Lịch Sử Phát Triển Y Học: Tập 1 - Câu Chuyện Về Giai Đoạn Khởi Nguyên Hành trình khám phá y học bắt đầu từ những ngày đầu tiên của nhân loại, khi con người dựa vào tự nhiên và tín ngưỡng để chữa trị bệnh tật. Từ đó, qua hàng ngàn năm, các nền văn minh cổ đại như Ai Cập, Hy Lạp và La Mã đã từng bước phát triển những phương pháp y học độc đáo, đặt nền tảng cho y học hiện đại. Hãy cùng CD Media Khám Phá tìm hiểu những bí mật về phẫu thuật của người Ai Cập, những triết lý sâu sắc của y học Hy Lạp và La Mã, cùng các câu chuyện kỳ thú về sự khởi đầu đầy thách thức của ngành y tế. 👍 CD Media - Khám Phá là nơi mở ra cánh cửa tri thức về những bí ẩn, câu chuyện kỳ thú và những hiện tượng chưa được giải đáp trong thế giới xung quanh chúng ta. Dựa trên việc tham khảo các nguồn thông tin phong phú và đa dạng, kênh kết nối những kiến thức và quan điểm khác nhau, giúp khán giả có được cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về những bí mật từ tự nhiên, khoa học, vũ trụ, con người,…. 👍 Liên hệ công việc: - Email: [email protected] - Zalo: 0876695969 Mọi sự ủng hộ cho kênh mời các bạn donate qua: - STK: 0393331668 - Ngân hàng BIDV - Nguyễn Việt Cường - Momo: 0393331668 #CDMedia#CDMediaKhámPhá#vutrunguyenthuy
Từ xa xưa, con người đã biết cách sử dụng lá và rễ của các cây thuốc kết hợp với các phương pháp dân gian để trị bệnh.
Cho đến ngày nay, chúng ta đã sở hữu hàng loạt công nghệ hiện đại cùng với trí tuệ nhân tạo phục vụ cho ngành y tế.
Để có được những thứ như vậy, nhân loại cùng nền y học đã phải trải qua một hành trình dài đầy biến động.
Tổ tiên của loài người đã làm thế nào để chống chọi với bệnh tật?
Điều gì đã thôi thúc những bộ óc vĩ đại, dám thách thức các giới hạn của thời đại,
bất chấp nguy hiểm để tìm ra những phương pháp cứu sống con người?
Và bằng cách nào, y học, từ một ngành nghề đầy may rủi, đã vươn mình trở thành trụ cột của khoa học hiện đại?
Lịch sử phát triển của nó đã trở thành bức tranh phản ánh khát vọng chiến thắng tử thần,
vượt qua mọi nghịch cảnh và thay đổi vận mệnh nhân loại.
Hãy cùng các người thời gian để nhìn lại những bước đi đầu tiên của quá trình ấy trong 30 phút sắp tới của video hôm nay.
Đại lịch sử phát triển y học, tập 1. Nền máu của nghệ nhì tế
Vào khoảng năm 1950, nhà khoa học học Raph Solekki đã tiến hành một cuộc khai quật tại Anshanida,
thuộc dạy núi Zagros, Iraq hiện nay.
Tại đây, Solekki và các nhà khoa học khác đã tìm thấy 10 bộ xương người Neanderthal,
bao gồm cả đàn ông, phụ nữ và trẻ em.
Theo các nghiên cứu, những hóa thách này có niên đại khoảng 50.000-70.000 năm tuổi,
thuộc thời kỳ đồ đá cũ, một trong những giai đoạn đầu tiên của nhân loại.
Đặc biệt hơn, dấu vết phần hoa cũng được phát hiện ra.
Sau khi phân tích khoa học và sinh học, những tàn tích này đến từ các loài thực vật khác nhau,
như bồ công anh, sô thơm dại và ngải cứu.
Điểm chung của những loài cây ấy chính là có tác dụng chữa bệnh.
Bồ công anh chứa chất chồng viêm, giảm đau.
Sô thơm có khả năng kháng khuẩn và ngải cứu giúp hạ sốt.
Những loài thực vật này không mọc ở ngay Anshanida,
cho thấy người xưa đã tìm kiếm và thu thập ở nhiều nơi khác để sử dụng.
Có thể khẳng định rằng, đây chính là những dấu vết đầu tiên của y học trong sự phát triển của nhân loại.
Đồng thời nó cũng cho chúng ta một cách nhìn nhận khác về người Neanderthal, vốn bị cho là kém phát triển.
Đến khoảng 30.000 đến 50.000 năm trước,
người Neanderthal đã tuyệt chủng và tổ tiên của loài người Homo sapiens đã xuất hiện.
Trong giai đoạn này, con người chủ yếu săn bắt hái lượm, sống trong các hang động hoặc mái đá.
Chắc chắn họ không thể tránh được bệnh tật chẳng thường.
Điều này buộc các phương pháp chữa bệnh cần phải được tìm ra.
Vậy người tiên sử đã làm như thế nào?
