Nguyễn Nhược Bích Người phụ nữ dạy học cho 3 vua nhà Nguyễn

Học Hiểu Hành
82 người theo dõi
Nguyễn Nhược Bích Người phụ nữ dạy học cho 3 vua nhà Nguyễn
#hochieuhanh #conhanday #loidayconhan #tuduyconhan #tritueconhan #conhan #tuduy #tritue
Nguyễn Nhược Bích, người phụ nữ dạy học cho ba vua nhà Nguyễn.
Xưa kia, đại đa số người đi học là nam giới,
thế nhưng vào thời nhà Nguyễn lại có bà Nguyễn Nhược Bích là người dạy học cho ba vị vua.
Ngôi sao Bích sa vào bụng.
Vào thời nhà Nguyễn có ông Nguyễn Nhược Sơn làm thanh hóa thường nguyên bố chính xứ hộ lý tổng đốc.
Là một nhân tại, ông cũng từng coi việc quân ở Trấn Tây Thành,
đánh dẹp các cuộc xâm lớn của Cao Miên, Simla.
Do lập nhiều công lao nên ông được phông hàng lâm viện thị giảng học sĩ,
hàm tồng ngũ phẩm, làng trung bộ công.
Ông là người khẳng khái lại không thích tràng buộc,
mấy lần bị bãi chiếc cũng vì tính cách đó.
Khi phu nhân của ông mang thai thì nằm mơ thấy có ngôi sao Bích,
một ngôi sao trong nhị thập bát tú, tượng trưng cho sách vở,
từ trên trời rơi xuống vào miệng rồi phu nhân nuốt vào bụng.
Vì thế mà sau khi hạ sinh được con gái,
hai vợ chồng đặt tên con là Nguyễn Nhược Bích.
Thời đấy phụ nữ lo thu xếp gia đình, lại không được dự thi,
nhưng từ nhỏ cô bé Bích đã rất thích nghiêng bút.
Vợ chồng ông Nhược Sơn tin tưởng rằng con mình sau này tất sẽ hay chữ,
vì thế vẫn cho con gái được đi học rất đàng hoàng.
Được tuyển vào cung dạy học.
Nguyễn Nhược Bích từ nhỏ đi học đã thể hiện được sự thông minh,
sớm nổi tiếng về văn chương,
từng theo theo cha đi làm quan ở các nơi, đi đâu cũng gây ấn tượng.
Năm 1848 khi Nguyễn Nhược Bích lên 18 tuổi
thì quan phụ chính đại thần Lâm Duy Nghĩa giới thiệu cho vào cung.
Bây giờ có một buổi ngâm vịnh,
vua tự đức sướng để thơ tạo mai, hòa mai sớm nở,
Nguyễn Nhược Bích rất nhanh đã làm xong bài thơ trước tiên,
trong đó có câu
Nhược giao dụng như hòa canh vị,
ngự tác lương thần phụ hữu thương.
Nghĩa là,
nếu cần người hiền điều hành đất nước như là dùng gia vị điều hòa cho vừa vị canh,
thì xin làm người giúp trập đất nước,
phụ tá cho triều đình như bậc lương thần đời nhà thương.
Vua tự đức khen rồi cho vào cung,
ở vị trí thấp trong các phi tầng,
chuyên dạy học cho các thị nữ chốn nội cung.
Nguyễn Nhược Bích tỏ rõ là người hay chữ,
mà vua tự đức lại rất thích văn thơ sướng họa,
vì thế mà năm 1850 vua phong cho bà làm tài nhân.
Mỗi khi đi đâu vua mang đều mang bà theo để cùng vua sướng họa,
từ đó vua càng yêu quý bà hơn.
Năm 1860 Nguyễn Nhược Bích được phong là mỹ nhân,
rồi quý nhân.
Đến năm 1868 thì phong làm tiệp dư dạy học cho con cái
của các hoàng thân quốc thích, do vua không có con.
Dạy học cho ba vị vua.
Vì không có con nên vua tự đức chọn ba người cháu
là con các hoàng thân làm con nuôi,
để sau này chọn một người lên nối ngôi.
Ba người này là Nguyễn Phúc Ưng Ái,
sau đổi thành Ưng Chân, tức vua Dục Đức,
Nguyễn Phúc Ưng Kỵ tức vua Đồng Khánh,
Nguyễn Phúc Ưng Đăng tức vua Kiến Phúc.
Trong đó có hai người được giao cho chính Nguyễn Nhược Bích
nuôi dạy là Ưng Kỵ và Ưng Đăng,
sau này là vua Đồng Khánh và Kiến Phúc.
Ngoài ra bà cũng dạy vỗ một người cháu khác
của vua là Ưng Lịch,
sau này chính là vua Hàm Nghi.
Năm 1883 vua tự đức mất,
mọi sát chỉ tự lưỡng tôn cung,
bà tự dụ và chính phi Vũ Thị Duyên,
đều do Nguyễn Nhược Bích soạn thảo.
