Bất cứ thời đại nào cũng đều tồn tại những nhân vật tài năng xuất chúng mà khi nhắc đến tên của họ, hậu thế chỉ biết đáp lễ bằng 2 từ “kính nể”. Và trong lịch sử Việt Nam thời phong kiến, Lê Quý Đôn chính là một trong những trường hợp như vậy. Không chỉ là một học giả kiệt xuất, ông còn được mệnh danh là "nhà bác học lớn của Việt Nam thời phong kiến", “túi khôn của thời đại”. Theo đó, Lê Quý Đôn đã có những đóng góp to lớn vào kho tàng văn hóa của dân tộc, làm rạng rỡ nền văn hiến nước nhà và cho đến tận ngày nay, nhiều ngành khoa học ở nước ta còn phải kế thừa những thành tựu lớn lao của ông để phát huy, phát triển. Vậy Lê Quý Đôn giỏi cỡ nào? Cũng như khối kiến thức mà ông để lại cho hậu thế thực sự đồ sộ đến đâu? Xin mời các bạn cùng theo chân Taca tìm hiểu ngay bây giờ nhé!
Comments are disabled for this video.
Bất cứ thời đại nào cũng đều tồn tại những nhân vật tài năng xuất chúng mà khi nhắc đến tên của họ
hậu thế chỉ biết đáp lễ bằng hai từ kính nể
Và trong lịch sử Việt Nam thời Phong Kiến, Lê Quỳ Đôn chính là một trong những trường hợp như vậy
Không chỉ là một học giả kiệt xuất, ông còn được mệnh danh là nhà bác học lớn của Việt Nam
ở thời Phong Kiến, túi khôn của thời đại
Theo đó Lê Quỳ Đôn đã có những đóng góp to lớn vào kho tàng văn hóa của dân tộc
làm dạng dỡ nền văn hiến nước nhà và cho đến tận ngày nay
Nhiều ngành khoa học của nước ta còn kế thừa những thành tiệu lớn lao của ông để phát huy và phát triển
Vậy thì Lê Quỳ Đôn giỏi giang cỡ nào?
Cũng như là khối kiến thức mà ông để lại cho hậu thế thực sự là đồ sộ đến đâu?
Xin mời các bạn hãy cùng theo Trần Tà Cà tìm hiểu ngay bây giờ
Hãy cùng tìm hiểu Lê Quỳ Đôn giỏi giang cỡ nào
Đầu tiên chúng ta hãy cùng tìm hiểu qua đôi nét về tiểu sư lễ lừng của nhà bác học xuất chúng Lê Quỳ Đôn
Lê Quỳ Đôn nguyên là Lê Danh Phương, sinh ngày 2 tháng 8 năm 1726
Trong một gia đình khoa bảng, quê tại làng Diên Hạ, Trấn Sơn Nam Hạ
Này là thôn Đồng Phú, xã Độc Lập, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình
Ngay từ thời nhỏ, cậu bé học Lê đã nổi tiếng khắp vùng bởi các sự ham học, thông minh
Đặc biệt là sự ưu trí nhớ siêu đẳng
Người đương thời còn khuyên nhau
Thiên hạ vô trì vẫn bảng Đôn
Tức là thiên hạ cứ điều gì không biết thì cứ đến hỏi Lê Quỳ Đôn
Họ thường gọi ông là túi khôn của thời đại, nhà bác học lớn của Việt Nam trong suốt thời phòng kiến
Vào năm 17 tuổi, chàng thanh niên Lê Quỳ Đôn đi thi hương và đã đỗ ngày giải nguyên
Mười năm sau, tức năm 27 tuổi, ông lại đỗ hội nguyên, rồi đỗ đỉnh nguyên bảng Nhãn
Sau khi đỗ đạt, Lê Quỳ Đôn được giao nhiều chức vụ quan trọng của triều đình Lê Trịnh
Nhắc đến danh sưng nhà bác học, hẳn các bạn đều nghĩ đến những người học cao hiểu rộng
Sỉu vốn kiến thức uyên thâm phải không nào
Còn ở nhà bác học Lê Quỳ Đôn, ông còn đặc biệt được coi trọng bởi những tác phẩm chứa đựng vốn kiến thức đa dạng của mình
Theo đó, toàn bộ những trí thức cao cấp nhất ở thế kỷ thứ 18 đều được bao quát vào trong tác phẩm của Lê Quỳ Đôn
Về lịch sử địa lý, ông có tác phẩm Đại Việt Thông Sử, tên gọi khác là Lê Triều Thông Sử
