Trung Quốc xây siêu đập gấp 3 lần Tam Hiệp. Điều gì sẽ xảy ra cho các nước láng giềng?

Với 42 tỷ tấn nước chứa của đập tam hiệp, khiến cho chuyển động xoay của trái đất chậm lại và làm tăng độ dài của một ngày thêm 0,06 micro giày. Trong khi đập tam hiệp khiến cả thế giới nghín thở, tính mạng hàng triệu người dân vào vùng bị ảnh hưởng quá rộng lớn nếu con đập này bị vỡ thì nay cả thế giới lại thấp thỏm, lo sợ khi thông tin chính quyền Trung Quốc đang bí mật xây dựng một siêu đập lớn nhất hành tinh, to gấp 3 lần đập tam hiệp, quy mô lớn cũng đi kèm với rủi ro lớn nếu có vấn đề xảy ra. Đập Gia Lung Sangco hoàn toàn có thể là quả bom nước đe dọa trực tiếp đến cuộc sống của cộng đồng dân cư các nước láng giềng. Việc xây dựng siêu đập Gia Lung Sangco gần biên giới Ấn Độ ngoài việc thể hiện tham vọng vượt qua chính đập tam hiệp của mình, còn là tham vọng địa chính trị và kinh tế của chính quyền Trung Quốc tiếp tục không có dấu hiệu dừng lại. Tuy nhiên, việc xây dựng con đập này, theo ông Brian Aylor, giám đốc chương trình năng lượng, một tổ chức tư vấn của Mỹ lo ngại rằng, xây dựng một siêu đập ở khu vực này là một ý tưởng thực sự tồi tệ vì nhiều lý do. Những điều cụ thể ấy là gì? Chúng ta sẽ tìm hiểu ngay sau đây. Tại sao Trung Quốc lại xây đập lớn gấp 3 lần tam hiệp? Hơn 3 năm trước, Trung Quốc công bố kế hoạch xây dựng một con đập khổng lồ trên thượng nguồn sông Brahmaputra tại khu vực Tây Tạng. Dự án này đạt mục tiêu giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tham vọng vượt xa đập tam hiệp cả về quy mô lẫn công suất. Vào tháng 11 năm 2020, truyền thông Trung Quốc thông báo về việc xây dựng các nhà máy thủy điện dưới chân rãi Himalaya, đánh dấu một bước ngoặt lớn trong tham vọng phát triển thủy điện của quốc gia này. Siêu đập dự kiến sẽ đạt công suất hơn 60 GW, gấp 3 lần đập tam hiệp, trở thành công trình thủy điện lớn nhất thế giới. Đập sẽ được xây dựng trên sông Jalung-Sangpo, một trong những con sông cao nhất thế giới với chiều dài 2880 km, chảy qua Tây Tạng, Ấn Độ và Bangladesh. Jalung-Sangpo bắt nguồn từ dòng sông Bang ở khu vực hồ Manasarova thuộc cao nguyên Tây Tạng, nơi dòng sông khởi nguồn từ độ cao trên 5.000 m, uốn lượn từ Tây Sang Đông xuyên qua rãi Himalaya. Con sông này chạy dọc theo một khe nứt khổng lồ, được hình thành từ sự va chạm giữa các mảng kiến tạo Á-Âu, trước khi tiếp tục chảy qua cao nguyên Tây Tạng. Đến điểm giao nhau của rãi Himalaya, Nien-Tsen-Tang LSA và rãi núi Heng-Doan, Jalung-Sangpo bắt đầu chuyển mình mạnh mẽ. Từ đây, dòng sông tiếp tục uốn lượn giữa các đỉnh núi Hùng Vĩ-G-I-A-La-Pe-Di và Nam-Cha-Ba-Oa, hình thành nền hẻm núi sông nhất thế giới, rồi chảy qua A-Ul-Cha-Pra-Ze của Ấn Độ. Sau đó, dòng sông tiếp tục hành trình về phía tây nam, đổ qua thung lụng Es-Sam và Bangladesh, nơi nó được gọi là sông Jamuna, hoa mình với sông Hằng để tạo thành sông Me-Na trước khi chảy vào vịnh Bengal. Jalung-Sangpo Grand Canyon, điểm nổi bật trên dòng sông, có độ dốc lên tới 2.700 mét, tạo thành một hẻm núi sâu gấp đôi Grand Canyon của Mỹ. Được công nhận là hẻm núi sâu nhất thế giới vào cuối những năm 1990, đoạn dài 400 km từ đỉnh hẻm núi là nơi dòng sông uốn quanh núi Nam-Cha-Ba-Oa và chảy ở độ cao 2.000 mét, tạo ra những thác nước mạnh mẽ. Chính nhờ dòng chảy hùng vĩ này mà Jalung-Sangpo mang lại tiềm năng năng lượng khổng lồ, một nguồn tài nguyên vô tận dọc theo hành trình của mình. Các chuyên gia về thủy điện cho biết, nếu không xây dựng con đập mà xây một đường hầm cắt thành vòng lập tự nhiên của sông có thể tạo ra 2.000 mét khối trên dây, với độ cao 2.800 mét, đủ để cung cấp năng lượng cho một nhà máy thủy điện 50 giga Ất và cung cấp 300 tỷ ca VĐH điện mỗi năm. Do vị trí và quy mô của dự án, trên lý thuyết, các đập mà Trung Quốc sắp xây dựng có thể tạo ra năng lượng cao hơn so với đập Tam Hiệp. Trong khi việc xây dựng đập Tam Hiệp đòi hỏi khoảng 1,4 triệu người phải di rời, thì khu vực xung quanh Jalung-Sangpo lại có dân cư tương đối thưa thất, nệm chi phí nhân lực sẽ thấp hơn đáng kể. Đó là lý do hoàn hảo để xây dựng một nhà máy thủy điện tại đây. Tuy nhiên, mọi chuyện không đơn giản như trên bản vẽ. Bất chấp hậu quả, Trung Quốc tung đòn vũ khí địa chính trị nguy hiểm. Điều nguy hiểm nhất là vị trí xây dựng siêu đập nằm tại khu vực dãy Himalaya, nơi thường xuyên xảy ra các hoạt động địa chấn, khi động đất có thể gây ra những thảm họa khó lường, gây nguy hiểm cho các cộng đồng hạ lưu ở Ấn Độ và Bangladesh, khu vực đông nam của cao nguyên Tây Tạng, nơi các mảng kiến tạo Ấn Độ và Á Ấu va chạm, là điểm nóng địa chấn. Trận động đất kinh hoàng tại Tứ Xuyên năm 2008, với ít nhất 87.000 người thiệt mạng, đã thu hút sự quan tâm quốc tế về mối liên hệ giữa địa chấn và các hồ chứa nước lớn. Nhiều nhà khoa học Trung Quốc và Mỹ cho rằng trận động đất này có thể liên quan đến đập tử bình phố ở Tứ Xuyên, hoạt động gần khu vực Đức gãy địa chất chỉ hai năm trước đó. Theo họ, trọng lượng khổng lồ của hàng trăm triệu mét khối nước trong hồ chứa có thể đã kích thích các trấn động hoặc gia tăng ứng suất kiến tạo, gây ra hiện tượng kích thích địa chấn. Ác! Không chỉ có nguy cơ từ động đất, siêu đập da lung sang cô còn là mối đe dọa cho các cộng đồng hạ lưu ngay cả trong điều kiện thời tiết bình thường. Lụ quét có thể xảy ra tại khúc ngoặt lớn của sông Brahmaputra khi những cơn mưa lớn đổ xuống, đầy dòng nước từ Tây Tạng vào Ấn Độ. Ngoài nguy cơ địa chấn, sông Brahmaputra còn mang trong bình hệ sinh thái phong phú và đa dạng sinh học. Việc xây dựng đập sẽ cản trở quá trình di cư của các loài cá và ngăn chặn dòng chảy phu sa, nguồn dinh dưỡng giúp đất đài hạ lưu thêm màu mỡ trong mùa lũ. Hơn nữa, hàng triệu cư dân sinh sống dọc theo sông Brahmaputra có thể phải di rời, tương tự như 1,4 triệu người từng phải rơi bỏ nhà cửa khi đập tam hiệp được xây dựng trước đây. Ngoài những nguy cơ địa chấn tiềm ẩn, dự án siêu đập thủy điện trên sông da lung sang cô còn gánh nặng đáng kể về môi trường. Việc hình thành hiện tượng địa chấn do hồ chứa, giờ TS có thể tàn phá hệ sinh thái nghiêm trọng, đặc biệt là đối với băng Lades ở cuối dòng sông. Các tác động tiêu cực này không chỉ đe dọa các vùng hạ lưu mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ Tây Tạng, một trong những khu vực có hệ sinh thái đa dạng nhất thế giới. Sai Anang Jumodak, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Nghiên cứu Người Quan sát, chuyên về quản lý nước xuyên biên giới và rủi ro lũ lụt, cảnh báo rằng siêu đập này có thể gây tổn hại đến môi trường sống ở các vùng hạ lưu Ấn Độ. Thông thường, các dòng