Nguyên tắc đối đãi giữa quân vương và bề tôi

Quay Về Truyền Thống
178 người theo dõi
Quay Về Truyền Thống với tâm nguyện truyền tải những video hay về văn hóa, âm nhạc, hội họa, thơ ca, cũng như những giá trị truyền thống phổ quát tới độc giả; Giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc và coi trọng những giá trị thuyền thống tốt đẹp cổ xưa.
#quayvetruyenthong #vanhoa
Chào mừng các bạn đến với chương trình Radio Quay Về Truyền Thống.
Chúng tôi tâm nguyện truyền tải những bài viết, video hay về văn hóa, nghệ thuật, cũng như những giá trị truyền thống phổ quát tới đọc giả.
Giúp đọc giả có cái nhìn sâu sắc và coi trọng những giá trị truyền thống tốt đẹp cũ xưa.
Chương trình Radio hôm nay xin gửi tới quý bạn chuyên mục Tinh túy truyền thống bài
Đổi nhận sự thế của người xưa, kỳ 1. Nguyên tắc đối đải giữa quân vương và bệ tôi
Người xưa có câu, trời có đạo thì nhật nguyệt rõ ràng, người có đạo thì xã hội tất sẽ bình an.
Đạo đức hay luân lý đạo đức không chỉ là cái gốc của làm người, mà còn là nguyên tắc chỉ đạo trong việc trị quốc an thiên hà.
Xã hội ngày nay sở dĩ xuất hiện nhiều sự tình loạn bậy, không có tôn tỳ trật tự,
là bởi vì người ta không còn trú trọng giáo dục, luân lý đạo đức truyền thống,
trong tầm không còn sự ước thúc của huy phạm đạo đức nữa.
Cổ nhân coi trọng đạo đức để điều chỉnh các mối quan hệ trong xã hội phù hợp với luân lý đạo đức.
Người xưa đã đưa ra một hệ thống các nguyên tắc đối đải cho 3 mối quan hệ chính là quân và thần, cha và con, chồng và vợ.
Cho đến nay, nguyên tắc này vẫn là cái gốc của lễ nghi, là kiến thức tổng quát của xã hội trên toàn thế giới.
Thể hiện ở mọi phương diện trong xã hội phương Đông và phương Tây.
Càng ở vào trường hợp trọng đại thì nguyên tắc ấy càng được coi trọng.
Trong kỳ 1, chúng ta cùng tìm hiểu về nguyên tắc đối đải giữa quân và thần của người xưa.
Nguyên tắc đối đải giữa quân và thần như thế nào?
Trong luận ngữ bác giật có ghi chép rằng, Định công vẫn viết,
Quân xử thần, thần xử quân, như chi hà.
Khổng tử đối viết, quân xử thần dĩ rễ, thần xử quân dĩ trung.
Giải nghĩa, một lần vị vua thứ 26 của nước lỗ là lỗ định công hoại khổng tử.
Khổng tử đáp, vua phải dựa vào yêu cầu của lễ để xài khiến bệ tôi.
Bệ tôi phải lấy trung để phục vụ vua.
Trung thành hết lòng.
Từ đó về sau, quân đối đải với bệ tôi phải dùng lễ, bệ tôi đối đải với vua phải dùng trung.
Được coi là nội dung dính y hút của nguyên tắc đối xử giữa quân và thần thời cổ đại.
Bật quân vương thì có đệ, có nhân, mà bật tôi thần thì trung thành hết lòng.
Như vậy tắc thì quân sẽ an tâm mà thần sẽ vui mừng.
Trình bày và khoan tích về quân thần trong từ trị thông sẵn.
Từ Mã Hoàng Viết
Trù bằng vương, dễ dịch, dịch kinh, đặt kiền khôn đứng đầu.
Khổng tử giảng giải rằng trời cao, đất thấp, kiền khôn theo đó mà được định ra.
Cao thấp được đặt ra mà sang hèn được lập theo.
Điều này muốn nói rằng địa vị của quân và thần là do địa vị của trời đất lập ra.
Không gì có thể thay đổi được.
Do đó, quyền tác xử thế giữa quân và thần cũng được xác lập trước tiên là căn cứ vào địa vị.
Quân đối đại vết bề tôi phải dùng lễ.
Từ ngôn từ mà xét, khổng tử vẫn là yêu cầu nặng đối với người làm quân vương hơn.
Nhắm mạnh việc quân vương phải dùng lễ để đối đại vết bề tôi, thần dân của mình.
Quân vương phải hiểu lễ, phải có đức độ, phải biết tu thần.
Tự thiên tử chỉ trí ư thứ nhân, nhất thị ra chỉ tu thần vì bổn.
Y nói, từ thiên tử xuống cho đến hạng dân thường đều phải lấy sự tu thần làm gốc.
Bề tôi đối đại quân vua phải dùng trung.
