Liệu Mỹ có thể làm lung lay liên minh Trung - Nga và Trung Quốc có “bán đứng” Nga?

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đang tìm cách sớm chấm dứt chiến sự Nga-Ukraine, đồng thời thúc đẩy đối thoại trực tiếp với Nga nhằm phá băng mối quan hệ căng thẳng giữa Washington và Moscow kể từ khi xung đột bùng nổ. Một số nhà quan sát gọi đây là chiến lược Nixon đảo ngược của Mỹ. Các chuyên gia nhận định rằng Nga có thể không vì chính sách lôi kéo của Mỹ mà từ bỏ Trung Quốc, nhưng trước viễn cảnh Mỹ-Nga hàng gắn mối quan hệ, Bắc Kinh có thể buộc phải xuống nước và tìm kiếm quan hệ thân thiện hơn với Washington. Ngọc Vi và ban miên tập Khung trời Mới xin kính chào tất cả quý vị khán giả. Chào mừng quý vị đã đến với chương trình bình luận chuyên sâu hôm nay trên Khung trời Mới. Và bây giờ chúng ta sẽ đến với phần nội dung chi tiết. Thưa quý vị, Ngày 12 tháng 2, Tổng thống Trump đã điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ngày 18 tháng 2, đại diện Mỹ-Nga đã gặp nhau tại thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út. Động thái tan băng của Mỹ đã khiến thế giới sận sốt. Một số nhà phân tích cho rằng đây là chiến lược Nixon đảo ngược tức là Mỹ muốn cải thiện quan hệ với Moscow nhằm làm suy yếu liên minh Trung Nga, từ đó cô lập Bắc Kinh. Chiến lược này đối lập với cách tiếp cận của cố tổng thống Mỹ Richard Nixon trong Chiến tranh lạnh, khi ông tận dụng căng thẳng Trung-Sô để cải thiện quan hệ với Bắc Kinh, qua đó kiềm chế Moscow và làm giảm ảnh hưởng toàn cầu của Liên-Sô. Dường như chiến lược của Tổng thống Trump đã phát huy tác dụng. The Wall Street Journal ngày 6 tháng 3 dẫn nguồn tin từ giới lãnh đạo cấp cao Trung Quốc cho biết Bắc Kinh nhận thức rõ rằng Tổng thống Trump đang cố gắng tạo ra rạng nứt giữa Nga và Trung Quốc. Đồng thời, lo ngại kịch bản sẽ bị cô lập như Liên-Sô trong chiến tranh lạnh có thể tái diễn, bao gồm việc xuất khẩu bị hạn chế và các kênh tiếp cận công nghệ quan trọng bị cắt đứt. Tuy nhiên, ngày 7 tháng 3, lập trường của Tổng thống Trump đối với Nga có dấu hiệu thay đổi. Trên nền tảng Trudeau Show, ông viết rằng do Moscow đang gia tăng các cuộc tấn công vào Ukraine. Ông đang cân nhắc áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt mạnh mẽ hơn đối với Nga nhằm buộc hai bên phải ngồi vào bàn đàm phán, Tổng thống Trump đã viết. Tôi đang cân nhắc nghiêm túc về việc áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính quy mô lớn đối với hệ thống ngân hàng Nga và tăng thuế quan cho đến khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn và hòa bình. Ngoại trưởng Rubio không thể để Nga trở thành đồng minh vĩnh viễn của Trung Quốc Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio trong cuộc phỏng vấn với tờ Breitbart News ngày 25 tháng 2 đã có những phát biểu được xem như lời giải thích rõ ràng hơn cho chiến lược Nixon đảo ngược của Tổng thống Trump. Khi được hỏi liệu nỗ lực kết thúc chiến tranh Ukraine của Tổng thống Trump có tương tự như cách Tổng thống Nixon dùng Bắc Kinh để kiềm chế Liên Xô hay không, ông Rubio đã nhấn mạnh Mỹ không thể để Nga trở thành đồng minh vĩnh viễn của Trung Quốc. Ông giải thích, nếu Mỹ hoàn toàn cắt đứt quan hệ với Nga, điều đó có thể đẩy Moscow vào quỷ đạo của Bắc Kinh một cách không thể đảo ngược. Đến một thời điểm nào đó, ngay cả Nga khi muốn quay lại với Mỹ, điều đó cũng trở nên bất khả thi vì khi ấy Moscow đã quá phụ thuộc của Bắc Kinh. Thực tế hiện nay, Nga ngày càng đang phải dựa vào Trung Quốc để duy trì nền kinh tế