Theo thuyết tiến hóa của Darwin, họ hàng gần nhất của chúng ta là tinh tinh,
sinh vật chiếm phần lớn hệ sinh thái ở miền Trung Châu Phi.
Từ thời xa xưa, chúng đã tự biết chữa bệnh cho mình.
Với môi trường sống tự nhiên ở miền Trung Châu Phi,
tinh tinh khi bị nhiễm kỳ sinh trùng đường ruột sẽ cuộn tròn người lại và cố nuốt những chiếc lá có lông gài.
Khi nước xuống, bề mặt thô giáp sẽ bắt những con ruột trong bụng và đi ra ngoài thông qua việc vệ sinh.
Bên cạnh đó, nhiều con vượn bị bệnh cũng tìm vào ăn lõi của một loại cây là Vernonia acmidalina,
hay còn gọi là lá đắng.
Các nhà khoa học phát hiện ra rằng có rất nhiều phân tử giúp trị liệu có trong Vernonia.
Cả vượn và tinh tinh chắc chắn không hiểu về sinh hóa học cơ bản để chữa bệnh,
mà chỉ biết rằng khi cơ thể của chúng không ổn, chúng sẽ ăn lá của cây.
Hành vi này được di truyền từ đời này sang đời khác cho tới khi loài người xuất hiện trên trái đất.
Vào thùa sơ khai, người tinh khôn cũng áp dụng các phương pháp mà tổ tiên đã để lại.
Nhà khoa học Karen Hardy đã phân tích các loài thực vật được thu thập từ 7 địa điểm khảo cổ ở Cận Đông,
có niên đại từ khoảng 8.000 đến 79.000 năm trước.
Trong số 212 loài thực vật được xác định, khoảng 60% là thực phẩm và có thể ăn được.
Chúng có thể được sử dụng làm thực phẩm, thuốc và cả hái.
15% khác không ăn được, nhưng cũng có thể có đặc tính chữa bệnh ở liều lượng nhỏ.
Điều này có nghĩa rằng Homo sapiens sinh sống tại vùng Cận Đông đã biết cách sử dụng những loài cây đặc biệt để chữa bệnh.
Khi các nhóm người tập trung thành bộ lạc, các kiến thức sơ khai về sức khỏe và chữa bệnh cũng được nâng cấp hơn.
Với cuộc sống gắn bó mật thiết về thiên nhiên,
người cổ đại thơ cúng các yếu tố như mặt trời, mặt trăng, nước, lửa và đất đại.
Họ tin rằng việc tôn kính các lực lượng này sẽ mang lại mùa màng bội thu,
thời tiết thuần lợi và sự bảo vệ khỏi thiên tài.
Ngoài ra các hiện tượng thiên nhiên như sầm xét, núi lửa, lũ lụt hay nhật thực
là biểu hiện của sức mạnh thiên nhiên của các vị thần.
Từ đó các nghì lễ thơ cúng hiến tế được ra đời.
Nó được vận dụng rộng rãi trong hầu hết các lĩnh vực đời sống của người tình khôn khi ấy,
trong đó có cả y học.
Chữa bệnh thường đi kèm với các nghì lễ cầu khấn thần linh hoặc tổ tiên.
Những người thực hiện trách nhiệm cao cả này thường được gọi là Pháp Sư.
Một bệ lễ chữa bệnh thường trải qua nhiều bước khác nhau,
tùy thuộc vào từng bộ lạc và từng vị trí địa lý.
Thông thường, sàm án sẽ hát những câu hát linh thiêng được cho là có thể đuổi bệnh tật
hoặc linh hồn xấu đang trú ngụ trong cơ thể người.
Họ sẽ vừa nhảy múa, vừa vẽ các biểu tượng lên người,
những tảng đá để bảo vệ khỏi các thế lực tá.
Ngoài ra các bài thuốc mà Pháp Sư sử dụng cũng rất đặc biệt.
Các loài cây cỏ có tính chữa bệnh sẽ được đốt để thành lọc không khí và su đổi má quỷ.
Người cổ lại tin rằng việc uống máu của một con vật hoàng giá bị giết trong cuộc đi săn
sẽ giúp họ có sức mạnh đặc biệt.
Phương pháp điều trị này nghe có vẻ đáng sợ, nhưng nó thực sự có tác dụng.
Sau này, khi các nhà khoa học nghiên cứu, các loài thuốc như Digitalis và Mocfin
được phát hiện lần đầu tiên theo cách tương tự như nghỉ lễ này.
Và đây cũng chính là tiền đề để phép thuật và phù thủy được ra đời
như cách chúng ta đã từng nói trong một video trên kênh trước đó.
Không chỉ các lập đàn tế lễ, người tinh khôn khi xưa còn tin rằng
những linh hồn xấu và tá khí thường trú ngụ trong bộ não của nạn nhân.
Để đuổi chúng đi, phương pháp phẫu thuật đầu tiên của nhân loại được ra đời có tên là Trepanation.
Mặc dù việc khoai một lỗ vào hộp sọ có vẻ như là một hình thức tra tấn dã man,
nhưng trên thực tế, nó được đánh giá là một cách chữa bệnh hiệu quả,
có tuổi đời khoảng 10.000 năm.
