và hành động hàng ngày của họ.
Môi trường lớn lên và làm việc
cũng đóng góp đáng kể
cho tính cách nóng giận
hình thành trong ta.
Sự nuôn chiều và nệ trọng
rất dễ khiến ta
có thói quen muốn gì được nấy
hay muốn chứng tỏ quyền lực trước mọi người.
Vì vậy
chỉ cần có chút việc không dừa ý
là ta lập tức nội giận ngay.
Đã vậy
ta còn bị ảnh hưởng bởi tâm thức xã hội
nên cho rằng
cơn giận là bản năng tự dệ của con người
nhờ nó mà người khác không dám quý hết mình
Và đó cũng là cách giải tòa cảm xúc
để ta lấy lại căn bằng
mỗi khi gặp điều phiền tối.
Nhưng thực chất là ta đã thất bại.
Ta chưa thường phục được bản tính
hơn thua cố hủ.
Ta không biết cách giải bài sự không hài lòng
một cách hiểu biết hơn.
Sau mỗi cơn giận
ta thường cảm thấy hối tiếc
và rái rứt rành.
Tại sao ta lại có những phản ứng
thấp kém như vậy?
Ta biết mỗi lần tức giận
là mỗi lần ta đánh mất hình tượng đẹp
và làm suy giảm niềm tin yêu trong mắt người khác
nên lòng cứ giận lòng
sẽ không để cơn giận dự thao túng ta thêm nữa.
Như khi gặp chuyện trái nghịch
nhất là tổn hại đến quyền lợi hay danh dự
là cơn giận cứ không hẹn mà đến.
Dù lúc ấy có ai nhắc dở
ta cũng gạt ngang
lý trí cũng đứng lặng chào thua cảm xúc.
Từ thất bại này đến thất bại khác
ta trở nên căm ghét cơn giận của mình.
Chết cha mẹ trao chi cho mình
cái tính làm khổ mình khổ người như thế.
Thật ra nếu hạt giống giận trong ta
không được nuôi dưỡng thường xuyên
thì nó không đủ sức làm ta khổ.
Ta nuôi nó từ những điều bất như ý nhỏ nhặt
trong đời sống hàng ngày như kẹt xe
xếp hàng mua đồ
gọi điện cho người thân không nhắc máy
Thức ăn không vừa miệng
người kia quên chào hỏi
đến những phiền tối do chính mình rê ra như
mở nhầm chìa khóa
uống nước bị bỏng miệng
trượt chân cầu thang
tìm mãi không ra quyển sách
hồi tượng quá khứ đau buồn.
Nếu ta không quan sát những phản ứng
chống đối một cách âm ý
từ những việc như thế để quá giải bớt
thì cơn giận chắc chắn sẽ hình thành
như một quy trình tự nhiên.
Khi nguồn năng lượng giận
gần như được mặc định trong tâm thức
thì chỉ cần một hành động không dễ thương
cũng đủ kích hoạt để nói nhanh chóng
biến thành cơn giận dữ dội
mà chính ta cũng rất bất ngờ.
Khi phát hiện ra cơn giận đang nổi lên
và sắp sở bung ra thành những lời nói hay hành động
ta hãy mau chóng tìm cách tách ly khỏi đối tượng
dù mới tác động vào cơn giận của mình.
Lý tưởng nhất là ngồi trong căn phòng yên tĩnh
hay dạo bước trên con đường râm mát.
Trong trường hợp không thể tách khỏi hoàn cảnh
thì ta cứ ngồi yên đó
cố gắng đừng mở lời
nói thêm một câu hay một từ nào
dù ta cho đó là lời giải thích thỏa đáng.
Mọi hành vi xảy ra trong cảm xúc giận hờn
đều khiến ta hối tiếc sau này.
Ta hãy cố quên đối tượng kia
đã làm hay đã nói gì với ta
mà chỉ đem hết tâm ý
tập trung vào mỗi hơi thở.
Nếu ta đã có sẵn kỹ năng theo dõi hơi thở
để định tâm
thì chỉ cần 15 phút sau
là ta sẽ dựt khỏi.
Cũng như khi căn nhà bị cháy
thì ta chỉ lo chữa cháy
để cứu lấy những tài sản quý báu bên trong
chứ không dội truy cứu kẻm mà ta tình nghi đã đốt nhà
Chuyện đó hà hồi phân giải.
Hơi thở là điểm tựa rất an toàn
mỗi khi ta bị những cơn bạo cảm xúc tấn công
mà không biết phải làm sao.
Tuy nhiên
nếu cứ sử dụng cách này mãi
thì ta sẽ không bao giờ hiểu rõ cơn giận của mình.