và tiếp cận công nghệ quan trọng. Mỹ-Nga hàng gắn liệu Trung Quốc có mất tầm ảnh hưởng? Ngoại trưởng Marco Rubio cảnh báo rằng nếu Nga trở thành đồng minh vĩnh viễn của Trung Quốc, phải phụ thuộc vào Bắc Kinh và hành động theo chỉ thị của nước này, đó sẽ là một kịch bản bất lợi không chỉ đối với Nga mà còn đối với Mỹ, châu Âu và toàn thế giới. Ông nhấn mạnh, kết quả tốt hơn đối với chúng ta là duy trì quan hệ cân bằng, chúng ta có thể cạnh tranh thậm chí đối đầu trực diện với Trung Quốc. Nhưng đồng thời cũng cần duy trì quan hệ với Nga dù hai nước có những khác biệt. Đây đều là những cường quốc hạt nhân với quân đội quy mô lớn. Trung Quốc và Nga tuyên bố là đối tác hợp tác không giới hạn. Khi Nga bị cấm vận, Trung Quốc mua dầu và khí đốt của Moscow với giá ưu đãi, đồng thời lặng lẽ cung cấp vật tư quân sự và sản phẩm công nghệ hỗ trợ chiến dịch quân sự của Putin tại Ukraine. Nhiều chuyên gia nhận định rằng bối cảnh quan hệ Mỹ-Trung-Nga hiện nay khác với thời chiến tranh lạnh. Nỗ lực cải thiện quan hệ với Nga của Tổng thống Trump có thể không có tác động mạnh mẽ như việc Tổng thống Nixon thiết lập quan hệ với Trung Quốc trước đây. Tuy nhiên, việc Mỹ-Nga cải thiện quan hệ chắc chắn sẽ gây thách thức do sự liên kết trong liên minh Trung-Nga. Ông Denis Wilder, chuyên gia cấp cao tại Đại học Georgetown đã nhận định rằng nếu Washington và Moscow đạt được một thỏa thuận về cuộc chiến tại Ukraine, sự phụ thuộc của Nga và Trung Quốc sẽ giảm đi đáng kể. Ông nói với Đại tiếng nói Hoa Kỳ rằng nếu lệnh trừng phạt đối với Nga được dỡ bỏ, Trung Quốc sẽ không còn nắm thế thượng phong trong quan hệ với Moscow. Hiện tại, Nga buộc phải bán dầu cho Trung Quốc nhưng nếu đạt được thỏa thuận hòa bình, Nga có thể tái xuất khẩu dầu sang châu Âu, Mỹ sẽ đầu tư trở lại vào Nga và Moscow có thể mở rộng giao thương với phương Tây. Điều đó sẽ thay đổi toàn bộ bối cảnh kinh tế Nga. Mặc dù vậy, ông không cho rằng chiến lược hiện tại của Tổng thống Trump có thể gọi là Nixon đảo ngược vì Trung Quốc vẫn sẽ duy trì quan hệ tốt đẹp với Nga. Tuy nhiên, ông khẳng định hình dạng của tam giác quyền lực Mỹ-Trung Nga đang thay đổi và điều đó đồng nghĩa với việc Trung Quốc chắc chắn sẽ mất đi một phần ảnh hưởng. Một số chuyên gia cho rằng Nga có thể ngã về phía Mỹ, không chỉ vì lợi ích kinh tế mà còn do sự ngợt vực với Trung Quốc, đặc biệt trong vấn đề tranh chấp lãnh thổ. Ông Isaac Stonefield, CEO công ty phân tích địa chính trị Strategic, đã nói với New Week, tôi tin rằng Mỹ có thể tách Moscow khỏi Bắc Kinh. Cả Nga và Mỹ đều không hoàn toàn tin tưởng Trung Quốc. Bắc Kinh có tham vọng lãnh thổ với Nga, trong khi Mỹ thì không. Nhà phân tích quân sự Mỹ Edward Lockhart cũng đã đề cập đến mối lo của Moscow về vùng viển đông Nga, đặc biệt là lãnh thổ xung quanh Vladivostok mà Trung Quốc gọi là Hải Sông Uy. Trung Quốc càng ngày càng gia tăng đầu tư vào Vladivostok, khiến người dân và giới chính trị Nga lo ngại rằng khả năng Bắc Kinh sẽ mở rộng ảnh hưởng tại khu vực này. Bắc Kinh cũng gây tranh khải khi yêu cầu các bản đồ chính thức của Trung Quốc phải ghi thêm tên gọi cũ của nhiều địa danh ở biên giới Nga, bao gồm Hải Sông Uy. Động thái này bị xem là tín hiệu ngầm của Trung Quốc về việc không công nhận ranh giới hiện tại giữa hai nước. Một báo cáo mới nhất của công ty phân tích địa chính trị, Future Lab công bố vào cuối tháng 2 cho thấy sự nghi ngờ và bất mãn giữa người dân Nga và Trung Quốc đối với nhau đang gia tăng. Ngoài ra, gần đây, luật gia lưu vong sống tại