Chuyện Thật Như Đùa: Người Dân Phải "Tự Tàn Tật" Để Lách Luật Nhà Nước

Cảnh tượng trước mắt không phải là một giải đấu xe lăn quốc gia tại Trung Quốc đâu, mà là một màn hài kịch mang tên lách luật. Người dân Trung Quốc giờ đây đang chen nhau ngồi lên xe lăn điện, không phải vì họ cần, mà vì họ buộc phải thế. Tất cả chỉ để né tránh những quy định mới mà chính phủ áp đặt từ ngày 1 tháng 7, nhằm chấn áp xe đạc điện. Một chính sách tưởng chừng sẽ làm đường phố an toàn hơn, nhưng lại biến thành cú đẩy người dân vào thế phải chọn giữa xe lăn điện hoặc đi bộ như thời cổ đại. Đây là hình ảnh một người đàn ông trung niên tự tháo rời pin xe đạc điện của mình, phản ứng trước chiến dịch chấn áp xe đạc điện của cảnh sát Trung Quốc. Với nhiều người lao động, chiếc xe đạp không chỉ là phương tiện di chuyển mà còn là công cụ bưu sinh. Ngày 12 tháng 8 tại Thanh Đào, Sơn Đông, một chàng trai trẻ đã quỳ xuống cầu xin cảnh sát, hy vọng giữ lại chiếc xe đạp của mình. Vào cuối tháng 5 năm 2024, chính phủ Trung Quốc đã thẳng tay áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt mà thực chất là một chiến dịch cưỡng chế đầy cực đoan nhằm tịch thu hàng loạt xe đạp điện của người dân. Chỉ riêng ngày 23 tháng 5, gần 300.000 chiếc xe đạp điện, phương tiện bưu sinh của hàng triệu người lao động, đã bị tức đoạt trắng trợn trên khắp cả nước. Hành động này không chỉ là một đòn ráng mạnh vào cuộc sống của những người phụ thuộc vào xe đạp điện để đi làm, kinh doanh, mà còn phơi bày sự vô cảm và hà khắc của chính quyền. Thay vì đưa ra giải pháp hợp lý hay hỗ trợ người dân nâng cấp phương tiện, chính phủ chọn cách đàn áp, bất chấp hậu quả xã hội. Hàng triệu người lao động nghèo, những người không đủ khả năng sở hữu xe hơi hay các phương tiện khác, giờ đây bị đẩy vào cảnh khốn cùng chỉ vì các quyết định cứng nhắc và vô nhân đạo. Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chứng minh rằng họ không ngại hy sinh quyền lợi và cuộc sống của người dân để theo đuổi những mục tiêu chính trị và kiểm soát chặt chẽ xã hội, bất kể đau khổ mà họ gây ra cho từng lớp lao động. Người phụ nữ này thể hiện sự bất bình khi chính quyền không quan tâm đầy đủ đến đời sống của người dân. Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, họ đã làm việc cực kỳ chăm chỉ, góp phần xây dựng thành phố, nhưng gia đình họ vẫn chật vật về tài chính, đặc biệt khi phải nuôi con. Không phải ai cũng đủ khả năng để mua một chiếc ô tô. Một người công nhân đã dành dụng 3.000 nhân dân tệ để mua một chiếc xe đạp điện. Tuy nhiên, trên đường về nhà, anh bị cảnh sát tịch thu phương tiện. Quá phẫn út, anh quyết định đập nát chiếc xe ngay tại chỗ, thà phá hủy còn hơn để bị tịch thu. Một học sinh trên đường đi học đã bị cảnh sát tịch thu chiếc xe đạp điện. Trong tuyệt vọng, cậu quý xuống van xin mong giữ lại phương tiện, nhưng lời cầu xin của cậu không được chấp nhận. Theo báo cáo từ người dân địa phương ở Hạ Môn, cảnh sát giao thông đã tịch thu những chiếc xe đạp điện và vận chuyển chúng đến một nghĩa điện xe đạp điện ở khu vực xa xôi bên ngoài đảo. Để lấy lại xe, chủ xe buộc phải trả tiền thuê xe để vận chuyển xe đạp điện trở lại đảo, gây ra chi phí đáng kể. Cách làm bất công này khiến nhiều nhân viên giao hàng từ chối đóng tiền phạt vì không muốn gánh chịu thêm chi phí. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2023, các quan chức tỉnh Quảng Đông ban hành quy định mới đối với xe đạp điện, bao gồm không được chở trẻ em cao trên 120cm, không có gương chiếu hậu, bắt buộc đội mũ bảo hiểm, yêu cầu đăng ký biển số và giới hạn tốc độ 25km trên giờ. Nếu không tuân thủ, người vi phạm sẽ bị phạt. Đối mặt với các quy định này, giới trẻ ở Quảng Châu đã bắt đầu biểu tính. Giới chức Bắc Kinh không ưa xe tay ga cho rằng chúng làm ảnh hưởng đến cảnh quan thành phố, gây tiếng ôn và trông không đẹp mắt nên họ phản đối việc phổ biến loại xe này. Tuy nhiên, Đảng Cộng sản Trung Quốc, CPC không cấm sản xuất xe đạp điện. Nói một cách thẳng thắn, hành động của Đảng Cộng sản Trung Quốc được thúc đẩy bởi lợi nhuận. Li Nang, một nhà bắt đồng chính kiến ở Thâm Quyến, chia sẻ với truyền thông Hoa Kiều rằng xe đạp điện là một lựa chọn tiện lợi cho nhiều lao động nhập cư và các bậc phụ huynh đưa đón con cái. Chúng có thể được sạp tại nhà và không gây cản trở giao thông. Tuy nhiên, sự tiện lợi này nằm ngoài lợi ích của những người nàm quyền. Ngay cả khi điều gì đó mang lại lợi ích cho người dân, nó vẫn thường bị càn trở. Ban đầu, chính phủ ủng hộ xe đạp điện, nhưng khi chúng phổ biến hơn, họ cảm thấy điều này bắt đầu ảnh hưởng đến lợi ích của một số nhóm. Lý do chính cho cuộc đán áp là vấn đề thuế. Li Nang nhận định, có rất nhiều điều bẩn thiếu đằng sau việc quản lý xe đạp điện, mọi thứ đều xoay quanh lợi ích và nhiệm vụ chính trị. Một số công dân Trung Quốc cho rằng việc sản xuất xe đạp điện mang lại lợi ích cho các công ty vì họ đóng thuế và giúp công nhân có việc làm. Tuy nhiên, chính quyền lại không khuyến khích việc sử dụng chúng vì xe đạp điện quá rẻ, tiêu tốn ít nhiên liệu và không phát sinh thêm các chi phí như bảo hiểm hay phí đỗ xe những nguồn thú rất lớn cho chính phủ. Thật khó tin, cảnh sát quận Hải Châu, Quảng Châu lại có thể huy động lực lượng để tràn vào khu dân cư. Ngang nhiên tịch thu xe đạp điện của người dân như đang thực hiện chiến tích lớn, xe bị chất đầy lên xe tải, chuyển đi như thu chiến lợi phẩm. Video từ bãi tạm giữ xe ở Trung Sơn, Quảng Đông chỉ ra cảnh tượng gây sốc. Hàng trăm chiếc xe đạp điện nằm trong chất, như thế đây là thành tựu của một chiến dịch giấm rộ. Không dừng lại ở đó. Ở Tô Châu, Giang Tô, cảnh sát ra sức đầy những chiếc xe điện bị tịch thu lên xe tải. Còn tại Bách Sắc, Quảng Tây, họ không ngần ngại sử dụng cả máy kéo để thu gom xe. Đình điểm là tại Hạ Môn, Phúc Kiến, hai xe tải đầy áp xe đạp điện giao hàng bị tịch thu trong một ngày. Một tài xế tiết lộ, chỉ trong hai tháng năm và sáu, số lượng xe bị thu giữ đủ để lấp đầy hơn 20 xe tải mỗi ngày. Có lẽ, cảnh sát Hạ Môn đã lập kỷ lục quốc gia về thu hoạch xe đạp điện. Nhưng đời mà, chính sách Hà khác đến đâu cũng gặp vài cách đối phó sáng tạo. Tại Hàng Châu, Chiết Giang và Thanh Đảo, Sơn Đông, Đúng, bạn không nghe nhầm đâu, xe lăn điện đang trở thành giải pháp thay thế. Cảnh tượng những người trẻ tuổi lái xe lăn điện giữa phố phương chắc hẳn là lời đáp trả đầy châm biếm gửi tới chính quyền. Khi áp lực quá lớn, sáng tạo của người dân lại khiến chính sách trở thành cho hề. Báo cáo tiết lộ một sự thật