sông có mô hình dòng chảy theo mùa. Tuy nhiên, khi một con đập lớn như vậy được xây dựng, dòng chảy sẽ thay đổi theo từng ngày, lưu lượng nước sẽ tăng khi các tùa bin hoạt động và giảm khi tùa bin tắt, gây ra biến đổi trong hệ sinh thái. Ông phân tích, các chuyên gia lo ngại rằng Ấn Độ và băng Lades có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nước Nhiều nghiên cứu cho thấy việc Trung Quốc kiểm soát và chuyển hướng dòng nước thông qua đập này có thể mang lại cho họ khả năng gây áp lực với các nước láng giềng, thậm chí các đất nguồn cung cấp lương thực. Theo một báo cáo của The EUT, nguy cơ từ dự án này không chỉ là vấn đề sinh thái mà còn ảnh hưởng đến an ninh nước và lương thực của Ấn Độ và băng Lades, tạo nên một mối đe dọa chiến lược đối với hai quốc gia này. Băng Lades, một quốc gia vốn đang chịu tác động nặng nề từ biến đổi khí hậu, nguồn nước ngọt đang khán hiếm. Nếu dự án được thực hiện, tình hình có thể trở nên trầm trọng hơn. Về phía Ấn Độ, dự án đập lớn này có thể gây ra các tổn thất nghiêm trọng về môi trường ở khu vực Đông Bắc, nơi con sông chảy qua. Những khó khăn mà băng Lades phải đối mặt có thể thúc đẩy một lòn sóng di cư lớn vào Ấn Độ, gồm đã có nhiều người nhập cư bất hợp pháp từ băng Lades. Chính phủ Trung Quốc thậm chí còn đang xem xét việc xây dựng thêm một con đập ở hạ nguồn sông Brahmaputra nhằm giữ chữ nước. Nhà khoa học chính trị gia Chellani đã viết trên tờ Times of India rằng Ấn Độ vẫn còn thời gian để đàm phán với Trung Quốc về tương lai của siêu dự án này và những tác động tiềm tàng của nó. Ông cảnh báo rằng, nếu đàm phán thất bại, có thể sẽ xuất hiện thêm một con đập nữa ở Hạ Lưu. Theo Chellani, việc xây dựng đập ở gần khu vực biên giới cho phép Trung Quốc khai thác các dòng chảy xuyên biên giới như một công cụ trong mối quan hệ cạnh tranh với Ấn Độ. Tuy nhiên, những hậu quả môi trường từ siêu dự án có thể sẽ do băng Lades quốc gia ở cuối dòng sông gánh chịu. Ngoài ra, thiệt hại về môi trường có thể sẽ lan rộng ra khắp vùng Tây Tạng, một khu vực với hệ sinh thái đa dạng nhất thế giới. Một khả năng khác được đưa ra là Trung Quốc có thể chuyển hướng dòng sông Yalung sang Bò hay Brahmaputra về phía Bắc để giảm thiểu tình trạng thiếu nước ở một số vùng trong nước. Nếu được thực hiện, dòng nước sẽ được bơm qua hàng trăm km để hội tụ cùng sông Hoàng Hà và cuối cùng chảy về thành phố Thiên Tân ở bờ biển phía Đông Trung Quốc. Trong cuốn sách xuất bản năm 2011 mang tên nước Chiến trường mới của châu Á, giáo sư Già Chelani nhận định rằng nhu cầu nước tăng cao tại châu Á đã biến khu vực này trở thành châu lục khan hiếm nước nhất thế giới tính theo đầu người. Với nhiều nguồn nước quan trọng chảy qua biên giới quốc gia, tình trạng thiếu hụt nước ngày càng nghiêm trọng có thể làm gia tăng căng thẳng quốc tế. Các chuyên gia cảnh báo rằng khoảng cách giữa cung và cầu với nước không chỉ cản trở tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng mà còn liên tục gây mậu thuận giữa các quốc gia về các tài nguyên chung. Hậu quả của tình trạng này có thể làm trầm trọng thêm các tranh chấp lãnh thủ tồn tại từ lâu và khiến cuộc sống của người nghèo thêm phần khó khăn. Vào đầu tháng 8 năm 2011, Green Earth Volunteer, một tổ chức phi chính phủ của Trung Quốc, đã tổ chức một