Úc, ông Viên Hồng Bang đã tiết lộ với tờ The Epoch Times rằng ông Tập Cận Bình từng hy vọng sẽ được sắp xếp một cuộc đàm phán ba bên Mỹ-Trung Nga ngay tại Trung Quốc, với lý do giúp Tổng thống Donald Trump làm trung gian hòa giải cuộc chiến Nga-Ukraine. Đổi lại, Bắc Kinh mong muốn Tổng thống Trump sẽ ủng hộ thống nhất hai bờ eo biển Đài Loan. Tuy nhiên, theo ông Viên Hồng Bang, kế hoạch này hoàn toàn không có cơ hội thành công. Sau đó, tờ The Wall Street Journal cũng đưa tin rằng trong lúc Tổng thống Trump thúc đẩy chếm dứt chiến tranh Nga-Ukraine, Trung Quốc đã cố gắng tìm cách đóng vai trò trung gian. Các quan chức Trung Quốc đã sử dụng trung gian để đề xuất với nhóm của Tổng thống Trump về khả năng tổ chức một cuộc gặp giữa ông Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Tuy nhiên, một quan chức Tòa Bạch Úc trả lời tờ The Wall Street Journal rằng chính quyền Mỹ không chấp nhận đề xuất này. Liệu Mỹ có thể làm lung lay liên minh Trung Nga không? Hầu hết các chuyên gia đều cho rằng quan hệ Trung-Nga khó có thể bị Mỹ phá vỡ bởi vì hai nước có sự gắn kết chặt chẽ về kinh tế, an ninh và hệ tư tưởng. Ông Philip Ivanov, chuyên gia về Trung-Nga và là CEO của tổ chức tư vấn Grubbs, nhận định rằng nền kinh tế Trung Quốc và Nga mang tính bổ trợ lẫn nhau. Hai nước này có động lực chiến lược mạnh mẽ để duy trì quan hệ tốt đẹp vì cả hai đều xem Mỹ là đối thủ. Ông đã nói với Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ rằng với Bắc Kinh, việc có Nga đứng về phía mình là một lợi thế trong cuộc cạnh tranh dài hạn với Mỹ, còn với Nga Trung Quốc là huyết mạch kinh tế. Dù Điện Kremlin không thích sự phụ thuộc quá mức này nhưng họ đang buộc phải chấp nhận. Theo ông Philip Ivanov, chuyên gia về Trung-Nga, ngay cả khi Mỹ và Nga cải thiện quan hệ, điều đó không có nghĩa là Nga sẽ ngay lập tức giảm bớt phụ thuộc vào Trung Quốc bởi vì các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu đối với Nga có thể sẽ vẫn duy trì. Ông Gilbert Rothman, giáo sư danh dự tại Đại học Princeton và là chuyên gia Trung-Nga cho rằng Nga có thể sử dụng sự phụ thuộc kinh tế này để đòi hỏi Mỹ đưa ra nhiều nhượng bộ hơn. Ông nói, Nga biết rằng Mỹ muốn chia rẽ Liên minh Trung-Nga, vậy tại sao Moscow không tận dụng điều đó để đàm phán và giành thêm lợi ích từ cả hai bên? Liệu Bắc Kinh có cuối đầu trước áp lực của Tổng thống Trump hay không? Trong khi tìm cách cải thiện quan hệ Trung-Nga, Tổng thống Trump vẫn gia tăng áp lực lên Trung Quốc sau khi áp lên mức thuế 10% đối với hàng nhập khẩu Trung Quốc vào tháng 2. Ông tiếp tục nâng thuế thêm 10% vào ngày 4 tháng 3. Chính quyền Trump cũng đã đề xuất các biện pháp hạn chế dòng vốn đầu tư giữa hai nước. Tổng thống Hoa Kỳ Trump đã sử dụng thế quan áp lực cao để buộc lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình phải ngồi vào bàn đàm phán. Nhưng Đảng Cộng sản Trung Quốc lại một lần nữa áp dụng lập trường chiến lan tuyên bố sẵn sàng chiến đấu bất kỳ loại hình chiến tranh nào với Hoa Kỳ. Theo hãng truyền thông Anh BBC Tiếng Trung đưa tin vào ngày 6 tháng 3, Đại sứ quán Trung Quốc tại Hoa Kỳ đã chuyển tiếp một tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói rằng cho dù đó là chiến tranh thuế quan, chiến tranh thương mại hay bất kỳ loại chiến tranh nào khác, chúng tôi đều sẵn sàng chiến đấu đến cùng. Đây là một trong những lời lẽ hùng hồn nhất mà Đảng Cộng sản Trung Quốc đưa ra kể từ khi Tổng thống Trump nhậm chức. Những bình luận này được đưa ra khi các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc đang tập trung tại Bắc Kinh để tham dự kỳ họp lưỡng hội. Kỳ họp giữa Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc và Hội nghị hiệp thương chính trị nhân dân Trung Quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia phương Tây tin rằng Bắc Kinh có thể buộc phải tỏ ra thiện chí trước sức ép của Washington. Cũng theo tờ The Washington Journal, mặc dù hùng hồn tuyên bố trước công chúng là như vậy, nhưng thực chất Bắc Kinh đang cân nhắc nối lại đàm phán thương mại với Mỹ để có thể đề nghị xem xét thỏa thuận thương mại giao đoạn 1 mà họ đã ký với Tổng thống Trump trong nhiệm kỳ đầu. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng đang xem xét một số nhượng bổ khác bao gồm gia tăng đầu tư vào Mỹ đặc biệt trong lĩnh vực xe điện, pin và tấm pin mặt trời tạo ra khoảng 500.000 việc làm cho người Mỹ, kiềm chế phá giá đồng như dân tệ để tránh gây ra xung đột thương mại, hạn chế xuất khẩu fentanyl nhằm giảm cuộc khủng hoảng ma túy tại Mỹ, mua thêm trái phiếu chính phủ Mỹ để xoa dịu căng thẳng kinh tế, làm chậm tiến trình thành lập hệ thống tiền tại thay thế của nhóm BRIC vốn được xem là mối đe dọa đối với vị thế của đồng USD. Liệu Trung Quốc có bán đứng Nga không? Sau khi trở lại tòa Bạch Úc, Tổng thống Trump đã thay đổi chính sách đối với Nga trái ngược hoàn toàn với chính quyền tiền nhiệm Joe Biden. Ông tìm cách giảm căng thẳng với Moscow và thúc đẩy hòa bình tại Ukraine. Đáp lại, Trung Quốc cũng có sự điều chỉnh đáng kể trong lập trường của mình. Sau ba năm liên tục ủng hộ Nga và tấn công Ukraine, Bắc Kinh bất ngờ chuyển sang vê vãn khiếp. Tuy nhiên, có một điểm khác biệt quan trọng, sự thay đổi chính sách của Mỹ diễn ra sau khi chính quyền thay đổi. Còn Trung Quốc thì đảo ngược lập trường ngay dưới sự lãnh đạo của ông Tạp Cận Bình. Giới phân tích nhận định rằng Tổng thống Trump muốn chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine để Mỹ rút khỏi châu Âu, tập trung toàn bộ nguồn lực vào khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nơi Bắc Kinh đang là đối thủ chính của Washington. Nếu thành công trong việc đưa Nga rời xa Trung Quốc, Mỹ sẽ dễ dàng đối phó với Bắc Kinh hơn trong các vấn đề như Đài Loan, thương mại và công nghệ. Điều này đã khiến Bắc Kinh lo ngại bị cô lập giống như liên xô trong thời kỳ chiến tranh lạnh. Vì vậy, Trung Quốc không chỉ tìm cách duy trì quan hệ với Nga, mà còn bắt đầu chủ động cải thiện quan hệ với Ukraine nhằm giữ một chỗ đứng trong bàn cờ địa chính trị đang thay đổi nhanh chóng. Ông Ivanov nhận định rằng nếu Bắc Kinh coi quan hệ với Moscow như một con bài để mặt cả với Mỹ, thì quan hệ không giới hạn giữa Trung-Nga có thể bị thử thách. Trung Quốc sẽ không tự bỏ Nga, nhưng họ có thể điều chỉnh cách tiếp cận bằng cách hạn chế nhập khẩu dầu của Nga hoặc giảm cung cấp công nghệ cao để chứng tỏ với Mỹ rằng họ đang sẵn sàng hợp tác, ông nói. Ở thời điểm hiện tại, có ông Putin và ông Tạp Cận Bình đều đang tìm cách lấy lòng Tổng thống Trump nhằm đạt được thỏa thuận có lợi nhất cho mình. Quý vị khán giả thân mến, chương trình bình luận chuyên show trên khung trời mới hôm nay xin phép được khép lại tại đây. Một lần nữa, Ngọc Vi và bang biên tập xin cảm ơn quý vị đã dành thời gian quý báo của mình để theo dõi đến hết chương trình. Trước khi rời khỏi màn hình, quý vị đừng quên để lại ý kiến của mình trong phần bình luận để tương tác cùng chúng tôi và mọi người nhé! Và bây giờ chúng tôi xin kính chào, hẹn gặp lại quý vị trong các chương trình tiếp theo!