Không hiểu rõ cơn giận thì muôn đời
ta cũng không chuyển hóa được nó
sẽ mãi bị nó phiền nhiễu.
Cho nên
sau khi luyện tập được thói quen nhìn lại mình
mỗi khi nổi giận
thay vì trước đây cứ tìm cách trả đũa
ta hãy dình nhiều thời gian để quan sát tiến trình
từ khi cơn giận biểu hiện lên bề mặt ý thức
thôi thuốc ta hành động
đến khi nó tan biến.
Khi có kinh nghiệm
ta sẽ phát hiện cơn giận thật ra không có thật
nó chỉ là nguồn năng lượng được sinh ra
bởi vài sai sót trong sự dận hành của nguồn mái tâm thức
trong đó có nhận thức sai lầm
trí tưởng tượng phóng đại
cảm xúc nhạy bén
các chắc quan không được phòng hộ cẩn thận
chỉ cần duy trì khả năng quan sát tiến trình ấy lâu bền
bằng thái độ không thành kiến
từ từ
ta sẽ thấy rõ bản chất thật của cơn giận
và dễ dàng chuyển hóa nó.
Tuy nhiên
lỗi thường mắc phải là ta nghĩ mình sẽ hết nóng giận ngay
khi đã biết cách luyện tập
một thói quen được hình thành trong thời gian quá dài
thì không thể thay đổi trong một sống một chiều được
tiến trình quan sát cơn giận
có thể đem tới cho ta những khó chịu bất ngờ
trong giai đoạn ban đầu
nhưng dần dần
ta sẽ quen và cảm thấy rất thú vị
như xem một bộ phim hành động
ta cứ ngồi đó quan sát cơn giận của mình
như đang ngã người ra ghế xem phim vậy
trong trường hợp bất hại
ta cứ để cơn giận của mình nổi lên một cách tự nhiên
nhưng khác với mọi lần là ta có quan sát
lẽ dĩ nhiên cơn giận vẫn cứ xảy ra
theo tốc độ của riêng nó
ta không có ý đuổi theo để dập tắt
mà chỉ quan sát để thấu hiểu
cơ chế hoạt động của nó như thế nào thôi
mỗi lần quan sát
sẽ cho ta một cái thấy mới
về bản chất vô thường của cơn giận
nhận thức sai lầm trong ta
cơn giận từ đó sẽ rơi rụng
ta cần kiên nhẫn để điều chỉnh lại
cơ chế hoạt động của tâm thức
chứ không phải muốn điều khiển được cơn giận
khi ta chưa thấu hiểu cơn giận
thì dù có điều khiển được nó
cũng chỉ là giải pháp tạm thời
ta cũng đừng dội thỏa mãn
về kết quả thực tập ban đầu
dù không còn dễ giận như trước nữa
thậm chí có thể miệng cười thật tươi
để nghe lời quả trách của sếp
hay hành động bất cẩn của một bạn đồng nghiệp
nhưng hãy đợi đây
khi về đến nhà
bất ngờ bị người thứ nguy ngờ
hay phán xét một cách vô căn cứ
thì cơn giận năm xưa
sẽ quay về ngay lập tức
thế nhưng ta lại biện minh
có thương mới giận
đối với người dân nước lạ
thì làm sao cũng mặc kệ
ta chẳng cần quan tâm
vì họ chẳng liên quan gì đến ta
đần này
một người sống dưới ta chừng ấy năm trời
lúc nào cũng tin yêu
và sẵn sàng cho người ấy tất cả
mà lại đối xử dưới ta như vậy
thì thật là xúc phạm
không giận mới là chuyện lạ
sự thật là vì ta đang
tức tối trước đòn tấn công
mà ta không hề có ý thức phòng thủ
vì ta tưởng rằng
ta đã hết lòng với ai
thì người đó không được quyền làm ta tổn thương
không ngờ
chính tự ái quá lớn
đã làm ta tổn thương
đòi hỏi một con người
đừng bao giờ có những dụng về
làm lỡ với ta chỉ vì ta đã từng nâng đỡ
hay khiến tặng cho họ
quá nhiều thứ
thì đúng là một ảo tượng
thử đổi lại vị trí ấy
ta có làm như thế được không
đời sống ngày càng nhiều áp lực
chỉ mọi khó khăn kinh tế
cũng đủ khiến người ta mức khổ
dễ bỏ quên bản thân mình
và thường xuyên sai sót