hội thảo về dự án canh đào so ăn thuộc kế hoạch tuyến đường phía Tây, quy tụ các chuyên gia địa chất, khí tượng và nghiên cứu về đất ngập nước. Dự án này dự kiến xây dựng canh đào băng qua 5 con sông lớn, tạo thành hệ thống với 10 hồ chứa riêng biệt, trải dài qua hơn 14 tỉnh thành ở Tây và Bắc Trung Quốc, bao gồm các khu vực như Thanh Hải, Cam Túc, Nội Mông, Tân Cương và Bắc Kinh. Quai, nhà thiết kế chính và người khởi xướng dự án, cho biết kế hoạch chuyển hướng dòng chảy của sông Gia Lung-Giang Bo có thể giải quyết tình trạng thiếu nước ở miền Bắc Trung Quốc, giảm sa mạc hóa, bổ sung nguồn điện và giảm ô nhiễm. Ông chia sẻ rằng ban đầu ông dự định dẫn nước từ sông Hoàng Hà về Bắc Kinh, nhưng nhận thấy dòng sông này đã cạn kiệt. Khi chuyển sang lựa chọn sông Gia Lung-Giang Bo, ông khẳng định nguồn nước này dồi dào và sẽ không gây ảnh hưởng đáng kỳ đến Ấn Độ. Ý tưởng của ông đã nhận được sự ủng hộ từ các tướng lĩnh quân đội Trung Quốc và quan chức cấp cao trong chính phủ lúc bây giờ. Cả hai kế hoạch, xây dựng đập thủy điện và chuyển nước từ sông Gia Lung-Giang Bo lên miền Bắc Trung Quốc đều đặt ra những tác động sinh thái to lớn với Ấn Độ, bao gồm việc giảm lưu lượng nước tự nhiên. Những dự án này thể hiện quân bài địa chính trị mạnh mẽ mà Trung Quốc đang nắm giữ, nhằm gia tăng ảnh hưởng với quốc gia láng giềng Nam Á này, vốn có lịch sử xung đột kéo dài với mình. Sau nhiều tháng chờ đợi sự phê duyệt từ Quốc hội, vào tháng 5 năm 2021, Bắc Kinh tuyên bố hoàn thành kỳ tích xây dựng đường cao tốc xuyên qua hẻm núi sông nhất thế giới, kết thúc gần làng binh của Ấn Độ tại biên giới Tây Tạng. Chỉ một tháng sau, Trung Quốc khai trường tuyến đường sắt điện khí hóa đầu tiên của Tây Tạng, chảy dài 435 km, với chi phí lên đến 5,7 tỷ đô la kết nối thủ phủ LSA xa với Ni-Inchi, phía đông nam Tây Tạng, và chạy dọc theo hẻm núi sông Brahmaputra. Mục đích thực sự của tuyến đường sắt và đường cao tốc này là để phục vụ quá trình xây dựng siêu đập trên sông Gia Lung-Sangpo. Cả hai tuyến đều được thiết kế nhằm vận chuyển vật liệu, công nhân, kỹ sư và thiết bị hạng nặng đến khu vực xa xôi nơi siêu đập đang được xây dựng, một nơi trước đây bị coi là không thể tiếp cận do địa hình quá hiểm trở. Công tác xây dựng siêu đập này đã được Trung Quốc chuẩn bị kỹ lưỡng và tiến hành một cách bí mật, tạo tiền để cho tham vọng lớn của họ tại vùng đất này. Tuy nhiên, nguy cơ sạt lở sông Bang ở Tây Tạng do hiện tượng ấm lên của trái đất có thể cản trở kế hoạch này của Bắc Kinh. Năm 2018, một vụ lở sông Bang đã chặn dòng chảy của sông Gia Lung-Sangpo, tạo ra một hồ chiếu khoảng 600 triệu mét khối nước, hồ nước này ở Thượng Nguồn, cách địa điểm Trung Quốc tính đặt siêu đập Thủy Điện chỉ khoảng hơn 10 km. Với một lượng nước khổng lồ như vậy tích ở phía trên, không thể nói trước điều gì có thể xảy ra với con đập. Để xây đập lớn, Trung Quốc trước tiên phải loại bỏ con đập nhỏ vốn được hình thành bởi vụ sạt lở đó. Những năm gần đây, Trung Quốc đã đưa các nhóm chuyên gia, kỹ sư tới khu vực hồ xe dòng phu này để khảo sát. Họ thu thập được một lượng lớn dữ liệu lớn về địa hình, địa chất ở đây thông qua việc sử dụng các thiết bị không người lái, các thiết bị tiên tiến khác. Tình hình rất phức tạp, hiện chưa thể đưa ra giải pháp nào. Giáo sư chuyên