Vào năm 1997, các nhà khảo cổ học tại Nga khai quật một khu trồn cất thời tiến xử
gần thành phố Rostov-on-Don, phía Nam nước Nga.
Bao 15 bộ xương người mai táng trong 20 ngôi mộ riêng biệt được tìm thấy.
Điều đáng nói, có 3 phụ nữ, 2 người đàn ông đều có một lỗ quan giống nhau trên hộp sọ.
Bánh kính của nó khoảng vài cm, hình ellipse và có dấu hiệu cào và mài xung quanh.
Chắc chắn rồi, đây chính là vết tích của kỹ thuật Trepanation.
Nhiều người sẽ cho rằng sự thốt sơ của thời kỳ đồ đá
đã hình thành một cách thức giết người đội lốt y học tầm linh.
Nhưng trên thực tế, tỷ lệ sống sót của bệnh nhân thời cổ đại khá cao,
do động từ 40 đến 90%, tùy thuộc vào kỹ năng của người thực hiện.
Tuy nhiên, rủi ro của phương pháp này cũng vô cùng lớn.
Dù sao đi nữa, Trepanation đã phần nào đặt tiền đề
cho những ca phẫu thuật não của nhân loại trong thời đại ngày nay.
Đến khoảng 10.000 năm trước công nguyên,
dân số trên trải đất gia tăng mạnh,
khiến lối sống du mục, sàn bắt hải lượm không còn phù hợp.
Tổ tiên chúng ta khi ấy chuyển sang bịnh cư lâu dài
tại các vùng đất màu mỡ và làm nông nghiệp.
Đấy cũng chính là cơ sở để những nền văn minh cổ đại đầu tiên ra đời.
Lưỡng Hà được coi là quốc gia cổ đại có mặt sớm nhất trên trải đất,
nằm giữa hai con sông Tigris và Euphrates.
Nền văn minh này có rất nhiều tiến bộ vượt bậc
so với con người tinh khôn thời kỳ đầu.
Cũng vì thế, y học của Lưỡng Hà cổ đại cũng phát triển
là sự kết hợp độc đáo giữa khoa học sơ khai và tiến lước tâm lịch.
Niềm tin vào các vị thần là nền móng cho mọi khía cạnh
trong cuộc sống của người Lưỡng Hà cổ đại.
Trong y khoa, người dân đặt niềm tin vào nữ thần chữa bệnh Gula.
Bà là vị thần được cho rằng đã hướng dẫn các bác sĩ
trong điều trị các vấn đề sức khỏe trong hơn 2.000 năm.
Con trai của Gula là Ninazu, dịch sang tiếng Sumer có nghĩa là thần chữa trị.
Hình tượng con rắn quấn quanh cây trượng mà chúng ta được thấy hiện nay
trong ảnh y tế cũng được tin rằng bắt nguồn từ ông.
Tự tin nhất của mình, người Lưỡng Hà đã học hỏi,
nghiên cứu để tìm ra các phương pháp khác nhau nhằm trị bệnh cứu người.
Những bác sĩ đầu tiên của nền văn minh lâu đời nhất thế giới cũng được ra đời từ đây.
Họ được xếp vào tầng lớp được tôn trọng nhất,
được đào tạo trong thời gian dài rồi làm việc trong các ngôi đền.
Có 2 kiểu bác sĩ tại Lưỡng Hà là Asu và Asipu.
Asu là người hành nghề y học trị liệu,
bao gồm điều trị bằng thảo dược và phẫu thuật.
Ngược lại với Asu là Asipu,
bác sĩ điều trị dựa trên các hiện tượng siêu nhiên như bói toán, tin ngưỡng.
Người Lưỡng Hà xưa tin rằng mọi bệnh tật đều được coi là do thần thánh hoặc do bá quỷ.
Bệnh tật được đưa đến như một hình phạt cho những tội lỗi chống lại thần lĩnh.
Nhưng ngay cả khi không có tội lỗi, bệnh tật vẫn có thể do bá quỷ gây ra.
Các vị thần và ác quỷ khác nhau gây ra những căn bệnh khác nhau
và người ta đặc biệt chú ý đến các điểm báo.
Điển hình nhất là giấc mơ,
quan sát sự chập trần của ngọn lửa hoặc sự hiện diện của con vật nào đó.
Chính vì thế, các Asipu được ra đời có vai trò giống như một bác sĩ phu thủy.
Bên cạnh đó, Asu lại có kiến thức nguyên bác về giải phẫu và sinh lý học.
Họ nghiên cứu và tìm hiểu về các cơ quan cùng chức năng của nó trên động vật
để tìm ra nguyên lý giải phẫu nhằm cải thiện hoạt động y tế của họ.
Nếu cần thiết, cả Asu và Asipu sẽ đến thăm nhà bệnh nhân,
ghi chép lại điểm báo quan trọng trên đường đi cũng như triệu chứng của bệnh nhân.
Bệnh được theo dõi hàng ngày và được đưa ra các tư lượng đơn giản.