Trung ở đây không phải là ngu trung, cũng không phải chỉ đơn giản là sự trung thành của bề tôi đối với vua,
càng không phải là bề tôi trung thành một cách vô nguyên tắc đối với vua.
Trong mắt dân chúng, vua là thiên tử, nhưng bên trên còn có trời.
Vua cũng không phải là mĩnh viễn đúng.
Cho nên, triều đình mới phải thiết lập ráng hoàng để chỉ ra sai lầm của vua.
Đồng thời chế độ tính xử của Trung Hoa cho phép sự hoàng ghi chép lại từng lời nói, từng việc làm của vua.
Khổng tử viết, nếu quân vườn có thể dùng lễ để đối đại với bề tôi,
thì bề tôi sẽ tận tâm làm phần việc mà mình đáng nhận.
Cho nên, có thể thấy nguyên tắc bề tôi phục vụ quân vườn là trước tiên phải xét xem
vị quân vườn ấy là Minh Quân, Vua Anh Minh Sáng Suốt hay Hồng Quần, Vua Ngu Dốt.
Việc mà vua sai bảo có phù hợp với lễ không?
Trong luận ngữ, khổng tử viết, quần quần thần thần phụ phụ tử tử,
có nghĩa là vua phải ra vua, tức là làm đúng bổ phận hay đúng vai trò của ông vua.
Hoàng phải ra quang, tức là phải làm đúng bổ phận của ông quang.
Cha phải ra cha, tức là khi làm cha mình phải đóng đúng vai trò của người cha.
Và con phải ra con, tức là phải làm hết bổ phận của một người ở địa vị làm con.
Khi học trò tử lộ hỏi thầy khổng tử về đạo phụ sự có vẻ tôi đối với quần vườn,
khổng tử đáp, vật khi giả, nhì phạm chi, ý nói rằng trung thần không lừa gạt quần vườn.
Nhưng quần vườn làm việc sai trái thì không ngại mạo phạm mà khuyên can.
Mạnh tử cũng viết, trách nàng phù quần, vị chi cung, trần thiện bế tạ, vị chi kính.
Nghĩa là có thể dũng cảm chỉ ra điều sai trái của quần vườn mới là thể hiện sự cung kính của vẻ tôi trung hành,
có thể giảng trải cho quần vườn hiểu rõ về đức.
Tránh những hành vi không tốt thì đó mới là thể hiện lòng tôn kính của vẻ tôi trung hành.
Quần có lễ, thần tận trung.
Cũng là nói lên cái nghĩa của quân thần, vua tôi, người cấp trên, người cấp dưới.
Trong lịch sử Trung Hoa có rất nhiều bậc quân vương trọng thần vì hành sử theo phép tách,
lễ nghĩa mà được vẻ tôi tận trung.
Dưới đây xin chích dẫn câu chuyện về Già Cát Lượng.
Già Cát Lượng giữ chữ tính, binh đính một lòng phụ sự.
Già Cát Lượng là nhà quân sự, mô lược nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa.
Ông còn được biết đến là người nổi tiếng dùng binh lấy tính làm gốc.
Thời Tâm Quốc, Già Cát Lượng lệnh cho người chế tạo ra trồng vổ ngựa máy để vận chuyển quân lượng ra chiến trận.
Lần thứ tư Già Cát Lượng xuất binh ra Kỳ Sơn đánh nguyện,
nguyện mình để tàu vệ tự mình đến Trường An chỉ huy chiến trận.
Lệnh cho thống xoáy từ Mã Ý dẫn 30 bạn đại quân tiến đến Kỳ Sơn.
Đối mặt với tình thế binh nhiều tướng mạnh, khí thế hùng hằng của quân nguỵ
Già Cát Lượng hông dáng một chút, có ý kinh địch.
Lệnh cho binh lính chiếm cứu địa thế hiểm yếu, bày thiết trận sẵn sàng đón chờ quân địch.
Trưởng sử của nhà thục là Dương Nghi cho rằng,
mấy năm trước tại binh, toàn bộ quân sĩ đều ra trận một lần nên rất mệt mỏi.
Việc tiếp tế lương thảo cũng gặp nhiều khó khăn.
Vì vậy, ông đề nghị chiều quân ra làm hai tiểu đội,
lấy kỳ hạn thay viên là 3 tháng.
Ví như có 20 bạn binh, chỉ dẫn 10 bạn lên Kỳ Sơn,
ở đó 3 tháng rồi sau đó lại dẫn 10 bạn binh còn lại lên thay thế.
Từng Hoàng khoán đổi như vậy,
theo cách này thì binh lực sẽ không bị thiếu khi chinh chiến lâu dài.
Sau đó từ từ mà tiến, như vậy có thể chiếm được Trung Nguyên.
Và các lượng cho rằng, đánh Trung Nguyên không phải là việc ngày 1, ngày 2.
Cách của Dương Nghi đúng là cách dùng quân lâu dài nên tiếp thu cái sách này.