về kỹ thuật dân dụng tại Đại học Giao Tong ở Thượng Hải, một thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết, các chuyên gia của Trung Quốc chưa thể tìm ra giải pháp để giải cỗ con đập hình thành do sạt lở sông băng ở xe dòng Phu Va cũng không thể phá bỏ nó một cách an toàn. Họ biết rằng thảm họa tương tự có thể xảy ra ở cùng khu vực này do biến đổi khí hậu. Khu vực này khá rộng lớn và nhiều sông băng. Ông xinh nói đồng thời nhấn mạnh đến thách thức về kỹ thuật, tài chính kể cả khi các chuyên gia tìm ra được một giải pháp nào đó. Theo ước tính của Cơ quan Liên chính phủ về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc, khoảng mùng 1 tháng 4 sông băng ở cao nguyên Tây Tạng đã biến mất kể từ những năm 1970. Cơ quan trên dự đoán, 2 phần 3 số sông băng còn lại cũng sẽ biến mất vào khoảng cuối thế kỷ này. Các nghiên cứu chỉ ra, nhiệt độ tăng lên, sông băng tan chảy có thể khiến nóc nhà của thế giới trở nên dễ thích nghi hơn, nhưng cũng khiến các nguy cơ thiên tài, thảm họa như lũ lụt, sạt lở đất tăng lên, khiến nền đất xây dựng các đập thủy điện cũng yếu hơn, dẫn đến nguy cơ sập bất cứ lúc nào. Một nhóm nhà khoa học Trung Quốc đã đề xuất phương án thay thế việc xây dựng siêu đập trên sông Gia Lung-Ti Sa Ngo bằng việc đào một đường hầm dài khoảng 16 km xuyên qua một dãy núi cao trong thùng lũng Gia Lung-Ha Ngo. Dự án này sẽ dẫn nước sông vào đường hầm để kích hoạt các tờ bì nè phát điện. Họ ước tính rằng tuy công suất sẽ không đạt tới 70 GVĐ, nhưng có thể cung cấp khoảng 50 GVĐ, tức là gấp đôi công suất của đập tam hiệp, với diện tích trải dài tới 2,5 triệu km trên cao nguyên Tây Tạng. Tóm lại, chính vì cao nguyên Tây Tạng, với tài nguyên thiên nhiên phong phú và rắp danh nhiều quốc gia, đóng vai trò quan trọng khi dòng nước ngọt từ các sông Băng và suối trên núi Himalaya chảy xuống, cung cấp nước uống cho khoảng 1,8 tỷ người ở các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Bù Tàn. Đây là một trong những lý do quan trọng khiến Trung Quốc muốn kiểm soát chặt chẽ vùng này, bởi vì nếu tháp nước Tây Tạng rơi vào tay đối thủ, Trung Quốc có thể đối mặt với những nguy cờ an ninh nghiêm trọng. Hơn nữa, biên giới Trung Ấn vốn dĩ không yên bình, các cuộc va trạm giữa binh lính hai bên vẫn thường xảy ra, khi cả hai nước đều tăng cường quân đội và vũ khí hạng nặng tại điểm xung đột. Với dự án siêu đập này, chỉ cách biên giới Ấn Độ 30 km, Bắc Kinh có thể đang sử dụng công trình này như một công cụ chính trị, một loại quyền lực mềm trong cuộc xung đột biên giới kéo dài hàng thế kỷ. Tuy nhiên, bất luận vì lý do chính trị hay kinh tế, việc chặn dòng sông cũng giống như các đứt huyết mạch trên cơ thể người đều đem lại hậu quả khôn lường cho chính cuộc sống người dân. Con người chỉ có thể nương theo tự nhiên, thuận theo tự nhiên mà tạo dựng công trình đảm bảo tính khoa học, tính ổn định dựa theo quy luật của dòng chảy. Bài học về đập tam hiệp vẫn còn treo lơ lửng về hậu quả, và tính mạng người dân thì không lẽ gì chính quyền Trung Quốc không cân nhắc khi tiếp tục tham vọng xây siêu đập lớn gấp 3 lần đập tam hiệp. Chương trình của chúng tôi xin phép tạm dừng tại đây. Cảm ơn sự quan tâm theo dõi của quý vị và các bạn. Hãy để lại bình luận và cảm nhận của mình phía dưới. Xin chào và hẹn gặp lại.