Khi trần đoán, điều quan trọng là phải xác định chính xác con quỷ gây ra căn bệnh này,
cũng như lý do tại sao con quỷ lại hành động.
Mục đích chính của việc điều trị là loại bỏ con quỷ hay lính ngôn tá gây ra tình trạng bệnh
hoặc xoa dịu các vị thần đang giận dữ.
Sau hành công đó, các liệu pháp điều trị bằng thảo dược sẽ được kề đơn với rất nhiều loại thuốc.
Thuốc thường được nghiền bởi bác sĩ dưới sự chứng kiến của bệnh nhân
trong khi các câu thần chú được đọng.
Và các bạn đang được quan sát một đơn thuốc của lưỡng hà cổ đại.
Theo nghiên cứu, nó có trứa nhựa thông, dầu thông, cây thành liễu,
cây cúc, bột mì ininu, rồi trộn cùng sữa và bia.
Dù không có nhiều ghi chép nói về các phương pháp phẫu thuật tại vùng lưỡng hà,
nhưng thuốc sắt trùng cũng đã được các bác sĩ phát minh ra.
Nó được hình thành từ hỗn hợp rượu, mật ong và nhựa thơm.
Tày và các vết thương sẽ được làm sạch bằng bia và nước nóng trước khi tiến hành cả phẫu thuật.
Nhưng với sự thô sơ khi ấy, nếu ca mổ không than câu, ai sẽ là người chịu trách nhiệm?
Với niềm tin tâm linh, các bác sĩ không chịu trách nhiệm nếu các thuốc thuật này không hiệu quả.
Bởi lẽ theo người lưỡng hà cổ đại,
những vị thần và má quỷ mới là nguyên nhân thực sự gây bệnh và cũng là nhân tố chữa bệnh.
Phải khẳng định rằng,
ngành y học của nền văn minh này đã tiền hóa hơn rất nhiều so với thời kỳ đầu nhân loại xuất hiện trên trái đất.
Dù niềm tin vào các thế lực siêu nhiên vẫn tác động lớn lên quá trình trần đoán và chữa bệnh,
nhưng họ cũng có các bằng chứng về đơn thuốc và các phương pháp y tế phức tạp.
Ngoài lưỡng hà,
Ái Cập cổ đại cũng là nền văn minh được xem là cái nôi của y học thế giới.
Từ hàng ngàn năm trước cầu nguyên,
người Ái Cập đã phát triển một hệ thống y học tiên tiên đáng kinh ngạc,
đặt nền móng cho nhiều thành tựu y học sau này của nhân loại.
Nó không còn đơn thuần là một lĩnh vực khoa học,
mà còn là sự kết hợp giữa trí thức, văn hóa và tâm linh.
Khi các phà rùng lên ngôi,
họ đã tập trung xây dựng bộ máy nhà nước ổn định.
Trong đó, bộ phận y tế cũng rất được trú trọng.
Vào khoảng năm 3000 trước cầu nguyên,
y học Ái Cập phát triển mạnh mẽ với rất nhiều thành tựu khác nhỏ.
Giống với lưỡng hà,
người dân nơi đây cũng tin rằng
sức khỏe và bệnh tật đều liên quan đến sự hài hòa giữa cơ thể và linh hồn,
cũng như sự tác động của các thần linh.
Người Ái Cập xưa tin rằng
cơ thể con người được cho là sinh ra với trạng thái khỏe mạnh
và chỉ bị bệnh hoặc chết là do sự tác động của một yếu tố ngoại lại.
Bởi lẽ, họ chưa nhận thức được về vi sinh học,
những bệnh nội tiết được cho là do một lực lượng siêu nhiên
thuộc với các vị thần và ác quỷ gây ra.
Thế nên các bác sĩ sẽ được yêu cầu trừ tà
trước khi thực hiện những phương pháp điều trị y tế.
Và người đàn ông này được tin rằng
là bác sĩ đầu tiên của Ái Cập,
đại tư tế Imhotep.
Không giống trên phim sắp ướp mà chúng ta được xem,
Imhotep thực sự là một con người có tải.
Năm 2630 trước Cổng Nguyên,
sau khi nhậm chức Tổng Tượng Thư,
Imhotep thông báo rằng
các vị thần linh đã truyền cho ông thuật chữa bệnh,
rồi mở trường đào tạo thầy thuốc gồm cả nam là nữ.
Với kiến thức nguyên bác,
các ca mổ sọ đầu tiên đều do đại tư tế Đích Thân thực hiện.
Để gây mê, Imhotep đã đưa bệnh nhân vào trạng thái nhập động
bằng cách đọc kinh cầu nguyện,
rồi chậu uống dung dịch thuốc ngủ
được làm từ các thảo mộc chữa chất gây mệt.
Khi người bệnh đã mất cảm giác,
ông dùng vàng để ngăn ngừa nhiễm trùng máu,
giảm nguy cơ tử phòng.
Ngoài phẫu thuật,
Imhotep là người đầu tiên hệ thống hóa truy thức y học,
chuyển y học từ tín ngưỡng siêu nhiên
sang lĩnh vực khoa học.