thú vị, xe lăn điện, phương tiện tưởng chừng dành cho người khuyết tật, giờ đây trở thành vũ khí bí mật của người dân trong cuộc đối đầu với các quy định Hà khác. Theo Cục Quản lý Giao thông Bắc Kinh, chỉ xe lăn chạy bằng xăng và thuộc diện đăng ký mới bị quản lý chặt chẽ. Trong khi đó, xe lăn điện lại nằm ngoài tầm với của mọi quy định, không cần giấy phép, không bắt buộc đội mũ bảo hiểm, và cũng chẳng bị hạn chế bởi các chính sách mới. Chính lỗ hồng này đã mở đường cho giấy trẻ, biến xe lăn điện thành phương tiện di chuyển hợp pháp mà không ai có thể ngăn cản. Một nước đi vừa sáng tạo vừa thách thức quyền lực. Tuy nhiên, sự thật đằng sau chiến dịch chấn áp xe đạp điện lại càng gây sốc hơn. Theo Hiệp hội Xe Máy Thương mại Trung Quốc, từ tháng 7 năm 2019, hơn 190 thành phố đã áp dụng các biện pháp cấm xe máy và hạn chế xe đạp điện. Những các thông tin rò rì nội bộ tiết lộ lý do thực sự không chỉ là vì an toàn giao thông hay môi trường, mà là một kế hoạch đầy toàn tính. Những chiếc xe bị tịch thu không biến mất, chúng được bán lại cho các thị trường châu Phi, Pakistan và nhiều nơi khác, biến chiến dịch vì cộng đồng thành một cỗ máy kiếm lợi nhuận khổng lồ. Điều này trở nên đặc biệt trở trêu khi Trung Quốc vốn là ông chùm của ngành công nghiệp xe đạp điện, dẫn đầu thế giới về sản xuất và tiêu thụ. Tính đến năm 2022, Trung Quốc có hơn 400 triệu xe đạp điện lưu hành, sản xuất mỗi năm vượt 35 triệu chiếc, một con số khổng lồ so với 230 triệu ô tô tư nhận. Và khi các chính sách hà khắc được ban hành, không chỉ người dân lao đa mạc càng ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ đô cũng phải chật vật. Thế nhưng, người dân Trung Quốc không chịu khuất phục. Những chiếc xe lăn điện, từ một công cụ y tế đơn thuần, giờ đây đã trở thành biểu tượng của sự phản kháng. Trên khắp các thành phố lớn, từ Hàng Châu đến Thanh Đảo, người trẻ tuổi lướt đi trên những chiếc xe lăn điện như một lời tuyên bố ngầm đầy mìa mai, chính sách nào cũng có lỗ hồng, và chúng tôi sẽ không để bị đẩy vào ngõ cụt. Đây chính là màn đối đầu kịch tính giữa luật pháp và sáng tạo của người dân, và chắc chắn câu chuyện này vẫn chưa đến hồi kết. Những năm gần đây, bộ phận quản lý giao thông của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã bị dư luận gắn cho cái tên đầy mìa mai, kẻ cướp có giấy phép. Khi kinh tế lao dốc, nguồn thu từ bán đất và thuế rụt giảm mạnh, tiền phạt đã trở thành mỏ vàng cứu cánh cho các chính quyền địa phương. Nhưng cách khai thác mỏ vàng này thì thật đáng hổ thẹn. Tại huyện Thanh Vũ, tỉnh Sơn Đông, tài xế không chỉ lái xe, họ còn phải đóng một khoản phạt cố định hàng tháng từ 1.000 đến 2.000 nhân dân tệ, giống như đang nộp phí bảo kê. Khoản tiền này giúp xe họ được lưu thông mà không lo bị xử phạt, bất kể vi phạm như quá tải hay vượt chiều cao giới hạn. Không đóng tiền, xe lập tức bị thù giữ và đối mặt với mức phạt gấp nhiều lần. Đây là giao thông hay là một trò cưỡng bức trá hình? Tại một quận phía Bắc, tiền phạt giao thông mang lại hơn 30 triệu nhân dân tệ mỗi năm, chiếm đến mùng 1 tháng 3 ngân sách công của cả quận. Phạt tiền giờ đây không còn là công cụ bảo đảm an toàn giao thông mà đã bị biến thành công cụ tài chính để lấp đầy lỗ hồng ngân sách. Đáng