Ông chiều quân làm hai cánh, lấy kỳ hạn là 100 ngày.
Từng Hoàng thay đổi, người nào vi phạm quy định thời hạn này sẽ bị trừng trị nghiêm khắc.
Thời hạn 100 ngày như quy định đã đến, Dương Nghi báo cho ra các lượng.
Thừa tứng Phố ra lệnh cho binh lính 100 ngày khoán đổi một lần.
Này đã đến hạn rồi, quân hán Trung đã ra khỏi cửa xuyên, công văn đã đưa đến.
Chỉ còn chờ hội quân đưa đến để thay thế.
Hiện ở đây có 8 vạn quân, trong đó 4 vạn được đổi về.
Và các lượng nói đã có lệnh như vậy, lập tức cho họ về.
Quân lính nghe tin, ai nấy đều tui xếp chuẩn bị lên đường.
Ai ngờ, biến động bất ngờ xảy ra.
Đúng lúc ấy, quân lính báo rằng Tôn Lễ dẫn 20 vạn binh mã ở cùng đường đến đánh giúp cho quân Nguy, tập kích ở Kiếm Cát.
Từ Mạ Ý đang dẫn quân tiến công Lỗ Thành.
Quân Thục đều vô cùng kinh hải.
Tại thời khắc nguy cấp ấy, Dương Nghì và các tướng lĩnh đều nhau nhau góp ý với Gia Cát Lượng.
Quân Nguy đến quá gấp, thừa tửng có thể giữ lại quân thay ca để đường đầu với quân đỉnh, sau đó rồi hãy cho họ trở về.
Gia Cát Lượng nói, không thể được, ta dùng binh lấy tính làm gốc.
Phạm đã có lệnh từ trước, thì sao có thể thất tính được.
Hơn nữa, quân binh khi đi đều đã có dự tính cho quay về.
Chà mẹ, vợ con của họ đều giữ cửa trong mâu.
Ai giờ có đại nạn cũng quyết không giữ họ, lập tức cho họ về.
Dưới sự thúc trục nhiều lần của tướng lĩnh, Gia Cát Lượng cũng không thay đổi.
Vừa hạ lệnh, toàn bộ tướng sĩ và quân đỉnh ai nấy đều vô cùng cảm động.
Những binh đỉnh đến lượt được về, ai nấy đều yêu cầu được ở lại tham chiến, quên mình phục vụ.
Họ nói, thừa tướng đối đại với chúng ta ân trọng như vậy, ta nguyện thả không về,
xả bỏ một mạng đại sát quân quỳ để trả ân thừa tướng.
Gia Cát Lượng nói, những người chờ để về thì nên trở về, sao có thể ở lại.
Bình lĩnh đều đồng loạt nói, chúng thần xin ở lại, nguyện không trở về.
Thành tính cảm động trời đất, binh đỉnh ai nấy đều ăn hái, sĩ khí vang dội, chỉ đợi song pha trận chiến.
Quân vàng ngựa tây lương đi vội mà đính, người vàng ngựa đều mệt, muốn dựng trại nghỉ tạm.
Thục binh đồng loạt tiến vào, ra xước đánh một trận, quân cùng đường chống trọi không được, thầy sát nằm khắp ruộng.
Cuối cùng rút lui võ chạy, quân quỵ đại bại, từ mã y cũng bị cưỡng bách, dẫn quân rút lui.
Gia Cát Lượng nói, người không tín thì không làm được gì, đất nước không tín thì mất hết lòng dân.
Từ bản thân mình có thể giữ chữ tín thì người mới tín mình, nếu bản thân không giữ chữ tín thì người sẽ không tín mình.
Cho nên, Gia Cát Lượng cá đời dùng thành tín làm gốc, điều mà ông chú trọng nhất chính là đức.
Nhân phẩm của ông khiến người đời điều kính trọng, ngưỡng mộ, đúng như tướng lĩnh, binh lính thuộc quân nói.
Thưa tướng trung thành vì nước, yêu dân như con, ân sâu nghĩa trọng, có nhân từ, có trí tuệ lại có dũng.
Kết luận, quân thần, đối với bậc quân vương, suy rộng ra là người cấp trên,
người lãnh đạo thì trước tiên phải là người có đạo đức tốt, hành sử theo phép tắc, lễ nghĩa,
phải là tấm gương tốt, dẫn dắt và bảo hộ người bên dưới.
Nếu quân vương, người lãnh đạo mà mắc lỗi sai thì phải khiêm tố tiếp nhận lời phiên can của người bề tôi.
Đối với thần, bề tôi thần dân, người cấp dưới, thần là người bên dưới,
phải thuận theo sự dẫn dắt của người bề trên, một lòng một dạ, tận tâm phụng sự.
Nếu có đội thì phải nhanh chóng cãi sữa, đó mới là đúng đạo quân thần, cấp trên, cấp dưới.
Bài viết của An Hoà
Nguồn trí thức www.vn.net