Theo quan điểm của ông,
bệnh tật không chỉ dựa trên các nghề lễ thần bí,
mà còn liên quan đến nhiều nguyên lý thực tiễn và lô dịch.
Imhotep nhấn mạnh tầm quan trọng
của việc quan sát kỹ lưỡng triệu trứng
và diễn tiến của bệnh.
Và đây chính là nền móng
cho việc chẩn đoán bệnh
mà chúng ta vẫn đang thường thấy.
Các nguyên tắc về chế độ ăn uống,
sinh hoạt và tác động của môi trường
cũng rất được trú trọng.
Đặc biệt nhất,
Imhotep không còn phụ thuộc nhiều
vào các hiện tượng tâm linh để chữa bệnh,
mà tập trung nghiên cứu nguyên nhân thực tiễn.
Những kiến thức ông tìm hiểu
đều được ghi chép và lưu trữ,
đặt nền tảng cho nhiều tài liệu
như giấy còi Edwin Smith.
Sau khi Imhotep ra đời,
Pharaon Sneferu
đã cảm thấy vô cùng tiếc nuối
vì mất đi một nhân tài cho đất nước.
Chính vì thế,
ông ban lệnh cho các bác sĩ
tìm mọi cách để nghiên cứu
và điều chế ra một loại thuốc đặc biệt.
Đó chính là thuốc trường sinh.
Các thầy thuốc Ai Cập cổ đại cho rằng
mỗi ngày nên rỗi nước 3 lần
và cạo sạch mọi thứ lông trên người
trừ tóc hoặc trên đầu
để ngăn cản các loại vi trùng xâm nhập cơ thể.
Họ cũng khuyên nhà vua
không nên ăn thịt mỡ,
đặc biệt là cá sống
vì chúng gây nóng trong lục phủng vũ tạ
và làm trái tim yếu dần.
Và điều này thực sự hiệu nghiệm.
Pharaon Pepi Đệ Nhị
đã làm theo các bước trên
và ngày đã thọ 94 tuổi.
Vào cuối những năm trị vị,
tức là năm 2181 trước công nguyên,
ông vua trường thọ này
đã tổ chức một mô hình
kiểu bệnh viện thực hành hoàng gia
và thu nạp các bác sĩ giỏi
thuộc nhiều chuyên khoa.
Ngữ y hoàng gia phát hiện ra rằng
khi đeo trang sức nặng bằng vàng
thì có thể diệt trừ khối u
ngay khi nó xuất hiện.
Quan điểm này đã phần nào cho thấy được
người xưa đã có ý thức phòng
chống các bệnh ca quả ác này.
Nhìn lại những thành tiệu nổi bật
trong khoa học chữa bệnh Ai Cập cổ đoạn
chúng ta có thể thấy được
sự chuyển biệt rõ ràng
từ trần đoán bằng tâm linh
đến dựa trên nhiều yếu tố tự nhiên.
Nhưng không phải ngẫu nhiên
nhiều người tin rằng
Ai Cập khi xưa sở hữu
một nền y tế vượt trội
hơn hẳn các nền văn minh cùng thời.
Và thủ thuật y tế sau đây
chắc hẳn bạn sẽ không thấy
nhiều ở những quốc gia xa xử khác.
Đó chính là ướp xác.
Người Ai Cập cầu đại tin rằng
chúng ta đều có linh hồn.
Khi chết đi, một phần hồn
sẽ mãi mãi gắn liền với thể xác.
Do đó việc bảo quản thi thể cẩn thận
đã trở thành một nghì lễ quan trọng
với nền văn minh Kim Tự Tháp này.
Tuy nhiên quá trình đó lại
vô cùng phức tạp, đòi hỏi
nhiều kiến thức, kỹ năng khác nhau.
Vậy người Ai Cập đã làm như thế nào?
Việc ướp xác cần phải
được thực hiện bởi các thầy tế,
chuyên gia được đào tạo bài bản.
Họ được coi là trung gian
giữa thế giới con người và thần linh
giúp đảm bảo quá trình diễn ra
đúng nghĩ thức tôn giáo.
Quá trình này được bắt đầu bằng việc
lấy não và các cơ quan nội tạng
để tránh quá trình phân hủy được đẩy nhanh.
Ngoại trừ trái tim
vì nó được cho là nơi chứa được ký ức
cảm xúc của người đã chết.
Chúng được đặt trong các bình riêng biệt
được gọi là bình canopic.
Thiết thể sau đó được làm sạch
ướp bằng rượu cọ,
hương liệu cùng với một loại muối
tên là nature để khử nước nhanh hơn.
Sau đó
các bác sĩ sẽ rửa sạch,
cuốn xác trong các giải vải lành,
có thêm bùa trú giữa các lớp
sau đó cố định bằng nhựa resin
nhằm giữ hình dạng của thiết thể
ức chế sự phát triển của vi khuẩn.
Toàn bộ quy trình này
sẽ được diễn ra trong vòng 70 ngày.
Cuối cùng, các xác ướp sẽ được
đeo mặt nạ, đặt vào quan tài
rồi niêm phong lại.