cười hơn, một quận miền núi không có nổi đường cao tốc nhưng lại trở thành trung tâm vận chuyển thàn. Chính quyền ở đây, vì không có doanh nghiệp đủ lớn để thu thuế, đã công khai dựa vào tiền phạt từ cảnh sát giao thông để giữ ấm ngân sách. Thật chớ chiêu khi kinh tế kém phát triển lại đẩy họ vào vai người thu tiền phạt chuyên nghiệp. Nhưng đỉnh cao của sự mỉa mai phải kể đến màn chạy đua đạt chỉ tiêu phạt. Tại Trương Sa, tỉnh Hồ Nam, đội ba thuộc cảnh sát giao thông thậm chí treo biểu ngữ như ra trận, phấn đấu quý ba giành chiến thắng, đạt mục tiêu 130 triệu nhân dân tệ. Còn ở Thượng Hải, một tài liệu nội bộ bị do gì tiết lộ rằng cảnh sát giao thông không được phép rời ca nếu chưa hoàn thành chỉ tiêu phạt của ngài. Hãy tưởng tượng, luật giao thông không còn để giữ an toàn mà chỉ để cào tiền theo kế hoạch của chính quyền. Khi tiền phạt giao thông trở thành cứu cánh của ngân sách thì câu hỏi đặt ra là ai thực sự vi phạm? Người lái xe hay chính hệ thống khức ngày này? Tiền phạt giao thông tại Trung Quốc đã vượt xa ý nghĩa ban đầu của nó, trở thành một nguồn thu hoài thuế quan trọng cho chính quyền địa phương. Dữ liệu cho thấy doanh thu từ tiền phạt tại nhiều thành phố đã tăng vọt trong những năm gần đây. Năm 2021, hơn 300 thành phố cấp tỉnh công bố ngân sách, trong đó có 111 thành phố tiết lộ doanh thu từ tiền phạt. Đáng chú ý, 80 thành phố báo cáo mức tăng chiếm hơn 72%. Thanh Đảo là thành phố dẫn đầu với doanh thu phạt đạt 4,4 tỷ nhân dân tệ, tăng 127% so với năm 2020. Những con số tương tự cũng xuất hiện ở các thành phố khác. Nam xương tăng 151%, Tú Thiên 133%, Thường Châu 110%, Tùng Dương 118%, và Gia Hưng 105%. Những con số này cho thấy việc thu phạt không còn là công cụ quản lý giao thông đơn thuần mà đã trở thành một phần quan trọng trong cơ cấu tài chính của các địa phương. Theo ông Hàn Đức Vân, đại biểu đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc và luật sư tại công ty luật tác thông Trung Khánh, hệ thống biển báo và camera giao thông không chỉ phục vụ mục đích đảm bảo, an toàn mà còn bị lạm dụng để thu lợi nhận. Các chiến lược kiếm tiền này bao gồm đặt giới hạn tốc độ bất hợp lý trên các tuyến đường thông thoáng, thường xuyên thay đổi cài đặt làn đường và thiết lập biển báo, vạch kẻ đường không rõ ràng nhằm tăng vi phạm. Việc áp đặt nhiều giới hạn tốc độ trên cùng một tuyến đường mà không có vùng đệm khiến người dân dễ mắc bẫy, trong khi các khu vực lòng lây đường thiếu biển báo rõ ràng lại trở thành điểm nóng để xử phạt. Năm 2020, tổng số tiền phạt giao thông tại Trung Quốc lên đến 300 tỷ nhân dân tệ, một con số khổng lồ. Điều này phản ánh không chỉ sự phụ thuộc của các chính quyền địa phương vào nguồn thu từ phạt tiền, mà còn sự bất mãn ngày càng lớn trong công chúng đối với cách thực thi pháp luật đầy tranh cãi. Những quy định mập mở và cách áp dụng luật không hợp lý chẳng khác nào một cỗ máy săn tiền, khiến người dân rơi vào vòng xoáy của những khoản phạt không ngừng. Nếu xu hướng này tiếp tục, lòng tin của người dân vào hệ thống pháp luật sẽ ngày càng bị xóa mòn. Tiền phạt có thể giúp ngân sách đầy lên trong ngắn hạn, nhưng cái giá phải trả sẽ là sự tín nhiệm và công bằng, những giá trị không thể mua lại bằng bất kỳ số tiền nào.