Với 30 quyển ghi chép về hơn 100 năm của triều nhà Lê, bắt đầu từ Lê Thái Tổ đến Lê Cung Hoàng
Một số tập sách nổi tiếng khác của Lê Quỳ Đôn có thể kể đến như Phụ biên tạp lục, 6 quyển
Ghi chép về tình hình xã hội Đằng Trong từ thế kỷ thứ 18 trở về trước
Vân đài loại ngữ, 9 quyển
Bách khoa thư đồ sổ nhất thời phong kiến với nhiều trí thức về triết học, khoa học, văn học
Sắp xếp theo thứ tử
Vũ trụ luận, địa lý, điển lệ, chế độ văn nghệ, ngôn ngữ, văn tử, sản vật tự nhiên, xã hội
Ngoài ra thì ông còn nhiều sách bàn giảng về kinh, chuyện, sách khảo cứu về cổ thư, sách thơ văn
Trong lời tựa sách kiến văn tiểu lục, che vặt những điều nghe thấy
Lê Quỳ Đôn tự nhận trong thời gian phụng mệnh làm việc công, 4 phương dòng ruổi
Ông đi tới đâu cũng để ý tìm tòi, làm việc gì mất thấy tay nghe đều dùng bút ghi chép
Lại phụ thêm lời bình sơ qua, giao cho tiểu đồng đựng vào túi sách
Theo những tác giả quấn những người thầy trong sử việt
Thì việc dùng bút ghi chép, thêm lời bình luận sơ qua mà ông kể
Đó chỉ là cách nói khiêm tốn của nhà nho
Chứ tiểu đồng nào, túi sách nào được được những gì mà ông viết ra
Bởi vì đó là một kho sách đồ sộ, có tây tận 40 bộ
Bao gồm hàng trăm quyển, chùm lên hết các lĩnh vực triết học, luật học, sử học, địa lý học, nông học, xã hội học, dân tộc học, thiên lân học, tự điển học, v.v
Về thành tích đỗ đầu 3 kỳ thi của Lê Quỳ Đôn
Theo đó thì năm 1739, Lê Quỳ Đôn đeo tra lên học ở Kinh Đô Thăng Long
Đến năm 17 tuổi, dưới thời vua Lê Hiển Tông, ông dự thi hương và đỗ đầu là giải nguyên
Những quyển thi của Lê Quỳ Đôn qua 4 kỳ đều được phê lợi yêu
Không chỉ vậy, các quan chấm thi cũng hết lời khen ngợi
Hôm sướng giành, câu đầu tiên của người lính phát ra từ chiếc loa giải nghêu vang lên thật là giành giọt
Cử Nhân, Giải Nguyên, Sơn Nam, Lê Quỳ Đôn thập bát tuế
Tuy là đỗ đầu thi hương, nhưng mà Lê Quỳ Đôn thi hội mấy lần đều không đỗ
Nhưng mà ông không chịu bỏ cuộc mà ở nhà chăm chỉ dạy học và viết sách chờ cơ hội trở mình
Phải mãi đến năm 1752, khi bước vào tuổi 27, Lê Quỳ Đôn mới lại dự thi hội và lần này đỗ hội nguyên
Vào thi đỉnh, ông đỗ luôn bảng nhãn
Đây là danh hiệu dành cho người đứng thứ 2 trong Tam Khôi dưới Trạng Nguyên trên Thám Hòa
Tuy nhiên là khi thi này không lấy đỗ Trạng Nguyên, nên ông đã trở thành người đỗ đầu 3 lần liên tiếp
Ngay sau khi đỗ đạt, Lê Quỳ Đôn được bổ nhiệm làm quan và giữ nhiều chức vụ quan trọng trong chiều lê chỉnh
Như là thị thư, thị giảng ở Viện Hàn Lâm, toàn tú quốc sự, thừa chỉ Viện Hàn Lâm, học sĩ ở Bí Thứ Các
Tự nghiệp quốc tử giám hay là bồi tụng
Theo Không định Việt sự thông giám Cương Mục, đến năm 1783, ông được giữ đến trước thượng thư bộ công
Là mệnh quan triều đình, Lê Quỳ Đôn dĩ nhiên được đi nhiều, thấy nhiều, nghe nhiều
Có lẽ cũng chính như vậy mà chuyện gì ông cũng nắm rõ ngọn ngành
Theo đó, ông từng được cử đi xứ sang nhà thanh, rồi gặp sứ thần Triều Tiên và khiến họ phải tôn trọng, khen ngợi hết lời
Người thầy lỗi lạc, phê phá lới học, phục vụ thi cử