Nhờ có tập tục này, thiết thể của người
Egypt cổ đại được giữ gần như nguyên vẹn
cho đến ngày nay.
Nhiều nhà khoa học sử dụng TX để nghiên cứu
cũng cho thấy rằng
dây thần kinh mạch máu ở lớp máu tay,
lớp da khác nhau
và thậm chí cả các tế bào mỡ
không hề bị hư hạng.
Nhờ đó, chúng ta thấy được rằng
trình độ y tế của họ rất cao
thì mới biết cách bảo quản thiết thể toàn vẹn
sau hàng ngàn năm.
Ngoài ra, xác ướp cũng cung cấp cho chúng ta
nhiều thông tin quý giá
cho thấy sự tiến bộ trong giải phẫu
và kỹ thuật y học của người Egypt cổ đại.
Ngoài lưỡng Hà và Egypt,
Trung Hoa cổ đại cũng sở hữu cho riêng mình
một nền y học phát triển.
Tuy nhiên, nó không dựa trên
các tính ước tâm linh,
mà được hình thanh dựa trên triết lý,
quan sát tự nhiên và kinh nghiệm lâm sản.
Chính vì thế, các phương pháp xa xưa
của Trung Quốc cổ đại
vẫn được nhân loại sử dụng cho tới ngày nay.
Theo truyền thuyết,
Viêm Đế là một trong ba vị hoàng đế huyền thoại
sống vào khoảng 5.000 năm trước
đã rất am hiểu
về y học và nông nghiệp.
Ông dạy các người trồng trọt,
thuần hóa xào sốt, sử dụng các công cụ nông nghiệp.
Kể từ đó,
người Trung Hoa xưa gọi ông là Thần Nông.
Ngoài ra, ông còn tự mình thử nghiệm
hàng trăm loại cây cỏ để xác định
loài nào có thể dùng làm thuốc,
loài nào độc hại.
Người ta kể rằng,
Thần Nông đã nếm 365 loại thảo mộc
và trong một ngày,
ông bị ngộ đầu tới 70 lần.
Tuy nhiên, nhờ khả năng siêu phàm,
ông đã tìm ra các cách
giải động từ thiên nhiên.
Sau đó, ông đã lập danh sách
các loại thảo dược
và cách sử dụng chúng trong cuốn tài liệu
Thần Nông Bản Thảo Kinh.
Nhờ vậy, Niên Liên Học Trung Quốc Cổ Đại
được ra đời.
Nó đặc biệt ở chỗ,
ông bị chi phối quá nhiều bởi các yếu tố tâm linh
như Ai Cập và Lưỡng Hà Cổ Đại
mà dựa nhiều vào các yếu tố tự nhiên.
Đó chính là Học Thuyết Đầm Dương,
một trong những nền tảng
triết học quan trọng của Trung Hoa.
Học Thuyết này dựa trên quan niệm rằng,
vạn vật trong vũ trụ
đều bao gồm hai yếu tố đối lập
nhưng lại bổ sung và hòa hợp với nhau
tạo ra sự cân bằng
và phát triển không ngừng.
Nó đã được phát triển qua hàng ngàn năm,
được áp dụng rộng rái
cho các lĩnh vực đời sống,
trong đó có y tế.
Ông được hiểu là yếu tố tối,
lạnh, tĩnh lặng,
nữ tính, thụ động
và đi vào bên trong.
Trong tự nhiên, ông được liên kết
với đêm, mùa đông, nước,
mặt đất, sự mềm mại,
sự ẩn giấu
và các yếu tố liên quan đến bảo vệ,
bảo tồn.
Bên cạnh đó, Dương là yếu tố sáng,
nóng, động,
nam tính, năng động
và hướng ra bên ngoài.
Dương biểu thị ánh sáng,
sức mạnh, nhiệt độ,
sự cởi mở và sáng tạo.
Học Thuyết âm Dương cho rằng,
mọi sự vật, hiện tượng vũ trụ
đều được tạo thành
từ sự tương tác của hai yếu tố này.
Tuy chúng có những đặc điểm đối lập,
nhưng âm và Dương
không thể tồn tại tách biệt,
mà luôn phải có sự tác động qua lại
và bổ sung cho nhau.
Trong y học Trung Quốc cổ đại,
sự sống của con người được hiểu là sự cân bằng
và hài hòa giữa âm và Dương.
Khi âm và Dương trong cơ thể
có sự hòa hợp,
cơ thể sẽ khỏe mạnh.
Nhưng khi một yếu tố mất cân bằng,
bệnh tật sẽ phát sinh.
Ví dụ,
quá nhiều âm có thể dẫn đến sự ứ đạo
của chất lòng, gây ra hiện tượng
tắc nghẽ khi huyết,
trong khi quá nhiều Dương có thể dẫn đến
sốt, khô hoặc mất nước.
Việc trần đoán trong y học Trung Quốc
cổ đại dựa vào việc đánh giá
sự cân bằng âm Dương trong cơ thể.
Các thể thuốc sẽ dựa vào
các triệu chứng như nhiệt độ cơ thể,
mạch, sắc mặt
và các dấu hiệu bên ngoài để xác định
âm Dương của bệnh nhân.