Sau này vua Hàm Nghi lên nối chống Pháp,
kinh thành thất thủ,
Nguyễn Nhược Bích theo sát hộ tống bà Thái Hoàng Thái Hậu
từ dụ rời cung và sau đó lại trở về.
Bà sống thọ đến 80 tuổi
và mất vào năm 1909 tại Huế.
Ngày nay vẫn còn lưu lại được một số bài thơ của bà bằng chữ Hán,
nổi bật là bài thơ được viết vào năm 1891,
bài thơ được viết bằng chữ Hán Thể Đường Luật.
Bản Hán Việt
Kỹ Tải Liêu Liêu Phong Tục Di
Hà Kỳ Thịnh Điểm Phục Vu Ti
Di Cung Thiếu Đế Khôi Tiền Liệt
Hiệp Tán Lương Thần Tục Cựu Quy
Xà Đổ Y Quan Phu Chúng Vọng
Tái Văn Chung Cổ Khỉ Nhân Ti
Cổ Lai Lễ Nhạc Duy Ban Bổn
Dục Trì Hoàng Ưng Dụng Hạ Nghi
Bàn Dịch Của Đạo Tết Đạt
Phong Tục Bao Năm Chẳng Đổi Thay
Nước Nhà Hưng Thịnh Thấy Từ Đây
Trong Cung Vua Trẻ Noi Gương Trước
Dưới Trướng Tôi Lạnh Giữ Nếp Này
Áo Mão Phơi Bày Đông Kẻ Nhớ
Trống Chiên Vang Dậy Lắm Người Khoay
Xưa Nay Lễ Nhạc Là Diền Nước
Muốn Được An Dân Phải Thế Này
Những kẻ sĩ nhà Trần không quản nguy hiểm đối mặt với Hồ Quý Ly
Vào những năm cuối của triều đại nhà Trần
Triều Chính Xuy Sực
Hồ Quý Ly nắm mọi quyền hành chuẩn bị cướp ngôi
Tuy nhiên có những kẻ sĩ vẫn một lòng giúp vua trừ gian diệt ác dù
phải đối mặt với nguy hiểm cùng quỷ kế của Hồ Quý Ly
Họ trở thành tấm gương sáng cho các kẻ sĩ sau này
Hồ Quý Ly Thâu Tóm Quyền Hành
Thượng Hoàng Trần Nghệ Tông rất tin dùng Hồ Quý Ly
dần dần khiến ông ta thâu tóm mọi quyền hành
chi phối hai bang văn võ
Nghệ Tông phong cho Quý Ly làm đồng bình chương sự
tương đương tể tướng
bang cho cờ theo tám chữ
văn võ toàn tại quần thần Đông Đúc
và một thanh kiếm báo có thể chém trước tấu sau
Nắm mọi quyền hành trong tay
Quý Ly phát triển thế lực riêng của mình
Tôn thất nhà Trần nhiều người dân tấu
Giảng Hoàng đế nhận rõ âm mưu của Quý Ly
bàn với Tâm Phúc lên kế hoạch trừ khử
Nhưng tai mắt của Quý Ly có khắp nơi nên việc bị lộ
Quý Ly tâu lên Thượng Hoàng
Nghệ Tông tin Quý Ly hơn người nhà
phế trước ngôi của Giảng Hoàng đế
sau đó thì ép cháu mình thắt cổ chết
Quỹ kế trừ sĩ phu
Dẫu nắm được quyền hành trong tay
nhưng Hồ Quý Ly cũng rất ngại những sĩ phu chống đối
Vì muốn biết kẻ sĩ trong thiên hạ đối với mình như thế nào
tìm hiểu xem những ai chống đối
nên Hồ Quý Ly nói Thượng Hoàng Nghệ Tông xuống chiếu
cầu lời nói thẳng
Đứng đầu giới sĩ phu lúc đó là 3 người đổ tam khôi
gồm trạng Nguyên Đào Sư Tích
Bản Nhãn Lê Hiến Phủ
Thám Hoa Trần Đình Thám
còn gọi là Trần Đình Thâm
Cả 3 người đều làm quan đầu triều
Đào Sư Tích giữ chức nhập nội hành khiển Kim Hữu Ti Lan Trung
Đứng đầu nội các
Lê Hiến Phủ giữ chức Thị Lan
Cả 3 người cùng đổ đầu khoa thi năm 1374
lại là bạn bè cùng học chung thầy
khi làm quan đều không ưa Hồ Quý Ly
nên tình thân như thủ túc
Mọi người đều biết việc xuống chiếu cầu
lời nói thẳng này là do Hồ Quý Ly muốn thăm dò kẻ sĩ
Nếu nói thật sẽ đối đầu và dễ bị Hồ Quý Ly tìm cớ khép tội
Nhưng là kẻ sĩ chung với vua không thể nói dối lòng mình
Đào Sư Tích
Lê Hiến Phủ
Trần Đình Thám chưa biết nên làm thế nào
quyết định đến gặp Bùi Mộng Hoa cùng bạn bà