nếu ta là người có hiểu biết
và đang bình ổn
thì hãy giúp họ tươi tỉnh lại
để nhận diện chính mình
và cuộc sống mồ nhiễm đang hiền hữu
lẽ nào lại muốn quẳng thêm vào họ
cơn thịnh nộ nảy lửa của ta
chỉ trừ khi
không tự chủ được mình
chứ ta đừng bao giờ giả bộ nội giận
để mong bên kia thức tỉnh
và hành động đúng đắn trở lại
bởi không ai thích đón nhận
những cảm giác nặng nề, khó chịu cả
dù biết mình có lỗi
và không thể phản kháng ra mặt
nhưng họ sẽ rất mệt mỏi
và bất mãn ta
không cẩn thận
cách đó có khi bị hiểu lầm
là thái độ trừng phạt không thương tiếc
nên họ nuôi hận trong lòng
và sẽ làm cho tình trạng càng xấu đi
phiền não giống rất tinh tế
nếu không có một kỹ năng
quan sát tốt
thì ta khó mà phát hiện hết những gốc khúc
rồi một ngày nào đó
ta không thể tin cơn giận
những niềm buồn điên
bỗng từ đâu tràn ra như thác lũ
bởi do ta chủ quan
tưởng mình không còn giận hờn nữa
hoặc tưởng rằng
mình chỉ giả bộ để ra quyên
hoặc trình diễn để lấy lòng kẻ khác
mà không thấy những đợt sống tức giận
đang ngấm ngầm
mỗi ngày một chút
năng lượng giận hờn
kết tinh thành một khói rất lớn
mà người ta thường gọi là nội kết
cục nội kết này
gần như chi phối mọi hành vi của ta
lúc nào cũng khiến ta
khâu có hay ghê sợ
với đối tượng ấy
mặc dù họ chẳng làm gì ta cả
qua ra
ta đã không hiểu hết cái tâm cố chấp
và chưa đủ độ lượng của mình
dù trong ý chí
ta cho rằng chuyện ấy không đáng chi cả
thế mới biết
hiểu biết về những ngõ ngách sâu kính
trong tâm mình còn quan trọng hơn
là giặt tắt ngay một cơn giận
cho nên
khi nào ta còn nâng niu cái tôi của mình
thì cơn giận vẫn còn
bởi tình thương
chính là khắc tinh của cơn giận
cơn giận cũng vô thường
nắng bường vỡ màng sương
mời lên tâm tình thức
càng nhìn lại
càng thương
Ngày mai em đi
biển nhớ
tên em gọi về
con lửa dấu lê thê
gọi bờ
gạt trắng đêm khuya
Ngày mai em đi
đồi núi
nghiêng nghiêng đợi chờ
sỏi đá
trong em từng giờ
nghe buồn
nhịp chân bơ vơ
Ngày mai em đi
biển nhớ
em quay về nguồn
gọi trung dương
gió ngập hồ
bàn tay
chân gió mưa sáng
Ngày mai
em đi
thành phố
mắt đêm đèn ao
hôn lẽ
miếng vai gọi buộc nghe ngoài biển
bàn tay buông
lối ngờ
đắn lên cũng tìm chờ
sầu lên nơi
hoang hôn
Ngày mai em đi
biển nhớ
tên em gọi về
chiều sương
ướt đắm cơn mê
trời cao
liều bước
xuân he
đi
còn đá
rêu phong dù buồn
đèn phố nghe mưa tội hờ
nghe ngoài
trời rắc mây lùi
Ngày mai em đi
biển khó
bưng không gọi thờ
ngày mưa tháng năm
còn buồn
Ngày mai em đi
thành phố
mắt đêm đèn ao
Ngày mai em đi
biển nhớ
tên em gọi về
hôn lẽ
gọi bờ
cát trắng đêm khuya
Ngày mai em đi
đồi núi
nghe trời chờ
dõi đá
trong em từng giờ
nghe buồn
nhịp chân bơ vơ
Ngày mai em đi
biển nhớ
em quay về
Ngày mưa
gọi trung giữa
gió ngập khô
bàn tay chân
gió mưa xa
Ngày mai em đi
thành phố
mắt đêm đèn ao
hôn lẽ
miếng vai gọi buồn
nghe ngoài
biển đậu buồn
bàn tay buông
lối ngờ
đặn lên
cung phím chờ
dầu lên nơi
hoang hôn
Ngày em đi
biển nhớ
tên em gọi về
chiều sương
ướt đắm cơn mê
trời cao
nếu bước xuân khẽ
Ngày mai
em đi
còn đá
nơi rêu phong dù buồn
đèn phố
nghe mưa tội hờ
nghe ngoài
trời rắc mây lùa
Ngày mai em đi
biển khó
vẫn không gọi thờ
Ngày mưa tháng năm
còn em đi
thành phố
mắt đêm đèn ao