Nhờ vậy,
việc bốc thuốc cũng sẽ được chính xác,
có thể điều trị bệnh trong thời gian ngắn.
Chưa dừng lại ở đó,
học thiết âm Dương còn cho ra đời
một phương pháp chữa bệnh độc lạ
chỉ có ở Trung Hoa cổ đại.
Đó chính là châm cứu.
Người đầu tiên sáng lập ra nó
chính là Biển Thước,
một trong tứ đại danh y của Trung Quốc sửa.
Theo Biển Thước,
các thể thuốc sẽ sử dụng kim châm
để kích thích các huyệt đạo
và đốt ngài cứu
cùng các loại thảo sở khác
để tạo nhiệt, tăng hiệu quả chữa bệnh.
Cách làm này dựa trên nguyên lý hoạt động
của khí, huyết và huyệt đạo.
Theo lý thuyết của
Y học Trung Quốc,
khí là năng lượng sống trong cơ thể
di chuyển qua các kênh và mạch
gọi là kinh lạc.
Nếu khí bị tắc nghẽn hoặc không lưu thông tốt,
sẽ gây ra bệnh tật.
Mục tiêu của châm cứu là
điều chỉnh và cải thiện sự lưu thông
khí huyết trong cơ thể.
Từ đó giúp duy trì sự cân bằng
và sức khỏe.
Châm cứu có thể điều trị một loạt các bệnh lý
từ các bệnh mãn tính như đau lưng,
đau đầu, viêm khớp
cho đến các bệnh về tiêu hóa,
hô hấp và thần kinh.
Trong một vài trường hợp,
phương pháp này giúp cải thiện lưu thông khí huyết,
giảm đau, tăng cường chức năng miễn dịch
và điều chỉnh sự mất cân bằng
trong cơ thể.
Ngoài ra, phương pháp này cũng được sử dụng
trong phục hồi chức năng sau phẫu thuật,
tai nạn hoặc trần thương,
giúp tăng cường tuần hoàn máu,
khôi phục cơ bắp và tăng cường sức mạnh thể chất.
Có thể thấy rằng,
châm cứu là một phương pháp điều trị
không sầm lấn, an toàn và hiệu quả.
Được áp dụng rộng rãi
để giúp cơ thể duy trì sự cân bằng
và điều trị các bệnh tật.
Đáo Phạt Hùy được tác dụng từ thuở sơ khai
của y học Trung Quốc cổ đại cho tới hiện nay.
Bên cạnh thuyết âm dương
thì ngũ hành cũng là một
học thuyết triết học quan trọng trong y học
đóng vai tròn nền tảng
trong việc lý giải sự vận hành của cơ thể
và các hiện tượng tự nhiên.
Ngũ hành bao gồm 5 yếu tố cơ bản
kim, mộc, thủy, hỏa, thổ.
Mỗi yếu tố này
không chỉ đại diện cho các thành phần vật chất
mà còn thể hiện các quy luật vận hành
của vũ trụ và cơ thể con người
tạo ra mối quan hệ tương tác
và cân bằng giữa các yếu tố này.
Chúng không chỉ tồn tại độc lập
mà còn có mối quan hệ tương sinh
và tương khác.
Trong y học Trung Hoa cổ đại,
thuyết ngũ hành được áp dụng tương đối rộng rái và phổ biến.
Thuyết ngũ hành giúp thầy thuốc Trung Quốc
xác định các nguyên nhân gây bệnh
thông qua việc quan sát sự mất cân bằng
của các yếu tố ngũ hành.
Các triệu chứng như mệt mỏi, đau nhức,
nóng, lạnh
hoặc khó tiêu có thể liên quan
đến sự mất cân bằng giữa các yếu tố này.
Ngoài việc điều trị bệnh,
thuyết ngũ hành còn được áp dụng trong việc
Ví dụ, việc ăn uống phù hợp
với mùa và các yếu tố ngũ hành
có thể giúp cơ thể duy trì sự cân bằng
và tăng cường khả năng biễn dịch.
Đặc biệt nhất,
đi cùng với thuyết âm dương,
ngũ hành cũng trở thành yếu tố quan trọng trong chấm cứu.
Các phương pháp hiệu quả này
đã lan rộng sang các quốc gia khác
như Hàn Quốc, Nhật Bản, Việt Nam
và Đông Nam Á,
tạo ra các hệ thống y học truyền thống khu vực.
Nhiều nguyên lý của y học Trung Quốc
như là chấm cứu đã được công nhận trên toàn cầu
và áp dụng trong y học hiện đại.
Cách tiếp cận toàn diện
khác lạ so với Egypt cổ đại và lớn hà
đã trở thành nét tượng trưng
cho Trung Quốc xưa.
Nhấn mạnh mối liên hệ giữa cơ thể,
tâm trí và môi trường
đã thay đổi cách nhìn nhận về sức khỏe và chữa bệnh.
Ngoài các phương pháp chữa bệnh đặc biệt,
y học Trung Hoa cũng cho thấy được
cái tài của người phương Đông.