Không quản nguy hiểm, kể tội quyền thần
Bùi Mộng Hoa
Trạng Nguyên Đào Sư Tích cùng các bậc nhân sĩ lúc đó cuối cùng
đã quyết định nói thẳng lòng giả và tội trạng phê cánh của Hồ Quý Ly
Hy vọng Thượng Hoàng Nghệ Tông có thể nghe ra
Các tấu sớ hồi âm cầu lời nói thẳng
được dân lên cho Thượng Hoàng
Tuy nhiên Nghệ Tông chỉ đọc vài ba bản tấu
rồi đưa cả cho Hồ Quý Ly xử lý
Hồ Quý Ly xem thì thấy rất nhiều bản tấu
của các nhân sĩ
Quang lại nói rõ hiện trạng tâm tối của đất nước
hạch tội mình rất nặng
Đặc biệt bản tấu của Đào Sư Tích
Lê Hiến Phủ, Bùi Mộng Hoa, Đoàn Xuân Lôi
đã cảnh Tỉnh Thượng Hoàng Nghệ Tông
về âm mưu cướp ngôi của Hồ Quý Ly
Hồ Quý Ly dọn đường cướp ngôi
Hồ Quý Ly xem hết các bản tấu này
từ đó lên kế hoạch trừ bỏ người cản trở
Thám Hoa Trần Đình Thám bị luận tội
tiết lộ thiên cơ
Ông tự tay chọc thủng mạng nhị
để không phải nghe bất cứ điều gì
về triều đình thối nát nữa
Trạng Nguyên Đào Sư Tích bị khép vào tội
Bất Kính Quốc Vương
bị gián chức từ quan nhị phẩm
xuống hàng ngũ phẩm
bị đầy ở quốc quai
Trung Thư Hoàng Môn Thị Lan trợ giáo quốc tử
giám đoàn Xuân Lôi cùng cả trăm người khác
vì nói thật lòng mình mà bị cách chức
hay lưu đầy, thuyên chuyển nơi xa
Sự kiện này đã việc sử ký toàn thư
có ghi chép như sau
Năm 1392 mùa hạ
tháng tư, hạn hán
súng chiếu cầu lời nói thẳng
Bùi mộng hoa dân thư
đại ý nói, thần nghe trẻ con
có câu hát rằng, thâm hiểm thay thái
sư họ Lê, Lê Quý sau khi cướp ngôi
thì đổi sang họ Hồ
Xem thế, Quý Ly nhất định có ý dòng
nó ngôi báo
Thượng Hoàng xem tờ tàu rồi đưa cho Quý Ly
Sau Quý Ly chuyên chính
mộng hoa ẩn lánh không ra nữa
Sử thần Ngô Sĩ Liên nói
Kinh dịch nói, vua không kính thì mất bề tôi
Sao cầu được lời nói thẳng
rồi lại đưa cho kẻ bị lên án xem
Nghệ hoàng đến đây đã già lẫn quá rồi
Mộng hoa không gặp vua sáng là tự trời
mà cũng là điều bất hạnh cho nhà trần đó
Bất chấp nguy hiểm
vẫn đối đầu với Hồ Quý Ly
Sau sự việc Hồ Quý Ly trừ khử trung thần
bạn nhãn Lê Hiến Phủ
vẫn đối mặt
thậm chí phê phán ngay trước mặt Hồ Quý Ly
mà không hề sợ
Hồ Quý Ly cảm thấy không cần sợ
Nên tìm cách vỗ khéo
Nhưng Lê Hiến Phủ năm câu thơ đáp trả rằng
Ngã tâm phỉ tịch
Bất khả quyển giả
Ngã lâm phỉ thạch
Bất khả chuyển giả
Nghĩa là
Lòng ta chẳng phải chiếc chiếu
Không thể cuốn tròn được
Lòng ta chẳng phải hòn đá
Không thể chuyển vân được
Năm 1399
Các tôn thất và tướng lĩnh quân đội nhà trần
lên kế hoạch diệt Hồ Quý Ly cứu nhà trần
Nhưng việc bất thành
Gần 400 tướng lĩnh nhà trần
cùng những người liên quan đều bị hành hình
Bản nhãn Lê Hiến Phủ cũng tham gia
vào việc mưu sát Hồ Quý Ly nên cùng bị hành hình
Trước khi bị hành hình
Lê Hiến Phủ đọc bài thơ
để nói lên lòng mình
Thống nhẫn trừ tạng thiên địa bạch
Thất tâm báo quốc quỷ thần tri
Nghĩa là
Tách kiếm trừ gian trời đất biết
Tấm lòng báo quốc quỷ thần hay
Hồ Quý Ly cướp ngôi nhà trần
Hành hình trướng lĩnh có kinh nghiệm
Bởi thế khi quân minh xâm lược bờ cõi
Nhà Hồ dù quân đông nhưng không được
lòng kẻ sĩ và dân chúng
Cuối cùng chỉ tồn tại được 7 năm rồi bị gì
