Bức thư số 7: Tại sao nên tránh đám đông #lathudaoduc

MINH ĐỨC
373 người theo dõi
Bức thư số 7: Tại sao nên tránh đám đông
(Tác giả: Lucius Annaeus Seneca)
"Seneca - Những Bức Thư Đạo Đức" không chỉ về triết học, mà còn về trải nghiệm nghệ thuật, khi những bài học, triết lý quan trọng được phản ánh qua những hình ảnh quen thuộc, bình dị và đời thường, thể hiện sự tinh tế trong quan sát của một thiên tài với sự từng trải của cuộc đời.
#lathudaoduc #chiasedieutotdep #kienthuc #hoctap #vanhoa #giaoduc #sachnoihay #daoduc #longtotthattuyet #ilovevietnam #suyngam #vietnamoi #mealtimetogether #winterbeauty #GJWmothersday
Bức thư số 7
Tại sao nên tránh đám đông?
Bạn thân mến!
Bạn hỏi điều gì ta cần tránh nhất trong cuộc sống ư?
Đó là đám đông.
Không mấy ai có thể an toàn trong ấy cả.
Đương nhiên tôi không phải một trong số những người đó.
Luôn luôn có một vài tật xấu
sẽ trở lại với tôi mỗi lần tôi ở cùng đám đông,
dù là thứ tôi vẫn đang cố gắng kiểm soát
hay thậm chí đã thành công trong việc chế ngự nó từ lâu.
Giống như người bệnh,
sau một thời gian dài nằm phòng điều trị,
đến nỗi việc ra khỏi phòng thôi cũng có thể ảnh hưởng đến họ.
Thì với chúng ta cũng vậy.
Khi mà tâm trí ta đang trong quá trình rèn luyện,
giao tiếp chuyện trò với nhiều người là có hại.
Mỗi người đều có thể đề cập đến vài thứ
có thể khiến ta lung lay
và thậm chí tiêm nhiễm nó cho ta một cách tự nhiên vô tình
mà nhiều khi chúng ta cũng không nhận thấy.
Đám đông càng lớn, tác hại càng cao.
Không gì có thể ảnh hưởng xấu đến phẩm cách
hơn là ngồi xem những cuộc trình diễn lớn
vì khi đó sự thỏa mãn được chiêm ngưỡng
khiến cho những tật xấu ăn sâu hơn vào trong tâm trí.
Bạn hỏi ý tôi là gì?
Tôi về nhà với tâm trí trở nên tham lam hơn,
ham muốn quyền lực
và khao khát được thỏa mãn những dục vọng của mình nhiều hơn.
Còn tai hại hơn thế?
Tôi trở nên dữ tợn và bạo lực hơn
chỉ vì tôi ở giữa loài người.
Hoàn toàn vô tình.
Tôi thấy mình ở giữa một cuộc trình diễn như vậy.
Hy vọng có thể xem một vài thứ hay ho
đáng kinh ngạc
hay thông tuệ.
Thứ gì không dính dáng đến chém giết
và máu me.
Ngược lại hoàn toàn.
Thật mỉa mai khi những cuộc đấu thời trước giờ
xét lại có vẻ thật nhẹ nhàng
và mang đậm tính nhân văn.
Giờ thì chỉ là tàn sát mà thôi.
Người ta thậm chí không cho các đấu sĩ
bất cứ một thứ gì phòng hộ.
Giáp, mũ chiến đấu hay thứ gì tương tự
để bảo vệ cơ thể.
Giờ mỗi cuộc đấu là một cuộc tử chiến
thay vì tôn vinh võ nghệ
hay nghệ thuật chiến đấu.
Và trớ treo, nó lại khiến mọi người
thích thú hơn rất nhiều.
Buổi sáng, các đấu sĩ bị vứt
vào trường đấu với hổ báo, nghĩa đen.
Buổi chiều, họ tự giết nhau.
Kẻ vừa giết một tên khác
rồi cũng sẽ sớm trở thành nạn nhân.
Chiến thắng chỉ là sự làm chậm
đôi chút cái chết của hắn mà thôi.
Con đường duy nhất để ra khỏi đấu trường
là cái chết.
Nhưng chúng là những kẻ trộm cắp,
giết người.
Vậy thì sao? Nếu hắn là kẻ giết người,
dù đương nhiên hắn phải chết để đền tội.
Điều đó liên quan gì đến bạn?
Điều gì khiến bạn nghĩ bạn xứng đáng
chứng kiến cái chết của hắn?
Giết nó, quật chết nó, thiêu nó.
Tại sao nó trông quá sợ sệt
trước lưỡi kiếm?
Tại sao nó không dũng cảm hơn?
Dùng những sợi dây trói kéo chúng vào trường đấu
và để chúng lao vào nhau
với ngực trần không khiên giáo chống đỡ.
Khi nghỉ giữa hiệp,
cắt tiết thêm vài thẳng.
Đừng để khán giả mất hứng chúng mày.
Thực ra, chúng không biết rằng
những thứ chúng đang làm ảnh hưởng nhiều nhất
đến chính bản thân chúng.
Ân Chúa, khán giả,
những người chúng đang khơi gợi sự hoang dã
thường không đủ khả năng học được điều ấy.
Những người mà tâm trí chưa đủ vững
để luôn có khả năng điều khiển
và làm chủ hành động
nên tranh xa đám đồng.
Vì rất khó để làm chủ bản thân
khi ta ở trong đám đồng.
Ngay cả Socrates, Cato hay Laelius,
những nhà thông Thái,
những tấm gương Stoic
cũng vẫn nhận thấy sự lây động trong tâm trí
bởi những suy nghĩ quá khác biệt của đám đồng.
Còn chúng ta,
những người chỉ mới bắt đầu
quá trình doanh luyện của mình,
chắc chắn không thể chịu được ảnh hưởng
của những suy nghĩ tư tưởng tiêu cực ấy.
Thói đam mê hưởng thụ
hay sự tham lam
hoàn toàn có thể phá hủy toàn bộ
những cố gắng của ta trước đó.
Chỉ cần một người bạn chơi bời, phóng đảng
cũng có thể khiến ta khó có thể
duy trì sự gian dị của mình.
Một người hàng xóm giàu có
khơi gợi những ham muốn vật chất của bản thân.
Một đứa bạn hằn học
khiến ngay cả người dễ tính sời lời nhất
cũng cảm thấy bị ảnh hưởng.
Nên, chả cần nói cũng rõ,
điều gì có thể xảy đến
với những phẩm cách bạn đang cố rèn luyện
nếu bạn chịu ảnh hưởng xấu từ đám đồng.
Có người đã nói,
với đám đồng bạn chỉ có hai lựa chọn
hoặc bắt trước hoặc ghê tẩm họ.
Nhưng thực ra cả hai đều sai.
Bạn không nên bắt trước
những người xấu dù họ là phần lớn
của thế giới và ở phía ngược lại.
Đừng ghét cả thế giới
chỉ bởi họ không giống bạn.
Hãy thu mình vào trong nhiều nhất có thể.
Dành thời gian cho những người
có thể cải thiện bạn,
làm bạn tiến bộ, đồng thời chào đón
những người muốn đến bên bạn để học hỏi.
Lợi ích sẽ đến với cả hai phía
vì dạy học thực ra
cũng là một cách để học.
Cũng đừng để ước muốn thể hiện
tài năng lôi kéo bạn vào giữa đám đồng
trong các cuộc đàm đạo hay tranh biển.
Tôi sẽ mong bạn làm thế
nếu bạn có thứ gì thích hợp cho họ.
Nhưng, nghĩ thử xem,
bạn sẽ nói đến sự quan trọng và cao quý
của những phẩm cách này cho ai?
Có lẽ vài người sẽ đến nghe,
nhưng ngay cả những người chịu đến
cũng cần phải hướng dẫn họ khá nhiều
trước khi bạn có thể bàn những điều này với họ.
Bạn hỏi,
vậy thì tôi học và gen luyện những điều này cho ai?
Ồ, làm sao bạn phải lo sợ điều đó?
Sự gen luyện ít nhất là cho chính bạn
và như vậy cũng đủ rồi.
Giờ thì, để những điều tôi học được
ngày hôm nay không chỉ tốt đẹp
cho bản thân mình,
để tôi chia sẻ với bạn ba câu nói tuyệt vời này.
Zemocritus nói,
với tôi, một người cũng có thể
coi là cả một dân tộc,
cũng như một dân tộc thực ra
chẳng khác gì một người.
Tương tự, một người vô danh khi được hỏi
tại sao dành quá nhiều thời gian và công sức
cho một môn nghệ thuật có quá ít người
theo dõi đã trả lời.
Một vài người là đủ,
thậm chí một cũng đủ.
Ngay cả ít hơn một người theo dõi
cũng vẫn đủ cơ mà.
Câu thứ ba cũng khỏi nói.
Đó lại là Epicurus
trong một lần viết cho ông bạn
triết gia của mình.
Tôi viết điều này không phải cho đám đông
mà là cho bạn,
vì với tôi thế là đủ rồi
và hy vọng bạn cũng cảm thấy thế.
Hãy luôn lưu những lời này
trong trái tim bạn, Lucilius
để bạn có thể bỏ qua cái ham muốn
được nổi tiếng và sự đam mê
những chàng pháo tay tán thưởng ngoài kia.
Khi mà nhiều người ngưỡng mộ bạn,
hãy tự hỏi liệu bạn có cảm thấy
thực sự hài lòng với bản thân nếu bạn
là người mà tất cả bọn họ đều có thể hiểu.
Hãy để sự hài lòng với những
phẩm cách của bạn đến từ bên trong.
Tạm biệt.
Chú thích Seneca viết bức thư này
trong thời đại của Nero, vị Hoàng đế
Lama nổi tiếng là độc ác và tàn bạo.
Chính vì vậy nên cũng không quá khó hiểu
khi hình thức giải trí được ưa chuộng nhất
là đấu trường trong cái phiên bản
hoang dại nhất của nó.