Không chỉ là một nhà bác học, Lê Quỳ Đôn còn nổi tiếng với vai trò một người thầy xuất sắc giai đoạn thế kỷ thứ 18
Theo những người thầy trong sự Việt, ông đã từng mở trường dạy học và có nhiều học trò đỗ đạt
Thời gian làm các công việc liên quan tới giao dục trong triều, ông luôn là người thầy uy tín, tham gia giảng dạy, bình văn cho các giám sinh
Không chỉ có như vậy, Lê Quỳ Đôn còn tham gia tổ chức các kỳ thi hội, thi định, lo việc đào tạo và tiền dụng nhân tài cho cả đất nước
Khác với nhiều bậc thầy đương thời, ông không những giảng dạy mà còn là người biên soạn sách giao khoa và đóng vai trò một nhà lý luận về giáo dục
Lê Quỳ Đôn thậm chí còn nhìn thấu được các hạn chế của cách giáo dục, tầm trường trích cú, phục vụ thi cử với mục đích để ra làm quan, đào tạo ra những người thiếu bản lĩnh
Trong Kiến Văn Tản Lục, ông có viết
Cái học ấy làm cho lời bàn luận sáng xuất bẵng đi, thói cầu cạnh mỗi ngày một thịnh
Người ấy có chức vị ít giữ được phong độ thanh liêm, nhốn nhường, trong triều đình không nghe thấy lời can rán
Gặp việc thì du xe cầu thả, thấy lúc nguy thì bán nước để toàn thân
Dẫu người gọi là bậc xanh nhò, cũng đều yên tâm nhận sủng vinh phi nghĩa
Cũng ở trong tác phẩm này, ông chia sẻ đã nhận thấy cái vô bổ, phù phiếm của việc bỏ công ra trao chuốt
Gọt giữa từng câu từng chữ những bài thơ, phú để mà ca tụng lẫn nhọc
Ở tác phẩm Vân Đài Loại Ngữ, ông phê phán các nhò sĩ đương thời
Chỉ biết nhồi nhát những kinh điển viển vông mà coi thường thậm chí là không biết đến các môn học khác
Đồng thời tha thiết đề xuất, phải thay đổi giáo khoa, phải dạy cả lục nghệ
Trong đó có cả văn tự và vũ bị
Về phương châm học tập, Lê Quy Đôn chủ trương ghi học phải biết nắm lấy cái chính
Trong dịch kinh phu thuyết, ông có viết
Sách không hết lời, lời không hết ý, phải hiểu ngâm ý của thanh nhân ở ngoài lời sách thì mới được
Đọc sách một thước không bằng hành được một tất
Với các bậc cha mẹ, Lê Quy Đôn có khuyên
Dạy con phải dạy cho có nghề nghiệp, không nhất tiết phải lấy thi cử là con đường duy nhất để lập thân
Mươn con nên người, phải dạy cho chúng biết sợ hãi, biết hổ thẹn, biết khó nhọc
Là một nhân tài hiếm có, tuy nhiên không ai thay
Trong bối cảnh chữ chính đất nước dối ghen, Lê Quy Đôn lại lầm bệnh nặng
Sau đó, ông xin về quê mẹ ở huyện Duy Tiên, Hà Nam để chữa trị
Nhưng mà cũng không qua khỏi
Ông mất vào giữa năm 1784, thọ 58 tuổi
Tác giả văn tân viết trong quấn Chí thức Việt Nam xưa và nay đã khẳng định
Lê Quy Đôn là nhà bác học lớn nhất của nước Việt Nam thời phong kiến
Suốt đời ông đọc sách không biết mệt mỏi và viết sách không biết mỏi mệt
Ngày nay, cái tên của Lê Quy Đôn được đặt cho nhiều đường phố trường học
Từ mầm non đến đại học ở khắp các tỉnh, thành của đất nước
Qua đời vào năm 1784, nhà bác học Lê Quy Đôn thực sự đã để lại
cho kho tàng văn hóa nước Nam cả một gia tại đồ sộ
Bạn muốn suy nghĩ gì về nhà bác học túi khôn của thời đại này?
Hãy comment chia sẻ ý kiến của mình xuống bên dưới phần bình luận
Rất cảm ơn các bạn đã quan tâm theo dõi
Xin chào và hẹn gặp lại trong những video tiếp theo của TaKaWai