Họ đã nghiên cứu ra các bài thuốc
tập trung vào việc sử dụng
các loài thảo dược và nguyên liệu tự nhiên
để phòng ngừa và điều trị bệnh.
Và đây cũng chính là nền tảng
cho một ngành học khá phổ biến hiện nay
là y học cổ truyền.
Bạn đang được chứng kiến
một trong những minh chứng sống động nhất
về sự tích lũy chi thức dược liệu
qua hàng nghìn năm của người Trung Quốc.
Nó bao gồm các ký khắc trên
mái rùa và xương động vật từ thời nhà thương
khoảng 5.600
đến 1.046 trước công nguyên.
Có nhắc đến
việc sử dụng thảo dược và các phương pháp chữa bệnh.
Điều này đã chứng minh rằng
dược liệu học Trung Hoa cổ đại
đã đưa ra nền móng từ rất sớm.
Với điều kiện khí hậu khá tốt,
Trung Quốc là nơi sinh sống
và phát triển của nhiều loài cây thuốc quý.
Điều hình nhất là nhân sâm,
lính chi, hoàng kỳ,
đương quy và bạch chuột
được sử dụng để tăng cường sức khỏe,
chữa bệnh và kéo dài tuổi thọ.
Nguyên cảnh đó
người xưa cũng đã biết sử dụng lưu huỳnh,
chu sa, thạch tín
với lưu lượng thích hợp
vì chúng có độc tính mạnh.
Không khó để các bạn nhận ra
những khoáng chất ấy đã từng xuất hiện
trong các bộ phim cùng đấu của Trung Quốc.
Hơn nữa các nguyên liệu từ động vật như
sừng tê giác, mật gấu, hải mã
cũng được ứng dụng để chữa bệnh.
Tuy nhiên chúng hiện nay bị hạn chế
vì lý do bảo tồn.
Vậy từ những loài cây,
tài nguyên và động vật ấy
người Trung Hoa xưa đã biến nó
thành các bài thuốc như thế nào.
Họ sẽ chế biến các loài dược liệu
bằng nhiều kỹ thuật khác nhau như
sao, ngưỡng, tẩm,
đốt cháy hoặc ngâm rượu
để tăng cường hiệu quả điều trị
hoặc giảm độc tính.
Ví dụ Hà Thù Hô sau khi chế biến
sẽ tăng tính bổ huyết
và giảm tác dụng.
Sau đó các thầy thuốc sẽ kết hợp các loài cây khác nhau
theo đúng nguyên tắc quân-thần-tá-xứ.
Trong đó quân là
dược liệu chính, điều trị trực tiếp.
Thần sẽ hỗ trợ quân
tá sẽ giảm tác công cụ
và xứ có trách nhiệm dẫn thuốc đến cơ quan trị bệnh.
Nhờ vậy
rất nhiều bài thuốc hiệu quả được ra đời
và vẫn được sử dụng cho tới ngày nay.
Điều này nhất
là bát chân thang, bổ huyết và khí
và tiểu thanh long thang
giải cả giảm hò
được áp dụng hiệu quả trong điều trị
các bệnh thường hợp.
Quả đấy phải thấy rằng, dược liệu học
là một thành tựu to lớn của nền y học Trung Hoa cổ đoàn.
Nó đã xây dựng một hệ thống
trí thức phong phú, được gây dừng
từ kinh nghiệm thực tiễn và nền tảng
lý lượng sâu sắc.
Các thành tựu trong khám phá, phân loại,
chế biến và ứng dụng dược liệu
đã góp phần lớn vào sự phát triển
của y học cổ truyền và y học hiện đại.
Ngày nay, dược liệu học Trung Quốc
tiếp tục là nguồn cảm hứng và nền tảng
quan trọng cho nghiên cứu và phát triển
các phương pháp chữa bệnh hiệu quả.
Từ những phép chữa bệnh thô sơ
dựa trên quan sát thiền nhiên
đến các hệ thống y học phức tạp,
con người cổ đại đã đặt nền máu
cho các lý thuyết và phương pháp
vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc đến y học hiện đại.
Họ không chỉ chốc bệnh
bằng đôi tay, mà còn bằng niềm tin,
sự kết nối với thần linh
và vũ trụ.
Hàng loạt thành tựu được ra đời,
trở thành những manh ghép đầu tiên
cho bức tranh y học của nhân loại.
Những nỗ lực ấy không chỉ nhằm đầy lùi bóng tối
của bệnh tật, mà còn khẳng định sự
thông tuệ và khát khao trình phục
tự nhiên của con người.
Lật mở những trang sử ấy,
chúng ta không chỉ thấy những bước tiến ban đầu
của y học, mà còn cảm nhận được
tinh thần sáng tạo và nhân vận vượt thời gian.
Và các thế hệ sau
sẽ kế thừa vào phát huy những thành tựu ấy
như thế nào?
Nhân loại có thể học hỏi được điều gì từ quá khứ
để tạo ra một tương lai y học
tốt đẹp hơn?
Câu trả lời sẽ có ở phần tiếp theo
của series.